خانه / اخبار علمی پزشکی / وجود آب در سياره مريخ تاييد شد

وجود آب در سياره مريخ تاييد شد

با دريافت اطلاعات از فضا پيماي فونيکس ؛ وجود آب در سياره مريخ تاييد شد
فضا پيماي فونيکس براي اولين بار ، آب ناشي از يخ سياره مريخ را مورد تجزيه و تحليل قرار داد. 

۵۳۴۸۴۳۵۳۵۱.jpgبه گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از آسوشيتدپرس ، اوايل هفته جاري، روبات فضا پيماي فونيکس بخشي از يخ موجود در اين سياره را از طريق يکي از بازوهاي خود براي تجزيه و تحليل نمونه برداري کرد.
دانشمندان گفتند آزمايش هاي صورت گرفته بر روي يخ هاي برداشته شده از بخش قطب شمالي مريخ انجام شده است.
تاکنون فقط گمانه زني هايي در مورد وجود يخ در اين کره وجود داشته است، اما با اين آزمايش گمانه زني ها تبديل به واقعيت شده است.
اين شواهد از طريق دوربين هاي نصب شده بر روي فونيکس و از شيارهاي محل فرود اين فضا پيما به زمين ارسال شده است.
فونيکس حدود 3 ماه پيش در بخش يخ زده مريخ فرود آمد و ناسا مي گويد ممکن است ماموريت اين سفينه تا 2 ماه ديگر نيز ادامه يابد.

آژانس فضايي آمريكا روز جمعه تصاوير آزمايشي اين سياره را منتشر كرد. اين تصاوير نشان دهنده يك راه باريك زميني در ناحيه كوهستاني جنوبي نيمه عرض جغرافيايي است.
اين كاوشگر در حال حاضر درست كردن مدار خود و تكميل تجهيزات است. از دوربين نيز براي گرفتن تصاوير سياه و سفيد در اين كاوشگر استفاده شده است .
اين دوربين ها زماني تصاوير را مي گيرند كه كاوشگر حدود 2490 كيلومتر بالاتر از سطح سياره مريخ در حال پرواز باشد.
ناسا اعلام كرد كوچكترين شي اي كه از اين فاصله با اين دوربين ها گرفته شده است حدود 25 فوت بوده است اما زمانيكه كاوشگر پايين تر مي آيد اين دوربين ها مي توانند تصاوير اشياء 3 فوتي را نيز بگيرند.
مدار MRO طي چند ماه آينده از حالت كشيده به صورت دايره اي نزذيك مي شود و پايين تر و پايين تر مي آيد تا زمانيكه ارتفاع 245 كيلومتري برسد.

همچنین دانشمندان براي نخستين بار موفق به كشف يك درياچه بزرگ از آب منجمد در سطح سياره مريخ شده‌اند كه درون يكي از حفره‌هاي موجود در سطح اين سياره جاي گرفته‌است.

به گزارش سايت اينترنتي “بي‌بي‌سي‌نيوز”، تصاوير اين درياچه يخي توسط دوربينهاي پيشرفته سفينه بدون سرنشين “مارس اكسپرس” اروپا كه هم‌اكنون در مدار مريخ در گردش است، ثبث شده‌اند.

كشف اين درياچه كه در ارتفاعات شمال سياره مريخ واقع شده، به كالبد نظريه وجود حيات امروزي و يا باستاني در سياره مريخ، روح تاره‌اي دميده‌است.

يكي ديگر از نتايج كشف درياچه مذكور، افزايش تلاش و اميد براي فرستادن سفينه‌هاي سرنشين‌دار به سوي مريخ است زيرا همواره يكي از مهمترين مشكلات پيش روي ارسال انسان به مريخ، تامين آب مورد نياز فضانوردان در اين سفر طولاني بوده‌است. به گفته دانشمندان آژانس فضايي اروپا، اين درياچه كه به وضوح در تصاوير ارسالي از سفينه “مارس اكسپرس” رويت مي‌شود، درون حفره‌اي به قطر ‪۳۵‬ كيلومتر و عمق حداكثر ‪ ۲‬كيلومتر قرار گرفته‌است. محققان عقيده دارند دما و فشار جو در اين ناحيه از مريخ چندان متغير نبوده و به همين علت اين درياچه احتمالا در تمامي طول سال به همين شكل در مكان خود باقي مي‌ماند و يخهاي آن به شكل مايع درنيامده و يا تبخير نخواهند شد.

سطح سياره مريخ داراي دره‌ها و كانالهايي است كه به احتمال بسيار زياد توسط جريان آب و يا يخچالهاي طبيعي ايجاد شده‌اند اما بيشتر آب موجود در اين سياره ميليونها سال قبل ناپديد گشته‌است.

آژانس فضايي اروپا نیز در اوايل سال ميلادي جاري نيز اعلام كرد كه موفق به شناسايي يك درياي منجمد در زير لايه نازكي از پوسته سطح مريخ شده اما اين نخستين باري است كه آب به وضوح در سطح مريخ ديده مي‌شود. تحقيقات قبلي دانشمندان از احتمال بالاي وجود مقادير زياد آب به صورت مايع و يا جامد در دو قطب مريخ و همچنين در مقادير قابل توجه در اعماق نقاط مختلف از سطح اين سياره، خبر داده‌است

۸۶۴۶۴۶۵۱۵۶۱۳۱۶۵.jpg

سیاره مریخ

مریخ چهارمین سیاره از طرف خورشید و اولین سیاره بعد از کره زمین است و نور قرمز آن شبها به حدی است که میتوان آن را به آسانی شناسایی کرد. مریخ از نظر درخشندگی تنها سیاره ناهید را پیش روی دارد. نام لاتین مریخ از زمان های گذشته بر جای مانده و نام خدای جنگ رومیان باستان بوده است.دلیل این نام گذاری این بوده که نور قرمز و درخشان آن صحنه های خونین جنگ را تداعی می کند.
در طول قرن ها انسان ها این سیاره را از طریق تلسکوپ مشاهده می کردند و عقیده داشتند علامات روی سطح آن جویبار ها و کانالهای بزرگ آب و وسیع و مناطق پوشیده از گیاهان هستند.

