پزشکان بدون مرز درمان
خانه / فیزیولوژی / آب و نقش آن در بدن

آب و نقش آن در بدن

سلولهای بدن در محیط آبی ویژه‌ای زندگی می‌کنند که ترکیب آن برای بافتهای مختلف بدن بسیار مشابه است. اگر چه ترکیب شیمیایی پلاسما با این محیط یکسان نیست چون میان این دو ارتباطی وجود دارد هر گونه تغییری در ترکیب شیمیایی پلاسما بر مایع بین سلولی اثر می‌گذارد و بالعکس . از اینرو تثبیت ترکیب شیمیایی پلاسما بخصوص از نقطه نظر عواملی مانند میزان اسیدتیه آب و املاح و مواد دفعی که تغییر آن موجب صدمه و خرابی سلولها می‌شود. از مهمترین و حیاتیترین اعمال بدن است و به جرات می‌توان گفت که کلیه در این امر مهمترین نقش را دارد کسانی که کیله آنها خراب شود یا از کار بیافتد خیلی زود در خطر مرگ قرار می‌گیرد.

 

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  قسمت اعظم وزن بدن ما را آب تشکیل می دهد. آب بخش اساسی سلول های بدن و مایعات آن می باشد. آب در تمام واکنش های بیوشیمیایی دخالت دارد. حلال بسیاری از یون ها ومولکول ها می باشد،محیط مناسبی برای فرایند نقل وانتقالات داخل وخارج سلول ایجاد می کند و تر کننده می باشد. با تبخیر از طریق پوست و ریه در تنظیم حرارت بدن نقش اساسی دارد. وزن آب تمام بدن در حدود 50 تا 90 درصد وزن بدن می باشد وبا مساحت سطح بدن نسبت مستقیم دارد. مقدار آب بدن با افزایش سن و چربی بدن کاهش می یابد. در ورزش کاران مقدار آب بیشتر از غیر ورزش کاران است.

● آب بدن در دو بخش مهم توزیع شده است:

1- داخل سلولی

2-  خارج سلولی.

آب داخل سلولی 50 تا 60 درصد آب کل بدن در اشخاص تندرست و بالغ را تشکیل می دهد. آب های خارج سلولی عبارتند از:آب های موجود در پلاسما، لنف، نسوج همبند، غضروف ، پوست ، مغز استخوان و اندام های ترشح کننده ی مایعات. چون بیشتر سلول های بدن به آسانی نسبت به آب نفوذ پذیرند, تشخیص آب داخل و خارج سلولی به آسانی امکان پذیر نیست.

الکتولیت های پلاسمای خون با مایعات بین سلولی اختلاف چندانی ندارند. پروتئین پلاسمی خون بیشتر از مایعات بین سلولی است. زیرا پروتئین های پلاسما به مقدار خیلی زیاد به وسیله ی دیواره ی عروقی نگه داشته می شود. اما بر خلاف پلاسما در مایعات بین سلولی کلرید به عنوان آنیون فعالیت دارد. در نتیجه می توان قبول کرد که ترکیب پلاسما مغرف ترکیب مایعات خارج سلولی است. سه اختلاف مهم در ترکیبات مایعات داخل و خارج سلولی عبارتند از: 1- پتاسیم کاتیون اصلی مایعات داخل سلولی است ولی سدیم کاتیون اصلی مایعات خارج سلولی می باشد. 2- چون مقادیر زیادی از ترکیبات آلی فسفریله شده در داخل سلول وجود دارد،فسفات اولین آنیون داخل سلولی بوده و بالعکس کلرید مهم مایعات خارج سلولی است.3- غلظت پروتئین داخل سلولی بیشتر از غلظت پروتئین پلاسمای خون است.

در انسان طبیعی و سالم حجم آب تمام بدن به طور قابل توجهی ثابت است. نوسانات تغییر حجم آب بدن روزانه کمتر از یک درصد وزن بدن می باشد ، این ثبات با توجه به تغییرات قابل توجهی که درآب دریافتی وجود دارد محفوظ نگه داشته می شود.

حد متوسط روزانه مقدار آب دریافتی و دفع شده 2850 میلی لیتر است. مقدار مذکور حتی در یک فرد هم با تغییراتی همراه است.

بيش از 60 درصد وزن بدن انسان و 70 درصد عضلات از آب تشکيل شده است. آب در خون، ريه ها و مغز وجود دارد. پس مي توان گفت که نوشيدن آب براي عملکرد بهتر بدن بسيار مفيد و لازم است.

