ام اس ( MS )

 آشنایی با بیماری ام اس  ( MS  )

بیماری MS بیماری است که مجموعه ای از عوامل در ابتلا و بروز آن ، دخیل می باشند.این بیماری نیاز به استعداد ژنتیکی و زمینه ژنتیکی خاص دارد . ژن های ایمنی و سایر ژن ها در بیماری ، نقش دارند .

سیستم ایمنی بدن و پیدایش و پیشرفت بیماری ، نقش مهمی دارد.سلول های T پادتن ها ، آنتی بادی و ماکروفاژها در بروز بیماری نقش دارند.عوامل محیطی مثل ویروس ها ، باکتری ها ، آلودگی ها و سموم محیطی و یکسری عوامل ناشناخته نظیر استرس ، فشار و هیجانات روحی ، زندگی ماشینی ، داروها ، غذاها و … نیز مطرح می باشند.
در حال حاضر در دنیای پزشکی ،مسایلی نظیر ژنتیک ، سرطان ریال ایدز و …مورد توجه خاص قرار گرفته که بیماری MS نیز در این ردیف می باشد. بویژه در طول ۵-۶ سال اخیر ، دیدگاه های درمانی MS تغییر یافته است و قطعاً در آینده نیز مطالب جدیدتری افزوده خواهد شد.

علائم و نشانه های بیماری MS
بیماری MS یکی از بیماریهای مغز – نخاع و عصب بینایی است که به علت آسیب غلاف دور عصب که اصطلاحاً به آن میلین می گویند بوجود می آید .

در اثر آسیب میلین هدایت امواج الکتریکی در مسیر اعصاب مختل می شود . در سیستم عصبی تمام اطلاعات از طریق همین الیاف عصبی جابجا می شود، درنتیجه اگردر هدایت امواج اختلالی ایجاد شود سبب علائم ونشانه هایی می شود که دربیماری MS دیده می شود .

هر قسمتی از مغز انسان مسئول یک عمل خاصی است ، یکجا مسئول شناسایی حس ها و یک جا مسئول حرکت دست و پا و محل دیگر مسئول بینایی است .
نخاع همانند شاهراه است که این اطلاعات از مغز به دست و پا می رود و از دست و پا به مغز فرستاده می شود .اگر آسیبی در این نواحی ایجاد شود سبب اختلالات مختلفی از جمله اختلال حسی – مشکل حرکتی و بی اختیاری می شود.

علت دقیق بیماری MS بدرستی شناخته نشده است ، اما دیده شده است که سیستم ایمنی بدن که مسئول از بین بردن عوامل بیگانه و مضر است بطور اشتباهی به اجزای خودی حمله می کند که در بیماری MS ، غلاف میلین سلولهای عصبی را مورد تهاجم قرار می دهد .

در ایجاد بیماری عوامل محیطی مثل عفونتهای ویروسی ، استعداد ژنتیکی نقش دارند ولی هیچکدام به تنهایی عامل ایجاد بیماری نیستند . در بروز بیماری M S گرچه استعداد ژنتیکی نقش دارد ولی یک بیماری ارثی نیست و احتمال بروز MS در سایر افراد خانواده حدود ۵% است .

منطقه جغرافیایی نیز در بروز بیماری MS نقش دارد . بطوریکه در برخی نقاط دنیا مثل آمریکای شمالی و اروپا شیوع بیماریMS بیشتر است و اگر کسی در سنین قبل از ۱۵ سالگی از منطقه کم خطر به این نواحی مهاجرت کند احتمال بروز بیماری در وی همانند افراد ساکن در آن محل می شود.
بیماری MS بیشتر در سنین ۴۰-۲۰ سالگی شروع می شود، اما احتمال شروع بیماری ۱۰ سال تا ۶۰ سال نیز وجود دارد . شیوع بیماری در خانمها بیشتر است و حدود ۲-۵/۱ برابر آقایان است .

علائم بیماری MS

مشکلات بینایی :

تاری دید : یکی از علائم شایع بیماری M S تاری دید یک چشم است که گاهی تا از دست دادن کامل بینایی در آن چشم پیش می رود. معمولاً تاری دید همراه با درد کره چشم است . تاری دید ظرف چند ساعت تا چند روز ایجاد می شود و معمولاً بعد از چند هفته و چندماه بتدریج بهتر می شود.
این حالت در اثر آسیب غلاف میلین در مسیر عصب بینایی چشم ایجاد می شود.

