بعد از گذشت چند ماه از این فاجعه زیست محیطی (مرگ دلفین ها در ساحل جاسک) ، هنوزاین سوال همچنان باقی است که: واقعا به سر دلفین‌ها چه آمده است؟

شهریورماه بود که رسانه‌ها خبری از “خودکشی” دلفین‌ها در آبهای جنوب در محدوده شهرستان جاسک پخش کردند. هنوز دلیل مرگ این دلفین‌ها مشخص نشده بود که خبر مرگ دسته‌ای دیگر از دلفین‌ها که در مجموع به حدود ‪ ۱۵۰‬دلفین می‌رسید، جامعه طرفداران محیط زیست و آبزیان را شگفت‌زده کرد.

۸۶۴۶۵۱۶۵۱.jpg
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از ایرنا، در پی انتشار این اخبار کمیته‌ای متشکل از سازمان‌های محیط زیست، شیلات، کشتیرانی و بنادر، دامپزشکی و وزارت نفت تشکیل شد تا علل و عوامل این مرگ و میر دسته جمعی را مشخص کند.

همچنین در این میان کارشناسان بین‌المللی پستانداران دریایی و دلفین‌ها وابسته به موسسه اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (‪ (IUCN‬نیز در کنار کارشناسان داخلی به فعالیت و مطالعه در خصوص علت این مرگ و میر مشغول شدند.

در ابتدای مطالعات دلایل مختلفی همچون صید و صیادی، شناورهای دریایی، آلودگی خلیج فارس و دربرخی نظرات ” خودکشی” به عنوان دلایل مرگ مورد بررسی قرار گرفت و دراین میان جسد چند دلفین برای کالبد شکافی و بررسی بیشتر به تهران منتقل شد.

به دنبال کنجکاوی مردم برای دانستن دلیل و یا دلایل اصلی این فاجعه زیست محیطی، نظرات متعددی ارائه شد که به اعتقاد عده‌ای از کارشناسان این نظرات غیر کارشناسی و عجولانه بود.

یکی از این نظرات، صید و صیادی را دلیل اصلی مرگ و میر دلفین‌ها عنوان کرد، در حالی که کارشناسان خارجی ‪ ۹۵‬تا ‪ ۹۸‬درصد علت مرگ و میر دلفین‌ها در جهان را در ارتباط با صید و صیادی می‌دانند.

در همین ضمن گروهی دیگر از کارشناسان معتقدند که “امواج شناورهای دریایی” (سونار) را باید عامل مرگ دلفین‌ها دانست.

ظاهرا رسیدن به نظر قطعی، پس از گذشت حدود دو ماه از این فاجعه دریایی، بازهم به زمان و بررسی بیشتری نیاز دارد.

در این راستا موسسه تحقیقات شیلات ایران کارگروهی یک روزه با عنوان “کارگاه هم‌اندیشی مروری بر علل مرگ‌ومیر دلفین‌ها در ایران و نگاهی به آینده” برگزار کرد که طی آن کارشناسان بخش شیلات، محیط زیست و استادان دانشگاه به ارائه نظرات خود در خصوص علت مرگ و میر دلفین‌ها پرداختند.

به اعتقاد کارشناسان در بسیاری از سواحل دنیا این پستانداران زیبا “ساحل گیر” شده و تعداد زیادی از آن‌ها تلف می‌شوند که عوامل این علت به دو دسته عوامل “طبیعی” و “انسانی” طبقه بندی شدند.

عوامل طبیعی شامل توفان، جریان‌های دریایی، جزر و مد در سواحل کم شیب، سواحل پرشیب ماسه‌ای، بیماری‌های عفونی و غیر عفونی، شکارگران، تغذیه از ناحیه ساحلی و مسمومیت در اثر شکوفایی مضر جلبکی است.

فعالیت صوتی اکتشاف نفت و گاز، اصوات ایجاد شده توسط رادار در کشتی های نظامی، آلودگی دریا، صید و صیادی و کشتیرانی از جمله عوامل انسانی عنوان شده است که به گفته کارشناسان در این فاجعه زیست محیطی تمام این عوامل مورد بررسی قرار گرفتند.

۸۴۶۵۵۱۶۱.jpg

*** نظرات کارشناسان
رییس پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس و دریای عمان در خصوص علت مرگ و میر دلفین‌ها معتقد است که به احتمال زیاد عامل اصلی مرگ و میر وجود امواج شناورها است که سیستم راداری این حیوانات را مختل می‌کند.

دکتر محمدصدیق مرتضوی افزود: تمام احتمالات از جمله آلودگی شیمیایی، صید و صیادی، بیماری، وجود گونه‌های سمی و امواج توسط کارشناسان مورد بررسی قرار گرفت.

وی ادامه داد: در نهایت چهار عامل اولیه به دلایل مختلف رد شد و دراین میان احتمال وجود امواج شناورها (سونار) به عنوان عامل قوی مورد بررسی قرار گرفت.