وظايف آب در بدن
1- انتقال دهنده ي مواد غذايي

2- انجام بهتر عمل هضم

3- تنظيم دماي بدن

4- خارج کردن مواد زائد از بدن به وسيله ي عرق ، ادرار و مدفوع.

5- حرکت آسان مفاصل و اعضا

6- کمک به سيستم ايمني بدن

7- استفاده از مواد مغذي اصلي

8- شکل دادن به سلول

9- افزايش کارآيي جسمي و رواني فرد

10- کمک به کاهش وزن و افزايش سوخت و ساز بدن

11- کاهش سرگيجه و سردرد

آب برای جانشینی مایعات از دست رفته ی بدن ضروری است. این مایعات از طریق پوست، ریتین دیواره ی معده و روده دفع می شود. آب برای دفع کلیوی اوره، نمک ها وسایر مواد محلول فعال اسمزی نیز مورد نیاز است که لازم است تامین گردد.

مقدار آبی که دفع آن اجتناب ناپذیر می باشد نسبت به آب وهواف فعالیت بدنی، حالت سلامتی وبیماری و نوع غذاهای مصرفی تفاوت دارد.حرارت زیاد،آب وهوای خشک،فعالیت شدید بدنی و تب باعث افزایش دفع آب از طریق پوست و ریه ها می شود. این عوامل دفع عرق را هم تشدید می کنند و حتی ممکن است به حدود یک لیتر در ساعت نیز برسد. آب ترشح شده به محیط معده و روده معمولا مجددا جذب می شود. اما اسهال و سایر بیماری های روده ای دفع آب را به مقدار زیاد افزایش می دهند.

عملا حجم کل ادرار به مقدار آب دریافت شده بستگی دارد ، اما برای ادامه ی حیات به مقدار حداقلی ازآب (حجمی از آب که دفعش اجتنلب ناپذیر می باشد.) نیاز است،تا به همراه خود مواد محلول فعال اسمزی مخصوصا اوره وکلرور سدیم را دفع نماید. مقدار دفع این مواد هم به مقدار پروتئین و نمک دریافت شده در غذای روزانه وابسته است.

برای حفظ تعادل آب بدن تمام آب های دفع شده می بایست جبران شوند. آببیشتر از طریق نوشیدن آب یا نوشیدنی های دیگر و یا آب های موجود در غذا به بدن می رسد. به علاوه در نتیجه ی اکسیداسیون مولکول های ماد ها آب به وجود می آید. اکسیداسیون یک گرم نشاسته ، پروتئین ، چربی به ترتیب 6/0 ،41/0 ، 07/1 گرم آب تولید می کند. اما آب حاصل از این متابولیسم در مقابل آبی که می نوشیم بسیار کم است. چون عوامل متعددی مانند آب و هوا، فعالیت بدنی، در مقدار آب مصرفی موثر می باشند. به طور تقریبی مقدار آب ضروری برای هر کیلو کالری را مشخص نموده اند، مثلا برای اشخاصی که در نقاط معتدل زندگی می کنند این مقدار 1mm/kcal برای بزرگسالان و1/5mm/kcalبرای کودکان مناسب به نظر می رسد،اما، برای اشخاص فعال و افرادی که در نواحی گرمسیر زندگی می کنند این مقدار را باید تصحیح کرد. بیمارانی که تب، استفراغ ، اسهال داشته و یا شدیدا ادرار دفع می کنند، یا افرادی که داروهای دیورتیک، و یا غذاهای پر پروتئین مصرف می کنند به مقدار بیشتری آب نیاز دارند.چون حدود یک تا دو درصد تغییردر تعادل آب بدن باعث ضعف یا مرگ می شود، مصرف آب باید به طوردقیق با مقدار آب دفع شده متعادل باشد. تنظیم این تعادل به کمک سیستم تنظیمی واقع در هیپوتالاوس بر قرار می شود.