دوبینی : برای دیدن خوب باید هر دو چشم بطور هماهنگ حرکت کرده و بر روی یک محل متمرکز شوند. کره چشم دارای عضلات و اعصابی است که سبب حرکت چشم به اطراف می شود و این حرکت در مغز کنترل می شود . اگر آسیب در محل کنترل کننده حرکت کره چشم ایجاد شود سبب عدم هماهنگی دو چشم با یکدیگر می شود ، لذا هر دو کره چشم نمی توانند روی یک محل متمرکز شوند و هر دو چشم تصویر یک محل جداگانه را به مغز منتقل کرده و سبب ایجاد حالت دو بینی می شود ، در صورتی که یک چشم را ببندیم دو بینی بر طرف می شود.

مشکلات حرکتی :
همانطوریکه گفته شد کنترل تمام اعمال و حرکات توسط مغز صادر و از طریق نخاع به دست و پا منتقل می شود لذا اگر در این مسیر ضایعه ای ایجاد شود سبب مشکلات حرکتی و ضعف در دست وپا می شود . ضعف دست و پا در بیماری M S ممکن است محدود به یک دست و یا دست و پای یک سمت و یا هر دو پا باشد از خصوصیات دیگر ضعف ناشی از بیماری M S ایجاد سفتی در دست و پا است بعضاً اگر بیمار بخواهد دست و پای را شل کند باز هم دست و پا سفت است و به سختی حرکت می کند.

مشکلات حسی :
مشکلات حسی بیماری MS بعلت ایجاد ضایعه ای در مسیر الیاف منتقل کننده حس از دست و پا به مغز رخ می دهد که این ضایعه ممکن است در نخاع یا در مغز باشد و یا گاهی اوقات بصورت ایجاد احساسات کاذبی مثل سوزش ، سوزن – سوزن شدن و خواب رفتن دست و پا باشد. گاهی اوقات نیز مشکلات حسی بصورت دردهای تیر کشنده در دست و پا است .

مشکلات تعادلی :
یکی از مشکلات شایع در بیماری M S مشکل در حفظ تعادل موقع ایستادن و راه رفتن و یا مشکل در انجام کارهایی مثل خیاطی است برای انجام هر کاری باید انقباض عضلات و حرکت دست و پا کاملاً هماهنگ باشد . مرکزی که مسئول این هماهنگی است مخچه است . اگر ضایعه ای در مخچه ایجاد شود عدم تعادل درانجام کارها و راه رفتن ولرزش در دست ایجاد می شود.

اختلال تکلم و اختلال بلع :
برای صحبت کردن و بلعیدن غذا نیز عضلات زبان و حلق باید هم قدرت کافی برای انقباض داشته باشند و هم با یکدیگر کاملاً هماهنگ عمل کنند ، لذا اگر اختلالی در این موضوع ایجاد شود سبب تغییر تن صدا و مشکل در صحبت کردن روان و همینطور مشکل در بلع غذا و مایعات می شود .

مشکلات ادراری و مدفوع :
برای اجابت مزاج و برای ادرار کردن باید عضلات این نواحی بطور هماهنگ و یا قدرت کافی حکت کنند. برای ادرار کردن باید عضله ای که همانند یک دریچه جلوی خروج ادرار از مثانه را می گیرد شل شده و در عوض عضله مثانه منقبض شود ، ادرار براحتی خارج شود .

اگر این هماهنگی مختل شود سبب مشکلات ادراری مثل نیاز به زور زدن زیاد برای دفع ادرار و یا خروج قطره قطره ادرار و یا نیاز مکرر به ادرار کردن می شود . همین حالت نیز برای دفع مدفوع وجود دارد و اشکال در عملکرد عضلات روده سبب ایجاد یبوست و یا دفع بی اختیار مدفوع می شود۰

خستگی :
ازخصوصیات بیماریMS ایجادحالت خستگی است که سبب ایجادمشکلات درانجام کارها می شود بطوریکه بیمار بدون اینکه ضعف و یا مشکلی درحرکت داشته باشد بر خلاف قبل از بیماری زودتر خسته می شود . دلیل خستگی گاهی اوقات مشکلات روحی بویژه افسردگی است ولی بسیاری از اوقات خود بیماری MS عامل آن است . یعنی میتوان با استفاده از تکنیکهایی حالت خستگی را کنترل نمود۰