اما عکسهایی که توسط سفینه های مارینر 4 و مارینر 9 از فاصله نزدیک به سطح سیاره تهیه شده اند خلاف آن را ثابت کردند و نشان دادند که سطح مریخ یک سرزمین مرده و بیابانیست که با غبار قرمز رنگ اکسید آهن پوشیده شده است.
بارزترین ویژگی این سیاره که غیر از کره زمین تنها مریخ از آن بر خوردار است وجود کلاهک های قطبی یخی است. جنس این کلاهک ها در مریخ از آب منجمد و دی اکسید کربن یا یخ خشک است و در طی فصول مختلف مقدار مدار آنها تغییر کرده پیشروی و عقب نشینی دارند. این یخ ها با تلسک.پ از روی کره زمین به راحتی دیده می شوند.
در طول تابستان سیاره مریخ طو فان هایی از غبار مشاهده می شود که بعضی مواقع نیمی از سیاره را در بر می گیرد. اما بیشتر وقتها جو نازک و رقیق مریخ اجازه مشاهده ویژگی ها و ساختار زمینی این سیاره را به سفینه هایی که به دور آن می چرخند می دهد.


یکی از این ویژگی ها بر آمدگی المپوس است که با بزرگی برابر کشور فرانسه و ارتفاع سه برابر قله اورست به احتمال زیاد بزرگترین آتشفشان مو جود در بین سیاره های منظو مه شمسی است. سایر آتشفشان ها و گودالهای کوچک فقط کمی سطوح سیاره را خراش داده اند. و دیگر میتوان از پرتگاه مارینوس نام برد که وسعت آن به پهنای ایالت متحده امریکا ست.
وجود شبکه های بزرگ و خشک بستر های رود خانه حاکی از این است که زمانی مقادیر فوق العاده زیادی آب در آنها جاری بوده اما هم اکنون چهره مریخ خشک و عاری از هر گونه حیات است و اتمسفر نازک مریخ عمدتا از دی اکسید کربن تشکیل شده و رطوبت آن یک صدم هوای کره زمین است.
بیشتر آب موجود در سیاره مریخ یا به صورت یخ در قطبها یا به صورت ترکیبهای شیمییایی در خاک و یا منجمد در زیر سیاره است. جالب است که بدانید در این سیاره ریزش برف هم وجود دارد!!
بیشتر مواد تشکیل دهنده طو فان های برفی ذرات یخ خشک هستند که یخ های قطبی نیز از آنها به وجود آمده اند
مریخ دو قمر سیب زمینی شکل دارد که آنها را سیارک های تسخیر شده می دانند. فصلهای کره مریخ با تو جه به انحراف و طول روز های آن شبیه فصل های زمین هستند اما به علت و جود جو نازک و فاصله بیشتر با خورشید عموما این کره از زمین سرد تر است . متوسط درجه حرارت مریخ منفی 48 درجه سانتیگراد است.

آیا زندگی در مریخ ممکن است؟

مدت های مدیدی است که دانشمندان مشغول بررسی امکان وجود حیات در مریخ، سیاره نزدیک و مشابه زمین هستند. این سئوال که آیا در گذشته یا در حال حاضر موجودات زنده در مریخ وجود داشته و دارند یا خیر، کماکان بدون پاسخ باقی مانده است.

تاریخچه
شباهت بسیار مریخ به زمین علت اصلی کنجکاوی محققین در دست یابی به نتایج قطعی تر مبنی بر وجود حیات در این سیاره است. در اواسط قرن هفدهم مشاهده قطعات یخ از اولین شباهت های کشف شده موجود بین مریخ و زمین بود.

در قرن هجدهم شخصی به نام ویلیام هارشل (William Herschel) طی گزارشی به تغییر حجم یخ ها در اثر تغییرات جوی هر نیمکره این سیاره، در فصول تابستان و زمستان اشاره کرد. اواسط قرن هجدهم، ستاره شناسانان با اطمینان کامل در مورد شباهت های موجود بین زمین و مریخ – مانند طول روز که در مریخ تقریبا با زمین برابر بود – صحبت می کردند.

آنها همچنین می دانستند که تشابه زاویه محوری مریخ با زمین حکایت از گوناگونی فصل ها، درست مانند زمین – اما مدت زمانی دو برابر طولانی تر- دارد. این مشاهدات منجر به بالا رفتن ضریب اطمینان در مورد وجود آب و خشکی در این سیاره شد، در نتیجه امکان زیستن گونه ای از موجودات زنده به میزان قابل توجهی افزایش یافت.

در اواخر قرن نونزدهم به واسطه مشاهداتی که از طریق تلسکوپ انجام می شد، نظریات متعددی در مورد حیات در مریخ ارائه شد. در سال 1854، ویلیام وول (William Whewell) ،از دانشگاه کمبریج رسما این فرضیه را مطرح نمود که در مریخ خشکی، دریا و به احتمال زیاد حیات وجود دارد.

۸۶۴۶۵۴۵۶۱.jpg

در سال 1895 یک ستاره شناس آمریکایی به نام پرسیوال لوول (Percival Lowell) کتابی به نام “مریخ” را در مورد این سیاره و کانال های آب مشاهده شده در آن منتشر کرده و اظهار داشت که این کانال ها اشاره به وجود تمدنی بسیار کهن در مریخ دارد. این عقیده، نویسنده انگلیسی به نام اچ جی ولس (H. G. Wells) را بر آن داشت تا در سال 1897 کتاب “The War of the Worlds” را در ارتباط با موجودات ناشناخته و عجیب ساکن مریخ که بعدها با خشک شدن سطح این سیاره مجبور به ترک آن شدند به رشته تحریر درآورد.