اگر فقط وزن بدن مورد نظر باشد ، ما انسانها بيشتر از آب ساخته شده ايم .60 تا 70 در صد وزن بدن ما را آب تشكيل مي دهد. چيزي در حدود چهل و نه كيلو گرم آب در يك مرد با وزن متوسط . حتي استخوان بدن ما كه كاملاً ماده اي سخت به نظر مي رسد بالغ بر 20 درصد آن را آب تشكيل مي دهد ، در حالي كه 95 درصد پلاسماي خون ما را آب تشكيل مي دهد.
اين درياي دروني با مزه اي شور ، محيط آبي دررون بدن ما ميباشد. آب اين دريا در رگهاي خوني و همه مجاري باريك بدن در جريان است . هر سلولي را اين آب سيراب مي كند و هيچ عضوي از بدن نمي تواند بدون اين آب زنده بماند . به عبارت ديگر آب موجود در بدن مانع از اين مي گردد كه ما در آتش دروني خود بسوزيم .
 ● آیا براستی علت وجود این همه آب در بدن انسان چیست ؟ و چرا حکمت خدای حکیم بر این امر تعلق گرفته است ؟

پژوهشگران ، خنک نگهداشتن بدن را یکی از علتهای وجود این همه اب در بدن می دانند . آیا تا کنون به آبی که درون موتر در جریان است اندیشیده اید؟ می دانید که یکی از وظایف این آب خنک نگهداشتن ماشین موتر می باشد. آب موجود در بدن انسان نیز همین وظیفه را بعهده دارد . فعاليت هاي شيميائي كه در همه اعضاي بدن ما انجام مي گيرد ، به اضافه حرارتي كه در اثر فعاليت هاي ماهيچه ها ايجاد مي گردد ، حرارتي را توليد مي كنند كه توانائي سوزاندن ما را دارد . وليكن به وسیله ی آبي كه در اطراف بافتها وجود دارد و توسط آنها به درون مكيده مي شوند ، به محض اينكه حرارت اضافي توليد شود از بين برده خواهد شد .
یاران ! یکی دیگر از وظایف آب موجود در بافتهای بدن انسان جلوگیری از وارد شدن ضربه های شدید به اندام هاست . درياي دروني ما يك عامل ضربه گير است . به عنوان مثال ، مايعي كه اطراف مغز ما را فرا گرفته است موجب مي گردد كه مغز از صدمه هاي سخت وارده محفوظ بماند . همين طور ، استخوانها ، محل اتصال آنها و اعضاء بدن و اعصاب در تشكي از مايع قرار دارند تا ما بتوانيم در محيطي كه دائم با اجسام برخورد مي كنيم تاب مقاومت داشته صدمه اي بر ما وارد نگردد. آیا می دانید اگر خداوند خالق این آب را در بدن ما قرار نمی داد در آن صورت چه می شد؟ بدون آب در بدن ، كوبيدن پا بر روي زمين و زدن چكش بر چيزي آن قدر دردناك مي بود كه غير قابل تحمل مي شد .

همچنین ، دریای آب درون بدن ما ، يكي از بهترين حلالها است و همراه خود محلولهاي شيميائي پر ارزش بسياري را توأم با موادي كه بحالت شناور هستند به نقاط مختلف بدن مي رساند . مثلاً توانائي آن در نگهداري سديم و پتاسيم به صورت محلول يك ضرورت است كه عمل انتقال تكانه هاي الكتريكي را انجام مي دهد و موجبات فعاليت ماهيچه ها و اعصاب را فراهم مي سازد .
دوستان ! آب مورد نياز بدن ، مانند غذا ، بايد دائم تأمين گردد. به طور معمول ما روزانه حدود يك و يك چهارم ليتر آب مينوشيم خواه اين آب بصورت خالص باشد يا به وسيله نوشابه هاي ديگر . ما به همين اندازه هم از طريق غذا هرچند كه بدون آب به نظر برسد آب را بدست مي آوريم .

كل مقدار آبی كه بدن از طريق ادرار دفع مي كند بالغ بر يك و يك چهارم ليتر مي باشد و همين مقدار هم به صورت تبخير از دست داده مي شود که اين تبخير نقش خنك كنندگي بدن را ايفا مي كند و از راه ريه ها و پوست بدن انجام مي پذيرد.
عمل آب در بدن بيشتر از اينها پيچيده و مهم است .

آب در بدن به طور دائم چون پولي كه در بانك رد و بدل مي شود ، بين اعضاء مختلف و سيستم رد و بدل مي شود. مثلاً در عرض يك روز بالغ بر يكصد و سي و هفت ليتر مايعات از خون تصفيه مي گردد و دوباره توسط كليه ها بخون عودت داده مي شود .