حساسیت به گرما :
از خصوصیات دیگر بیماری MS عدم تحمل گرما است .به این صورت که با افزایش حرارت محیط ویا درجه حرارت بدن دچاراحساس خستگی وضعف وهمینطورتشدیدعلائمی که داشته است می شود. این تشدید علائم موقتی است و با استراحت در محیط خنک برطرف می شود.
علائم بیماری MS در اینجا توضیح داده شده منحصر به بیماری M S نیست و هر بیماری که سبب اختلال در کارکرد سیستم عصبی شود می تواند این علائم را ایجاد کند ، لذا با بروز این علائم نباید به غلط گمان کرد که به بیماری MS مبتلا شده ایم . بیماریهای زیادی علائم فوق را می توانند ایجاد کنند . لذا تشخیص بیماری MS فقط توسط پزشک مغز واعصاب و بعد از معاینه بیمار باید صورت گیرد .

روشهای مختلفی برای تائید بیماری MS وجود دارد ولی هیچکدام از این روشها نیز می توانند به تنهایی تشخیص بیماری را مسجل نمایند بلکه این روشها تنها تائید کننده علائم و نشانه هایی که از طریق صحبت با بیمار و معاینه وی بدست می آید.
از جمله این روش ها MRI است که از حساس ترین روشهای تشخیصی بیماری M S است و با تصویربرداری مغناطیسی از مغز و نخاع می تواند نواحی تخریب شده را نشان دهد اما علت را نمی تواند مشخص کند،لذاعلت رابایدپزشک بامعاینه وآزمایش های موردنظربیابد.ازروشهای دیگر،تشخیص پتانسیل های برانگیخته است که هدایت امواج رادرمسیراعصاب بینایی نخاع ومغز اندازه گیری می کند.

روش دیگری که می تواند به تشخیص کمک کند آزمایش مایع مغزی – نخاعی است .

محورهای درمان :
پیشگیری اولیه :

یعنی جلوگیری از ابتلا به بیماری و مربوط به مراحلی است که فرد هنوز دچار بیماری نشده و بیماری در او بروز نکرده است که در هر بیماری ، مهم است . در مورد M S هنوز پیشگیری اولیه مشخص نیست . در این زمینه ، برروی عوامل ژنتیکی و دستکاری های ژنتیکی ، بررسی فراوانی شده ولی هنوز موفقیت آمیز نبوده است . در حال حاضر ، در مورد واکسن M S هم اقداماتی در دست انجام است ولی هنوز واکسنی پیدا نشده است .

سیربالینی و انتخاب درمان :
بیماری MS ، سیر خاصی دارد . می تواند بصورت عود کننده ، دوره ای و حمله ای باشد. الگوی غالب بیماری فرمی است که در آن ، علائم یک دوره بهتر و یک دوره بدتر می شود. در فرمی دیگر ممکن است اول پیشرفت کند و بعد بهتر شود. در عودها و دوره های حمله بیماری ، دو دارو استفاده می شود:
· کورتیکو استروئیدها.  پلاسمافرز که جایگزین پلاسما می شود.

محور سوم در درمان ، توجه به جلوگیری از پیشرفت بیماری است . در M S ، قسمت هایی از مغز و نخاع بنام میلین که مسئول انتقال صحیح پیام های عصبی از سراسر بدن هستند تخریب می شوند.
مسئله مهم این است که جلوی این تخریب گرفته شود ، جهت جلوگیری از پیشرفت بیماری و یا کند کردن پیشرفت و یا جلوگیری از حملات ، داروهای زیر تجویز می شوند:
· اینتر فرون ها
· ایمونو گلوبولین داخل وردیدی (IVIg )
· کوپاکسون
و سایر داروها که روی سیستم ایمنی اثر دارند.
محور چهارم این است که چگونه این تخریب را جبران و بازیابی کنیم ؟ زیرا مهم ترین بخشی که در MS از بین میرود ، میلین مغز و نخاع است .
محورپنجم درمان علامتی(Symptomatic Therapy)می باشد.علائم شایع بیماری خستگی ، افسردگی ، اضطراب ، اختلال حافظه ، مشکلات اداری و جنسی ، لرزش ، عدم تعادل ، سفتی پاها.
محور ششم ، سازگاری در رابطه با بیماری مزمن M S است . در تمام بیماری های مزمن باید روش هایی رابه بیمار یاد دادکه بتواند با بیماری سازگار شود. غیر از این درمان دارویی ، درمان های ورزش ، توان بخشی ، تغذیه مناسب ، توکل به خدا و امید در این زمینه مفید است .
وقتی تشخیص MS مسجل شد ، پزشک متخصص بیماری مغز و اعصاب (نورولوژیست ) آن را تائید می کند . بدین ترتیب موارد زیر توصیه می شود:

۱٫ درمان را هر چه سریعتر شروع می کنیم ، e ariy treatment ، حتی اگر تشخیص محتمل باشد.