به گفته این کارشناس، وجود مقداری آلودگی شیمیایی و همچنین کادمیوم و جیوه در بدن این پستانداران به علت وزن زیاد و طول عمر بالا غیر طبیعی نیست و وجود انگل در شش دلفین‌ها نیز امری طبیعی است و در همه جای دنیا وجود دارد.

اما به گفته وی به عاملی که در این میان کمتر پرداخته شده، وجود امواج شناورها و ایجاد اختلال در سیستم راداری دلفین هاست که متاسفانه هیچ اقدامی درخصوص نتیجه این تشعشعات صورت نگرفته است.

مرتضوی در خصوص رد عامل صید و صیادی گفت: اگر دلفین‌ها بر اثر صید و صیادی تلف شده بودند باید علائمی از تور بر بدن آنها مشاهده می‌شد در حالی که هیچ گونه علامتی مشاهده نشده است همچنین در زمان کالبد شکافی نیز معده این جانوران خالی از غذا بود که این نشان می‌دهد آنها در پی خوردن طعمه در تور گرفتار نشدند.

وی تصریح کرد: البته نمی‌توانیم از مجموع تمام عوامل به یک علت مشخص برسیم، بلکه احتمالات را مطالعه می‌کنیم و قوی‌ترین آنها را مورد بررسی بیشتر قرار می‌دهیم.

مرتضوی، وجود سونار را احتمال بالایی دانست که می‌تواند عامل مرگ و میر باشد.

سرپرست بخش اکولوژی موسسه تحقیقات شیلات ایران می‌گوید احتمال مرگ و میر دلفین‌ها وجود رادارهای قوی است که از شناورها ساطع می‌شود.

دکتر حسین نگارستانی افزود: در واقع مرگ و میر دلفین‌ها در جهان زیاد اتفاق می‌افتد که عوامل مختلفی از جمله انسانی و طبیعی دراین رخداد نقش دارند.

وی یکی از عوامل طبیعی را که در مرگ دلفین‌ها نقش مهمی دارد، شیب و ماسه‌ای بودن ساحل عنوان کرد و گفت: ساحل ماسه‌ای، امواجی را که دلفین برای یافتن طعمه و یا راهیابی از خود ساطع می‌کند جذب می‌کند و جلوی انعکاس کامل آن را می‌گیرد بنابراین گاه حیوان با حداکثر سرعت حدود ‪ ۴۵‬کیلومتر در ساعت با ساحل برخورد می‌کند که این امر باعث شکستن پوزه و گاهی شکستن ستون فقرات می‌شود.

۸۴۶۴۶۴۶۵۶۵۱.jpg

به گفته وی دربرخی ازاین دلفین‌ها شکستگی پوزه نیز مشاهده شده بود.

وی در خصوص گزینه آلودگی گفت: از آنجا که دلفین‌ها حیواناتی مهاجر و شکارگر هستند و به همه‌جا سر می‌زنند، ممکن است در جاهای دیگر آلوده شده باشند و پس گزینه آلودگی نیز خودبخود منتفی می‌شود.

نگارستانی ادامه داد: پس اصلی‌ترین علت مرگ و میر می‌تواند وجود امواج قوی شناورهای نظامی آمریکایی (سونار) موجود در خلیج فارس و دریای عمان باشد.

وی گفت: از آنجا که خلیج فارس از سوی سازمان بین‌المللی کشتیرانی، منطقه حساس دریایی اعلام شده، بنابراین باید استفاده از سونارها(امواج قوی شناورهای دریایی) مورد پیگیری قرار گیرد.

سرپرست بخش اکولوژی موسسه تحقیقات شیلات ایران اصلی‌ترین علت مرگ و میر دلفین‌ها را سونارهای نظامی دانست.

مدیر گروه زیست شناسی دریایی دانشگاه آزاد اسلامی علوم و تحقیقات دریایی گفت: تا دهه ‪ ۹۰‬سالانه بالغ بر ‪ ۵۰‬هزار دلفین در دنیا به علت صید سنتی تلف می‌شدند که بعد از آن با اعمال مقرراتی صید سنتی تا حد زیادی کاهش یافت اما علت اصلی مرگ و میر دلفین‌ها جز در مواردی خاص مانند آلودگی، مسمومیت و صید و صیادی است که کشور ما هم از این قاعده مستثنی نیست.

دکتر سیدمحمدرضا فاطمی افزود: در واقع تلفات دلفین‌ها براثر فعالیت- های صیادی، برخورد با قایق‌ها امری طبیعی است و به گونه‌ای است که سالانه حدود ‪ ۵۰۰‬تا هزار دلفین ازاین طریق از بین می‌روند.

وی با اشاره به اظهار نظر رسمی کارشناسان بین‌المللی مبنی صید و صیادی به عنوان علت اصلی مرگ و میر دلفین‌ها افزود: پس باید با دید بازتر و نگاه کارشناسانه‌تر به این پدیده نگاه کنیم.