 چيزي بين هفت و نيم ليتر آب در داخل بدن توليد مي گردد. در بين منابع مختلف غدد بذاقي در طي يك شبانه روز مقدار يك و يك چهارم ليتر آب براي مرطوب نگهداشتن دهان ترشح مي شود و اين بذاق ترشح شده علاوه بر مرطوب نگهداشتن دهان عمل گوارش را نيز منظم مي كند . معده نيز بالغ بر يك و يك چهارم ليتر شيره معدي ترشح نموده و پانكراس و كبد و روده ها بالغ بر سه ليتر و نيم مايعات ترشح می کنند .
براستی چگونه احساس ميكنيم كه نياز به آب داريم ؟ و چگونه درك ميكنيم كه به چه اندازه آب نياز داريم ؟ معمولاً تصور مي كنيم موقعي كه گلوي ما خشك مي شود به ما احساس تشنگي دست مي دهد .

ولي حقيقت اين است كه اعلام تشنگي از خون سرچشمه مي گيرد . مثلاً زماني كه ما در هواي گرم به ورزش پرداخته باشيم و مقدار زيادي عرق كرده باشيم ، آب از دست رفته موجب خواهد شد كه غلظت خون زياد شود . هنگامي كه غلظت خون در مقابل گرما بيش از حد گردد ، يك ماده شيميائي از راه خون به مغز رانده مي شود و از آن مركز پيامي به دهان و گلو مي فرستد ، در آنجا مكانيزم اعصاب ، ما را از تشنگي آگاه ميسازد . وقتيكه ما آب مي نوشيم تشنگي رفع مي گردد يعني تعادل آب برقرار شده است .
یاران ! وقتي ما غذاي پر نمك مي خوريم احساس تشنگي مي نمائيم . اما ، اين بدان علت نيست كه آب بدن ما كاهش پيدا كرده است بلكه علت آن اين است كه ما نمك اضافي خورده ايم ، چون بدن نه فقظ تعادل آب خود را حفظ مي كند ، بلكه هميشه نسبت نمك موجود در آب خود را به نه دهم درصد محفوظ نگه ميدارد . لذا از آنجائي كه نمك آب بدن در مقدار معینی نگهداري مي شود، پس اگر ما نمك زياد بخوريم بايد آب بيشتري نيز بنوشيم كه آن نسبت معين محفوظ بماند . همچنین زماني كه به واسطه عرق كردن آب از دست مي دهيم ، اين عرق مزه شور دارد بنابراين براي جبران آن بايد آب و نمك بنوشيم .
ذخيره آب بدن انسان خيلي كمتر از ذخيره غذائي مي باشد . فردي كه در يك اتاق سرد استراحت نمايد حد اكثر ميتواند دوازده روز بدون آب زنده بماند ، ولي اگر به او آب داده شود ميتواند مدت دو ماه زنده بماند بدون اينكه غذا بخورد.
ما به خون چون يك مايع حياتي فكر مي كنيم . ولي آب با جريان خود و فراهم آوردن تسهيلات براي حركت ، گرما و خنك كردن ، حل نمودن مواد حياتي و حمل كردن ملكولهائي كه ما را تغذيه مي كنند مايع حيات بخش حقيقي بدن ميباشد .

 ● بدن يک شخص ، روزانه ، چه مقدار آب نياز دارد؟
اين مقدار ، کاملا متغير است و به معيارهاي فراواني از قبيل سن ، سطح فعاليت و محيط بستگي دارد. اگر يک فرد سالم و طبيعي باشد، از دست رفتن کوتاه مدت آب بدن مشکل زيادي ايجاد نمي کند؛ زيرا در اين حالت کليه ها فعاليت مي کنند تا حجم ادرار را کاهش دهند و آب بدن را حفظ کنند.
براي افراد سالم و بالغي که روزانه 3هزار کالري مصرف مي کنند، حداقل ميزان آبي که بايد بنوشند حدود 3ليتر است ، چه اين ميزان به صورت آب و انواع نوشيدني ها باشد و چه اين که در انواع غذاها موجود باشد.
البته براي افراد خيلي فعال از قبيل کشاورزان و يا حتي سربازان که کار آنها در هواي گرم است ، اين ميزان بيشتر نيز مي شود.
 ● تنظیم آب بدن
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  میزان آب پلاسما در اثر نوشیدن آب یا مواد آبکی و هم همچنین هنگام عرق کردن زیاد در هوای گرم تغییر می‌کند کلیه با توانایی ویژه تنظیم دفع آب ، میزان آن را در جهتی که موجب تثبیت مقدار آب پلاسما باشد، تغییر می‌دهند. برای مثال ، فرض کنید که شخصی در هوای گرم شروع به ورزش کند در اثر افزایش گرمای بدن شدت عرق کردن افزایش می‌یابد. پس از مدتی از میزان آب پلاسما کاسته می‌شود. در حالی که در میزان املاح و سایر مواد خون چندان تغییری حاصل نمی‌آید. در نتیجه فشار اسمزی خون بالا می‌رود. این عمل از یکسو باعث جذب آب در اثر کیفیت اسمزی در لوله‌های پیچیده می‌شود و از سوی دیگر گیرنده‌های ویژه‌ای در هیپوتالاموس مغز به نام گیرنده‌های اسمزی را فعال می‌کند.

