پزشکان بدون مرز درمان
خانه / اخبار علمی پزشکی / آشنایی با عوارض و تظاهرات دهانی بیماری دیابت

آشنایی با عوارض و تظاهرات دهانی بیماری دیابت

بيماري ديابت مسبب مشکلات و بيماري هايي در ديگر بخش هاي بدن مي شود. بخش هايي از بدن که از بيماري ديابت متاثر مي شوند شامل چشم ها، کليه ها، اعصاب، قلب و عروق، لثه ها و پاها هستند. افراد ديابتي در معرض خطر بيشتري براي بيماري هاي چشم هستند از جمله آب مرواريد و مشکلات شبکيه که اغلب افرادي که مدت طولاني قند خون بالادارند يا همزمان دچار فشارخون هم هستند يا افراد سيگاري درگير مشکلات شبکيه چشم مي شوند. بنابراين بايد افراد ديابتي مرتب به چشم پزشک مراجعه کنند. عوارض ديگر بيماري ديابت، مشکلات کليوي است. بالابودن قند خون سبب آسيب رساندن به عروق کليه مي شود که مشکلات کليوي (نفروپاتي) را به وجود مي آورد که به مشکلات يا درگيري هاي کليوي افراد مبتلابه بيماري قند خون معروف است.

اگر  دیابت کنترل نشود و باعث عوارض وسیع پیچیده و کشنده ای می شود از مهمترین عوارض دیابت می توان به موارد زیر اشاره کرد: نارسایی پیشرفته کبدی  (25 برابر بیشتر از غیر دیابتی ) خطر قطع عضو در افراد دیابتی  40 برابر افراد طبیعی که فقط در آمریکا سالانه بیش از 20 هزار مورد قطع عضو به دلیل دیابت رخ می دهد . (رتینوپاتی مشکلات عروق شبکیه و بینایی)مستقیماً با مدت بیماری و میزان کنترل دیابت فرد رابطه دارد خطر کوری در افراد دیابتی 20 برابر بیشتر از دیگر افراد است – مشکلات و خطرات قلبی – عروقی به شکلی که     MI  ( سکته قلبی ) و استروک ( سکته مغزی ) در افراد با دیابت کنترل نشده 5-2 برابر بیشتر از افراد عادی است در ضمن در افراد با دیابت کنترل نشده _ دیابت ملیتوس ) سومین علت مرگ در ایالات متحده آمریکاست و چیزی حدود 40000 مرگ را در سال شامل می شود.

دیابت و عوارض دهان

افراد مبتلابه ديابت به علت بزاق کم، جرم بسيار زياد دندان ها، چرخه ضعيف خون در لثه ها و بالابودن ميزان قند موجود در دهان (که خود سبب فاسد شدن دندان ها مي شود) مستعد ابتلابه بيماري هاي لثه هستند. با کنترل قند خون، رژيم غذايي مناسب، مسواک و نخ دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک مي توان از اين بيماري جلوگيري کرد. مشکلات پاها نيز از ديگر عوارض بيماري ديابت است چنانچه شخصي چندين سال مبتلابه ديابت باشد به علت صدمه عصب ها و گردش ضعيف خون در پاها دچار اين مشکلات مي شود.

به طور کلی شدت و میزان این عوارض و دیگر عوارض دیابت به طور عمده ای وابسته به مقدار قند و کنترل سطح هیپرگلیسمی است دیابت ملیتوس برای دندانپزشکان بسیار مهم است زیرا آنها می توانند به عنوان عضوی از تیم بهداشتی در کشف موارد جدید دیابت نقش داشته باشند در ضمن باید قادر باشند درمان های دندانپزشکی لازم برای افراد مبتلا به دیابت ( کنترل شده و کنترل نشده ) را بدون هیچ خطری برای آنها به انجام برساند.