در سال 1965 تصاویر واضح تر و دقیق تری که توسط فضاپیمای مارینر چهار (Mariner 4) گرفته شد، مریخ را بدون هیچ رودخانه، دریا یا اثری از حیات نشان داد. بررسی هایی که در پروژه های وایکینگ (Viking) به منظور عکسبرداری و تست وجود میکروب در مریخ انجام شد، نیز بی نتیجه ماند. سرانجام در سال 1990 طی پروژه ای به نام “پیمایش جهانی مریخ” (Mars Global Surveyor) ثابت شد که مریخ برخلاف زمین، دارای میدان مغناطیسی نبوده و بنابراین تشعشعات قادرند به سطح این سیاره دست یابند. به علاوه دانشمندان تاکید کردند عدم وجود میدان مغناطیسی باعث شده بادهای خورشیدی قسمت اعظم هوای مریخ را طی گذشت میلیاردها سال از بین ببرند.

(Mariner 4 : چهارمین فضا پیمایی بود که با هدف اکتشاف مریخ ساخته شد و اولی پرواز در ارتفای کم بر فراز مریخ را به انجام رساند. به علاوه اولین عکس بدست آمده از سطح مریخ توسط Mariner 4 گرفتخ شده است. )

کشفیات پیش از امروز
در سالهای اخیر، در پی مطالعات انجام شده بر روی سنگ آسمانی ALH84001 و کشف میکروب های فسیل شده در آن، مجددا بحث های گوناگونی درمورد وجود حیات در مریخ در گرفت و باعث اختلاف نظر در مجامع علمی شد.

تحقیقات انجام شده بر روی ترکیبات میکروبی موجود در زمین، کورسوی امید دیگری برای اثبات حیات در سیاره مریخ بود. در این راستا دانشمندان امکان وجود یک منشا بیولوژیکی برای پیدا و ناپیدا شدن توده های تیره رنگ در نزدیکی نواحی قطبی مریخ را مورد بررسی قرار دادند.

آب
پس از پروژه وایکینگ (Viking) که خاک مریخ را به منظور یافتن علائم حیات، مورد بررسی قرار داد، عملا هیچ اقدم جدید دیگری صورت نگرفته است. ناسا در ماموریت اخیر خود بر روی سئوال جدیدی متمرکز شده است : “آیا سالها قبل دریاچه یا اقیانوسی در مریخ وجود داشته یا خیر؟”

این مسئله مبنای کلیه بحث های امروزی است. در حال حاضر گروههای تحقیقاتی دیگر به دنبال علائم حیات در گذشته یا حال در مریخ نیستند، بلکه به دنبال شواهدی مبنی بر اثبات وجود آب در سطح این سیاره، در گذشته های دور می باشند.

در ماه ژوئن سال2000، شواهدی مبنی بر وجود آب در مریخ کشف شد که می توانست دلیلی بر سکونت موجودات زنده به شمار رود. به هر حال در مارس 2006 ستاره شناسانان – علی رغم این که تا کنون فرضیه عدم وجود آب بر سطح ماه پذیرفته شده بود – از کشف موردی مشابه در ماه نیز خبر دادند. ستاره شناسان در این باره معتقدند این آب ها ممکن است در نتیجه اصابت سنگهای آسمانی ایجاد شده باشند.

در ماه مارس 2004 نیز ناسا با تکیه بر نتایج بدست آمده از تحقیقاتش اعلام کرد که مریخ در سالیان بسیار دور سیاره ای پر از آب بوده است. اعلام چنین خبری امید یافتن حیات در این سیاره را افزایش داد.

گاز متان
گاز متان در محیط سیاره مریخ نمی تواند بیش از چند صد سال دوام بیاورد. در نتیجه این گاز می تواند بر اثر فعال شدن آتشفشان های ناشناخته، رخدادهای زمین شناسی و یا ترکیباتی از موجودات زنده مانند آنچه در زمین رخ می دهد، از واکنش اکسید کربن و هیدروژن مجددا بوجود آمده باشد.

در ماه مارس 2004، آژانس فضایی اروپا موردی مبنی بر کشف متان در محیط مریخ اعلام نمود. در فوریه 2005 نیز دو تن از دانشمندان ناسا، گزارش محکمی از وجود حیات در مریخ ارائه کردند که در واقع نتیجه کشف متان در محیط مریخ بود. مقامات رسمی ناسا بلافاصله ادعای این دو دانشمند را تکذیب کردند!

فرمالدئید
در فوریه سال 2005 ، طیف سنج نجومی موجود در فضا پیمای Mars Express آژانس فضایی اروپا از وجود مقدار غیر قابل تصوری فرمالدئید در مریخ خبر داد، این کشف جدید بحث های بسیاری را برانگیخت. دانشمندان که به میزان اعلام شده مشکوک به نظر می رسیدند، آن را اشتباهی در تفسیر اطلاعات طیف سنج شمردند.

آمونیاک
طبیعتا در محیط مریخ، آمونیاک نمی تواند بیش از چند ساعت دوام بیاورد. در عین حال طبق اظهارات یکی از دانشمندان ناسا هیچ روش شناخته شده ای مبنی بر اثبات وجود آمونیاک در مریخ موجود نیست. بنابراین کشف آمونیاک می تواند دلیل بسیار محکمی بر وجود حیات در مریخ باشد.

در ماه ژوئیه سال 2004 شایعاتی مبنی بر اینکه دانشمندی به نام ویتوریو فورمیسانو (Vittorio Formisano) سازنده طیف سنج مشهور سیارات (PFS) تصمیم دارد تا در کنفرانس بعدی آژانس، اکتشافات خود رااعلام نماید، قوت گرفت. اما در پی آن مشخص شد که نه تنها هیچگونه کشف جدیدی صورت نگرفته، بلکه اعلام شد این وسیله دقت لازم برای تشخیص تمایز بین امونیاک و دی اکسید کربن را دارا نیست!

