خانه / اخبار پزشكان بدون مرز / نقشه‌هاي ماهواره‌اي ، می توانند ابزار بسيار مهمي در امداد رساني فوري،به مناطق آسیب دیده از بلایای طبیعی باشند

نقشه‌هاي ماهواره‌اي ، می توانند ابزار بسيار مهمي در امداد رساني فوري،به مناطق آسیب دیده از بلایای طبیعی باشند

در نوامبر سال ‪ ،۲۰۰۵‬زماني كه دبيركل وقت سازمان ملل از همايشي در ژنو با در دست داشتن نقشه‌هايي از فاجعه زمين لرزه افريقاي جنوبي خارج شد، اين صحنه نشانگر آن بود كه ماهواره‌ها، در نقش ابزار بسيار مهمي در امدادرساني فوري، به ميدان آمده‌اند.


به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از آسوشيتدپرس ، به گفته کارشناسان سازمان بهداشت جهاني ظرف چند ساعت بعد از وقوع زمين لرزه و طي چند روز بعد از آنكه زلزله هشتم اكتبر، بيش از ‪ ۷۳‬هزار كشته و حدود ‪ ۱۵۰‬هزار زخمي برجا گذاشت، كارشناساني از فرانسه، آلمان، انگلستان و سازمان ملل متحد شتابان به تفسير تصاوير و اطلاعاتي كه ماهواره‌ها مخابره كرده بودند، پرداختند تا از اين طريق به امدادگران دولتي يا متعلق به سازمانهاي غيردولتي كه در صحنه فاجعه حاضر بودند، كمك كنند.

يكي از اين سازمانهاي غيردولتي، تشكل “مخابرات بدون مرز” بود. اين نقشه‌هاي ماهواره‌اي (كه مي‌توان آنها را در آدرس اينترنتي : ‪ (www.disastercharter.org/disasters/CALLID_110_e.html‬پيدا كرد، صحنه فاجعه را قبل و بعد از زمين لرزه نشان مي‌دهد و مكان و اثر رانش زمين را مشخص مي‌كند.

“مارتن مرمان”، يك طراح ماهواره در شركت “مك دانلد دت‌وايلر” در ونكوور كانادا، مي‌گويد اين قبيل تصاوير به قدري دقيق هستند كه مي‌توان از روي آن جاده‌هايي كه زير سيلاب قرار گرفته‌اند، جنگل‌هايي كه دچار آتشسوزي شده‌اند و يا ريل‌هايي قطاري كه آب آنها را برده است، را تشخيص داد.

فيليپ بالي، متخصص رصد زمين در آژانس فضايي اروپا و عضو دبيرخانه منشور بين‌المللي “فضا و فاجعه‌هاي بزرگ طبيعي” گفت “امدادرسانان و نيروهاي امدادي با چكمه‌هايي تا زانو در گل، با استفاده از لپ تاپ‌هايي كه با كيسه پلاستيكي آنها را از باران شديد حفظ مي‌كردند، نقشه‌هاي ماهواره‌اي را گرفتند و گفتند كه از آنها بخوبي استفاده كرده‌اند.

به گفته او، زماني كه افرادي در صحنه حادثه و در عمل طرحي را مفيد تشخيص مي‌دهند، اين راي اعتمادي است كه به آن طرح داده مي‌شود.

بالي گفت اين نقشه‌ها، حاصل تلاش گسترده “منشور” به همراه فعاليتهاي ارزشمند افراد و مراكزي بود كه داده‌هاي ماهواره‌اي را براي استخراج اطلاعات مورد نظر، تجزيه و تحليل كردند.

فناوري فضايي در دهه گذشته پيشرفتهاي چشمگيري داشته است كه اين پيشرفتها باعث شده است ماهواره‌ها هنگام بلاياي طبيعي به كمك مردم بيايند.

همانگونه كه زمين‌لرزه پاكستان ثابت كرد، مهمترين دستاورد در اين زمينه، امكان استفاده از ماهواره‌ها براي تهيه سريع تصاويري از منطقه حادثه ديده است به گونه‌اي كه ماموران امدادي بتوانند در صورت نياز، تلاشهايشان را در نقطه يا نقاط خاصي متمركز كنند.

اما ماهواره‌ها استفاده‌هاي ديگري نيز دارند: پيش‌بيني و نظارت بر چگونگي انتشار بيماريهاي واگيردار، به عنوان وسيله‌اي ساده براي برقراري ارتباط در شرايطي كه سيستم‌هاي ثابت زميني از كار افتاده‌اند و به عنوان ابزاري براي كمك به مكان يابي و مسيريابي زماني كه واحدهاي سيستم جهاني مكان‌يابي (‪ ،(GPS‬اطلاعات خاصي در مورد بهداشت عمومي به دست آورده و آنها را رديابي مي‌كنند.