عوارض و تظاهرات دهانی دیابت ملیتوس :

در ابتدا لازم به ذکر است که فرد مبتلا به دیابت اگر با استفاده از درمان لازم (انسولین ) داروهای ضد قند خوراکی  – رژیم غذایی و ورزش و … ) در حالت کنترل باشد  و قند خون ناشتای وی از حدود نرمال بالاتر نباشد  70-تا120 میلی گرم درdc                           عموما” دچار عوارض و تظاهرات  دهانی نمی شوند و اگر این علائم را نشان دهند بیشتر نشان دهنده کنترل نامناسب بیماری است .

خشکی دهان ( گزوروستومی )

 

یکی ازعوامل اصلی دیابت  ( بخصوص نوع 1 ) پر ادراری است افزایش دفع مایعات از ادرار همراه با تغییرات عروقی ریز در غدد بزاقی می تواند سبب کاهش ترشح بزاق و شکایت از خشکی دهان شود این مسئله در درصد بالایی از بیماران دیابتی رخ می دهد .به سبب خشکی دهان و کاهش بزاق مخاط نرمال دهان دچار تخریب گشته و به سبب کاهش آنزیم های ضد میکروبی و الکترولیت های ضروری بزاق و همچنین کاهش مواد محافظ و لغزنده کننده مخاط عفونت های باکتریایی – و یروسی و بخصوص قارچی ( پزشک و …. )در این افراد بیشتر به چشم می خورد.

بزاق در ترکیب و کیفیت نرمال خود سبب تمیز شدن دهان – رقیق شدن مواد بالقوه سمی – تنظیم اسیدیته – خنثی کردن سموم – آنزیم  باکتریها – تخریب میکروارگانیزم ها و حفظ یکپارچگی بافت های نرم دهان و دندان ها می شود.

زمانی که محیط طبیعی حفره دهان به علت کاهش بزاق یا تغییر در ترکیب آن دچار می شود یک دهان سالم می تواندمستعد درد و زوال مخاطی شود.

مخاط دهان خشک – پوست رفته و ترک خورده نتیجه ای از خشکی دهان ( گزوروستومی ) است در ضمن التهاب مخاط زخم – عفونت های فرصت طلب  همراه با زبانی ملتهب – قزمز و پوست رفته از مشکلات شایع است. سختی در لغزنده سازی – جویدن – چشایی و بلع جزء بیشترین عوارض تخریبی خشکی دهان است و ممکن است سبب جذب ناقص تغذیه ای شود.

 

پوسیدگی های دندانی – ژنژیویت و بیماریهای پریودونتال ( لثه ای ):

 

 در بیماران مبتلا به دیابت کنترل نشده شیوع و شدت پوسیدگی های دندانی بالاتر است هرچند به نظر می رسد که دیابت بیشتر با درگیری و تخریب نسوج نگهداری کننده دندان ها (پریودنتال) همراه باشد اما تحقیقات زیادی  حکایت از افزایش میزان پوسیدگی در افراد با دیابت دارند به دلیل خشکی هان و عدم امکان تمیز سازی بزاق در افراد با دیابت کنترل شده و همچنین نشت قند ( گلوکز ) در داخل بزاق می توان انتظار پوسیدگی های وسیع تر و شدید تر و زیادتری در افراد مبتلا به دیابت کنترل نشده داشت وقوع بیماری های پریودنتال ( لثه ای ) بطور محسوسی در افراد دیابتی نسبت به افراد غیر دیابتی بالاتر است . تغییرات عروقی درلثه ها کاهش توانایی سلول های دفاعی میزبان در دفع عوامل مضر  افزایش گلوکز بزاق کاهش توانایی  تمیز کنندگی بزاق را می توان از عوامل موثر در ایجاد بیشتر بیماریهای لثه ای در بیماران دیابتی عنوان کرد  و همچنین تظاهرات بیماری های پریودونتال ( لثه ای ) در بالغین با دیابت کنترل نشده شدیدتر و گسترده تر از افراد غیر دیابتی است گزارش شده است که در بیماران با دیابت نوع 2  بیماری های لثه ای در سنین پایین تری نسبت به افراد و غیر دیابتی رخ می دهد و در دیابت نوع یک افزایش بیماریهای پریودونتال را عموما” نمی توان با تجمع پلاک و جرم های بالای لثه ای توجه کرد این مشکلات بالقوه خطناک در لثه افراد با دیابت کنترل نشده می تواند سبب ایجاد ژنژیویت و بیماریهای شدید بافت های اطراف دندان  آبسه های لثه ای  لقی و از دست رفتن دندان ها و غیره شود بطور مشخصی ثابت شده است که بیماری های لثه ای پیشرفته می تواند با ایجاد مشکلات قلبی – عروقی در بیمار همراه باشد و از آنجا که در در افراد دیابتی مشکلات قلبی و عروقی یک عارضه بالقوه است همراهی این دو عنصر می تواند سبب پیچیدگی های بیشتری شود و در ادامه توصیه هایی جهت بهبود وضعیت دهانی بیماران دیابتی  ارائه خواهد شد.