مریخ شناسی

مریخ با زمین تفاوت های زیادی دارد و این تفاوت ها بیشتر از فاصله دور مریخ از خورشید و کوچکتر بودن آن نسبت به زمین ناشی می شود. میانگین فاصله مریخ از خورشید حدود ۲۲۷.۹۲۰.۰۰۰ کیلومتر می باشد این فاصله تقریبا ۵/۱ برابر فاصله زمین تا خورشید است. میانگین شعاع مریخ ۳.۳۹۰ کیلومتر یعنی تقریبا نصف شعاع کره زمین می باشد.
مشخصات مریخمدار و گردش
مانند دیگر سیارات منظومه شمسی مدار مریخ نیز به شکل بیضی می باشد. اما کشیدگی بیضی مدار مریخ از همه سیارات بیشتر است. فاصله مریخ تا خورشید در کمترین حالت ۲۰۶.۶۲۰.۰۰۰ کیلومتر و در بیشترین حالت ۲۴۹.۲۳۰.۰۰۰ کیلومتر می باشد. مریخ در هر ۶۸۷ روز زمینی یک دور کامل به دور خورشید گردش می کند. این مدت زمان یکسال در مریخ است.
فاصله مریخ تا زمین به موقعیت هر دو سیاره در مدار خود بستگی دارد. کمترین فاصله بین این دو سیاره همسایه از یکدیگر ۵۴.۵۰۰.۰۰۰ کیلومتر و بیشترین فاصله آنها از هم ۴۰۱.۳۰۰.۰۰۰ کیلومتر میباشد.مانند زمین، مریخ نیز حول محور طولی از غرب به شرق د رحرکت است. روز خورشیدی مریخ ۲۴ ساعت و ۳۹ دقیقه و ۳۵ ثانیه طول می کشد. این مدت زمانیست که مریخ یک دور کامل حول محور خود نسبت به خورشید طی می کند.
محور طولی مریخ نسبت به صفحه مداری آن عمود نیست بلکه زاویه ای تقریبا برابر ۱۹/۲۵ درجه دارد. انحراف این سیاره باعث می شود که در زمانهای مختلف، تابش نور خورشید به قسمتهای مشخص، متغیر باشد. در نتیجه در مریخ نیز مانند زمین شاهد تغییر فصل می باشیم.
جرم و چگالی
جرم مریخ معادل ۱۰۲۰*۴۲/۶ تن می باشد این عدد را می توان به صورت ۶۴۲ همراه با ۱۸ صفر مقابل آن نوشت. جرم زمین حدودا ۱۰ برابر جرم مریخ است. چگالی مریخ ۹۳۳/۳ گرم در هر سانتیمتر مکعب می باشد که این رقم تقریبا معادل ۷۰ درصد چگالی زمین می شود.
نیروی گرانش
از آنجائیکه مریخ بسیار کوچکتر و کم جرم تر از زمین است لذا نیروی گرانش آن نیز از زمین ضعیف تر و تنها ۳۸ درصد گرانش زمین می باشد. بنابراین اگر شخصی در سطح مریخ بایستد تصور می کند که ۶۲ درصد از وزن خود را از دست داده است. همینطور اگر سنگی در مریخ رها شود بسیار کندتر از زمین به سطح سیاره می رسد.
خصوصیات فیزیکی مریخ
دانشمندان هنوز مطالب زیادی در مورد درون مریخ نمی دانند. یک روش خوب برای شناسایی درون این سیاره کار گذاشتن تجهیزات لرزه سنج در سطح مریخ است. این تجهیزات کوچکترین حرکات و تکان های سطح و درون سیاره را ثبت کرده و به این شکل به دانشمندان برای تشخیص آنچه که درون مریخ است کمک می کند. محققان اخیرا از این روش برای مطالعه درون زمین نیز استفاده کرده اند.دانشمندان چهار منبع اصلی اطلاعاتی برای مطالعه درون سیاره سرخ دارند: ۱) محاسبات شامل جرم، چگالی، گرانش و ویژگی های گردش مریخ. ۲) دانش ما از دیگر سیارات. ۳) آنالیز سنگ های آسمانی پیدا شده در زمین که از مریخ آمده اند. ۴) اطلاعات جمع آوری شده توسط ماهواره هایی که دور مریخ در گردشند. آنها فکر می کنند که احتمالا مریخ نیز مانند زمین دارای سه لایه است: ۱) پوسته سنگی ۲) جبه ای متشکل از سنگهای متراکم تر که در زیر پوسته قرار گرفته است ۳) هسته ای که بیشتر از آهن تشکیل شده است.
پوسته
دانشمندان بر این گمانند که میانگین ضخامت پوسته مریخ در حدود ۵۰ کیلومتر می باشد. از آنجا که ارتفاعات بیشتر در نیمکره جنوبی قرار گرفته اند در نتیجه میتوان گفت که ضخامت پوسته نیمکره شمالی کمتر است.بیشتر پوسته احتمالا از سنگهای آتشفشانی به نام بازالت تشکیل شده است. بازالت علاوه بر مریخ در سطح زمین و ماه نیز وجود دارد. بعضی دیگر از سنگهای سطح مریخ، به ویژه در نیمکره شمالی، آندزیت (Andesite) نام دارند. آندزیت نیز نوعی سنگ آتشفشانی است که در زمین نیز یافت شده است. مقدار سیلیکای موجود در این سنگ نسبت به بازالت بیشتر است. سیلیکا ترکیبی از سیلیکون و اکسیژن می باشد.
جبه
جبه مریخ نیز احتمالا شبیه به ترکیب های جبه زمین است. بیشتر جبه زمین متشکل از سنگی به نام پرایدوتیت (peridotite) است. این سنگ عموما از سیلیکون، اکسیژن، آهن و منیزیوم تشکیل شده. فراوان ترین ماده معدنی در پرایدوتیت الیوین (olivine) می باشد.منبع اصلی گرمای درون مریخ باید شبیه به زمین باشد یعنی فعل و انفعالات هسته ای اتمهایی مانند اورانیوم، پتاسیوم و تریوم. در حین این فعل و انفعالات، میانگین دمای جبه مریخ می تواند حدود ۱۵۰۰ درجه سانتیگراد باشد.
هسته
مریخ احتمالا دارای هسته ای با ترکیبات آهن، نیکل و سولفور است. چگالی مریخ به نوعی مبین اندازه هسته آن می باشد. چگالی این سیاره از زمین بسیار کمتر است. در نتیجه، شعاع هسته آن نیز نسبت به شعاع هسته زمین کوچکتر است. شعاع هسته مریخ احتمالا بین ۱۵۰۰ و ۲۰۰۰ کیلومتر می باشد.برخلاف زمین که هسته آن عمدتا مایع و مذاب است، هسته مریخ احتمالا به صورت جامد می باشد چرا که مریخ میدان مغناطیسی چشمگیری ندارد. میدان مغناطیسی تاثیری است که یک جسم مغناطیسی در اطراف و پیرامون خود ایجاد می نماید. حرکت یک سیاره با هسته مذاب منجر به شکل گیری میدان مغناطیسی در اطراف سیاره می گردد.
اطلاعات به دست آمده توسط پیمایشگر سراسری (Global Surveyor) نشان می دهند که برخی از قدیمی ترین سنگهای موجود در سیاره مریخ در شرایطی شکل گرفته اند که میدان مغناطیسی شدیدی در محیط وجود داشته است. بنابراین، در گذشته دور، مریخ می توانسته است که دارای درونی داغ تر و هسته مذاب باشد.
خصوصیات سطح مریخ
سطح مریخ دارای ویژگی های متعددی است که اغلب آنها در زمین نیز وجود دارند نظیر دشتها، دره ها، آتشفشانها، آبگذرها و یخ های قطبی. البته چاله هایی نیز در مریخ وجود دارند که در اثر برخورد سنگهای آسمانی با این سیاره به وجود آمده اند. این چاله ها به ندرت بر روی زمین دیده می شوند. گردی متمایل به رنگ قرمز تقریبا همه سطح این سیاره را فرا گرفته است.
دشتها
بسیاری از نواحی مریخ به صورت دشت می باشد. بیشتر این مناطق در نیمکره شمالی قرار گرفته اند. در قسمتهای شمالی نیمکره شمالی، مسطح ترین و صاف ترین مناطق منظومه شمسی قرار گرفته اند. صاف بودن این مناطق به احتمال قوی به این دلیل است که رسوبات به وجود آورنده آنها بوده اند. دلایل فراوانی وجود دارد که زمانی در سطح مریخ آب جاری بوده است. وجود آب مسبب تشکیل و جمع شدن رسوبات بوده است.
دره ها
در امتداد استوا نمادی چشمگیر در این سیاره قرار گرفته است. یک مجموعه بزرگ از دره ها به نام دره های مریخی. سفینه فضایی مارینر ۹ در سال ۱۹۷۱ این پدیده را در سطح مریخ کشف نمود. دره از شرق به غرب کشیده شده و طول آن حدود ۴۰۰۰ کیلومتر یعنی به اندازه عرض استرالیا و یا به اندازه فاصله بین فیلادلفیا تا سندیگو است.دانشمندان بر این باورند که این سیستم بر اثر شکاف خوردن قسمتی از پوسته ایجاد شده است. دره های منحصر به فرد در مجموعه دره های مریخی عرضی به بزرگی ۱۰۰ کیلومتر دارند. دره ها در قسمت مرکزی، جاییکه ۶۰۰ کیلومتر عرض دارد به یکدیگر وصل می شوند. عمق دره ها در برخی نقاط به ۸ تا ۱۰ کیلومتر می رسد.کانال های بزرگی در انتهای شرقی دره ها به چشم می خورند و همچنین در برخی نقاط، دره ها لایه های رسوبی دارند. وجود این کانالها و رسوبات حاکی از این است که زمانی قسمتهایی از این دره ها پر از آب بوده است.
