خانه / اخبار تغذیه / بررسی ماده معدني کلسيم و نقش آن در بدن

بررسی ماده معدني کلسيم و نقش آن در بدن

کلسیم فراوانترین ماده معدنی موجود در بدن است که نقش اصلی آن در ساخت وحفظ استخوانها ، دندانها و فعالیت آنزیم ها می باشد .کلسیم در انقباض عضلات، آزاد سازی نوروترانسمیترها و انتقال پیام عصبی ، تنظیم ضربان قلب و لخته شدن خون نیز نقش داشته و محرک فعالیت ترشحی غدد درون ریز و برون ریز هم می باشد . مکمل کلسیم در جلوگیری از بروز پوکی استخوان نقش دارد.

 

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  کلسیم دراستخوان‌هاوجودداردوکمبودآن موجب پوکی استخوان می‌شود.کلسیم به میزان فراوان درشیروجوددارد. کلسیم، فراوان‌ترین ماده کانی موجود در بدن است. بدن انسان تقریباً۱kg کلسیم دارد.البته در افراد مختلف بااستخوان بندی متفاوت،این میزان فرق می‌کند.بیشتر کلسیم دراستخوانها و دندانهاوجود داردو تنها۱٪ آن در بقیه بدن موجود است که همین ۱٪اعمال زیادی انجام می‌دهد، مثلاً انقباض ماهیچه‌های ما بسته به وجود کلسیم است.
تفاوت درشت مغذي ها و ريز مغذي ها در چيست ؟

درشت مغذي ها کربوهيدراتها ، چربيها و پروتئين هايي بودند که به مقدار زياد مورد نياز بدن هستند ، امانياز بدن به ريز مغذي ها بسيار کم است و در حدود ميلي گرم و حتي درمواردي ميکرو گرم در روز مورد نياز بدن است . عناصر معدني حدود چهار درصد کل وزن بدن ما را تشکيل مي دهند . نقش آن ها را در بدن به اختصار بيان مي کنيم .

عناصر معدني در بافتهاي ساختماني بدن ما نقش دارند . مثلاً کلسيم و فسفر در ساختمان بافت استخواني شرکت مي کنند و يا آهن در ساختمان بافت خون نقش دارد . عناصر معدني در تنظيم تعادل فيزيکي و شيميايي بدن يا حفظ تعادل فشار اسمزي بدن و تنظيم PH خون نقش دارند . همچنين در ترشحات مايعات بدن مثل هورمونها يا ساختمان آنزيمها نقش دارند و به طور کلي در حفظ و نگهداري تعادل حياتي بدن موثرند .

معمولاً در رژيم غذايي متعادل ، عناصر معدني به مقدار مناسب و کافي به بدن ما مي رسد ولي گاهي اوقات تأمين مقدار کافي برخي از عناصر معدني مثل آهن ، يد و کلسيم ( بالاخص در دوران بارداري ، شيردهي و رشد ) نياز به توجه بيشتري دارد . در خصوص يد و فلوئور بايد گفت که وجودشان در مواد غذايي بستگي به خاک آن منطقه دارد . اگر خاک آن منطقه از لحاظ اين عناصر معدني فقير باشد مواد غذايي حاصل نيز از اين نظر فقير خواهند بود .

عناصر معدني به چهار دسته تقسيم مي شوند :

1- عناصري که مقدارشان نسبتاً زياد است . يعني بيش از 5 هزارم درصد وزن بدن ما را تشکيل مي دهند مثل کلسيم و فسفر که اعمال حياتي آنها نيز کاملاً شناخته شده است .

2- عناصري که مقدارشان خيلي کم است ولي اهميت آن ها بسيار زياد است . به عنوان مثال يد ، مس ، روي ، فلوئور که مقدار مورد نيازشان بسيار کم است ، کمتر از 5 هزارم درصد وزن بدن به اين عناصر نياز داريم ، اما فوق العاده مهم هستند و اعمالشان نيز کاملاً شناخته شده است .

3- عناصري هستند که در بدن وجود دارند اما اعمال حياتي آنها کاملاً شناخته شده نيست مثل واناديوم.

4- عناصري که نقش آن ها در بدن تا به حال شناخته شده نيست مثل طلا ، نقره و گاليم . به اين چهار دسته ، مي توان دسته پنجمي نيز اضافه کرد :

5- عناصري هستند که وجودشان در بدن نشانه آلودگي است و از طريق آلودگي مواد غذايي و محيط به بدن مي رسند . جزء مواد مغذي ضروري نيستند و زيان آور هستند مثل سرب ، قلع و کادميم .

کلسيم :

در بين مواد معدني ، کلسيم جايگاه ويژه اي دارد ، زيرا بيشترين ماده معدني که در بدن ما وجود دارد کلسيم است . در استخوانهاي يک فرد بالغ حدود 90 تا 140 گرم کلسيم وجود دارد . کلسيم و فسفر همراه هم هستند و اين امر نقش اصلي اين دو عنصر را در ساختمان استخوانها نشان مي دهد. ترکيب اصلي استخوانها و دندانها را املاح کلسيم و فسفر تشکيل مي دهد . جذب و متابوليسم اين دو ماده نيز تابع اعمال مشترک است .کلسيم درهدايت جريان الکتريکي عصب و عضله در محل سيناپس نقش دارد و همچنين در انعقاد خون نيز موثر است .

چه عواملي بر جذب کلسيم تأثير دارند ؟

عوامل متعددي روي جذب کلسيم تأثير دارند :

1-مهمترين عامل ويتامين D  است که از طريق سنتز مولکول پروتئيني به جذب کلسيم کمک مي کند. بنابراين اگر ويتامين D به مقدار کافي دريافت نکنيم جذب کلسيم و فسفر مختل مي شود.

2- نسبت کلسيم به فسفر مسأله مهمي در جذب اين دو عنصر است . مناسب ترين نسبت در مورد شيرخواران يک است و در مورد بالغين دو به يک است . بنابراين اگر نسبت کلسيم به فسفر به هم بخورد مي تواند جذب را مختل کند . البته اگر اين نسبت بين نيم تا دو نوسان داشته باشد ، جذب مي تواند صورت بگيرد . اما اگر نسبت به هر صورت کمتر از نيم و يا بيشتر از دو شود جذب مختل مي شود و زماني که نسبت به چهار و نيم برسد کاملاً جذب کلسيم و فسفر مختل              مي شود .

