پزشکان بدون مرز درمان
خانه / اخبار علمی پزشکی / مروری بر چاقی و عوارض ناشی از آن

مروری بر چاقی و عوارض ناشی از آن

بسياري از افراد در مورد وزن خود نگران هستند.افرادي كه وزن بيشتري دارند اغلب در مورد وزن خود و چگونه به نظر آمدن خود در چشم ديگران بسيار آگاه هستند.در اخبار مي شنويم كه هر روز افراد بيشتري و بيشتري چاق وفربه مي شوند اما اين به چه معناست؟

 به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ، چاقي به معناي داشتن چربي بسيار زياد (بافت چربي) در بدن است.چاقي را معمولاً با محاسبه شاخص توده بدن (BMI )مشخص مي كنند كه وزن را به نسبت قد اندازه گيري مي كند و به عدد نوشته مي شود.BMI را با تقسيم وزن بر حسب كيلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر محاسبه مي كنند  BMI وضعيتزير18.5 كمبود وزن24.9-18.5 طبيعي29.9-25 اضافه وزن34.9-30 چاق 39.9-35 چاقي مفرط40< چاقي مرضي50< چاقي مرضي بيش از حدBMI در مورد چگونگي ظاهر شما نيست بلكه نشانه اثري است كه وزن تان بر روي سلامتي تان مي گذارد.BMI= 30 يا بالاتر براي بزرگسالان چاق محسوب مي شود

يعني براي برخي مشكلات سلامتي از افرادي كه BMI پايين تري دارند خطر بيشتري دارد.همانطور كه BMI افزايش مي يابد،خطر مشكلات سلامتي شما نيز افزايش مي يابد. علت هاي چاقيچه چيزي سبب چاقي مي شود؟چاقي يك بيماري پيچيده و طولاني مدت محسوب مي شود.در تعيين اينكه چرا برخي افراد از ديگران وزن بيشتري دارند و براي دچار شدن به مشكلات جسمي ديگر چه ميزان خطري دارند عوامل بسياري نقش دارند.دانشمندان براي رسيدن به پاسخ اين سوالات به تحقيق ادامه مي دهند.

اما تا زمان شناخت بهتر اين بيماري،كنترل وزن اضافي چيزي است كه بيماران بايد تمام عمر خود را براي آن تلاش كنند.به همين دليل بسيار مهم است كه بدانيم تمام مداخلات پژشكي امروز، از جمله جراحي كاهش وزن،نبايد درمان پزشكي محسوب شود بلكه اين مداخلات كوششي براي كاستن اثرات نامطلوب وزن اضافي و كاهش عواقب وخيم جسمي ،عاطفي و اجتماعي اين بيماري هستند.شما زماني وزن اضافه مي كنيد كه كالري غذا را بيشتر از ميزاني مصرف مي كنيد كه بدنتان از طريق عملكردهاي طبيعي (ميزان پايه سوخت و ساز{BMI})و فعاليت جسمي مصرف مي كند.كالري مصرف نشده به صورت چربي ذخيره مي شود.

شما در صورتي چاق مي شويد كه دائماً در مدت زمان طولاني كالري اضافي مصرف كنيد.براي مثال،خوردن 100 كالري اضافي در روز مي تواند به اضافه وزن حدود 10 پوند (4.5 kg) در سال منجر شود.اضافه كردن 10پوند در سال در نهايت به BMI= 30 يا بالاتر مي انجامد.ميزان فعاليت شما نيز اهميت دارد.هنگام فعاليت كالري مصرف مي شود كه به تعادل كالريهاي كه از غذا دريافت مي كنيد كمك مي كند.در صورت بي تحرك بودن شما ممكن است اضافه وزن آسانتر باشد.