آتشفشانها
مریخ بزرگترین کوه های آتشفشانی موجود در منظومه شمسی را در خود جای داده است. بلندترین آنها الیمپوس(Olympus)، ارتفاعی معادل ۲۷ کیلومتر و قطری به اندازه ۶۰۰ کیلومتر دارد که با دشتهای مسطح احاطه شده است. سه آتشفشان بزرگ دیگر مریخ آرسیا (Arsia)، آسکرئوس (Ascraeus) و پاونیز (Pavonis) نام دارند و در منطقه مرتفعی به نام تارسیس (Tharsis) قرار گرفته اند.همه این آتشفشانها، مانند آتشفشانهای هاوایی، دارای شیبی هستند که به تدریج زیادتر می شود. مریخ همچنین انواع زیاد دیگری از آتشفشانها را دارا می باشد. از تپه های مخروطی کوچک تا دشتهای پوشیده شده با مواد مذاب منجمد شده. دانشمندان نمی دانند که آخرین فوران آتشفشانی چه زمانی در مریخ به وقوع پیوسته است اما فورانهای جزئی ممکن است همچنان در این سیاره به وقوع بپیوندد.
چاله ها و حوزه های برخوردی
بسیاری از سنگ های آسمانی که در طول تاریخ سیاره مریخ با آن برخورد کرده اند منجر به ایجاد چاله هایی در سطح این سیاره شده اند. این چاله های برخوردی به دو دلیل در زمین بسیار اندک می باشند:۱) چاله هایی که قبلا ایجاد شده اند در اثر فرسایش از بین رفته اند. ۲) اتمسفر متراکم زمین مانع برخورد سنگها و در نتیجه تشکیل چاله ها می گردد.
چاله های موجود در سطح مریخ بسیار شبیه به چاله های موجود در ماه، عطارد و دیگر اجرام منظومه شمسی است. چاله ها عمیق و کاسه ای شکلند. چاله های بزرگتر می توانند دارای قله های مرکزی باشند که در اثر ارتجاع پوسته پس از برخورد به وجود می آیند.در مریخ، شمار چاله ها از جایی به جای دیگر به شدت متغیر است. سطح مریخ در نیمکره جنوبی بسیار قدیمی و در نتیجه دارای چاله های بسیار زیادی است. بقیه جاها به ویژه در نیمکره شمالی جوانتر و دارای تعداد کمتری چاله می باشد.
برخی از کوه های آتشفشانی نیز دارای چاله هایی می باشند و این امر نشان دهنده این است که زمان زیادی از فوران آنها نگذشته است. مواد مذاب آتشفشانها می تواند همه چاله های موجود را بپوشاند. پس زمان زیادی از آخرین فوران ها نگذشته است چون در غیر اینصورت تعداد چاله ها بر روی کوه های آتشفشانی بیشتر بود.در اطراف برخی از چاله ها رسوبات غیر معمولی به چشم می خورد. این رسوبات موادی می باشند که به هنگام برخورد سنگ آسمانی از چاله تشکیل شده به بیرون پرتاب شده اند. این شکل از رسوبات می تواند مبین این باشد که سنگ آسمانی به هنگام برخورد با آب و یا یخ در زیر زمین مواجه شده است.
مریخ تعدادی چاله بسیار بزرگ دارد. بزرگترین این چاله ها پلانیتیا (Planitia) به معنای دشت یا حوزه پائین نام گرفته است. این چاله در نیمکره جنوبی قرار دارد و قطر آن ۲۳۰۰ کیلومتر می باشد. کف این چاله ۹ کیلومتر پائین تر از سطح است.کانالها، دره ها و آبگذرهایی که در نتیجه سایش و فرسایش آب به وجود می آیند در بسیاری از مناطق مریخ به چشم می خورند. از مهمترین این شواهد می توان به “کانال های طغیان” اشاره نمود. این کانالها می توانند عرضی معادل ۱۰۰ کیلومتر و طولی به اندازه ۲۰۰۰ کیلومتر داشته باشند. گمان می رود که این کانالها در پی سیلهایی مهیب شکل گرفته باشند. در بسیاری موارد به نظر می رسد که آب به طور ناگهانی در این مناطق از زیر زمین فوران کرده است.
در نواحی دیگری از مریخ پدیده های بسیار کوچکتری به نام شبکه های دره ای وجود دارند. این شبکه ها بسیار شبیه به سیستم های رودخانه ای در روی زمین می باشند. شبکه های دره ای مریخ عرضی برابر چندین کیلومتر و طولی برابر چند صد کیلومتر دارند. این شبکه ها به نوعی پدیده هایی باستانی در مریخ به حساب می آیند. وجود آنها می تواند بیانگر این باشد که روزگاری هوا در مریخ به قدری گرم بوده که امکان وجود آب به شکل مایع وجود داشته است.آبگذرها از شبکه های دره ای نیز کوچکترند. آنها اغلب در ارتفاعات قرار دارند. احتمالا وجود آنها بر اثر تراوشات آب از زیر زمین به سطح، ظرف چند میلیون سال پیش می باشد.
رسوبات قطبی
جالب ترین پدیده در مناطق قطبی مریخ، توده های ضخیمی از لایه های رسوبی مواد می باشد. دانشمندان بر این باورند که این لایه ها با ترکیبی از یخ آب و ذرات خاک تشکیل شده اند. این رسوبات تا ارتفاع ۸۰ درجه از هر دوقطب گسترش یافته اند.احتمالا اتمسفر در طی مدتهای طولانی منجر به رسوب لایه هایی گردیده است. این لایه ها ممکن است مدارکی برای فعالیتها و تغییرات فصلی آب و هوا در طی گذشت زمانهای بسیار طولانی باشد. یکی از احتمالات تغییر آب و هوا در مریخ تغییر زاویه محور طولی این سیاره می باشد. این تغییرات منجر به تغییر مقدار تابش نور خورشید به قسمتهای مختلف سیاره و در نتیجه تغییرات کلی آب و هوا در مریخ می گردد. مقدار رسوباتی که اتمسفر ایجاد می کند با تغییرات گذشته در آب و هوا ارتباط مستقیم دارد.
در بالای لایه های رسوبی موجود در هر دو نیمکره کلاهک یخ آب وجود دارد که در تمام سال به شکل یخ باقی می مانند. این لایه ها و کلاهک روی آنها چندین کیلومتر ضخامت دارد.در فصل زمستان کلاهک های فصلی که از لایه های یخ زده تشکیل می شوند نیز ظاهر می گردند. این کلاهک ها به خوبی توسط تلسکوپ های مستقر بر روی زمین قابل رویت می باشند. کلاهک های فصلی شامل دی اکسید کربن منجمد یا یخ خشک که از دی اکسید کربن موجود در اتمسفر به وجود می آید، می باشد. در سردترین روزهای زمستان این لایه ها تا ارتفاع ۴۵ درجه به سمت استوا گسترش می یابند.
اتمسفر
اکسیژن موجود در اتمسفر مریخ در قیاس با زمین بسیار اندک است. این گاز تنها ۱۳/۰ درصد از کل اتمسفر مریخ را تشکیل می دهد در حالیکه ۲۱ درصد از جو زمین ما از اکسیژن تشکیل شده است. دی اکسید کربن ۳/۹۵ درصد از اتمسفر این سیاره را شامل می شود. بقیه گازها عبارتند از نیتروژن، ۷/۲ درصد، آرگون، ۶/۱ درصد، مونوکسید کربن، ۰۷/۰ درصد و بخار آب، ۰۳/۰ درصد.
فشار
در سطح مریخ، فشار جو عمدتا حدود تنها ۷/۰ کیلوپاسکال یعنی تقریبا ۷/۰ درصد فشار جوی سطح زمین می باشد. با تغییر فصل در مریخ این مقدار بین ۲۰ تا ۳۰ درصد دستخوش تغییر می گردد.در هر زمستان تغلیظ گاز دی اکسید کربن در قطبها منجر به کاخش میزان این گاز در اتمسفر می گردد. در نتیجه فشار هوا به شکل قابل ملاحظه ای کم می شود. متضاد این فرایند در فصل تابستان صورت می گیرد. علاوه بر تغییرات فصلی، در طی روز نیز بنا به تغییر شرایط آب و هوا فشار اتمسفر نیز تغییر می کند. این پدیده در سیاره زمین نیز رخ می دهد.