3- عوامل ديگري که روي جذب کلسيم موثر است PH  معده يا اسيد معده است ، که سيتراتهاي جذب را بالا مي برند ، اما اکسالاتها که در سبزيها بالاخص در اسفناج ، ريواس و کرفس وجود دارند ، مي توانند مانع جذب کلسيم شوند .

4- عوامل ديگري که مي توانند جذب کلسيم را بالا ببرند ، پروتئين هاي حيواني مخصوصاً بعضي از اسيدهاي آمينه اي است که در پروتئين هاي حيواني وجود دارند .

بنابراين جذب کلسيم تحت تأثير عوامل متعددي قرار مي گيرد . البته حفظ تعادل کلسيم با رژيم غذايي امکان پذير است ، يعني وقتي ما با نوسان دريافت کلسيم مواجه مي شويم بدن مي تواند با اين شرايط سازگاري پيدا کند ، اما اين سازگاري آني و فوري نيست و حداقل يکسال طول مي کشد.

حفظ توازن و تعادل کلسيم :

علاوه بر رژيم غذايي ، دو هورمون ، پاراتورمون و کلسيتونين روي تعادل و توازن کلسيم نقش دارند . زماني که کلسيم خون کاهش مي يابد يعني از طريق غذا به مقدار کافي کلسيم دريافت نکنيم، پاراتورمون ترشح مي شود .

پاراتورمون موجب برداشت کلسيم از استخوانها و رساندن سطح کلسيم خون به آستانه طبيعي مي شود و از دفع ادراري کلسيم جلوگيري مي کند و دفع فسفر را زياد مي کند و برعکس وقتي که فرد غذاي کلسيم دار مي خورد و سطح کلسيم خون بالا  مي رود کلسيتونين ترشح مي شود و کلسيم را که از طريق ترشح پاراتورمون از استخوان برداشت شده بود را جبران مي کند .

دفع اداري کلسيم افزايش مي يابد و دفع فسفر کم مي شود و در حقيقت بدين ترتيب توازن و تعادل کلسيم برقرار مي شود .

معمولاً کلسيم مورد نياز افراد عادي حدود 450 ميلي گرم و يا دو تا سه واحد لبنيات در افراد بالغ است .

معمولاً يک ليوان شير ، سي تا چهل گرم پنير و يا دو پياله ماست ، يک واحد لبنيات را تشکيل مي دهند .

ميزان حداقل کلسيم مورد نياز 450 ميلي گرم است که در افراد بالغ مقدار مناسب حدود 800 ميلي گرم است ، اما در دوران بارداري و شيردهي ، اين مقدار نياز بالاتر مي رود و حدود 1200 ميلي گرم مي شود و توصيه مي شود که مادران در اين دوران 4 تا 5 واحد لبنيات مصرف نمايند .

ميزان كلسيم موجود در مواد غذايي
 

ماده غذايي                        واحد                         ميزان كلسيم

نان بربري                        1 كف دست                 17 ميلي گرم
نان سنگك                      1 كف دست                 20 ميلي گرم
نان تافتون                       1 كف دست                 20  ميلي گرم
نان لواش                        1 كف دست                  3  ميلي گرم
نان فانتزي                       100 گرم                      17 ميلي گرم
شيرگاو پرچرب                   1 ليوان                        300 ميلي گرم
شيرگاو 3%چربي               1 ليوان                        300 ميلي گرم
شيرگاو 2%چربي                1 ليوان                        300 ميلي گرم
شيرگاو 1%چربي                1 ليوان                        300 ميلي گرم
شير گوسفند                     1 ليوان                        457 ميلي گرم
 شير بز                             1 ليوان                        317 ميلي گرم
ماست5/3% چربي             1 ليوان                        300 ميلي گرم
ماست2% چربي                1 ليوان                        300 ميلي گرم
ماست1% چربي                1 ليوان                        300 ميلي گرم
پنير                             اندازه قوطي كبريت            216 ميلي گرم
كشك                              1 ليوان                       260 ميلي گرم
بستني                            1 ليوان                       200 ميلي گرم
بادام                                100 گرم                     252 ميلي گرم
پسته                               100 گرم                     136 ميلي گرم
كنجد                                100 گرم                     783 ميلي گرم
تخمه آفتابگردان                  100 گرم                     360 ميلي گرم
انجيرخشك                       100 گرم                     193 ميلي گرم
آلبالو خشك                      100 گرم                     200 ميلي گرم
برگه زردآلود                        100 گرم                     70 ميلي گرم
اسفناج پخته                     100 گرم                       128 ميلي گرم
كلم بروكلي پخته                100 گرم                     105 ميلي گرم
كلم پيچ                           100 گرم                      212 ميلي گرم
جعفري                            100 گرم                      245ميلي گرم
لوبيا سويا                         100 گرم                     257 ميلي گرم
لوبيا چيتي                       100 گرم                     150 ميلي گرم
ساردين                           4قطعه نازك                 550 ميلي گرم
تن ماهي                         100 گرم                     93 كيلي گرم

 روش های افزایش جذب کلسیم مورد نیاز بدن :

  
                                                                      

1.در مصرف لبنیات خست به خرج ندهید                                      
تحقیقات نشان داده اغلب ما هر چه مسن تر می شویم از مصرف شیر خودداری میكنیم كه این یك اشتباه بزرگ است.گنجاندن لبنیات در رژیم شما هنوز هم بهترین راه برای حفظ مقدار كلسیم دریافتی است مگر این كه شما جز آن دسته از افرادی هستید كه نمی توانند قند لاكتوز موجود در شیر را تحمل كنید یا اینكه گیاهخوار باشید.یك خبر خوب :ترس ناشی از چاق شدن بر اثر مصرف لبنیات كه خیلی از افراد درگیر آن هستند اشتباه جا افتاده است چون در واقع یك شیر بدون چربی و 2 درصد چربی، مقدار كلسیم بیشتری از یك شیر پر چرب را دارا هست.و اما شمایی كه از شیر متنفرید نگران نباشید ماست،پنیر ،كره و بستنی هم منابع خوب كلسیم هستند.   
                     

