پزشکان بدون مرز درمان
خانه / بهداشت عمومي / هاري‌ (حيوان‌ گزيدگي‌)

هاري‌ (حيوان‌ گزيدگي‌)

هاري‌ (حيوان‌ گزيدگي‌) 

تعريف‌ هاري‌:
    هاري‌ يك‌بيماري‌ ويروسي‌ حاد سيستم‌ اعصاب‌مركزي‌ است‌ كه‌ مخصوص‌گوشتخواران‌ اهلي‌ و وحشي‌ مي‌باشد.انسان‌ و ساير حيوانات‌ خونگرم‌پستاندار به‌ طور تصادفي‌ و غالبا ازطريق‌ گزش‌ به‌ آن‌ مبتلا مي‌شوند.
    همچنين‌ بيماري‌ از طريق‌ پنجه‌كشيدن‌ حيوانات‌ بخصوص‌ گربه‌،راههاي‌ تنفسي‌، ندرتا گوارشي‌ و پيونداعضا منتقل‌ مي‌شود.
    
وضعيت‌ حيوان‌ گزيدگي‌ دركشور ایران:
    استانهاي‌ گلستان‌، اردبيل‌ وچهارمحال‌ و بختياري‌ با ميزان‌ بروزبين‌ 300 تا 400 مورد در يكصد هزارنفر جمعيت‌، بالاترين‌ ميزان‌حيوان‌گزيدگي‌ را در كشور دارامي‌باشند.
    استان‌ كهكيلويه‌ و بويراحمد باميزان‌ بروز 206 تا 300 در يكصدهزار نفر جمعيت‌ در رده‌ بعدي‌ و پس‌از آن‌ استانهاي‌ گيلان‌، مازندران‌،آذربايجان‌ شرقي‌ و غربي‌، خراسان‌،سمنان‌، لرستان‌، همدان‌، كرمانشاه‌،زنجان‌ و بوشهر با ميزان‌ 112 تا 206در يكصد هزار نفر در رده‌ بعدي‌ قراردارند.
    استان‌ گلستان‌ با ميزان‌ بروز تقريبا400 مورد در يكصد هزار نفر بيشترين‌موارد و استان‌ يزد با 18 مورد دريكصد هزار نفر جمعيت‌ كمترين‌ مواردگزش‌ در كشور را دارا مي‌باشند.
    
بيماريزايي‌:
    ويروس‌ هاري‌ از طريق‌ خراش‌سطح‌ پوست‌ يا مخاطها (چشم‌، دهان‌و…) وارد بدن‌ مي‌شود. ويروس‌ ازطريق‌ اعصاب‌ محيطي‌ به‌ سيستم‌اعصاب‌ مركزي‌ مي‌رسد و در آنجاتكثير مي‌يابد و سپس‌ از طريق‌ اعصاب‌خودكار به‌ ساير بافت‌ها مثل‌ غددبزاقي‌، كليه‌، ريه‌، كبد، پوست‌، قلب‌ وعضلات‌ مي‌رسند كه‌ باعث‌ بروز علايم‌بيماري‌ مي‌گردد.
    
علايم‌ بيماري‌ در انسان‌ :
    دوره‌ نهفتگي‌ بيماري‌ در انسان‌معمولا بين‌ 2 تا 8 هفته‌ است‌ ولي‌ كمتراز 5 روز و تا يكسال‌ هم‌ مي‌تواند باشد.فاصله‌ محل‌ گازگرفتگي‌ تا مغز، وسعت‌جراحات‌، نوع‌ حيوان‌ مهاجم‌ و سن‌بيمار از مهمترين‌ عواملي‌ مي‌باشند كه‌در طول‌ دوره‌ نهفتگي‌ مؤثر است‌. درصورت‌ ابتلاي‌ انسان‌ به‌ بيماري‌ بعد ازطي‌ دوره‌ كمون‌ (نهفتگي‌) علايم‌ اوليه‌به‌ صورت‌ خستگي‌، بي‌ اشتهايي‌،بي‌قراري‌، تف‌ اندازي‌، و گاهي‌ سوزش‌و خارش‌ در محل‌ گزيدگي‌ بروزمي‌نمايد.
    در مرحله‌ تحريك‌پذيري‌ علايم‌بي‌قراري‌، خروج‌ كف‌ از دهان‌، احساس‌حالت‌ خستگي‌، ترس‌ از نور و ريزش‌اشك‌ از چشم‌ بروز مي‌كند و سپس‌وارد مرحله‌ اغما و نهايتا مرگ‌ مي‌شود.
    

