خانه / آموزش سلامت / نکاتی مهم در رابطه با تغذيه در سنين مدرسه

نکاتی مهم در رابطه با تغذيه در سنين مدرسه

به طور معمول تا سن 8 سالگي،وزن پسران كمي بيش از دختران است ولي پس از آن به دليل افزايش نسج چربي،وزن دختران كمي بيش از پسران مي شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  نيازهاي تغذيه اي كودكان در اين گروه سني بسته به ميزان فعاليت بدني ايشان،متغير است.در اين سنين،كودكان تمايل زيادي به مصرف غذاهاي آماده مانند ساندويچ و پيتزا نشان مي دهند و از سوي ديگر عدم دريافت مقادير كافي انرژي،آهن و روي باعث اختلال رشد و تاخير تكامل فكري و حركتي ايشان خواهد شد.

معمولا وضعيت تغذيه اي در اين سنين بهتر از كودكان كم سن و سال تر است و اختلالات تغذيه اي از فراواني كمتري برخوردار است،تا سال ها بعد كه در زمان جهش رشد سن بلوغ،بار ديگر نيازهاي تغذيه اي و اختلالات آن شايع مي شود.

كودكان به نسبت اندازه بدن خود،به مواد مغذي نياز دارند و به ازاء هر واحد انرژي مصرفي،نياز بيشتري به پروتئين،ويتامين ها و املاح وجود دارد و به همين دليل براي تامين نيازهاي تغذيه اي از نظر تمامي مواد مغذي،بايد به كيفيت تغذيه ايشان توجه ويژه اي مبذول كرد.

در اين سنين،مصرف بيش از حد انرژي و چربي كه منجر به بروز چاقي مي شوند.بيش از سنين قبلي ديده مي شود.آموزش تغذيه در اين سنين اساسي است تا كودكان بتوانند غذاي خود را به طور آگاهانه انتخاب كرده و ارتباط بين تغذيه و سلامتي را درك نمايند.

صبحانه وعده اصلي غذايي است كه متاسفانه در بسياري موارد به فراموشي سپرده مي شود. براي علاقمند شدن كودكان به مصرف صبحانه بايد فرصت كافي و غذاي متنوع در اختيار ايشان قرار داده شود.

بديهي است كودكي كه دير از خواب بيدار شده و مجبور است به سرعت خودرا به مدرسه برساند،تمايلي به مصرف صبحانه نشان نمي دهد،در حالي كه اگر چند دقيقه زودتر از خواب بيدار شده و كمي فعاليت ورزشي سبك داشته باشد، با علاقه بيشتري صبحانه مي خورد به ويژه اگرمواد غذايي متنوعي در اختيار او قرار داده شود.

مصرف ميان وعده هاي غذايي مناسب نيز از اجزاء ضروري رژيم غذايي دانش آموزان مي باشد.فعاليت جسمي و فكري مستلزم دريافت انرژي كافي است.به ويژه مغز براي فعاليت خود نياز به گلوكز دارد.

پژوهش هاي مختلف نشان داده اند مصرف ميان وعده غذايي مناسب در افزايش يادگيري و ارتقاء وضعيت تحصيلي دانش آموزان نقش دارد.لازم است انواع ميان وعده غذايي سالم در اختيار ايشان قرار داده شود تا فريب ظاهر جذاب ميان وعده هاي غذايي فاقد ارزش تغذيه اي را نخورند.

نيازهاي تغذيه اي

از آنجا كه دوران نوجواني ، دوران جهش رشد ميباشد بدن نياز زيادي به انرژي و مواد مغذي دارد . در اين سنين رشد استخوانها و ماهيچه ها در پسران بيش از دختران است بنابراين نيازهاي غذايي ايشان هم بيش از دختران خواهد بود .

در همين زمان ، چگالي استخواني به سرعت افزايش يافته و نياز بدن و املاح معدني به ويژه كلسيم و فسفر بيش از سالهاي قبل ميشود . نزديك به 25 درصد توده استخواني در دوره نوجواني تشكيل ميشود .

در اواخر دوره نوجواني ، توده استخواني پسران 25 تا 30 درصد بيش از دختران ميباشد ، بنابراين مواد مغذي مورد نياز براي رشد استخوانها نيز در پسران بيش از دختران است .