دما
سردترین قسمتهای مریخ در ارتفاعات ۶۵ تا ۱۲۵ کیلومتری آن می باشد. در این ارتفاعات دمای هوا ۱۳۰- درجه سانتیگراد است. با کم شدن ارتفاع نسبت به سطح، دما افزایش یافته و در طی روز به ۳۰- تا ۴۰- درجه سانتیگراد می رسد.دمای اتمسفر مریخ در زمانهایی که با مقدار زیادی گرد و خاک آمیخته شده است، می تواند گرمتر از مواقع عادی باشد. گرد و خاک نور خورشید را جذب کرده و بیشتر آنرا به گازهای موجود در اتمسفر منتقل می نماید.
ابرها
در جو مریخ، ابرهایی ساخته شده از ذرات یخ زده دی اکسید کربن در ارتفاعات بالا شکل می گیرند. به علاوه تشکیل ابر و مه با ذرات یخ آب بسیار رایج است. بیشترین زمانی که مه در هوا وجود دارد اوایل صبح می باشد. در آن زمان هوا در سردترین حالت خود است درنتیجه بخار آب غلیظ می گردد.
باد
اتمسفر مریخ، مانند زمین، یک چرخه عمومی و الگوی بادی که همه سیاره را در می نوردد، دارد. دانشمندان با مشاهده حرکات باد و تغییرات آن به مطالعه الگوی وزش آن پرداخته اند.چرخه عمومی وزش باد در مریخ با دلیلی مشابه فرایند تشکیل باد در سیاره زمین شکل می گیرد. خورشید ارتفاعات پائین تر اتمسفر را بیش از ارتفاعات بالای آن گرم می کند. هوای گرم به بالا می رود، و هوای سرد به پایین آمده و جای هوای گرم را می گیرد. این روند ادامه پیدا کرده و منجر به تشکیل باد می شود.
در مریخ، تغلیظ و تبخیر گاز دی اکسید کربن در قطبها تاثیر بسزایی در چرخه کلی دارد. با شروع زمستان، دی اکسید کربن موجود در جو در دو قطب متمرکز و غلیظ می شود. در نتیجه دی اکسید کربن بیشتری به سمت قطبها برای پر شدن جای خالی این گاز جریان می یابد. وقتی بهار از راه می رسد، دی اکسید کربن یخ زده بخار می شود و در نتیجه این گاز به سمتی دور از قطبها جریان پیدا می کند.
بادهایی که در سطح مریخ می وزند عمدتا آرامند و سرعتی در حدود ۱۰ کیلومتر در ساعت دارند. دانشمندان تندبادهایی با سرعت ۹۰ کیلومتر در ساعت را نیز مشاهده کرده اند. با اینحال نیروی این تندبادها بسیار کمتر از تندبادهای مشابه از لحاظ سرعت در زمین می باشد. چرا که چگالی و تراکم اتمسفر مریخ از اتمسفر زمین بسیار کمتر است.
طوفان خاک
یکی از بارزترین جلوه های آب و هوایی در مریخ وزش بادهای همراه با گرد و خاک است. گردبادهای کوچک می توانند برای مدت کوتاهی خاک را از سطح سیاره بالا ببرند. این بادهای کوچک شبیه به گردبادهای زمینی هستند.
طوفانهای شدید خاک زمانی آغاز می شوند که باد گرد و خاک را با خود تا اتمسفر بالا ببرد. در این هنگام هوای پیرامون ذرات خاک به دلیل جذب نور خورشید گرم می شود. هنگامیکه هوای گرم به بالا می رود، باد شدیدتر می شود و گرد و خاک بیشتری را نیز با خود به بالا می برد. در نتیجه طوفان شدید و شدیدتر می شود.در مقیاسهای شدیدتر، طوفان خاک می تواند منطقه ای بیش از ۳۲۰ کیلومتر و یا حتی تا چندین هزار کیلومتر را در بر گیرد. طوفانهای بزرگتر می توانند همه سطح سیاره را در فرا بگیرند. چنین طوفانهایی غیر معمول هستند اما می توانند تا ماهها ادامه داشته باشند.