۲٫ برحسب شرایط ، باید درباره بیماری به بیمار توضیح دهیم ، لازم است بیمار از بیماریش مطلع باشد و بداند بیماریش مزمن است . ممکن است مداوم باشد و چندین سال طول بکشد . باید بداند چگونه با بیماری کنار بیاید ، چه کارهایی بکند تا بهتر شود ، چه درمان ها و داروهایی برایش انجام شود .

۳٫ به نوعی از پیشرفت بیماری جلوگیری کنیم .

۴٫ حملات حاد و عودها را کنترل کنیم .

۵٫ سیر و روند بیماری را تغییر دهیم . جلوی پیشرفت بیماری را بگیریم .

۶٫ آنچه از دست رفته را بازیابی کنیم .

۷٫ علائم و عوارض باقیمانده را کنترل کنیم .

محورهای درمان :

پیشگیری اولیه : هنوزموفق نشده اند که ژن ها را طوری تغییر دهند که مانع از بروز M S شوند.

یا اینکه بتواند فرد مستعد به MS را از بدو تولد شناسایی کنند و با دستکاری ژن ها ، مانع از بروز بیماری شوند.

سیر بالینی : بیماری اکثراً حمله ای و دوره ای است . در دوره هایی عود می کند با ضعف پاها ، عدم تعادل ، سرگیجه ، استفراغ ، دوبینی، گزگز دست ها و صورت . همه علائم بیماری مربوط به عود نیست . حمله یا عود ، بروز یکسری مشکلات در بیمار است که برای پزشک قابل شناسایی باشد و حداقل ۲۴ h یا ۴۸ h ادامه پیدا کند . اگر علائم تنها چند دقیقه باشد و بعد رفع شود ، عود نیست و ممکن است بطور طبیعی در هر بیماری رخ دهد.

در مورد عود ، دو روش درمانی مرسوم است :
یک دوره درمانی با کورتن (متیل پردنیزولون)، تزریقی ، ۵-۳ روز . کورتن فقط در مرحله حاد مصرف می شود. روی پیشرفت و جلوگیری از عود تأثیر ندارد ولی باعث می شود حمله حاد بیمار زودتر بهبود یابد و التهاب را رفع می کند.
در عودهای خیلی شدید و علائم زیاد و عدم پاسخ به کورتن ، درمان تعویض و جایگزینی پلاسمای خون است . نکته مهم این است که هنوز به هیچ وجه مصرف کورتن در درازمدت توصیه نمی شود.

جلوگیری از پیشرفت :

 اینترفرون ها از پیشرفت MS جلوگیری می کنند . اینترفرون ها بطور طبیعی در بدن وجود دارند و می توانند مفید یا مضر باشند . در دوران MS ، در سراسر دنیا ، سه نوع اینترفرون (INF ) موجود است :

اینترفرون B یا بتا اینترفرون که شامل داروهای ۱-آونکس ۲-ربیف ۳- بتافرون یا بتاسرون می شوند.

در MS ، اینترفرون INF اهمیت دارد و کنترل تخریب و فعالیت سلول های تخریبی را بعهده دارد. آونکس بصورت زیر جلدی یا زیرپوستی ، یک روز در میان ، ۱۵ بار در ماه و آونکس عضلانی ، هفته ای یک عدد. Rebif زیر جلدی ، ۱۲ تا در ماه ، یک روز در میان. بتاسرون نیز زیر جلدی و تزریق آن هفته ای سه روز می باشد. (گفتنی است این داروها بعد از تزریق حالت کسالت و سرما خوردگی مانند ایجاد میکنند که برای رفع آن دو ساعت قبل از تزریق و بفاصله چهار ساعت به چهار ساعت یک قرص استامینوفن یا آسپرین کدئین برای مدت یک روز باید خورد ضمن اینکه سعی کنید بعد از ظهر تزریق را انجام دهید و پس از آن به استراحت بپردازید)

کاربردهای بالینی اینترفرون :
آنچه مورد اتفاق همه است شامل : افرادی که بیماری MS در آنها مسجل شده است ، بیماران با عود کننده که بدون کمک راه می روند.