التیام ضعیف زخم – عفونت های دهانی و سوزش دهان

توافق عمومی در مورد تاخیر در ترمیم افراد با دیابت کنترل نشده وجود دارد از این رو آنها بیشتر مستعد عفونت های دهانی ( باکتریال – قارچی – ویروسی ) بعد از اعمال جراحی دندانپزشکی هستند ضایعات دهانی در بیماراندیابتی شایعتر است عفونت های کاندیدیازیس ( برفک ) زخم های ناشی از تروما و تاخیر در ترمیم زخم در افراد دیابتی نوع یک در مقایسه با افراد سالم وجود دارد نوروپاتی ( اختلال عصبی حسی ) ممکن است منجر به علایم دهانی مثل بی حسی – گزگز – گرفتگی و سوزش  یا درد به دلیل تغییرات پاتولوژیک درگیر کننده اعصاب با علائم دهان شود سوزش بی دلیل دهان احساس گرگرفتگی و دائمی دهان می تواند از علائم دیابت کنترل نشده باشد تشخیص زود هنگام و درمان دیابت ممکن است به پسرفت این علائم کمک کند اما در موارد طول کشیده تغییرات ممکن است غیر قابل برگشت باشد در این جا لازم است توصیه هایی به افراد دیابتی جهت بهبود وضعیت دهانی و جلوگیری یا کاهش دیابت در دهان داشته باشیم.

تمام عوارض دهانی دیابت با شدت میزان قند خون و نحوه کنترل آن در ارتباطند برای مثال همانطور که اشاره شد دیابت باعث تغییرات عروقی کوچک شده و رگ ها خاصیت ارتجاعی خود را از دست می دهند در نتیجه جریان خون که حاوی اکسیژن و مواد دفاعی برای بافت هاست کاهش می یابد بنابراین اگر سطح قند خونتان را دائم اندازه گیری نکنید می توانید سبب تغییرات دائمی در این عروش شده و مشکلات را افزایش دهد پس اولین و مهمترین توصیه به افراد دیابتی کنترل دقیق و منظم سطح قند خون و مشورت مداوم با پزشک معالج است.

2- نکته مهم دیگر این است که برای ایجاد پوسیدگی و بیماری های لثه ای به هر حال وجود باکتری های مضر خاصی لازم است و دیابت و یا هر بیماری دیگری فقط به عنوان عوامل مستعد کننده نقش دارند به عبارت دیگرفرد دچاردیابت کنترل نشده هم اگر بهداشت مناسب دهان و دندان خود را رعایت کند هیچ گاه نسبت به افراد عادی دچار پوسیدگی با بیماری های پریودنتال بیشتری نخواهد داشت از این رو لازم است فرد دیابتی بطور مداوم جهت معاینه و مشاوره های لازم با تیم دندانپزشکی یا متخصص بیماری های دهان در ارتباط باشد سالی 2 تا 3 بار ویزیت منظم حداقل پیشنهادی است استفاده مرتب و صحیح از مسواک – نخ دندان ودر صورت لزوم با مشورت دندانپزشک  دهانشویه های ضد میکروبی الزامی است سیگار نکشید . سیگار کشیدن وضعیت لثه هایتان را بدتر می کند – به رژیم غذایی خود میوه و سبزیحات تازه  را اضافه کنید.