۵۳۴۸۴۳۵۳۵۱.jpg
قمر ها
مریخ دو قمر کوچک به نامهای فوبوس (Phobos) و دیموس (Deimos) دارد. ستاره شناس آمریکایی آزف هال (Asaph Hall) در سال ۱۸۷۷ این دوقمر را کشف نمود و نامهای پسران آرس (Ares ،خدای جنگ یونانیان) را بر آنها نهاد. هر دوی این قمر ها دارای شکلی غیر متعارف و غیر هندسی می باشند. بزرگترین قطر فوبوس ۲۷ کیلومتر و بزرگترین قطر دیموس ۱۵ کیلومتر می است.
هر دو قمر دارای چاله های فراوانی می باشند که در اثر برخورد سنگهای آسمانی با آنها تشکیل شده اند. سطح قمر فوبوس دارای شیارهای پیچیده ایست. این شیارها احتمالا ترکهایی هستند که پس از برخورد بزرگترین سنگ آسمانی با این قمر به وجود آمده اند.دانشمندان هنوز نمی دانند که این دو قمر در کجا تشکیل شده اند. دو احتمال وجود دارد. یا هر دوی آنها همزمان با تشکیل خود سیاره به وجود آمده اند. یا این دو قمر در حقیقت سنگ های آسمانی سرگردانی بوده اند که در میدان گرانش مریخ گیر افتاده اند. رنگ فوبوس و دیموس خاکستری تیره و تقریبا همرنگ بقیه سنگهای آسمانی می باشد.