بیماران هر یک از فرم های اینترفرون که در بالا ذکر شد را می توانند مصرف کنند. در حال حاضر ، در مورد اینکه کدامیک موثر تر است ، اقدامات زیادی در حال انجام است . آخرین مطلب در سمینار اخیر آمریکا این بود که بنظر می رسد اگر اینترفرون با دوز بالاتر و دفعات بیشتر استفاده شود ، بهتر است ولی هنوز ثابت نشده است .

در مورد عوارض دارو ، در طی این ۱۲ سالی که INF در دنیا مصرف شده ، هنوز عارضه ای که منجر به قطع دارو شود ، گزارش نشده است . در بروشور دارو ذکر شده که دارو باید حداقل دو سال مصرف شود . طبق سمینار بین المللی MS ، عقیده بر این است که تا وقتی بیمار می تواند INF را استفاده کند و عارضه ای ندارد و برایش مفید بوده و مادامی که درمان موثرتر و بهتری مطرح نشده ، می تواند از آن استفاده کند . اولین دارو اینترفرون و بعد از آن ، داروهای شیمی درمانی مطرح می باشند.

(اندیکاسیون) کاربردهای بالینی داروهای شیمیایی :

افرادی که بیماریشان در حال پیشرفت سریع است و عودهای شدید عدم پاسخ به اینترفرون .

از جمله این داروها ، متوکسانترون ( Mitoxantrone ) که حداکثر ۲-۳ سال می توان مصرف نمود . روش مصرف : هر سه ماه یکبار و همراه سرم می باشد.

کوپکسان  ( Co polymer  )  :

حد اثر بخشی و موارد مصرف آن مانند اینترفرون ها است . مزیت آن بر اینترفرون ، این است که عوارض موضعی و مقطعی را ندارد ، نظیر تب ، لرز ، درد استخوان ، سفتی پا ، راه مصرف آن زیر پوستی ، روزانه بصورت تزریقی می باشد. در بازار دارویی ایران موجود نیست .

ایمونوگلوبولین داخل وریدی Ivig :

مطالبات که مصرف ماهانه جلوی پیشرفت بیماری را می گیرد ولی مولفین ، هنوز معتقدند که به اندازهINF موثر نیست . سایر داروها , ایموران (IMURAN ) ، متوتوکسات ، سیکلوفسفامید و کلادویریدین (ciadiribine ) و … می باشند که تاحدی موثرند اما کمتر از Ivig و سایر داروهایی که ذکر شد . بیشتر بصورت درمان ترکیبی بکار می رود مثلاً :
INF + اندوکسان (  combination  therapy ) :
در حال حاضر ، در زمینه جبران از دست رفته ها هم کار کرده اند ، تلاش در جهت سنتز میلین و تحریک سلول های مغز استخوان و مغز برای ساخت میلین ، در حال انجام است . البته این اقدامات هنوز در حد مراحل تحقیقاتی است و به بازار نیامده است .

درمان های علامتی :

خستگی مشکل شایعی در این بیماران است ، تقریباً همه بیماران آن را تجربه می کنند . آماندتادین جهت درمان آن توصیه شده است .امولین ، مدافیلین و (درایران نیست ) باعث کاهش خستگی می شوند.
آنچه مهم است اینست که بیمار بداند چه چیزی او را خسته می کند یا بیشتر خسته می کند . نکته مهم این است که ۱۰ دقیقه کار کند و ۵ دقیقه استراحت کند . به هیچ وجه خودش را خسته نکند چه از لحاظ جسمی و چه از لحاظ روحی . راه سوم روش های توانبخشی و ورزش ها برای جلوگیری از خستگی است . راه چهارم اینکه بنحوی برنامه ریزی کند که انرژی زیادی برای انجام کار صرف نکند .
افسردگی ، در این بیماران بسیار شایع است . استرس و هیجانات روحی در پیدایش علائم نقش دارد.