2.با یك سری رفتارها خودتان را گول بزنید                                  
یك سورپریز بزرگ میخواهید؟ مقدار كلسیم یك ماست یخ زده خوشمزه را در مغازه محلتان بررسی كنید معمولا حتی یك ماست كارخانه ای فرآوری شده یخ زده بین 200 تا 300 میلیگرم در هر فنجان كلسیم دارد –البته كمتر ازمقدار كلسیم ماست معمولی (300 تا 400 میلیگرم ) میباشد اما باز هم موثراست.و حتی راههای غیر قابل انتظار بیشتری برای گول زدن خودتان هست مثل:درست كردن یك كیك /پودینگ/فاج /یا دسرهای دیگر كه در آن شیر خشك به كار می رود .یك فنجان شیر خشك شامل مقدار خیلی زیادی یعنی 660 میلیگرم كلسیم است.            

 
3.در مقدار كلسیم وعده های اصلیتان تجدید نظر كنید                              
ذهنتان را محدود به استانداردهای مغازه های اغذیه فروشی نكنید مثلا پنیرهای   چدار/سوییسی/موتزارلا/ریكوتا/پارمزان (كه همه به راحتی قابل اضافه كردن به غذاهای تركیبی با گوشت یا پاستا یا هر غذای اصلی دیگر را دارند) منابع خیلی خوب كلسیم هستند. روزتان را با ریختن كمی از اینها در املت آغاز كنید و آن را با پاشیدن كمی از اینها روی یك پیتزای یخ زده كمی قبل از بیرون آوردن آن از فر به پایان برسانید.

 
4.روی استحكام تمركز كنید.                                               
كلسیم آنقدر ماده مغذی كلیدی هست (و مطالعات نشان داده كه خیلی از ما كمبود كلسیم داریم) كه خیلی از مواد غذایی امروزه برای افزایش كلسیم دریافتی غنی شده اند.آب پرتقال/برشتوک های صبحانه /شیر سویا و هر ماده غذایی دیگر كه برچسب “غنی شده با كلسیم” را دارند به طور غیر قابل توجهی راههای زیادی را برای گنجاندن كلسیم در برنامه غدایی شما فراهم می آورند.                                                                                   

 
5.دانه سویا را خیس كنید.                                                 
در اینجا یك راز را بیان میكنیم:شیر سویای غنی شده با كلسیم در واقع كلسیم بیشتری از شیر معمولی دارد (بیشتر از 400 میلیگرم در هر فنجان) .و تحقیقات اخیر نشان داده كه كلسیم موجود در شیر سویا راحت تر از شیر معمولی جذب میشود. و همچنین كلسیم بیشتری  با مصرف بیشتر دانه سویا تازه یا خشك بگیرید. توفو(غذایی كه از دانه سویا تهیه می شود) هم غنی از كلسیم است.مصرف نصف فنجان آن حاوی 250 میلیگرم است كه معادل 25% نیاز روزانه شما به كلسیم است. برای گرفتن كلسیم بیشتر توفویی را انتخاب كنید كه با سولفات كلسیم پرورده شده كه حتی آن را به یك استخوان ساز بهتر هم تبدیل می كند.                                             

 
 6.برنامه غذایی خود را سبز كنید                                              
كلم پیچ/ كلم بروكلی/كاهو/كلم و سایر سبزیجات پربرگ منابع خیلی خوب كلسیم هستند.مشكل اینجاست كه كلسیم موجود در سبزیجات به راحتی كلسیم موجود در لبنیات قابل جذب نیست مگر سبزیجاتی كه حاوی ماده شیمیایی اكسالات باشند .اسفناج و چغندر اكسالات زیادی دارند.این یك مساله بزرگ نیست كه بیشتر كلسیم مورد نیازتان را از منابع غیر لبنی دریافت كنید كه اگر این طور است سعی كنید تركیبات غنی از كلسیم بسازید مثل سالاد اسفناج یا كاهو كه پوششی از دانه كنجد یا لوبیا (اینها هم منابع خوب كلسیم هستند) یا پنیر داشته باشد.      
                     
7.مكمل كلسمیتان را یك قرص تركیبی كنید                                              
داشتن ذخیره منیزم كافی برای جذب كلسیم حیاتی است.در واقع تحقیقات میگوید كه مقادیر زیاد كلسیم و مقادیر كم منیزیم میتواند به كاهش تراكم استخوان كمك كند.همچنین تعادل هم یك نكته كلیدی است: كارشناسانان نسبت 2 به 1 كلسیم به منیزیم را پیشنهاد میكنند.اگر شما 1000 میلی گرم كلسیم در روز دریافت میكنید 500 میلیگرم منیزیم هم نیاز دارید.یك چیز دیگر :بدن شما میتواند 500 میلی گرم كلسیم را در یك زمان جذب كند و بقیه را دفع میكند.پس بهتر است كه آن مكمل كلسیم را در دوزهای كمتر دو بار در روز مصرف كنید صبح و شب.كربنات كلسیم باید همراه غذا مصرف شود. شما میتونید سیترات كلسیم را همراه با غذا یا بدون غذا مصرف كنید.     

 
8.كلسیم را با ویتامین د همراه كنید.                                               
ویتامین د برای سلامت استخوانها ضروری است و یك رابطه همكاری كننده با كلسیم دارد .تحقیقات می گوید كه ما بین 2 تا 4 درصد تراكم استخوان مان را در زمستان به دلیل كمبود ویتامین د از دست می دهیم. برای مبارزه با این موضوع الان بیشتر كارشناسان پیشنهاد میكنند 15 دقیقه از نور خورشید را در روز دریافت كنید تا به بدنتان كمك كنید كه به طور طبیعی ویتامین د بسازد و حداقل 1000 واحد بین المللی از ویتامین د مصرف كنید معمولا شما به یك مكمل جداگانه برای دریافت كافی احتیاج خواهید داشت.                                                                    

 
9.مصرف قهوه را كاهش بدهید یا قهوه های شیردار مصرف كنید                        
كافئین خیلی زیاد می تواند استخوانها را با افزایش میزان دفع كلسیم ضعیف كند.با محدود كردن خود به دو فنجان در روز از این ریسك جلوگیری كنید .اگر شما مشكل دارید مصرف فنجانهای زیاد قهوه را ترك كنید.شما میتوانید كمبود كلسیم را با انتخاب یك قهوه شیردار یا اضافه كردن چند قاشق سوپ خوری شیر یا خامه (نه خامه گیر غیر لبنی) به قهوه تان تقلیل بدهید .                                                                                                    

 
10. از رژیمهای غذایی پر پروتئین حذر كنید                                            
 با احترام كامل به نظر آقای آتكینز رژیمهایی كه پروتئین حیوانی زیادی دارند می توانند كلسیم استخوانهای شما را بیشتر برداشت كنند. به خاطر این كه پروتئین به اجزای كوچكتری كه اسیدی هستند شكسته می شود و بدن شما از كلسیم به عنوان یك خنثی کننده اسید،استفاده می كند.اگر شما مقدار زیادی گوشت قرمز و تخم مرغ مصرف كنید (در یك یا دو  وعده غذایی در روز) شما حتی بیشتر احتیاج به افزایش كلسیم دریافتی دارید.  