با اين وجود،كالري تنها علت اضافه وزن و اينكه چرا برخي افراد راحتتر از ديگران وزن اضافه (كم)مي كنند،نيست.عوامل ديگري كه در اضافه وزن و چاقي نقش اصلي را بازي مي كنند شامل موارد زير هستند:
1.عوامل ژنتيكي يا ارثي
تحقيقات نشان داده است كه در بسياري از موارد علت مهم و اصلي چاقي مرضي ژنتيك است يعني شما استعداد اضافه وزن را به ارث مي بريد .بسياري از مطالعات علمي نشان داده اند كه ژن هاي انسان نقش مهمي را در استعداد به دست آوردن وزن اضافي بازي مي كنند.وزن بدن كودكان فرزند خوانده ارتباطي را با وزن بدن پدر و مادري كه آنان را به فرزندي گرفته اند و تغذيه مي كنند و چگونه خوردن را به آنان مي آموزند ،نشان نمي دهد.وزن اين كودكان حتماً 80درصد با والدين اصلي شان در ارتباط است كه هرگز آنان را نديده اند.

دوقلوهاي همسان كه ژن هاي يكساني دارند از دوقلوهاي نا همسان كه ژن هاي نا متفاوتي دارند شباهت بسيار بيشتري را در وزن بدن نشان مي دهند.در گروه خاصي از مردم مانند قبيله ي سرخپوست “پي ما “در ايالت اريزونا شيوع چاقي مفرط بسيار زياد است. در اين قبيله ميزان ابتلا به ديابت و بيماري قلبي از گروه هاي قومي ديگر بسيار بيشتر است.انسان احتمالاً داراي تعدادي ژن است كه مستقيماً با وزن در ارتباط اند.همانطور كه برخي ژن ها رنگ چشم يا قد را تعيين مي كنند ژنهاي ديگر نيز بر اشتها،استعداد احساس سيري يا ارضا،متابوليسم،استعداد ذخيره چربي،و حتي ميزان فعاليت طبيعي انسان تاثير مي گذارند.
2.عوامل محيطي
عوامل محيطي و ژنتيكي به طور واضح با هم ارتباط تنگاتنگي دارند. اگر از نظر ژنتيكي مستعد چاقي باشيد در آن صورت ممكن است محيط و شيوه زندگي امروزي كه غذاي ارزان پرچربي و كم ميوه وسبزي را به آساني در اختيار قرار مي دهد به اضافه وزن و چاقي منجر شود .غذاي فوري (فست فود )،نشستن ساعت هاي طولاني در پشت ميز ،زندگي در مناطق حومه اي كه به اتومبيل نياز دارد همگي عوامل ارثي مانند متابوليسم و ذخاير مفيد چربي را وخيم تر مي كنند.براي افرادي كه از چاقي مرضي رنج مي برند،هركاري به غير از ايجاد تغييري كلي در محيط زندگي معمولاً به شكست در رسيدن به وزن طبيعي بدن وحفظ آن به وسيله اقدامات غير جراحي منجر مي شود.
3.متابوليسم
در گذشته گمان مي رفت كه اضافه يا كاهش وزن تنها به دليل عملكرد كالريهايي است كه مصرف و سپس سوخته مي شوند يعني اگر بيشتر از ميزاني كه مي سوزانيد كالري مصرف كنيد وزن تان اضافه مي شود و اگر بيشتر از ميزاني كه مصرف مي كنيد كالري بسوزانيد وزنتان كم مي شود اما اكنون مي دانيم كه اين تساوي به آن سادگي نيست.امروزه محققان چاقي در مورد يك تئوري به نام (نقطه ثابت) صحبت مي كنند .نقطه ثابت نوعي دستگاه تنظيم حرارت مغز است كه افراد را در برابر اضافه يا كاهش وزن مقاوم مي سازد .اگر سعي كنيد كه با كم كردن شديد مصرف كالري از نقطه ثابت بگذريد،مغز شما با كاهش سوخت و ساز و كند كردن فعاليت واكنش مي دهد سپس همان وزني را كه كم كرده ايد دوباره به دست خواهيد آورد.