علايم‌ بيماري‌ در حيوان‌:
    در سگ‌ و گربه‌ 3 تا 10 روز قبل‌ ازبروز علايم‌ باليني‌ (به‌ ندرت‌ بيشتر از 3روز) ويروس‌ در بزاق‌ حيوان‌ وجوددارد و مي‌تواند بيماري‌ را انتقال‌ دهد;به‌ عبارت‌ ديگر اگر سگ‌ و گربه‌ درزمان‌ گزش‌، آلوده‌ به‌ ويروس‌ هاري‌باشند، علايم‌ باليني‌ حداكثر 5 تا 8 روزبعد از حيوان‌ گزيدگي‌ ظاهر خواهد شد.
    پس‌ از طي‌ دوره‌ نهفتگي‌ اولين‌علامت‌ بيماري‌ تغيير در رفتار و عادات‌حيوان‌ مي‌باشد.
    حيوان‌ غذاي‌ خود را به‌ خوبي‌نمي‌خورد، به‌ تدريج‌ اندامهايش‌ فلج‌مي‌شود و پريشان‌ و مضطرب‌ مي‌گردد،دهانش‌ باز و از آن‌ كف‌ خارج‌ مي‌شود واز آب‌ و نور مي‌ترسد و هر چيزي‌ مثل‌سنگ‌، چوب‌ و انسان‌ را گاز مي‌گيرد وسپس‌ مي‌ميرد.
    راههاي‌ انتقال‌:
    1 – گاز گرفتن‌: اصلي‌ترين‌ راه‌سرايت‌ بيماري‌ از طريق‌ گاز گرفتن‌ به‌وسيله‌ حيوانات‌ هار مي‌باشد كه‌ درمورد گربه‌ و گربه‌ سانان‌ از طريق‌كشيدن‌ پنجه‌ نيز انتقال‌ بيماري‌ صورت‌مي‌گيرد.
    2 – پوست‌: بيماري‌ هاري‌ از راه‌پوست‌ سالم‌ قابل‌ سرايت‌ نيست‌ ولي‌اگر كوچكترين‌ خراش‌ يا زخمي‌ درپوست‌ وجود داشته‌ باشد در تماس‌ باترشحات‌ آلوده‌ قابل‌ انتقال‌ خواهد بود.
    3 – ساير راهها: انتقال‌ بيماري‌به‌ ندرت‌ از طريق‌ دستگاه‌ تنفس‌،دستگاه‌ گوارش‌، پيوند اعضاء، جفت‌،وسايل‌ آلوده‌، مخاطها و سرانجام‌ ازانسان‌ به‌ انسان‌ امكان‌پذير مي‌باشد.
    