تعادل کلسيم در بدن :

حفظ تعادل کلسيم با رژيم هاي غذايي متفاوت امکان پذير است . زيرا بدن انسان تا حدودي داراي قدرت تطابق در جذب کلسيم است . يعني در مواقعي که با کمبود مواجه شود ميزان جذب را بالا مي برد و وقتي دريافت بالا مي رود ، مي تواند جذب را تا حدودي کم کند .

به طور متوسط جذب کلسيم از رژيم غذايي حدود 25 تا 30 درصد است . يعني حداکثر 3/1 کلسيم مورد نياز بدن از رژيم غذايي جذب مي شود .

دفع کلسيم :

دفع کلسيم از طريق شير : کلسيم جذب نشده از غذا در مادري که شير مي دهد از طريق مدفوع دفع مي شود . مقدار کلسيم دفعي از طريق ادرار روزانه متغير است و بستگي به دريافت غذايي اشخاص دارد . معمولاً حدود 50 تا 200 ميلي گرم کلسيم روزانه از طريق ادرار دفع مي شود .

کلسيمي که مادر از طريق شير از دست مي دهد متغير است و بر حسب ميزان توليد شير ، معمولاً 150 تا 300 ميلي گرم است . مادري که خوب تغذيه شود و حدود 5 واحد لبنيات دريافت کند معمولاً کلسيم مورد نيازش تأمين مي شود .

در دوران بارداري در سه ماهه آخر بارداري ، حدود 28 گرم کلسيم از خون مادر برداشت مي شود و در استخوانهاي جنين رسوب مي کند .

نکته اي که حائز اهميت است اين است که در زمان بارداري زنان بايد 1200 ميلي گرم کلسيم دريافت کنند . با وجود اين در مادراني که کمتر از اين ميزان مصرف مي کنند علائمي که مبتني بر برداشت کلسيم و نرمي استخوان باشد کمتر مشاهده مي شود ، زيرا هنگامي که نياز بالا مي رود احتمالاً با تطابق جذب کلسيم ( از مقداري که ذکر کرديم ) ممکن است بالا برود ، بنابراين کمتر با مشکل روبرو مي شويم . مگر اينکه با زايمانهاي مکرر و با فاصله هاي کوتاه داشته باشيم که کلسيم برداشت شده در زمان بارداري نتواند جايگزين شود و پس از زايمان و دوران شيردهي دچار نرمي استخوان شود .

مهمترين منابع غذايي کلسيم :

شير ، ماست ، پنير و کشک يا به طور کلي لبنيات مهمترين منابع کلسيم هستند . البته در سبزيها ( حدود 10 درصد ) نيز کلسيم وجود دارد . ساير مواد غذايي حتي حبوبات و غلات نيز حدود 7 و 8 درصد کلسيم مورد نياز بدن را تأمين مي کنند . البته از آنجا که در ايران مصرف نان زياد است. ممکن است سهم غلات در تأمين کلسيم به بيش از 10 درصد برسد . گوشت ، مرغ و ماهي حدود 5 تا 6 درصد کلسيم مورد نياز بدن را تأمين مي کنند و اينها همه بستگي به سهم اين مواد غذايي در رژيم دارد . مثلاً گروههاي مرفه جامعه 6 درصد از کلسيم مورد نياز بدنشان از طريق گوشت ، ماهي ، مرغ که مصرف بيشتري دارند ، تأمين مي شود . ولي در طبقات فقير که مقدار دريافت اين گونه مواد غذايي کمتر است ، اين دسته از مواد غذايي جايگاه زيادي در تأمين کلسيم آنها ندارند.

آشنایی با اثرات مصرف کلسیم در بدن :

1- کلسیم به حفظ جوانی استخوانها کمک می نماید.

جهت حفظ استخوانها از شکنندگی و جلوگیری از تغییر شکل اسکلت بدن در پیری در هر سنی به کلسیم نیاز است میزان نیاز دختران به کلسیم در دوران شکل گیری استخوانها که قبل و بعداز بلوغ رخ میدهد به حداکثر میرسد

2- حتی در صورتیکه در جوانی مصرف کلسیم به مقدار کافی انجام نشده باشد، در زمان یائسگی در زنان  و کهنسالی نیز میتوان با مصرف آن به حفظ مفاصل ستون فقرات ، مفصل بالای ران(هیپ) ومچ ، از هر ضایعه ای جلوگیری کرد.

3-کلسیم قادر است  از بالا رفتن فشار خون درا فراد پیر بخصوص در افرادی که نسبت به نمک (سدیم)حساس هستند جلوگیری نماید .

4- کلسیم مانع از تکثیر سلولهای سرطان زا میگرددبخصوص سرطان کولون

5- کلسیم مانع ازافزایش میزان کلسترول مضر خون می شود . این ماده مانع از جذب چربیهای اشباع شده در روده کوچک میگردد .

5- خوردن بیش از حد کلسیم سبب یبوست میگردد بنابر این بهمراه کلسیم باید مقادیر زیادی آب نوشید.و بین وعده های قرص فاصله انداخت. همچنین برای جذب بهتر کلسیم در هر وعده نباید بیش از 500 تا 600 میلی گرم مصرف نمود. همچنین زنان یائسه که استروژن مصرف می نمایند تنها به 1000 میلی گرم کلسیم نیاز دارند.