وی اظهار داشت: معمولا امواج شناورها آزاری برای دلفین‌ها ندارند چون معمولا این جانوران همراه با کشتی حرکت می‌کنند چه کشتی‌ها ‪ ۵۰‬تنی و چه ناوهای ‪ ۲۰‬هزار تنی پس امواج تاثیر آنچنانی براین جانوران ندارد.

فاطمی افزود: سرعت صوت در آب هزار متر در ثانیه است در حالی که سرعت امواج دلفین‌ها نیز در همین ردیف است پس این امواج نمی‌توانند تاثیری برروی دلفین‌ها داشته باشند مگر در شرایط استثنایی.

به گفته وی سونار می‌تواند یکی از علل باشد اما با درصد بسیار پایین زیرا وقتی امواج از شناورها ساطع می‌شود بستگی به این دارد که با چه شدتی باشد و اینکه آیا به گله دلفین‌ها برخورد بکند یا خیر.

وی ادامه داد: تحقیقات روی پستانداران نشان داده هیچ دلفینی براثر ضایعات صوتی نمی‌میرد بلکه قدرت حرکت را از دست می‌دهد و در بسیاری موارد این مشکل قابل برگشت است.

وی در پاسخ به این سوال که آیا ممکن است دلفینی از طریق اداوات صیادی مرده باشد اما آثاری برروی بدنش مشاهده نشود گفت: صیادی با روش “ترال” و “پرساین” هیچ گونه اثری از خود بر بدن جانور به جای نمی‌گذارد زیرا مرگ از این طریق به دلیل خفگی است نه ادوات صیادی.

فاطمی ادامه داد: با توجه به اینکه دلفین با شش تنفس می‌کند وقتی در این تورها گرفتار شود خفه می‌شود و این دلفین‌های مرده در ساحل بعد از اینکه پنج دقیقه زیر آب ماندند خفه می‌شوند بدون اینکه آثاری از ادوات صیادی بر بدنشان مشاهده شود.

وی ادامه داد: این جانوران بعد از اینکه توان خود را از دست می‌دهند بوسیله امواج به ساحل می‌آیند و اگر به موقع به دریا برگردانده شوند زنده خواهند ماند.

به گفته وی، وقتی در معرض نورآفتاب قرار می‌گیرند دچار تاول و خونریزی می‌شوند، پس از این جهت عدم وجود آثار ادوات صیادی روی بدن دلفین به منزله این نیست که به وسیله ادوات صیادی از بین نرفته باشد.

۸۴۶۴۶۵۶۵۱۵۱.jpg

همچنین مدیر کل دفتر اکوبیولوژی سازمان حفاظت محیط زیست گفت: سازمان حفاظت محیط زیست با تمام توان کارشناسان داخلی و خارجی در حال پیگیری و مطالعه علمی دقیق بر روی دلایل علت مرگ و میر دلفین هاست.

امید صدیقی افزود: این سازمان هرگونه نتیجه‌ای را که براساس شواهد و مدارک علمی و مستندات فنی باشد بدون هیچ‌گونه مخفی کاری اعلام خواهد کرد.

به گفته وی بحث سونار که جدیدا مطرح شده اظهار داشت: مشکلی که سونار بوجود می‌آورد بیشتر برای پستانداران دریایی مانند نهنگ‌ها و وال‌هایی است که تا عمق ‪ ۴۰۰‬تا ‪ ۵۰۰‬متر زیر آب می‌روند.

وی ادامه داد: وقتی این حیوانات در عمق قرار دارند در حالت عادی برای بالا آمدن به سطح آب به زمانی حدود ‪ ۱۵‬دقیقه نیاز دارند اما وقتی با سونار مواجه می‌شوند در مدت زمان بسیار کمتر به سطح آب می‌آیند.

صدیقی ادامه داد: بالا آمدن سریع این جانوران باعث افزایش نیتروژن در بدن و از دست رفتن قدرت تشخیص آنها شده و در نهایت باعث مرگ آنها می‌شود در حالی که این قضیه در خصوص دلفین‌ها صدق نمی‌کند زیرا دلفین ها هیچ گاه به عمق آب نمی‌روند.

به گفته صدیقی دلفین‌ها تا عمق ‪ ۱۰‬یا ‪ ۲۰‬متر پایین تر نمی‌روند.

حال بعد از گذشت چند ماه از این فاجعه زیست محیطی و اقدامات و تحقیقات متعدد توسط کارشناسان داخلی و خارجی این سوال همچنان باقی است که: واقعا به سر دلفین‌ها چه آمده است؟

همچنین بررسی کنید

تاثیر جیوه بر سلامت

جیوه یک فلز سنگین است که به شکلهای مختلف در محیط وجود دارد . که …

آشنایی با آلاینده های هوا

اکسیدهای نیتروژن از میان هفت اکسید نیتروژن شناخته شده موجود در هوای محیط، اکسید نیتریک …