این گیرنده‌ها موجب می‌شوند که هورمونی به نام آنتی دیورتیک (ADH) که در هیپوتالاموس مغز ساخته می‌شود در خون ترشح شود. این هورمون وقتی از راه خون به کلیه رسید، بر روی مجرای پیچیده دور و لوله‌های جمع کننده ادرار اثر می‌کند و نفوذپذیری آنها را نسبت به آب زیاد می‌کند. فشار اسمزی مایعی که لوله‌های جمع کننده را در بر می‌گیرد نسبت به ادرار زیادتر است. در نتیجه آب موجود در ادرار تمایل به خروج از لوله را دارد. ولی معمولا جدار لوله نسبت به آب نفوذناپذیر است در حضور هورمون آنتی دیورتیک نفوذپذپری این جدار زیاد می‌شود و در نتیجه آب لوله جمع کننده ادرار را ترک می‌کند و وارد مایع بین سلولی و از آنجا وارد مویرگهای خونی می‌شود.

از اینرو تا زمانی که فشار اسمزی پلاسما به حد متعادل نرسد ترشح هورمون و جذب آب ادامه می‌یابد. به این دلیل است که در تابستان ، یا به هنگام ورزشهای شدید مقدار ادرار بسیار کم می‌شود. عکس این هنگام نوشیدن آب و مایعات دیگر صورت می‌گیرد در این موقع آب به مقدار زیاد از روده جذب می‌شود و فشار اسمزی پلاسمای خون پایین می‌آید. این امر سبب کاهش تحریک گیرنده‌های واقع در هیپوتالاموس و کم شدن ترشح هورمون آنتی دیورتیک می‌شود در نتیجه نفوذپذیری جدار لوله جمع کننده نسبتا نقصان می‌یابد و آب را از این لوله جذب نشده در ادرار باقی می‌ماند. بدین ترتیب پس از مدتی آب اضافی پلاسما از راه ادرار دفع می‌شود.
 ●  مکانیزم تشنگی
هنگامی که باز جذب آب از کلیه‌ها برای دفع کمبود آب بدن کافی نباشد تشنگی حاصل می‌شود. و انسان و جانوران با نوشیدن آب و جذب آن از راه روده ، آب را به حد اعتدال می‌رسانند. مکانیزم این عمل به این صورت است که کم شدن آب بدن موجب بالا رفتن فشار اسمزی پلاسمای خون و فعال شدن گیرنده‌های اسمزی در هیپوتالاموس می‌شوند پس این گیرنده‌های اسمزی مرکز تشنگی را در هیپوتالاموس تحریک می‌کنند.

تحریک این مرکز موجب احساس تشنگی و تمایل به نوشیدن آب می‌شود. ظاهرا تر شدن دهان خشک پس از نوشیدن آب و اتساع معده موجب از بین رفتن احساس تشنگی می‌شود. ولی فعالیت مرکز تشنگی زمانی از بین می‌رود که آب جذب شده ، فشار اسمزی پلاسما را تعدیل کند.

 ●  دیابت بی‌مزه
در کسانی که هورمون آنتی دیورتیک به علتی ترشح نمی‌شود روزانه مقدار زیادی آب (تا حد 40 لیتر) در ادرار دفع می‌شود. این بیمار به نام دیابت بی‌مزه معروف است، زیرا میزان ادرار زیاد است. ولی برعکس دیابت معمولی یا مرض قند ، در ادرار قند وجود ندارد. دیابت بی مزه را می‌توان با تزریق هورمون آنتی دیورتیک معالجه کرد.

 ● منابع آب
آب در حدود 65 تا 70 درصد وزن بدن را تشکیل می‌دهد از دست رفتن 10 درصد آب بدن نتایج بدی به بار می‌آورد. و اگر این مقدار از 20 درصد تجاوز کند مرگ حتمی است آب از سه منبع به بدن می‌رسد.

•مایعات
•غذاهایی که مقادیر متفاوت آب دارند.
•یکی از محصولات بسیاری از واکنشهای بدن آب است.
دفع آب از بدن
این عمل به سه صورت انجام می‌پذیرد.