اگر این مکمل به همراه غذا خورده شود جذب بهتری دارد همچنین بهتر است هر 3ماه به مدت یک هفته خوردن کلسیم قطع گردد تا بدن فرصت کافی برای ساخت مجدد استخوانها یعنی از بین بردن قسمتهای کهنه و جایگزین کردن بخش های جدید را داشته باشد

6- توجه برای جذب کلسیم ، مصرف ویتامین D ضروری است. افرادی که قدرت کمتری در جذب ویتامین D از نور خورشید دارند و کلیه هایشان قادر به تبدیل این ویتامین به نوع فعال نیست دارای استخوانهای شکننده هستند همچنین کمبود این ویتامین در زنان،  آنهارا نسبت به سرطان سینه و مردان را نسبت به سرطان پروستات و کولون مستعد می نماید.

 مصرف کرم های ضد آفتاب  بر روی پوست مانع از جذب ویتامین D میگردد لذا در صورتیکه بطور مرتب از این کرم ها استفاده میگردد ممکن است به قرص های مکمل نیاز پیدا شود.
 

همچنین  استفاده از مقادیر بالای این ویتامین در حد 2000 واحد بین الملل ایجاد مسمومیت می نماید

منابع ویتامین D عبارتند از شیر،جگر،مارماهی وماهی های چربی دار مانند ساردین و ماهی آزاد.
از آنجائیکه نیاز کلسیم بدن با مصرف چندین وعده غذاهای حاوی کلسیم ممکن است، لذا  نیاز به مکمل کلسیم همواره  وجود دارد.

از مکمل های کلسیم ، نوع کربنات کلسیم (که حاوی 40% کلسیم خالص است) و سیترات کلسیم،  مناسب بوده وتوصیه می شود  از مکمل های کلسیمی  که حاوی آرد استخوان یا دولومیت است به علت امکان حاوی بودن به  مقادیر بالای سرب استفاده ننمائید.

مقدار مصرف این ماده در سنین مختلف متفاوت بوده و  توصیه شده است طبق دستورالعمل زیر از مکمل های کلسیم استفاده گردد.

 کودکان 1تا 10 سال 800 میلیگرم در روز

کودکان و نوجوانان 11تا 20 سال 1200 تا 1500 میلیگرم

زنان 25 تا 50 سال1000میلیگرم

مردان 25 سال به بالا 1000 میلیگرم

زنان در سنین یائسگی 1000تا 1500 میلیگرم

زنان بالای 65 سال 1500 میلیگرم

در مورد ویتامین D نیز که برای جذب بهتر کلسیم ضروری است توصیه شده تا  افراد میانسالی که بندرت در معرض نور خورشید هستند 600 واحدبین الملل وکسانیکه در مناطق خاره و نورشدید خورشید هستند 200 واحد بین الملل در روز (که در قرص های مولتی ویتامین یافت می شود) مصرف نمایند .

کمبود کلسيم :

معمولاً کلسيم خون در شرايط طبيعي حدود 9 تا 11 ميلي گرم در 100 ميلي ليتر خون است. زماني که کلسيم خون پايين بيايد و به 7 ميلي ليتر خون برسد علائم     هيپو گليسمي ظاهر مي شود و زماني که به 5 ميلي گرم در 100 ميلي ليتر خون برسد علائم هيپو گليسمي که به صورت تشنج و حرکات تتاني ( انقباضات غير ارادي در   عضلات ) مي تواند بروز کند .

در دو حالت ممکن است کلسيم خون پايين بيايد اما علائم هيپو گليسمي ظاهر نشود :

1- زماني که فرد دچار کمبود پروتئين است و آلبومين خون وي پايين بيايد. همانطور که مي دانيد معمولاً کلسيم به سه صورت در خون وجود دارد حدود 35 تا 40 درصد از کلسيم به صورت متصل به پروتئين است ، حدود 55 تا 60 درصد به صورت يونيزه است و 5 درصد غير يونيزه و قابل نفوذ است . زماني که پروتئين يا آلبومين خود کاهش يابد کلسيم متصل به پروتئين هم کاهش پيدا مي کند . هنگامي که کلسيم يونيزه خون کاهش پيدا مي کند علائم هيپو گليسمي ظاهر مي شود .

2- اگر فرد دچار آلکالوز شده باشد يعني PH خون بالا رود و بدن براي حفظ PH خون مقدار زيادي کلسيم از دست مي دهد و در اين حالت کلسيم خون از حد طبيعي پايين تر مي آيد ولي علائم هيپو گليسمي ظاهر نمي شود .

به‌ هم‌ خوردن‌ تعادل‌ كلسيم‌ خون‌
به‌ هم‌ خوردن‌ تعادل‌ كلسيم‌ خون‌ كلسيم‌ يكي‌ از اجزاي‌ معدني‌ خون‌ است‌ كه‌ به‌ تنظيم‌ ضربان‌ قلب‌، انتقال‌ پيام‌هاي‌ عصبي‌، انقباض‌ عضلات‌ و تشكيل‌ استخوان‌ و دندان‌ها كمك‌ مي‌كند. افزايش‌ يا كاهش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌ مي‌تواند مشكلات‌ جدي‌ و گاهي‌ تهديدكننده‌ زندگي‌ به‌ بار آورد، به‌ نحوي‌ كه‌ غشاهاي‌ تمام‌ سلول‌هاي‌ بدن‌، عضلات‌، استخوان‌ها، غدد پاراتيروييد و هورمون‌هاي‌ پاراتيروييدي‌ (كه‌ تنظيم‌كننده‌ جذب‌ و استفاده‌ از كلسيم‌ هستند) همگي‌ تحت‌ تأثير قرار مي‌گيرند.
 علايم‌ شايع‌
كاهش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌:
اسپاسم‌، پرش‌، يا كرامپ‌ عضلاني‌
بي‌حسي‌ و سوزن‌ سوزن‌ در دست‌ها و پاها
تشنج‌
نامنظمي‌ ضربان‌ قلب‌
افزايش‌ فشار خون‌
افزايش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌:
افسردگي‌، دليريوم‌، گيجي‌
تشنج‌ و اغماء (تنها در بدترين‌ موارد)
بي‌حالي‌ و خواب‌آلودگي‌
بي‌اشتهايي‌
استفراغ‌ و اسهال‌
كم‌آبي‌ بدن‌ و تشنگي‌
نامنظمي‌ ضربان‌ قلب‌
كاهش‌ فشار خون‌
علل‌
كاهش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌:
كاهش‌ فعاليت‌ غدد پاراتيروييد به‌ علت‌ بيماري‌ يا آسيب‌ به‌ هنگام‌ جراحي‌ در گردن‌
دريافت‌ ناكافي‌ كلسيم‌ و ويتامين‌ ـ د در رژيم‌ غذايي‌
سوءجذب‌ از دستگاه‌ گوارشي‌ (معمولاً بدون‌ علت‌ مشخص‌)
پانكراتيت‌ (التهاب‌ لوزالمعده‌)
نارسايي‌ كليه‌
سوختگي‌ يا عفونت‌ شديد
كاهش‌ غلظت‌ منيزيم‌ خون‌
افزايش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌:
وجود شكستگي‌هاي‌ متعدد و استراحت‌ طولاني‌مدت‌ در تخت‌
تومورهاي‌ خوش‌خيم‌ يا بدخيمي‌ كه‌ استخوان‌ را تخريب‌ مي‌كنند.
پركاري‌ غدد پاراتيروييد
ميلوم‌ متعدد