فعاليت بدني منظم و مداوم نيز همانند تغذيه صحيح ، در افزايش توده استخواني نوجوانان اهميت دارد .

با رعايت نكات لازم براي سلامتي استخوان در دوره نوجواني ، ميتوان از مشكلات استخواني مانند پوكي استخوان در سالهاي بعد ، تا حدي پيشگيري كرد و يا آنرا به تاخير انداخت .

نياز دختران به مواد غذايي حاوي آهن بيش از پسران ميباشد و فقر آهن و عوارض ناشي از آن در هر دو جنس به طور شايع ديده ميشود .

فراواني ناشي از كم خوني فقر آهن ، در نوجوانان كشورهاي مختلف با يكديگر متفاوت ميباشد به طوري كه از 6 درصد در كشورهاي توسعه يافته تا 55 درصد در برخي مناطق هندوستان گزارش شده است .

اصول غذايي در دوران نوجواني

مواد غذايي مورد نياز نوجوانان بيشتر به سن و مراحل تكامل بلوغ بستگي دارد . بسياري دختران در اين سنين دچار اضافه وزن يا چاقي ميشوند و برخي هم به طور نابجا، مصرف مواد غذايي مفيد خود را محدود ميكنند تا اندام متناسبي داشته باشند .

بسياري از پسران در اوايل نوجواني لاغر ميشوند و در اواخر نوجواني نسج عضلاني كافي پيدا ميكنند .

انرژي :

در دوران مدرسه رشد كودكان بصورت نسبتا يكنواختي ادامه دارد و سالهاي آخر دبستان مقارن با شروع جهش رشد بويژه در دختران است .

بنابراين ، تأمين انرژي مورد نياز بسيار ضروري است . ميزان انرژي مورد نياز كودكان مدرسه اي به دليل تفاوت در اندازه بدن ، ميزان تحرك و سرعت رشد آنها متفاوت است و هر چه ميزان تحرك و فعاليت بدني دانش آموز بيشتر باشد طبعا به انرژي بيشتري نياز دارد.

كربوهيدراتها كه عمدتا در نان و غلات وجود دارند و همچنين چربيها ، منابع تأمين كننده انرژي هستند .

در صورتيكه انرژي مورد نياز از اين منابع تامين نشود ، پروتئين مصرفي كه بايد صرف رشد و ترميم بافتهاي بدن شود به مصرف توليد انرژي مي رسد .

زماني كه به علت كمبود دريافت انرژي ، منابع پروتئيني صرف توليد انرژي مي شوند از وظيفه اصلي خود كه رشد سلول وترميم بافتها است باز مي مانند و نهايتا رشد كودك مختل مي شود .

براي تامين انرژي مورد نياز كودكان سنين مدرسه بايد از گروه نان و غلات مانند نان ، برنج و ماكاروني در برنامه غذايي روزانه گنجانيده شود .

مصرف بيسكويت ، كيك ، كلوچه و شيرينيهايي از اين قبيل كه معمولا به عنوان ميان وعده مصرف مي شوند بخشي از انرژي مورد نياز كودك را تأمين مي كنند .

تنقلاتي مانند برنجك و گندم برشته نيز در تأمين انرژي روزانه اين كودكان نقش دارند .

چربيها مانند روغن ، كره ، خامه ، سر شير نيز در كودكان مدرسه اي منبع تأمين انرژي هستند و بايد در برنامه غذايي روزانه در حد متعادل گنجانيده شوند .

نكته مهم :

دانش امروز نشان داده است كه بسياري از بيماريهاي دوران بزرگسالي مانند بيماريهاي قلبي و عروقي ، افزايش فشار خون ، بعضي از سرطانها ، افزايش چربي خون و ديابت به نحوه تغذيه مرتبط است و چون عادات غذايي از دوران كودكي شكل مي گيرد بنابراين اصلاح عادات غذايي اين دوران مي تواند از بروز اين بيماريها در بزرگسالي جلوگيري كند .

پروتئين :

پروتئين براي نگهداري و ترميم بافتها و سنتز سلولها و بافتهاي جديد مورد نياز است .