3- اگر دیابت دارید باید به یاد داشته باشید حتما” دندانپشک خود را مطلع کنید بهتر است جهت انجام امور دندانپزشکی  به متخصصین بیماری های دهان – جراح لثه یا دندانپزشکانی که مهارت کافی  در درمان بیماران با بیماریهای خاص دارند مراجعه کنید در فرد با دیابت کنترل نشده حتی کشیدن ساده یک دندان هم باید با علم و احتیاط کافی انجام شود. شاید لازم باشد دوز انسولین یا داروی مصرفی شما تغییر کند در مواردی که قند خون کنترل نشده بهتر است  کارهای غیر اورژانسی دندانپزشکی تا کنترل شدن وضعیت بیمار به تعویق بیفتد.

4- اگر از دندان مصنوعی استفاده می کنید بهداشت و روش نگهداری صحیح آن را از دندانپزشک  خود جویا شوید اگر دندانهای مصنوعی تان شل هستند یا با بافت های زیرین تطابق ندارند چون می توانند سبب ایجاد زخم شوند و این زخم ها التیام مناسبی نمی یابند احتمالا” نیاز مند تعویض دندان مصنوعی خود هستند پس معطل نکنید علائمی مثل خشکی دهان – سوزش دهان – عفونت های قارچی و غیره که قبلا” اشاره شد مستقیما” با کنترل قند خون ارتباط دارند هرچند قند خون شما به حدود طبیعی نزدیک تر باشد احتمال ایجاد این  عوارض کمتر است پس بطور منظم با پزشک و دندانپزشک خود در تماس باشید .