عوامل‌ افزايش‌دهنده‌ خطر
كاهش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌:

مصرف‌ بعضي‌ از داروها، از جمله‌ ديورتيك‌هاي‌ تيازيدي‌ و مسدودكننده‌هاي‌ كانال‌ كلسيمي‌
آسيب‌، سرطان‌، يا جراحي‌ غده‌ تيروييد يا غدد پاراتيروييد
افراط‌ در مصرف‌ الكل‌ كه‌ باعث‌ نامناسب‌ بودن‌ تغذيه‌ مي‌شود.
افزايش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌:
تغذيه‌ نامناسب‌، به‌خصوص‌ مصرف‌ بيش‌ از اندازه‌ محصولات‌ لبني‌ يا آنتي‌اسيدهاي‌ حاوي‌ كلسيم‌ زياد
عدم‌ فعاليت‌ يا استراحت‌ طولاني‌مدت‌ در رختخواب‌ به‌ هر علت‌
تزريق‌ مكرر خون‌ حاوي‌ سيترات‌
بيماري‌ مزمن‌ كليه‌ 

 پيشگيري‌
از آنتي‌اسيدهاي‌ حاوي‌ كلسيم‌، به‌صورت‌ مرتب‌ استفاده‌ نكنيد.
داشتن‌ يك‌ رژيم‌ طبيعي‌ و متعادل‌
هيچ‌گاه‌ الكل‌ ننوشيد.

عواقب‌ مورد انتظار
اغلب‌ موارد با درمان‌ در عرض‌ يك‌ هفته‌ معالجه‌ مي‌شوند، مگر اينكه‌ علت‌ به‌ هم‌ خوردن‌ تعادل‌ كلسيم‌ خون‌، سرطان‌ باشد.

عوارض‌ احتمالي‌
ايست‌ قلبي‌
شكستگي‌ استخوان‌هاي‌ ضعيف‌
سنگ‌ كليه‌ (در موارد افزايش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌)
زخم‌ معده‌ و اثني‌عشر (در موارد افزايش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌) 

 درمان‌ 
 

اصول‌ كلي‌
آزمايشات‌ تشخيصي‌ ممكن‌ است‌ شامل‌ آزمايش‌ خون‌ از نظر سطح‌ كلسيم‌، نوار قلب‌، و عكسبرداري‌ از استخوان‌ها باشد.
پيش‌ از اينكه‌ برنامه‌ درماني‌ براي‌ پيشگيري‌ از عود مشكل‌ طرح‌ريزي‌ شود، بايد علت‌ زمينه‌ساز معلوم‌ شود. 

 داروها
در حالت‌ كاهش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌، گلوكونات‌ يا كربنات‌ كلسيم‌ وريدي‌
در حالت‌ افزايش‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌، محلول‌ سالين‌ داخل‌ وريدي‌ و ديورتيك‌هاي‌ قوس‌ هنله‌ (مثل‌ فورسمايد ] لازيكس‌ [ و اسيد اتاكرينيك‌)
 

فعاليت‌
پس‌ از شروع‌ درمان‌، با رو به‌ بهبود گذاشتن‌ علايم‌، فعاليت‌هاي‌ عادي‌ خود را از سر گيريد.

رژيم‌ غذايي‌
در موارد كاهش‌ خفيف‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌، از مكمل‌ كلسيمي‌ و ويتامين‌ ـ د استفاده‌ نماييد. شير و محصولات‌ لبني‌ نيز بيشتر مصرف‌ كنيد.
در موارد افزايش‌ خفيف‌ غلظت‌ كلسيم‌ خون‌، مصرف‌ محصولات‌ لبني‌ و آنتي‌اسيدهاي‌ حاوي‌ كلسيم‌ را محدود كنيد. 
 

در اين‌ شرايط‌ به‌ پزشك‌ خود مراجعه‌ نماييد
اگر شما يا يكي‌ از اعضاي‌ خانواده‌ تان علايم‌ به‌ هم‌ خوردن‌ تعادل‌ كلسيم‌ خون‌ را داريد.
اگر پس‌ از آغاز درمان‌، علايم‌ بدتر شوند يا رو به‌ بهبود نگذارند

غنی ترین منابع کلسیم عبارتند از ماست،شیر،کلم پیچ،کلم بروکلی،توفو(نوعی پنیر) ،ساردین،ماهی آزاد کنسروی با استخوان،آب میوه ، نان با کلسیم غنی شده.

 آسانترین راه دریافت کلسیم مصرف شیر وماست کم چرب یا بدون چربی است.