خطرات چاقي مرضي براي سلامتي

چاقي مفرط از طريق اثرات بد مكانيكي ،متابوليسمي و فيزيولوژيكي بر فعاليت طبيعي بدن به بدن آسيب مي رساند. اين بيماري هاي مشترك تقريباً بر تمام اعضاي بدن به نحوي تاثير مي گذارد و بيماري هاي ثانويه وخيمي ايجاد مي كنند كه ممكن است زندگي را نيز به مخاطره بياندازند. اثر فزاينده اين بيماري هاي مشترك مي تواند در يك زندگي عادي و موفقيت آميز اختلال ايجاد كند و همچنين عمر را به شدت كوتاه كند.ميزان خطر ابتلا به اين مشكلات جسمي متناسب با ميزان چاقي است.هرچه فرد زودتر چاق شود، سالهاي بيشتري از عمرش تباه مي شود.

مطالعه اخير در تاريخچه طب داخلي (ژانويه 2003)به اين نتيجه رسيد كه چاقي و اضافه وزن با كاهش زياد طول عمر و افزايش مرگ زود هنگام همراه اند.زنان چهل ساله غير سيگاري 7.1 سال زندگي را در اثر چاقي از دست دادند.مردان چهل ساله غير سيگاري 5.8 سال را در اثر چاقي از دست دادند.زنان چاق سيگاري 13.3 سال و مردان چاق سيگاري 13.7 سال را در مقايسه با افراد غيرسيگاري داراي وزن طبيعي از دست دادند.خطر مرگ ناشي از سرطان براي افراد چاق بيشتر است.

در ايالات متحده ،خطر مرگ ناشي از سرطان در افراد چاق (داراي BMI ي 30تا 34.9) در مقايسه با افرادي كه وزن طبيعي دارند9% (در مردان) يا 23% (در زنان) بيشتر است.در افراد بسيار چاق (داراي BMI ي 35 تا 39.9 ) خطر مرگ ناشي از سرطان 20%(در مردان9 يا 32% (در زنان)بيشتر است.


سندرم ديس متابوليسمي

اين سندرم كه به تازگي شناخته شده و شامل چاقي ناحيه شكم،چربي خون بيش از حد تغييرات در حساسيت به انسولين و التهاب سرخرگ ها است با خطر بسيار زياد ابتلا به بيماري قلبي و بيماري رگ خوني همراه است.

بيماري قلبي
احتمال ابتلا با بيماري قلبي در افرادي كه چاقي مفرط دارند تقريبا 6 برابر افرادي است كه وزن طبيعي دارند.امروزه بيماري قلبي علت اصلي مرگ است و احتمال ابتلا افراد چاق به بيماري قلبي در زندگي زودتر است و زندگي آنان را كوتاه تر مي كند . زمينه ابتلا به بيماري كرونري در اثر افزايش ميزان چربي خون و اثرات متابوليسمي چاقي به وجود مي آيد.افزايش فشار بر روي قلب منجر به ابتلا زود هنگام به نارسايي احتتقاني قلب مي شود.احتمال مرگ ناگهاني افرادي كه چاقي مفرط دارند 40 برابر است كه در بسياري از موارد ناشي از اختلالالت ضربان قلب است.
فشار خون بالا

هيپرتانسيون بنيادي يعني افزايش تدريجي فشار خونف در افراد چاق رواج بسيار بيشتري دارد و آسيب ديدگي رگهاي خوني سرتاسر بدن منجر مي شود كه موجب آمادگي براي سكته مغزي ،آسيب ديدگي كليه ،و سفت شدن سرخرگ ها مي گردد.اگر دكترتان متوجه شود كه فشار خونتان بالاست ،اولين چيزي كه به شما توصيه مي كند كاهش وزن است(اما دكتران قادر نبوده اند بگويند چگونه؟)
كلسترول خون بالا
مقادير كلسترول معمولاً در افرادي كه چاقي مفرط دارند بالاست .كلسترول بالا عامل ديگري است كه زمينه ابتلا به بيماري قلبي و رگ خوني را فراهم مي كند . اين ناهنجاري تنها به رژيم غذايي وابسته نيست بلكه اثر عدم تعادل بسيار زيادي است كه چاقي در بدن ايجاد مي كند.
ديابت شيرين