•عرق کردن
•تبخیر از راه شش
•ادرار و مدفوع

 ● چرا ثابت نگاه داشتن حجم آب بدن در سطح مطلوب آن، مشكل است؟
بدن ما مرتب در حال از دست دادن آب است. گواه خوب این مطلب، دفع ادرار از بدن است. علاوه بر این، عرق كردن نیز یكی دیگر از راه های خروج آب از بدن است كه در تابستان این حالت بیشتر ایجاد می شود.

مطالعات انجام شده بر روی ورزشكاران نشان می دهد كه عرق كردن، موجب از دست رفتن ۸/۱ لیتر آب در هر ساعت از ورزش می شود، اما به طور كلی میزان دفع آب در دیگر افراد به جز ورزشكاران، در اثر انجام فعالیت های معمول روزانه مثل راه رفتن یا كمی دویدن كمتر است، باوجود این، عرق كردن و تعریق، عمده ترین منبع و علت خروج آب از بدن و كاهش آن است. لازم به ذكر است كه دفع آب از بدن، حتی وقتی كه هیچ نوع فعالیتی انجام نمی دهیم نیز از طریق پوست انجام می شود. این حالت از كاهش آب بدن را دهیدراتاسیون ناآگاهانه می نامند.

از دیگر عللی كه می توانند منجر به بروز دهیدراتاسیون شوند، تاخیر در پاسخ به مكانیسم هایی است كه منجر به بروز تشنگی می شوند، زمانی كه تشنه می شویم بدن به مرحله نیمه دهیدراتاسیون رسیده است. در این مرحله، بازگرداندن آب از دست رفته به بدن و رساندن آن به حد مطلوب مشكل تر می شود.
● علایم بروز دهیدراتاسیون كدامند؟
بهترین روش برای آگاهی از وضعیت میزان آب بدن و تغییرات آن، پیگیری ادرار است. دفع متوسط ادرار در روز ۳ تا ۴ بار می باشد. چنانچه رنگ ادرار، زرد كمرنگ یا بی رنگ باشد به معنای آن است كه شما به اندازه كافی آب و مایعات دریافت كرده اید، اما اگر رنگ آن تیره بوده و بوی ناخوشایندی نیز داشته باشد، باید بلافاصله یك لیوان بزرگ آب بنوشید و دریافت مایعات را افزایش دهید.
به یاد داشته باشید كه مصرف قرص های ویتامین، می تواند رنگ ادرار را تیره سازد. بنابراین، این احتمال وجود دارد كه با تیره بودن رنگ ادرار، هنوز آب بدن در حد متعادل خود وجود داشته و تغییری در مقدار آن ایجاد نشده است.
اما اولین علامت كم شدن آب بدن یا دهیدراتاسیون، تشنگی است. زمانی كه كمبود نسبی آب در بدن ایجاد شده باشد، علایمی نظیر سردرد و خستگی خفیف بروز خواهند كرد. كاهش شدید آب بدن با علایمی نظیر تهوع، افزایش ضربان قلب، عدم تعریق، سرگیجه، لرز و سرگیجه خفیف رخ می دهد. در این حالت، اقدامات پزشكی ضرورت می یابند.
میزان نیاز به آب در افراد مختلف، متفاوت است. مطالعات نشان می دهند كه هر فرد بالغ، روزانه به ۵/۱ تا ۲ لیتر آب نیاز دارد كه معادل ۸ لیوان آب در روز می شود.