در دوران نوجواني ميزان نياز به پروتئين همانند انرژي بيشتر با چگونگي رشد ارتباط دارد . هر چند در يافت ناكافي پروتئين ميتواند در كاهش سرعت رشد نقش داشته باشد ولي زياده روي در مصرف آن هم عوارضي از قبيل اختلال سوخت وساز كلسيم ، افزايش نياز به آب و … در بر دارد .

تركيبي از پروتئين حيواني و گياهي به شرط آنكه انرژي دريافتي كودك كافي باشد مي تواند نياز بدن را براي رشد تأمين نمايد . توصيه مي شود حداقل امكان پروتئين حيواني (مانند شير ، گوشت و تخم مرغ) كه پروتئين با كيفيت خوب محسوب مي شوند و اسيد هاي آمينه ضروري را براي رشد سلولها تأمين مي كنند در برنامه غذايي روزانه كودكان سنين مدرسه گنجانده شود .

در صورتي كه در ميان وعده نان و تخم مرغ ، ساندويچ مرغ ، كتلت ، انواع كوكوها مثل كوكوي سيب زميني و يا كوكوي سبزي و يا شير و كيك مصرف شود ، بخشي از پروتئين مورد نياز كودكان اين سنين تأمين مي شود .

ويتامينها و املاح :

ويتامينها و املاح در واكنشهاي متابوليك نقش حياتي دارند و از طريق 4 گروه غذايي اصلي در برنامه غذايي روزانه بايد به بدن برسد . نياز به ويتامين‌ها و املاح اغلب متناسب با انرژي دريافتي و يا ساير مواد مغذي است . برخي از ويتامينها و املاح در دوران رشد نقش اساسي دارند و كمبود آنها موجب اختلال رشد كودك مي شود . شايع ترين كمبودهاي ويتاميني در اين دوران كمبود ويتامين A و D و شايع ترين كمبودهاي املاح ، كمبود يد ، آهن و كلسيم مي باشد .

ويتامين A :

به علت نقش ويتامين A در رشد ، مقاومت بدن در مقابل بيماريها و حفظ قدرت بينايي ، توجه به دريافت كافي آن در برنامه غذايي كودكان سنين مدرسه حايز اهميت است .

پيش‌ساز ويتامين A در انواع سبزيهاي سبز و زرد مانند برگهاي سبز كاهو ، اسفناج ، هويج و كدو حلوايي وجود دارد . انواع ميوه هاي زرد و نارنجي مانند هلو ، آلو ، زردآلو ، طالبي ، خرمالو ، نارنگي و انبه نيز حاوي پيش ويتامين A مي باشند . مصرف منابع حيواني ويتامين A مثل شير و لبنيات ، جگر ، كره و تخم مرغ نيز در كودكان اين سنين بايد تشويق شود . هويج منبع ارزاني از ويتامين A است و والدين مي توانند هر روز از آن در برنامه غذايي استفاده نمايند .

ويتامين D:

ويتامين D در تنظيم ، جذب و متابوليسم كلسيم نقش حياتي دارد .با توجه به اينكه دانش آموزان در سنين رشد هستند كمبود ويتامين D بعلت اختلال در جذب كلسيم مي تواند رشد استخواني آنها را مختل كند. مهمترين مبنع تأمين ويتامين D ، نور مستقيم آفتاب است . بنابراين كودكاني كه كمتر از نور مستقيم آفتاب استفاده مي كنند با كمبود ويتامين D مواجه شده و به دنبال آن كمبود كلسيم در آنها بروز مي كند. تشويق دانش آموزان به ورزش و بازي در فضاي باز و استفاده از نور خورشيد موجب مي شود كه ويتامين D مورد نياز بدن آنها تأمين شود .

يد :

يد ماده مغذي ضروري براي فعاليت غده تيروئيد و ماده اصلي در ساختمان هورمونهاي تيروئيدي است كه تنظيم متابوليسم بدن را به عهده دارند . نياز به يد در دوران رشد يعني كودكي ، سنين مدرسه و بلوغ حياتي است .

كمبود يد در دوران جنيني موجب ناهنجاريهاي مادرزادي ، مانند كر و لالي ، عقب‌ماندگي رشد مغزي و جسمي مي‌شود . حتي كمبود يد خفيف