انواع کلسیم‌ تزریقی‌ و روش های مصرف آن :

کلسیم‌ تزریقی‌ برای‌ درمان‌کمی‌ کلسیم‌ خون‌ در بیماریهائی‌ که‌ نیازبه‌افزایش‌ سریع‌ غلظت‌ یون‌ کلسیم‌ در سرم‌دارند، مانند تتانی‌ ناشی‌ از کمی‌ کلسیم‌خون‌ در نوزادان‌، تتانی‌ ناشی‌ از کمبودهورمون‌ پاراتیروئید، تتانی‌ ناشی‌ از کمی‌کلسیم‌ خون‌ به‌علت‌ نیش‌ حشرات‌ یاواکنش‌های‌ حساسیتی‌، نشانه‌های‌ حاددردهای‌ کولیک‌ ناشی‌ از مسمومیت‌ باسرب‌، کمبود ویتامین‌ Dو آلکالوز، بمنظورتنظیم‌ الکترولیت‌، در احیای‌ قلبی‌ بویژه‌ پس‌از عمل‌ جراحی‌ قلب‌ باز، بمنظور تقویت‌قدرت‌ انقباضی‌ میوکارد پس‌ از خاتمه‌فیبریلاسیون‌ دهلیزی‌ و بطنی‌ یا زمانی‌ که‌پاسخ‌ کافی‌ به‌ اپی‌نفرین‌ تزریقی‌ وجودندارد، بمنظور کاهش‌ یا برطرف‌ نمودن‌اثرات‌ مضعف‌ قلبی‌ ناشی‌ از زیادی‌ پتاسیم‌خون‌ و همچنین‌ بعنوان‌ پادزهر در درمان‌مسمومیت‌ با منیزیم‌ مصرف‌ می‌شود.فرآورده‌های‌ خوراکی‌ حاوی‌ کلسیم‌بمنظور جبران‌ کمی‌ کلسیم‌ در بیماریهایی‌مانند کم‌ کاری‌ مزمن‌ پاراتیروئید، نرمی‌استخوان‌، راشی‌تیسم‌ و کمی‌ ثانویه‌ کلسیم‌خون‌ پس‌ از مصرف‌ داروهای‌ ضدتشنج‌مصرف‌ می‌شوند. اگر کمی‌ مزمن‌ کلسیم‌خون‌ ناشی‌ از کمبود ویتامین‌ D باشد،املاح‌ کلسیم‌ خوراکی‌ ممکن‌ است‌ همزمان‌با مشتقات‌ ویتامین‌ Dمصرف‌ شوند. املاح‌خوراکی‌ کلسیم‌ بعنوان‌ مکمل‌ غذائی‌ درافرادی‌ که‌ مقادیر کافی‌ کلسیم‌ دریافت‌نمی‌کنند و همچنین‌ بعنوان‌ داروی‌ کمکی‌برای‌ پیشگیری‌ و درمان‌ پوکی‌ استخوان‌مصرف‌ می‌شوند.

● مکانیسم‌ اثر

کلسیم‌ برای‌ عملکرد صحیح‌دستگاه‌ عصبی‌، عضلانی‌ و اسکلتی‌ضروری‌ است‌. کلسیم‌ در عملکرد طبیعی‌قلب‌، کلیه‌، تنفس‌، انعقاد خون‌ و نفوذپذیری‌مویرگها و غشاء سلولی‌، نقش‌ مهمی‌ را ایفامی‌کند. کلسیم‌ همچنین‌ به‌تنظیم‌ آزادسازی‌ وذخیره‌ ناقلهای‌ عصبی‌ و هورمونها، برداشت‌و اتصال‌ اسیدهای‌ آمینه‌، جذب‌ ویتامین‌ B۱۲و ترشح‌ گاسترین‌ کمک‌ می‌کند.

● فارماکوکینتیک کلسیم‌

تقریبا ۳۰ ـ ۲۰ درصدکلسیم‌ در روده‌ کوچک‌ جذب‌ می‌شود. که‌این‌ امر به‌حضور متابولیتهای‌ ویتامین‌ D، pHروده‌ و فاکتورهای‌ رژیم‌ غذائی‌ مانندپیوند کلسیم‌ به‌ فیتاتها و فیبرها بستگی‌دارد. جذب‌ کلسیم‌ در صورت‌ وجود کمبودکلسیم‌ یا در بیمارانی‌ که‌ رژیم‌غذایی‌ باکلسیم‌ کم‌ دریافت‌ می‌کنند، افزایش‌ یافته‌ ودربیماران‌ مبتلا به‌فقدان‌ یا کمبود اسیدمعده‌ کاهش‌ می‌یابد. پیوند کلسیم‌ به‌پروتئین‌ پلاسما تقریبا ۴۵ درصد است‌. ۲۰درصد کلسیم‌ ازراه‌ کلیه‌ و ۸۰ درصد آن‌ ازراه‌ مدفوع‌ دفع‌ می‌شود.

● موارد منع‌ مصرف کلسیم‌

فرآورده‌های‌ حاوی‌کلسیم‌ در زیادی‌ اولیه‌ یاثانویه‌ کلسیم‌خون‌، افزایش‌ کلسیم‌ ادرار، سنگهای‌کلسیمی‌ درکلیه‌، سارکوئیدوز ومسمومیت‌ با دیژیتال‌ نباید مصرف‌ شود.

● هشدارها

فرآورده‌های‌ حاوی‌ کلسیم‌ درموارد دهیدراسیون‌ یا عدم‌تعادل‌سایرالکترولیتها، سابقه‌ سنگهای‌ کلیوی‌، عیب‌مزمن‌ کارکلیه‌، عیب‌ کار قلب‌ وفیبریلاسیون‌ بطنی‌ در طول‌ احیای‌ قلب‌بااحتیاط مصرف‌ شوند.

● عوارض‌ جانبی‌ کلسیم

اختلالات‌ خفیف‌ گوارشی‌بامصرف‌ خوراکی‌وبرادیکاردی‌، آریتمی‌و تحریک‌ پس‌ از تزریق‌ وریدی‌ از عوارض‌جانبی‌مهم‌املاح‌ کلسیم‌ می‌باشند. کاهش‌فشارخون‌ برافروختگی‌ یا احساس‌ گرما،ضربان‌ نامنظم‌ قلب‌، تهوع‌ یا استفراغ‌،قرمزی‌ پوست‌، درد یاسوزش‌ در محل‌تزریق‌، تعریق‌، گزگز و کاهش‌ فشارخون‌ باتزریق‌ املاح‌ کلسیم‌ گزارش‌ شده‌ است‌.