به گفته “كارل كين‌كيد”، هماهنگ‌كننده سيستم اطلاعات جغرافيايي (‪(GIS‬ براي مراكز كنترل و پيشگيري از بيماريها ‪ CDC‬آمريكا، هنگام شيوع يك تب خطرناك در كنيا در سالهاي ‪ ۲۰۰۶‬و ‪ ،۲۰۰۷‬از واحدهاي جي‌پي‌اس براي مرتبط كردن نقاط مورد نظر در تحقيقات، با نقاط واقعي در روي زمين، استفاده شد.

آژانس فضايي اروپا(‪ (ESA‬جهت راه‌اندازي پزشكي از راه دور(تله‌مديسين) براي كاربران اروپايي، با سازمان بهداشت جهاني (‪ (WHO‬همكاري مي‌كند.

منظور از پزشكي از راه دور، استفاده از فناوري اطلاعات براي ارايه خدمات يا اطلاعات پزشكي از يك نقطه به نقطه ديگر است. اجراي اين برنامه به ارايه خدمات پزشكي از راه دور. از قبيل ارايه مراقبتهاي پزشكي و مداوا از طريق ماهواره كمك خواهد كرد و براي سازمان جهاني بهداشت، عنصر مهمي در آموزش كاركنان بخش پزشكي در چگونگي استفاده زا اين قبيل فناوري هاي بهداشتي حين انجام وظايفشان خواهد بود.

سازمان جهاني بهداشت تاكنون، شيوه استفاده از تصاوير ماهواره‌اي را به شماري از كاركنان بخش بهداشت و درمان در ‪ ۲۰‬كشور آموزش داده است.

براي مثال، طرح آزمايشي “ماهواره‌ها درخدمت همه‌گيري شناسي” (‪(SAFE‬ بخشي از اين همكاري است. به گفته “ادري برتيه”، هماهنگ‌كننده ‪ ،SAFE‬از موسسه پزشكي و فيزيولوژي فضايي (‪ (MEDES‬در تولوز فرانسه، پروژه ‪SAFE‬ مي‌كوشد به اين پرسش پاسخ دهد كه : ماهواره‌ها تا چه حد مي‌توانند براي ارايه هشدارهاي اوليه در مورد شيوع بيماريها، مفيد باشند؟ ‪ SAFE‬به منظور بررسي اين موضوع، در نوامبر سال ‪ ، ۲۰۰۷‬در جزيره “كرت” يونان، يك مانور آموزشي انجام داد.

در اين مانور، فرض شده بود كه زلزله، خسارات گسترده‌اي برجا گذاشته و تاسيسات زيربنايي مخابرات زميني را از بين برده است و ماهواره، تنها ابزار امدادرساني است كه از اين زلزله فرضي آسيب نديده است.

در اين مانور گروههاي مختلف، اتكاي ارتباطي خود به ماهواره را آزمايش كردند اما روز دوم، فقط پزشكان بودند كه براي مقابله با خطر شيوع گسترده بيماريها، كه بخشي از مانور بود، از ماهواره استفاده كردند.

دست اندركاران اين مانور، اكنون سرگرم ارزيابي نتايج آن هستند اما سازمان فضايي اروپا اعلام كرده است كه “طرح آزمايشي ‪ ،SAFE‬به روشني اين ارزش تازه ماهواره‌ها را نشان مي‌دهد كه با استفاده از آن، عملا مي‌توان از طريق فضا، نيازهاي روي زمين را تامين كرد.

نورمن كرله، استاديار موسسه بين‌المللي هلند در زمينه علوم مربوط به اطلاعات زميني و رصد زمين مي‌گويد در حقيقت بيش از ده سال است كه مطلوبيت كامل ماهواره‌ها براي ارزيابي شيوع بيماريها و پيامدهاي بالقوه آن، ثابت شده است.

دقت تصويربرداري و مجسم‌سازي ماهواره لازم نيست خيلي زياد باشد و جزيياتي مانند چگونگي پوشش زمين و تغييرات دمايي را تفسير و مشخص كند، به ويژه زماني كه با نرم افزار تحليلي و مجسم‌سازي و گزارشي ‪ GIS‬همراه باشد.

به انبوه ملخ‌هايي فكر كنيد كه در بخشهايي دورافتاده‌اي از الجزاير مشغول خوردن تمام پوشش گياهي هستند و يا به شيوع مالاريا، كه به گفته جان هينز، يكي از پژوهشگران سازمان هوانوردي و فضايي آمريكا،‪ ،NASA‬در سال ‪ ۲۰۰۳‬يك سوم نيروهاي آمريكايي را كه در عمليات صلح‌باني در ليبريا شركت داشتند، به بستر بيماري انداخت.