لازم به ذكر است كه این مقدار آب برای كسی كه در منطقه ای با آب و هوای معتدل زندگی می كند و دارای فعالیت سبكی نیز هست، مناسب می باشد. نكته قابل توجه آن است كه با افزایش فعالیت و گرمتر شدن هوا، نیاز به مایعات به طور قابل توجهی افزایش می یابد.
در این حالت توصیه می شود كه مقدار بیشتری آب مصرف كنید. برای مثال، روزانه از ۱۰ لیوان آب و مایعات استفاده نمایید.
علاوه بر این، میزان نیاز به آب به مقدار كالری مصرفی هر فرد در طی شبانه روز نیز بستگی دارد. به طوری كه به ازای هر یك كالری مصرف انرژی، بدن به یك میلی لیتر آب نیاز دارد. بنابراین به طور متوسط اگر كالری مصرفی روزانه را ۲۰۰۰ كالری در نظر بگیریم، به ۲ لیتر آب در شبانه روز نیاز داریم، اما چنانچه شما بسیار فعال هستید و روزانه ۳ تا ۴ هزار كالری انرژی می سوزانید، به ۳ تا ۴ لیتر آب كه معادل ۱۳ تا ۱۷ لیوان آب می شود، نیاز خواهید داشت.
به طور كلی می توان گفت كه مقدار مایعات مورد نیاز، به وزن و سن فرد بستگی دارد. به طوری كه هر چه انسان جوان تر باشد، برای هر واحد از وزن بدنش به آب بیشتری نیازمند است. به عنوان یك راهنمایی توصیه می شود كه افراد بزرگسال برای هر ۱۰۰۰ كیلوكالری انرژی حاصل از غذا، هزار میلی لیتر (۱ لیتر) و اطفال ۱۵۰۰ میلی لیتر آب مصرف كنند كه معمولا حدود دوسوم از نوشیدنی ها و باقیمانده آن از غذاهای جامد به دست می آید.
یك قاعده تجربی كه برای ورزشكاران كاربرد دارد بر این اصل استوار است كه قبل و بعد ورزش كردن، خود را وزن كنید. به ازای هر پوند (۴۵۰ گرم) كه از وزن شما كاسته می شود، حداقل ۲ لیوان آب بنوشید. روش مناسب دیگر، مصرف ۲ ۱ لیوان مایعات، ۱۵ تا ۳۰ دقیقه قبل از شروع فعالیت است.

● كاهش آب بدن در کودکان :
اگر آب بدن كودك شما كاهش يافته است اين به آن معناست كه مايعات بدن او كمتر از مقداري است كه بايد باشد و كودك به آن نياز دارد. نوزادان و كودكان بيش از بالغين در معرض كم آبي هستند و هر گاه كه دريافت مايع كمتر از ميزاني باشد كه از طرقي مثل استفراغ، اسهال، تب يا تعريق از دست مي رود، رخ خواهد داد. كاهش آب بدن ممكن است خفيف بوده و براحتي قابل اصلاح باشد و يا متوسط و حتي شديد باشد و جان كودك را در معرض تهديد قرار دهد.

● چگونه مي توانيم بفهميم كه كودك دچار كاهش آب بدن شده است؟

وجود هر يك از علائم زير بيان گر آن است كه بدن كودك شما كم آب است(دچار كاهش آب بدن شده است) يا بزودي كم آب خواهد شد. بيش از 6 ساعت است كه پوشك را خيس نكرده است؛ ادرار به رنگ زرد تيره درآمده و داراي بوي تندي است؛ خواب آلودگي بيش از حد يا بي موقع؛ خشكي و سرخي دهان و لب ها؛ گريه بدون اشك. علائمي كه نشان مي دهند كودك بشدت دچار كم آبي شده است: گودي چشم؛ سردي دست و پا همراه با لكه هاي پوستي روي آن ها؛ گيجي و هذيان؛ خواب آلودگي زياد يا بي قراري.
 

● اگر علائم كاهش آب بدن ظاهر شود چه بايد كرد؟

كودكان مي توانند بسرعت دچار دزيدراتاسيون خطرناك شوند بنابراين اگر فكر مي كنيد كه كودك داراي علائم كاهش آب بدن جدي است فورا او را به بخش اورژانس ببريد. ممكن است لازم باشد كه فورا از طريق وريدي به او مايع تزريق شود. اگر شما نگران كودك هستيد ولي فكر نمي كنيد كه دزيدراتاسيون او جدي باشد به پزشك وي تماس بگيريد. ممكن است او بخواهد كودك را معاينه كند.

اگر پزشك تشخيص دهد كه كودك شما دچار كم آبي خفيف شده است به شما آموزش مي دهد كه چگونه مايع يا محلول خاصي را به او بخورانيد تا جايگزين آب و الكتروليت(املاح) از دست رفته شود. پودر يا مايع هاي حاوي الكتروليت در اكثر داروخانه ها وجود دارند و رايج ترين آن ها پودر ORS است كه بايد طبق دستور در مقدار مناسبي آب حل شود. ممكن است بعضي از انواع ديگر آن ها را با اسامي تجاري از قبيل ReVital، Infalyte،Pedialyte  در داروخانه ها بيابيد كه بهتر است حتما در مورد مصرف آن ها با پزشك كودك يا دكتر داروساز مشورت نمائيد. از نوشيدني هاي مخصوص ورزشي استفاده نكنيد زيرا عليرغم آن كه حاوي الكتروليت هستند، ميزان قند آن ها بيشتر از مايعاتي است كه اختصاصا براي درمان كاهش آب بدن تهيه شده اند.