هر چند که علت بروزشان نیست . بیمار همیشه باید آرام باشد ، گروه درمانی بسیار مفید است . تا جائی که ممکن است دلشوره ها را کاهش دهد .
اختلال حافظه :

با مرور زمان و پیشرفت بیماری ، آتروفی قحر رخ می دهد . INF و کوپکسان علاوه بر جلوگیری از پیشرفت ، مانع آتروفی قحر شده و آن را به تأخیر می اندازد . بیماران ، تمرکز و توجه کافی ندارند. بخشی از این مسئله مربوط به آتروفی قحر است . برای تقویت حافظه روش های زیادی وجود دارد،اولین کار،کاهش اضطراب است واینکه توجه وتمرکز خود را به آنچه می خواهیم معطوف کنیم .
مشکلات ادراری و جنسی : در بیماری MS شایع است . تکرر ادرار شایع ترین مشکل ادراری است .

روش های زیادی در درمان وجود دارد. اکسی بوتینین در موارد خاص بکار می رود و موثر است.جهت رفع مشکلات جنسی،روش های دارویی،روانشناسی و وسایل(device)استفاده می شود.
لرزش : همه بیماران MS ، لرزش را تجربه کرده اند. اکثراً لرزش ها خوب به دارو پاسخ می دهند. در لرزش مخچه ای که عمدتاً همراه عدم تعادل است ، هنوز درمان قطعی ودرستی برای آن یافت نشده است .

مشکلات چشمی :

دوبینی ،تاری دید، که درمان خاص خودش را دارد.

اسپاستیسیتی یا سفتی پا :

مهمترین روش درمان ریال استفاده از روش های کششی و ورزش های توانبخشی است . داروها نیز در درمان بکار می روند . اسپاستیسیتی و سفتی پاها می تواند باعث خستگی بیش از حد شود . ورزش ، توانبخشی و تغذیه نیز از روش های درمان است .

تغذیه :
آیا تغذیه در درمان MS ، جایی دارد ؟

هیچ رژیم غذایی مشخص و ثابت شده ای وجود ندارد .
توصیه اکید اینست که قطع هیچ ماده غذایی منطقی نیست ، اما ببمار باید تعادل رژیم غذایی
(balance diet ) داشته باشد تا بتواند انرژی خود را تأمین کند و افزایش وزن نامعمول پیدا نکند (چاق نشود) و کالری بمیزان کافی دریافت کند. مصرف روغن های مایع غیراشباع مانند روغن آفتابگردان ، مایع و زیتون برای بیمار مفید است ولی قطعی نیست . رژیم غذایی حاوی میوه جات ، سبزیجات تازه ، ویتامین ها ، مایعات مناسب ۳-۴ لیتر در روز ، بعلت داشتن مواد آنتی اکسیدان توصیه می شود. استفاده از درمان های جایگزین توصیه نمی شود.

مسائلی که بیمار MS باید بداند :
۱٫ فعالیت شدید که باعث افزایش درجه حرارت بدن شود ، نباید انجام دهید . گرما ، هدایت عصب را مختل می کند . لازم است بیمار همواره خودش را خنک نگه دارد .
۲٫ حمام آب داغ نگیرید.
۳٫ استرس و فشار روحی و جسمی نداشته باشید.
۴٫ وزن متعادل داشته باشید .
۵٫ پیاده روی و نرمش و ورزش و شنا در آب ملایم داشته باشید. اما ورزشی که دما را زیاد بالا ببرد و یا سونا ممنوع است . ورزش های هوازی انجام دهید.
۶٫ خواب خوبی داشته باشید .
۷٫ منتظر عود حمله و عوارض بیماری نباشید.
۸٫ MS یک بیماری تنها نیست . مکانیسم بیماری و اثرات آن در هر فرد متفاوت است . هر کس بیماریش مختص خودش است . یکسری معیارها برای پیشگویی است ولی قطعی نیست .
۹٫ آرامش داشته باشید.
۱۰٫ به پزشک خود اعتماد کنید.
۱۱٫ سوالاتی که دارید از پزشک خود بپرسید.
۱۲٫ همیشه امیدوار باشید ، شاید روزی به تنهایی بتوانید MS را از پای در آورید.

*** بازدید کننده محترم :

جهت کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با این موضوع به صفحه ویژه بیماری ام اس مراجعه کنید و یا اینجا را کلیک کنید .

همچنین بررسی کنید

تفاوت هایی که ام آر آی و سی تی اسکن دارند

هر دو دستگاه ام آر آی و سی تی اسکن برای تشخیص بیماری های مختلف …

۸گام برای کاهش میزان استرس در محیط کار

کنار آمدن با مشکلات شغلی گاهی اوقات بیش از حد سخت به ‌نظر می‌‌رسد. استرسی …