احتمال ابتلا افراد چاق به ديابت نوع 2 يا ديابت بزرگسالان (كه در گذشته ديابت ناوابسته به انسولين ناميده مي شد)40 برابر است.بالا رفتن قند خون كه ويژگي اصلي ديابت است به آسيب ديدگي بافت هاي تمام بدن منجر مي شود.ديابت علت اصلي نابينايي بزرگسالان علت عمده نارسايي كليه و علت بيش از نيمي از تمام قطع عضوها است.افراد ديابتي از بيماري خود بسيار رنج مي برند و زماني كه ديابت به وجود مي آيد كاهش وزن به دليل تغييرات هورموني كه موجب مي گردد بدن حتي بيشتر از قبل چربي ذخيره كند،بسيار دشوارتر مي شود.

سندرم آپنه خواب

آپنه خواب يا قطع شدن تنفس هنگام خواب معمولاً در افراد چاق به دليل فشرده شدن گردن روي مي دهد كه راه هوا را به ريه ها مي بندد.آپنه خواب به خرناس هاي بلند مي انجامد و در ميان خرناس ها فواصل زماني انسداد كامل وجود دارد كه در طول آن هيچ هوايي وارد ريه ها نمي شود. فردي كه خوابيده است در نظر فرد ناظر نفس خود را نگه داشته است اما فردي كه خواب است معمولاً خود اصلاً متوجه اين موضوع نمي شود يا فقط مي داند كه خوب نمي خوابد و دائماً در طول شب بيدار مي شود.

ممكن است اثرات اين وضع بر روي سلامتي وخيم باشد مانند فشار خون بالا ،اختلالات ضربان قلب و مرگ ناگهاني .افراد مبتلا به اين وضعيت خسته از خواب بيدار مي شوند و اغلب در طول روز،برخي اوقات حتي پشت فرمان اتومبيل خود به خواب مي روند و از اينكه هميشه خسته اند اظهار ناراحتي مي كنند.اين وضعيت در واقع ميزان مرگ ومير بالايي دارد و مشكلي مرگبار است.

سندرم كم تهويه اي چاقي
اين وضعيت در اصل در افرادي كه چاقي بسيار شديدي يعني بيش از 159 كيلو دارند، روي مي دهد.اين سندرم با دوره هاي خواب آلودگي ، يا ناركوز مشخص مي شود كه هنگام ساعت هاي بيداري رخ مي دهد و ناشي از ناهنجاري هاي تنفسي و تجمع مقادير سمي دي اكسيدكربن در خون است.سندرم كم تهويه اي چاقي اغلب با آپنه خواب همراه است و ممكن است تشخيص آن از آپنه خواب دشوارتر باشد.
نارسايي تنفسي
افراد چاق احساس مي كنند كه ورزش موجب به تنفس افتادن بسيار سريع شان مي شود و حتي هنگام انجام فعاليت هاي عادي به نفس مي افتند.در افراد چاق اندازه ريه ها كوچكتر مي شود و ديواره قفسه سينه بسيار سنگين و بالا آمدن آن دشوار مي گردد.در عين حال با هر فعاليت جسمي نياز به اكسيژن نيز بيشتر مي شود.اين وضعيت مانع فعاليت هاي جسمي عادي و ورزش مي گردد و اغلب در فعاليت هاي روزانه هميشگي ،مانند خريد كردن ،كار در حياط يا باغچه يا بالا رفتن از پله ها اختلال ايجاد مي كند كه حتي زندگي عادي را دشوار يا عذاب آور مي سازد و ممكن است فرد را كاملاً عاجز كند.

سوزش معده –بيماري ريفلاكس و فروشبانه ريفلاكس
اسيد جزيي از معده است و معده آن را براي كمك در هضم غذا توليد مي كند و تا زماني كه معده قرار دارد به ندرت مشكلي ايجاد مي كند.هنگامي كه اسيد از دريچه اي سست يا سنگين در بالاي معده به درون مري تراوش مي كند نتيجه آن (ريفلاكس معدي_مروي) نام دارد.در اين بيماري مشكل اصلي گوارش نيست بلكه سوزش مري به وسيلۀ اسيد قوي معده است كه به جايي تعل دارد نيز مي رسد .