تکامل مریخ
دانشمندان دانشی کلی در مورد تکامل این سیاره از ۶/۴ بیلیون سال پیش تا کنون دارند. این دانش با مطالعه چاله ها و دیگر پدیده ها و مشخصات سطح این سیاره به دست آمده است. پدیده هایی که در دوران مختلف تکامل به وجود آمده اند همچنان در سطح این سیاره موجودند. محققین یک سناریوی تکامل برای این سیاره تهیه نموده اند که در برگیرنده ابعاد، شکل و مکان پدیده های سطح آن می باشد.دانشمندان نسبت دوره های زمانی مناطق موجود در سطح را با توجه به چاله های برخوردی مشاهده شده، دسته بندی کرده اند. هر چه در یک منطقه تعداد چاله بیشتر باشد، عمر آن منطقه نیز بیشتر است.با اینحال دانشمندان هنوز نمی توانند تشخیص دهند که هر یک از دوره های تکامل دقیقا چه زمانی رخ داده اند. برای این کار آنها به دانستن سن سنگهای موجود در سطح مریخ، که در دوره های مختلف تشکیل شده اند، نیاز دارند. آنها باید این سنگها را در آزمایشگاه های پیشرفته آنالیز نمایند ولی متاسفانه تا کنون هیچ سنگی از مریخ توسط سفینه ها به زمین آورده نشده است.دانشمندان طول عمر مریخ را به سه دوره زمانی تقسیم کرده اند. ۱) نواکیان (Noachian). ۲) هسپرین (Hesperian). ۳) آمازونین (Amazonian). هر دوره با نام منطقه ای که در همان دوره تشکیل شده ، نام گرفته است.
دوره نواکیان بر اساس منطقه نواکیس (Noachis) که منطقه ای مرتفع در نیمکره جنوبی است نام گرفته. در طول دوره نواکیان، تعداد بیشماری اجرام سنگی در ابعاد مختلف با مریخ برخورد کرده اند. برخورد این اجرام چاله هایی در ابعاد گوناگون در منطقه ایجاد کرده است. در این دوره همچنین چندین آتشفشان عظیم فعال بوده اند.به علاوه در این دوره فرسایش سطح توسط آب منجر به شکل گیری شبکه های دره ای در مریخ شده است. وجود این شبکه بیان گر این است که دمای مریخ در دوره نواکیان بسیار گرمتر از دمای کنونی سیاره بوده است.
دوره هسپرین
بمباران های شدید دوره نواکیان تدریجا به پایان رسید و دوره هسپرین آغاز شد. این دوره بنا به منطقه هسپریا پلانیوم (Hesperia Planum) اینچنین نامگذاری شده است. دشتی مرتفع در عرضهای پائین جغرافیایی نیمکره جنوبی.در طی دوره هسپرین فعالیتهای آتشفشانی ادامه داشته اند و مواد مذاب بیشتر چاله های به وجود آمده در دوره نواکیان را پوشاندند. اغلب بزرگترین کانالهای موجود در سیاره مربوط به دوره هسپرین می باشند.
دوره آمازونین همراه با تشکیل چاله های کوچک است و تا به امروز ادامه یافته است. نام این دوره بر اساس نام منطقه آمازونیس پلانیتیا(Amazonis Planitia)، که دشت کم ارتفاعی در عرضهای پائین جغرافیایی نیمکره شمالی است گرفته شده.فعالیتهای آتشفشانی در این دوره نیز ادامه داشته اند و برخی از بزرگترین آتشفشانها مربوط به این دوره هستند. جوانترین عناصر موجود در مریخ، شامل رسوبات یخ در قطبها نیز به این دوره تعلق دارند.
امکان وجود حیات
احتمالا روزگاری در مریخ حیات وجود داشته است. حتی ممکن است موجودات زنده هنوز در این سیاره دوام آورده و وجود داشته باشند. مریخ تقریبا به طور قطعی سه عامل اصلی را که دانشمندان برای وجود حیات ضروری می دانند دارا می باشد: ۱) عناصر شیمیایی مانند کربن، هیدروژن، اکسیژن و نیتروژن ۲) منبع انرژی ۳) آب مایع.عناصر شیمیایی در طول تاریخ این سیاره همیشه در آن وجود داشته اند. نور خورشید نیز منبع انرژی به حساب می آید. علاوه بر نور خورشید گرمای درون سیاره نیز نوعی منبع انرژی ثانوی است. در زمین، گرمای درونی سیاره ما، زندگی گونه های زیستی اعماق دریا و شکاف پوسته ها را تضمین می کند.

آب مایع به شکلی واضح مسبب به وجود آمدن پدیده های سطح مریخ از جمله کانالهای بزرگ، دره های کوچک و آبگذرهای جوان آن است. به علاوه مقادیر زیادی یخ آب در نزدیک قطب جنوب و احتمالا قطب شمال آن وجود دارد. بنابراین آشکار است که زمانی آب مایع در این سیاره جاری بوده است. احتمالا امروزه در زیر لایه های رویی این سیاره آب مایع هنوز یافت می شود.
در سال ۱۹۹۶، گروهی به سرپرستی دیوید مک کی (David S. McKay)، زمین شناس مرکز فضایی جانسون ناسا در هوستون، اعلام نمودند که مدرکی از وجود جانوران میکروسکوپی در مریخ پیدا کرده اند. آنها این مدرک را در درون یک قطعه سنگ آسمانی که خود را به زمین رسانده بود، کشف کردند. این قطعه سنگ به احتمال زیاد در اثر برخورد سنگی بزرگتر با مریخ از سطح این سیاره کنده شده و پس از میلیونها سال سفر در فضا سرانجام وارد جو زمین شده است.
این مدرک شامل مولکولهای بنیانی پیچیده، ذراتی از نوعی ماده معدنی به نام مگنتیت (magnetite) که درون برخی از انواع باکتریها تشکیل می شود و سازه های بسیار ریزی که فسیلهای میکروسکوپی هستند می باشد. استنتاج دانشمندان جدال آمیز است اما در هر صورت تا کنون برای اثبات وجود حیات در مریخ هیچ توافق علمی جامعی پیدا نشده است.

همچنین بررسی کنید

روش های طبیعی و گیاهی برای درمان سریع التهاب معده

التهاب معده از مشکلات گوارشی است که با علائمی مانند نفخ و سوزش معده ایجاد …

کاربردها و عوارض استفاده از گوش پاک کن

گوش پاک کن یک وسیله‌ی بهداشتی ضروری است. یکی از وسایلی که در هر خانه‌ای …