● چگونه مي توان از كاهش آب بدن پيشگيري نمود؟

براي پيشگيري از دزيدراتاسيون بايد مطمئن شويد كه كودك ميزان كافي مايعات دريافت كند بخصوص درروزهاي گرم و زماني كه بيمار است. به شير دادن ادامه دهيد و اگر كودك 4 ماه يا بيشتر دارد مي توانيد كمي آب نيز به او بدهيد(در حدود 90 سي سي در روز تا وقتي كه به سن خوردن جامدات برسد).

اگر كودك شما آب ميوه مي نوشد ميزان آن را در روز زياد نكنيد ولي مي توانيد آن را رقيق كنيد بنابراين اگر نوزاد 90 تا 120 سي سي آب ميوه در روز مي نوشيده مي توانيد با رقيق كردن آن ميزان مايع دريافتي را به 180 تا 240 سي سي برسانيد.

از خوراندن مايعات حاوي كربنات مثل نوشابه هاي گازدار بپرهيزيد. زيرا علاوه بر تاثير نامطلوب روي دندان ها، بخاطر داشته باشيد كه همراه با كاهش آب بدن، الكتروليت ها نيز كاهش مي يابند و براي جايگزين كردن آن ها بايد از مايعات مخصوص حاوي املاح ضروري استفاده كرد.

در زیر بعضي مواردي كه كودك را در معرض ابتلا به كاهش آب بدن قرار مي دهد ذكر مي شود:

تب:

هرگاه كودك تب دارد به او مقدار زيادي آب بدهيد. اگر بلع او دردناك است از پزشك بپرسيد كه آيا مي توانيد براي كاهش درد از مسكن هايي مانند استامينوفن كودكان استفاده كنيد.

دماي بيش از حد:

فعاليت بيش از حد در روزهاي گرم و يا قرارگرفتن در اتاقي با هواي گرم و دم كرده منجر به تعريق و از دست رفتن آب بدن مي شود.
اسهال:

اگر كودك شما داراي بيماري گوارشي است و بخصوص اگر به گاستروانتريت حاد دچار شده است از طريق اسهال و استفراغ مقدار زيادي از آب بدن را از دست خواهد داد. به او آب ميوه ندهيد زيرا ممكن است بيماري او را تشديد كند و از مصرف داروهاي ضد اسهال كه بدون نسخه بفروش مي رسند نيز بپرهيزيد مگر آن كه پزشك آن ها را تجويز كند. فقط كودك را تشويق كنيد كه بيش از حد معمول آب بنوشد. اگر فكر مي كنيد كودك ممكن است دچار كاهش آب بدن شود در مورد استفاده از مايعات حاوي الكتروليت از پزشك سوال كنيد.
استفراغ:

 ويروس ها و عفونت هاي گوارشي مي توانند به استفراغ بيانجامند. اگر كودك نمي تواند مايعات را در معده نگه دارد بسرعت دزيدراته خواهد شد. سعي كنيد ميزان زيادي آب را در نوبت هاي مكرر و هر نوبت مقدار بسيار كم به او بخورانيد. مثلا مي توانيد با هر 5 دقيقه 2 قاشق چايخوري شروع كنيد. اگر او توانست اين ميزان آب را به مدت يك ساعت در معده نگه دارد ميزان آب را دو برابر كنيد و فواصل را به 15 دقيقه برسانيد. مصرف مايعات حاوي الكتروليت نيز براي هيدارته كردن كودكان مبتلا به استفراغ و متعاقبا كنترل تهوع بسيار مناسب است. امتناع از نوشيدن. گلو درد و بيماري هايي نظير بيماري هايي دست، پا و دهان ممكن است آن چنان دردي داشته باشد كه كودك از نوشيدن امتناع ورزد. در مورد مصرف استامينوفن يا ايبوپروفن كودكان به منظور كاهش درد از پزشك خود سوال نمائيد. مي توانيد پس از مصرف مسكن، به او آب، شير مادر يا شير خشك بدهيد.

تلگرام

مطلب پیشنهادی

مصرف خودسرانه مکمل آهن خطرناک است

بسیاری از افراد تصور می کنند که به عنوان مثال اگر روزی چند عدد از …

روشی برای نجات بیماران سرطانی

راهی برای نجات بیماران سرطانی اول تا هشتم خرداد ماه به نام هفته سلامت گوارش …