هنگامي كه فرد آروغ مي زند ممكن است اسيد معده در پشت گلو كف ايجاد كند و در گلو نيز موجب احساس سوزش شود.اين وضعيت اغلب در شب وبه ويژه پس از يك وعده غذايي سنگين يا دير هنگام ايجاد مي شود و در صورتي كه فرد هنگام پس زني اسيد خواب باشد ممكن است اسيد عملاً به درون دميده شود و موجب خشك شدن را ه هوا و سرفه شديد و نفس تنگي گردد.

اين وضعيت به دليل احتمال ابتلا به پنوموني يا آسيب ريوي خطر ناك است.ممكن است مري تنگ،يا زخم و منقبض شود و بلعيدن را مشكل سازد.تقريباً10 تا 15 درصد بيماراني كه داراي علايم حتي خفيف و گهگاه سوزش معده هستند به نوعي بيماري به نام مري(بارت)مبتلا مي شوند كه تغييري در غشاي مفروش كنندۀمري و مستعد سرطاني شدن است و علت ابتلا به سرطان مري مي باشد.
آسم و برونشيت

چاقي با درصد بالاتر ابتلا به آسم در ارتباط است كه تقريباً3 برابر وضعيت طبيعي است.بخش عمدۀ اين اثر احتمالاً به دليل ريفلاكس اسيد (كه در بالا ذكر شد)است كه مي تواند يك راه هواي حساس را تحريك كند و موجب حملۀ آسمي گردد.پيشرفت آسم پس از جراحي اغلب بسيار زياد و ناگهاني است حتي پيش از آنكه كاهش وزني ايجاد شود.

بيماري كيسه صفرا
بيماري كيسه صفرا اغلب چندين بار در افراد چاق روي مي دهد كه تا حدي ناشي از تلاش هاي مداوم براي رژيم گرفتن است كه زمينه را براي ابتلا به اين بيماري فراهم مي كند.اگر در كيسه صفرا سنگ تشكيل شود و درد شكم يا زردي ايجاد كند كيسه صفرا را بايد خارج كرد.


بي اختياري فشاري ادرار
شكم بزرگ و سنگين و شل شدگي عضلات لگني به ويژه اگر با اثرات زايمان در ارتباط باشد ممكن است موجب ضعيف شدن دريچۀ روي كيسه ادرار و به ريزش ادرار در اثر سرفه،عطسه و يا خنده منجر شود.اين بيماري با چاقي ارتباط بسيار زيادي دارد و معمولاً با كاهش وزن رفع مي شود.

بيماري استحاله اي استخوان خاجي وكمر
تمام وزن قسمت فوقاني بدن بر روي قائده ستون فقرات مي افتد و اضافه وزن موجب تحليل رفتن يا از ميان رفتن آن مي شود.پيامد آن ممكن است آرتريت سريع ستون فقرات يا “سريدگي ديسك” باشد كه غضروف بين مهره ها بيرون مي زند.هر يك از اين بيماريها مي تواند موجب آماس يا به هم فشردگي ريشه هاي عصبي گردد و به سياتيك منجر شودكه درد شديد و طولاني تا قسمت خارجي ساق است.
آرتريت استحاله اي مفاصل تحمل كنندۀ وزن
بيشتر وزن بدن را كپل،زانو،قوزك پا و پايين پا تحمل مي كند.احتمال دارد كه اين مفاصل در افراد چاق سريعتر از افرادي كه وزن طبيعي دارند تحليل روديا ابتلا به آرتريت استحاله اي زودتر يا رايج تر باشد.در نهايت ممكن است براي تسكين درد شديد اين بيماري به جراحي جايگزيني مفصل نياز باشد.متأسفانه افراد چاق در اين جراحي نيز با كاستي روبرو مي شوند زيراجايگزيني مفصل براي براي افراد چاق نتايج نامناسب تري دارد و احتمال پيدايش عوارض زياد است.بسياري از جراحان ارتوپدي از انجام عمل جراحي بر روي بيماراني كه چاقي مفرط دارند خود داري مي كنند.