اقدامات‌ لازم‌ بعد ازگازگرفتگي‌:
    در صورت‌ بروز علايم‌ هاري‌، اين‌بيماري‌ درمان‌پذير نيست‌ و سرانجام‌ به‌مرگ‌ منجر مي‌شود.
    كليه‌ افرادي‌ كه‌ توسط حيوانات‌مورد گزش‌ قرار مي‌گيرند مي‌بايستي‌آن‌ حيوان‌ را مشكوك‌ به‌ هاري‌ تلقي‌كنند و اقدامات‌ لازم‌ را انجام‌ دهند تازماني‌ كه‌ خلاف‌ آن‌ ثابت‌ شود وموضوع‌ از نظر هاري‌ منتفي‌ گردد.
    اقدامات‌ مورد نياز به‌ شرح‌ذيل‌ مي‌باشد:
    1 – خارج‌ ساختن‌ ويروس‌ ازمحل‌ زخم‌: شستشوي‌ عمقي‌ با آب‌تميز و محلول‌ صابون‌ حداقل‌ به‌ مدت‌ 5تا 10 دقيقه‌ كه‌ مي‌توان‌ ادعا كرد 50درصد از پيشگيري‌ مربوط به‌ رعايت‌كامل‌ همين‌ نكته‌ است‌. بنابراين‌ تأكيدمي‌شود در صورت‌ مواجهه‌ با حيوان‌گزيدگي‌ قبل‌ از ارجاع‌ به‌ مركز درمان‌پيشگيري‌ در خانه‌ بهداشت‌ اقدام‌ فوق‌را انجام‌ دهيد.
    2 – خارج‌ كردن‌ كف‌ صابون‌از لابلاي‌ زخم‌: با استفاده‌ از شيلنگ‌آب‌ يا آبپاش‌ بايد كف‌ صابونهاي‌باقيمانده‌ در لابلاي‌ زخم‌ كاملا شسته‌شود زيرا باقيمانده‌ صابون‌، بعضي‌ موادضدعفوني‌ كننده‌ را كه‌ بعد از شستشومورد استفاده‌ قرار خواهد گرفت‌ خنثي‌مي‌نمايد.
    3 – ضد عفوني‌ با الكل‌ 40 تا 70درجه‌ يا محلول‌ بتادين‌ يك‌ درصد ياساير مواد ضدعفوني‌ كننده‌.
    4 – تزريق‌ سرم‌ واكسن‌ ضدكزاز (واكسن‌ ثلاث‌ يا توأم‌): اگرمجروح‌ قبلا واكسن‌ كزاز، توأم‌ يا ثلاث‌را كامل‌ دريافت‌ كرده‌ باشد فقط يك‌نوبت‌ واكسن‌ توأم‌ يا ثلاث‌ (با توجه‌ به‌سن‌ بيمار) به‌ عنوان‌ يادآوري‌ كافي‌است‌. در صورتي‌ كه‌ بيمار غيرواكسينه‌باشد بايد نوبت‌ اول‌ واكسن‌ توأم‌ ياثلاث‌ را با توجه‌ به‌ سن‌ بيمار به‌ وي‌تزريق‌ كرد.
    5 – تزريق‌ واكسن‌ ضدهاري‌: واكسن‌ ضد هاري‌ را در پنج‌نوبت‌ در روزهاي‌ صفر، 3،7،14 و 28به‌ صورت‌ عضلاني‌ و حتما در عضله‌دلتوئيد بازو تزريق‌ مي‌نمايند. 

۶ – تزريق‌ سرم‌ ضد هاري‌:


    نكات‌ مورد توجه‌:
    – در صورتي‌ كه‌ حيوان‌ مهاجم‌سگ‌ بوده‌ و در دسترس‌ باشدمي‌بايستي‌ آن‌ را به‌ مدت‌ 10 روزبستري‌ و تحت‌ نظر قرار داد (ضمناآب‌ و غذاي‌ كافي‌ به‌ او داده‌ شود). درصورتي‌ كه‌ طي‌ مدت‌ فوق‌ حيوان‌ تلف‌شد و يا علايم‌ هاري‌ در او بروز كرد به‌احتمال‌ زياد مبتلا به‌ هاري‌ مي‌باشد وبايستي‌ واكسيناسيون‌ ضدهاري‌ تانوبت‌ آخر جهت‌ فرد حيوان‌ گزيده‌انجام‌ شود; در غير اين‌ صورت‌ و سالم‌بودن‌، حيوان‌ مسلما هار نيست‌ و بايد ازادامه‌ واكسيناسيون‌ شخص‌ خودداري‌شود.
    – سرم‌ ضدهاري‌ فقط به‌ كساني‌تزريق‌ مي‌شود كه‌ داراي‌ يك‌ يا چندگزيدگي‌ يا خراشهاي‌ عميق‌ جلدي‌ ياآلوده‌ شدن‌ غشاي‌ مخاطي‌ با بزاق‌باشند.
    – براي‌ خراشها و زخم‌هاي‌ كوچك‌و دور از مركز اعصاب‌ يا ليسيدن‌شخص‌ به‌ وسيله‌ حيوانات‌ مشكوك‌ به‌هاري‌ تنها از تزريق‌ واكسن‌ استفاده‌شود.
    – زخم‌ حيوان‌ گزيده‌ نبايد بخيه‌ زده‌شود (به‌ دليل‌ اين‌ كه‌ ويروس‌ هاري‌بي‌هوازي‌ بوده‌ و در مقابل‌ نور واكسيژن‌ هوا خاصيت‌ حياتي‌ خود را ازدست‌ مي‌دهد). در مورد زخم‌هاي‌بسيار عميق‌ (شريان‌ خونريزي‌ دهنده‌دارند) استثنائا مي‌توان‌ شريان‌خونريزي‌ دهنده‌ را بخيه‌ زد كه‌ در اين‌صورت‌ مي‌بايستي‌ مقداري‌ سرم‌ ضدهاري‌ رابا سرنگ‌ بدون‌ سوزن‌ و بافشار در داخل‌ زخم‌ تخليه‌ نمود.
    – واكسن‌ ضدهاري‌ در اطفال‌ (زير2 سال‌) حتما بايد در ناحيه‌ بالا و جانبي‌ران‌ تزريق‌ شود.
    – افرادي‌ كه‌ توسط موش‌ خانگي‌ وصحرايي‌ و خرگوش‌ مورد گزش‌ قرارمي‌گيرند احتياج‌ به‌ درمان‌ پيشگيري‌ندارند.
    – افرادي‌ كه‌ واكسيناسيون‌ كامل‌شده‌اند اگر مجددا مورد گزش‌ حيوان‌قرار گيرند تزريق‌ سرم‌ به‌ آنان‌ توصيه‌نمي‌شود.
    – اتخاذ تصميم‌ در مورد تجويزواكسن‌ تنها و يا توأم‌ با سرم‌ به‌ وسيله‌مسؤول‌ مركز درمان‌ پيشگيري‌ انجام‌مي‌شود.
    – درمان‌ پيشگيري‌ كامل‌ (پنج‌نوبت‌) در مواردي‌ انجام‌ مي‌شود كه‌حيوان‌ مهاجم‌ يا از نظر هاري‌ مثبت‌باشد يا متواري‌ شده‌ و يا در مدت‌ 10روز پس‌ از گازگرفتن‌ از بين‌ برود، ياعلايم‌ هاري‌ در آن‌ ظاهر شود.
    – درمان‌ پيشگيري‌ ناقص‌ درمواردي‌ انجام‌ مي‌شود كه‌ حيوان‌ مهاجم‌10 روز پس‌ از تحت‌ نظر قرارگرفتن‌سالم‌ بوده‌ و يا از نظر هاري‌ منفي‌ باشد.
    – كليه‌ موارد حيوان‌ گازگرفتگي‌ رابايستي‌ هار تلقي‌ كرد و فورا تحت‌اقدامات‌ درمان‌ پيشگيري‌ قرار داد تاخلاف‌ آن‌ ثابت‌ شود.
 

***

جهت مطالعه بیشتر در این رابطه “مقاله چگونگی رفتار با گاز گرفتگی “را مطالعه کنید و یا اینجا را کلیک کنید.

تلگرام

مطلب پیشنهادی

علائم و درمان تب مالت یا بروسلوز

تب مالت یا بروسلوز يك بيماري ميكروبي واگيردار مشترک بين انسان و دام است كه …

تب خونریزی دهنده کریمه کنگو (CCHF)

تب خونریزی دهنده کریمه کنگو Crimean Congo Haemorrhagic Fever یا(CCHF)بیماری حاد ویروسی خونریزی دهنده قابل …