ديابت چگونه به دهان و دندان صدمه مي‏رساند؟
مشكلات دهان و دندان ممكن است در هر شخصي ايجاد شود. يك لايه نازك چسبناك با ميكروب‏هاي زياد (بنام پلاك) روي سطح دندان‏ها ساخته مي‏شود. قند خون بالا به رشد ميكروب‏ها كمك بيشتري مي‏كند، و به دنبال آن لثه‏ها، قرمز، ملتهب و متورم مي‏شود كه با وجود چنين وضعيتي وقتي به دندان مسواك مي‏زنيد دچار خونريزي مي‏شود.
در صورت قند خون بالا در افراد ديابتي مشكلات دهان و دندان بيشتر مي‏شود.
افزايش قند خون مي‏تواند باعث بدتر شدن مشكلات دهان و دندان شود. بطوريكه با ادامه اين وضعيت بيماران دندان‏هاي خود را از دست مي‏دهند.
سيگار كشيدن خصوصاً در افراد دبابتي بالاي 45 سال مي‏تواند منجر به بيماري‏هاي لثه شود.
قرمزي و خونريزي در لثه بعنوان اولين نشانه بيماري لثه محسوب مي‏شود. كه اين مي‏تواند منجر به عفونت لثه و استخوانهاي نگهدارنده دندان شود، اگر التهاب پيشرفت نمايد لثه ممكن است از سطح دندانها دور شود و دندان‏ها سست شوند.
جهت تعيين مشكلات دهان و دندان به دندانپزشكي مراجعه كنيد.دهان و دندان خود را از نظر علائم ناشي از ديابت كنترل كنيد.
چگونه مي‏توان متوجه شد كه دهان و دندان صدمه ديده است؟
اگر يك يا چند علامت زير را داريد، بدانيد كه ممكن است ديابت سبب آسيب دهان و دندان شما شده باشد:
• قرمزي، تورم و التهاب لثه
• خونريزي از لثه
• لثه ها به طرف پايين كشيده مي‏شوند
• لق شدن و يا حساس شدن دندان‏ها
• بوي بد دهان
• ضربان دار شدن لثه ها
• نامناسب قرار گرفتن دندان مصنوعي باعث آسيب به بافت لثه مي‏شود.
چگونه مي‏توان سلامت دهان و دندان را حفظ نمود؟
• تا آنجا كه ممكن است سطح قند خون خود را در حد طبيعي نگهدايد.
• حداقل روزي يكبار از نخ دندان استفاده كنيد. نخ دندان به پيشگيري از تشكيل پلاك روي دندان كمك مي‏كند. پلاك ممكن است سخت شود و در زير لثه رشد كند و سبب ايجاد مشكلاتي شود. با استفاده از حركتي شبيه اره كردن، به آرامي نخ را بين دندانها بگذاريد و از عمق دندان به بالا چندين بار حركت دهيد.
• بعد از هر وعده غذايي مسواك بزنيد. از يك مسواك نرم استفاده كنيد. هنگام مسواك كردن، پرز مسواك را به آرامي روي سطح لثه‏ها بكشيد. حركت مسواك بايد ملايم و چرخشي باشد و مسواك را قسمت جلو، عقب و بالاي هر دنداني بكشيد.
• اگر چيزي روي سطح دندان را پوشانده است آن را پاك كنيد.
• از شخصي كه دندانهايش را خيلي خوب تميز نگهداشته است بخواهيد كه نحوه مسواك‏زدن و نخ‏كشيدن را به شما نشان دهد و همچنين از او بپرسيد كه كدام خميردندان و مسواك مناسب‏تر است.
• اگر مشكلي در دندان يا دهان خود ملاحظه كرده ايد به دندانپزشك مراجعه كنيد.
• اگر در دهان خود زخم، قرمزي، خونريزي از لثه، يا پايين كشيده شدن و يا دور شدن لثه از دندان، يا زخم عفوني و يا زخم ناشي از دندان مصنوعي ملاحظه كرده‏ايد به دندانپزشك مراجعه كنيد.
• دهان و دندان خود را تميز نگهداشته و سالي دو بار به دندانپزشكي مراجعه كنيد.
• اگر دندانپزشك در دهان و دندان شما مشكلي تشخيص داده است تا بهبود نهائي پي‏گيري نمائيد.
• به دندانپزشك بگوييد كه ديابت داريد.
• اگر سيگار مي‏كشيد از پزشكتان بخواهيد كه روش‏هاي ترك سيگار را به شما آموزش دهد.
دندانپزشك چگونه مي تواند از دهان و دندان شما مراقبت كند؟
• با جرم‏گيري و كنترل كردن وضعيت دهان و دندان (سالانه دو مرتبه)
• با آموزش نحوه مسواك كردن و نخ‏زدن
• با اطمينان از اينكه دندان‏هاي مصنوعي در جاي مناسب قرار دارند.
 برنامه درماني خود را در نظر داشته باشيد. ممكن است از داروهايي كه قند خون را پايين مي‏آورند استفاده كنيد در اين صورت بايد با پزشك و يا دندانپزشك خود صحبت كنيد و بهترين روش را براي مراقبت از شرايط هيپوگليسمي (افت قند خون) اختيار كنيد تا در طي كار دندانپزشكي با خود غذا يا دارو ببريد.
اگر دهان شما بعد از كار دندانپزشكي دچار زخمي شد ممكن است نتوانيد براي چند ساعت يا چند روزي غذا بخوريد، در اين صورت بايد با پزشكتان مشورت كنيد تا بدانيد كه:
• چه غذاهائي در شرايط فعلي براي شما مناسبتر است.
• اغلب در چه زمان‏هايي لازم است قند خون خود را كنترل كنيد.

تلگرام

مطلب پیشنهادی

تاثیر دیابت بر قلب و عروق

در آمارهایی که سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۱۸ ارائه داده، ۴۲۵ میلیون‌ نفر در …

کدام استان‌های رکورددار مصرف انسولین هستند؟

مدیرکل دفتر مدیریت خدمات تخصصی سازمان بیمه سلامت گفت: سالانه بیش از ۶۰۰ میلیارد تومان …