بيماري ايستايي سياهرگي

سياهرگ هاي قسمت تحتاني ساق پا خون را به قلب باز مي گردانند.اين سياهرگها به شبكه پيچيده اي از دريچه هاي نازك و يك طرفه مجهزند كه به آنها امكان مي دهد خون را به بالا حمل كنند.سنگيني يك شكم بزرگ ممكن است فشار را بر روي اين دريچه ها افزايش دهد و سر انجام موجب آسيب يا تخريب سياهرگها شود.سپس فشار خون در قسمت تحتاني ساق هاي پا افزايش مي يابد و سبب تورم ،ضخيم شدن پوست،و برخي اوقات زخم شدن پوست مي گردد.ممكن است در ساق هاي پا لخته هاي خون نيز ايجاد شوند و به سياهرگها آسيب بيشتري وارد كنند و همچنين ممكن است اين لخته هاي خون رها شوند و در ريه ها شناور گردند.اين وضعيت آمبوليسم ريوي نام دارد كه رويدادي وخيم و حتي مهلك است.
بيماري عاطفي رواني

عواطف افرادي كه چاقي مفرط دارند با چالش هاي هميشگي روبروست مانند نا كامي مكرر در رژيم گرفتن،نا رضايتي خانواده و دوستان و تحقير و كنايه از سوي افراد غريبه اغلب در محيط كار مورد تبعيض قرار مي گيرند و نمي توانند از صندلي سالن تئاتر استفاده كنند يا سوار اتوبوس و هواپيماي مسافر بري شوند.فردي كه چاقي مفرط دارد حتي در كار هاي كم اهميت روز مره با چالش هايي روبرو مي شود.كه ديگران نمي توانند درك كنند.

بسياري از افراد چاق ممكن است رژيم لاغري گرفته باشنداما دوستان و خويشاوندانشان عادت هاي غذايي آنان را به دقت زير نظر قرار دهند و معتقد باشند كه آنان پنهاني غذا مي خورند.

افراد چاق نمي توانند كارهاي ساده را انجام دهند و بالا رفت از پله ها يا بستن كفش ها براي آنان كار بسيار دشواري است .باورهايي كه مورد افراد چاق وجود دارد مانند اينكه اين افراد تپل يا تن پرور هستند ممكن است به عزت نفس كمتر و وجهۀبد بدن منجر شود،تعجبي نيست كه ممكن است سالهايي كه فرد از اثرات وضعيت ژنتيكي رنج مي برد كه تمام افراد لاغر معتقدند بايد آن را به راحتي با قدرت اراده كنترل كرد با اضطرابو افسردگي توأم باشد.
اثرات اجتماعي

افرادي كه چاقي مفرط دارند از واجد شرايط نبودن براي انواع بسياري از مشاغل و تبعيض در فرصتهاي شغلي نيز رنج مي برند.احتمال درصد بيكاري افراد چاق بيشتر است.افراد نادان اغلب اظهار نظرهاي بي ادبانه و تحقير آميزيي مي كنند،وباوركلي جامعه اين است كه چاقي نتيجۀ عدم خود فرماني يا ضعيف النفس بودن است.بسياري از افرادي كه چاقي مفرط دارند ترجيح مي دهند از برخورد هاي اجتماعي يا مكان هاي عمومي پرهيز كنند و به جاي خجالت كشيدن محدود كردن آزادي خود را انتخاب مي كنند.

تلگرام

مطلب پیشنهادی

ارتباط آلودگی هوا با شیزوفرنی

بررسی‌ها نشان می‌دهد که قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا در دوران کودکی با خطر …

درمان بیماری انگلی کبد با گیاه بلوط

تحقیقات مختلفی که امروزه به‌صورت روزافزون روی تأثیرات گیاهان دارویی انجام می‌شود، به‌طور مرتب ابعاد …