تحقيقاتي كه در نشست سالانه جامعه “پزشكي گرمسيري و بهداشت” در نوامبر سال ‪ ۲۰۰۷‬ارايه شد، نشان داد كه اينگونه بيماري‌ها را مي‌توان بر اساس هوا، فصل و ديگر عواملي كه از فضا قابل مشاهده هستند، پيش‌بيني كرد.

به گفته هينز، بيماري “ابولا” معمولا در اواخر فصل باران و يا پس از اوج فصلي فشردگي گياهان، شايع مي‌شود.

مدتهاست كه ماهواره‌ها به عنوان ابزاري بديهي براي كمك در اين‌گونه شرايط شناخته شده‌اند اما تنها در دهه اخير است حقيقتا از آنها استفاده شده است به اين دليل كه به گفته پروفسور “كرله”، در گذشته دقت ماهواره‌ها، بخصوص براي نواحي شهري، كافي نبود. يك مشكل ديگر، گراني ماهواره هاست به اين معنا كه آنها يا بايد در مالكيت دولتها باشند و يا شركتها كه طبيعتا مي‌خواهند از آنها پول درآورند.

و مشكل آخر اين كه ماهواره‌ها نمي‌توانند فورا در هر نقطه‌اي كه لازم است حضور داشته باشند.

ماهواره‌هاي “زمين-ثابت” كه در نقطه ثابتي در مدار قرار مي‌گيرند، يك نيم‌كره كامل را مي‌توانند پوشش دهند كه اين امر براي ماهواره‌هاي هواشناسي بسيار عالي است اما از فاصله حدود ‪ ۳۶‬هزار كيلومتري نمي‌توانند تصاوير بسيار دقيقي از سطح زمين ارايه دهند.

ماهواره‌هايي كه بر فراز قطب‌ها جاي گرفته‌اند، با زمين فاصله بسيار كمتري دارند يعني ‪ ۵۰۰‬تا ‪ ۸۰۰‬كيلومتر، اما معمولا هر ‪ ۱۶‬روز يكبار بر فراز يك نقطه خاص قرار مي‌گيرند.

به همين دليل است كه “منشور” اهميت بسيار زيادي دارد. اگر موسسات و سازمانها، ماهواره‌هايشان را يك كاسه و هماهنگ كنند، مي‌توان زمان پاسخ به نيازهاي زميني را كوتاه كرد و از اين طريق به نفع مردم گام برداشت.

اما هنوز منظور از پاسخ سريع، چند روز است نه چند ساعت و اين بدان معناست كه امروزه، ابتكاراتي مانند “منشور” فقط مي‌توانند براي بخشي از نيازهاي مديريت بلاياي طبيعي كه واكنش‌هاي اضطراري را ايجاب مي‌كنند، خدمت بموقع ارايه دهند.

“بالي” مي‌گويد “اكثر اوقات تصاوير ماهواره‌اي بيش از حد دير به دست مي‌رسد زيرا به اندازه كافي ماهواره وجود ندارد. با اينهمه، “منشور” تاكنون به بيش از ‪ ۱۴۰‬درخواست كمك، پاسخ داده است.”
در حقيقت هميشه نمي‌توان روي ماهواره‌ها حساب كرد. براي نمونه، در سال ‪ ۲۰۰۷‬پوشش ابر مانع از آن شد كه هنگام شيوع بيماري ابولا در اوگاندا ‪CDC‬ از منطقه تصاويري در اختيار بگيرد.

و بالاخره، خوب يا بد، مردم اعتماد عجيبي كه قدرت ديد كامل ماهواره دارند. مسوول اينترنتي شبكه ماهواره‌اي مي‌گويد “بسياري از اوقات مردم در اوج درماندگي از ما مي‌پرسند ” آيا مي‌توانيد عضو گم‌شده خانواده مرا پيدا كنيد؟” و اين پرسشي است كه متاسفانه اطلاعات ماهواره‌اي به خودي خود نمي‌تواند به آن پاسخ گويد.”
 

همچنین بررسی کنید

از هر هشت مرگ یکی بر اثر آلودگی هواست

سازمان بهداشت جهانی ( WHO ) در جدید ترین گزارش خود اعلام کرد از هر …

مردم آمریکا در رابطه با علم پزشکی، به دولت مردان این کشور بدبین هستند

پژوهشگران در دانشگاه شیکاگو می گویند : ” با نظرسنجی بیش از 1300 آمریکایی بالای …