● تداخل‌های‌ دارویی کلسیم‌

مصرف‌ همزمان‌ سایرفرآورده‌های‌ حاوی‌ کلسیم‌ با این‌ داروهاممکن‌ است‌ سبب‌ افزایش‌ غلظت‌ کلسیم‌ سرم‌،بویژه‌ دربیماران‌ مبتلا به‌عیب‌ کار کلیه‌ شود.مصرف‌ همزمان‌ املاح‌ تزریقی‌ کلسیم‌بادیگوگسین‌ ممکن‌ است‌ خطر بروز آریتمی‌قلبی‌ را افزایش‌دهد. املاح‌ تزریقی‌ کلسیم‌ممکن‌ است‌ اثرات‌ سولفات‌ منیزیم‌ تزریقی‌راخنثی‌ نمایند. همچنین‌ در صورت‌ مخلوطنمودن‌ ملح‌ کلسیم‌ با سولفات‌ منیزیم‌، امکان‌رسوب‌ سولفات‌ کلسیم‌ وجود دارد.فراهمی‌زیستی‌ فنی‌ توئین‌ و کلسیم‌ بعلت‌ تشکیل‌تشکیل‌ احتمالی‌ یک‌کمپلکس‌ غیرقابل‌ جذب‌کاهش‌ می‌یابد.جذب‌تتراسیکلین‌های‌خوراکی‌بعلت‌تشکیل‌ کمپلکس‌های‌ غیرقابل‌جذب‌ وافزایش‌ pHداخل‌ معده‌، ممکن‌است‌کاهش‌ یابد.

نکات‌ قابل‌ توصیه‌:

۱) قرصها باید ۱/۵ـ۱ساعت‌ پس‌ از غذا مصرف‌ شوند.

۲) در صورت‌ امکان‌، از مصرف‌ این‌ داروهاطی‌ ۲ـ۱ ساعت‌ پس‌ از مصرف‌ سایرداروهای‌ خوراکی‌ باید خودداری‌ شود.

۳) از مصرف‌ همزمان‌ سایر فرآورده‌های‌حاوی‌ کلسیم‌، فسفات‌، منیزیم‌ یا ویتامین‌ Dباید خودداری‌ شود.

۴) از مصرف‌ همزمان‌ فرآورده‌های‌خوراکی‌ این‌ داروها با موادغذایی‌ حاوی‌فیبر و غلات‌ باید خودداری‌ شود.

۵) بمنظور تامین‌ نیاز روزانه‌ به‌ کلسیم‌،رژیم‌غذایی‌ مناسب‌ بر مصرف‌ فرآورده‌های‌حاوی‌ کلسیم‌ ترجیح‌ داده‌ شود.

۶) در صورت‌ نیاز، مصرف‌ ویتامین‌ Dبمیزان‌ کافی‌ و قرارگرفتن‌ در معرض‌ نورخورشید بمنظور افزایش‌ جذب‌ کلسیم‌توصیه‌ می‌شود.

۷) بمنظور جلوگیری‌ از افزایش‌ غلظت‌کلسیم‌ در خون‌ و ایست‌ قلبی‌، دارو باید به‌آهستگی‌ تزریق‌ وریدی‌ شود.

۸) بروز عوارض‌ جانبی‌ اغلب‌ بعلت‌ تزریق‌سریع‌ وریدی‌ است‌. با ظهور اختلالات‌ دردالکتروکاردیوگرام‌ و اظهار ناراحتی‌ ازسوی‌ بیمار، تزریق‌ دارو باید بطور موقت‌قطع‌ شود و پس‌ از طبیعی‌ شدن‌ امواج‌ ورفع‌ ناراحتی‌ بیمار، ادامه‌ یابد.

● مقدار مصرف کلسیم‌:

مقدار مصرف‌ مجاز کلسیم‌ در روزبه‌ترتیب‌ زیر می‌باشد:

ـ شیرخواران‌ و کودکان‌ باسن‌ کمتر از ۳سال‌: ۸۰۰ـ۴۰۰ میلی‌گرم‌

ـ کودکان‌ بین‌۱۰ـ۴ سال‌: ۸۰۰ میلی‌گرم‌

ـ نوجوانان‌ وبزرگسالان‌: ۱۲۰۰ـ۸۰۰ میلی‌گرم‌، زنان‌باردار و شیرده‌: ۱۲۰۰ میلی‌گرم‌.

▪ خوراکی‌:

برای‌ پیشگیری‌ از کمی‌ کلسیم‌ خون‌ از راه‌خوراکی‌، مقادیر فوق‌ مورد استفاده‌ قرارمی‌گیرد. بعنوان‌ درمان‌ کمی‌ کلسیم‌ خون‌،مقدار مصرف‌ براساس‌ شدت‌ کمبودکلسیم‌ در هر بیمار توسط پزشک‌ بایدتعیین‌ شود.

▪ تزریقی‌:

برای‌ پیشگیری‌ از کمی‌ کلسیم‌ خون‌، مقدارمصرف‌ براساس‌ نیاز بیمار تعیین‌ وانفوزیون‌ وریدی‌ می‌شود. در درمان‌ کمی‌کلسیم‌ خون‌ و تامین‌ الکترولیت‌ حدود ۱گرم‌ گلوکونات‌ کلسیم‌ بطور آهسته‌ وباسرعت‌ حداکثر تا ۵ میلی‌لیتر در دقیقه‌تزریق‌ وریدی‌ می‌شود و در صورت‌ نیاز،تا زمانی‌ که‌ تتانی‌ کنترل‌ شود، مصرف‌ آن‌را می‌توان‌ تکرار نمود.

بعنوان‌ پائین‌آورنده‌ پتاسیم‌ یا منیزیم‌خون‌، مقدار ۲ـ۱ گرم‌ بطور آهسته‌ و باسرعت‌ حداکثر تا ۵ میلی‌لیتر در دقیقه‌تزریق‌ وریدی‌ می‌شود. در طول‌ درمان‌،مقدار مصرف‌ دارو باید براساس‌ پیگیری‌منظم‌ وضعیت‌ بیمار توسطالکتروکاردیوگرام‌ تنظیم‌ شود.

اشکال‌ دارویی کلسیم‌:

Effervescent Tablet: ۱۵۰۰ mg Ca۲+

Injection: ۱۰%

Tablet: Calcium ۵۰۰ mg + Vit D ۲۰۰ IUـ

همچنین بررسی کنید

کالری آب آشامیدنی و آب معدنی چقدر است؟

کالری آب خالص صفر است اما آب بدون کالری باعث افزایش سوخت و ساز و …

تغذیه نادرست یکی از علل ابتلا به انواع سرطان

سرطان یکی از دلایل افزایش مرگ و میر در جهان است که نوع تغذیه رابطه …