دهان شویه ها و تاثیر آنها بر سلامت دهان و دندان

انواع و اقسام دهان شویه ها در بازار با بِرندهای مختلف وجود دارد. برخی از آنها حس طراوت و تازگی به دهان داده و بوی دهان را از بین می برند. این نوع را خوشبو کننده های دهان می نامند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، این مواد می توانند باکتریهای دهان را کاهش دهند. فراموش نکنید اثر این دهانشویه ها بیش از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه باقی نمی ماند.

اگر از بوی دهان رنج می برید اینگونه دهانشویه ها مناسب شما نیست. شما باید علت اصلی بوی بد دهان را به کمک دندانپزشک کشف کنید و در پی رفع مشکل باشید. بیماریهای لثه، پوسیدگی دندان ها، سینوزیت مزمن و مشکلات دستگاه گوارش از دلایل اصلی ایجاد بوی بد دهان هستند.

دهان شویه های درمانی

دهان شویه هایی وجود دارند که با اهداف مختلفی از جمله درمانی، پیشگیری کننده و یا ضد درد استفاده می شوند. در مواردی مانند التهاب مخاط دهان، زخمهای دهانی، بوی بد دهان و … و نهایتاً پیشگیری از پوسیدگی های دندانی کاربرد دارند. این دهانشویه ها را حتما پزشک یا دندانپزشک برای شما تجویز می کند.

استفاده از این دهانشویه ها دستورالعمل ویژه ای دارد و شما نباید بیش از اندازه مجاز از آنها استفاده کنید چون عوارضی مانند سوختگی، سوزش مخاط، تغییر رنگ دندان ها و مسمومیت را به دنبال دارند.

دهانشویه های درمانی به دو گروه تقسیم می شوند:

یک گروه از این دهانشویه ها که ضد باکتری است برای درمان بیماریهای لثه و پس از جراحی دهان تجویز می شود و گروه دوم از این دهانشویه ها که که با هدف پیشگیری از پوسیدگی دندان ها استفاده می شود.

این نمونه حاوی فلوراید هستند و می توانند پوسیدگی را در مراحل اولیه متوقف کرده و ترمیم کنند و نیز از پوسیدگی بقیه دندانها جلوگیری کنند.

به کسانی که پوسیدگی دندانهایشان به کندی پیشرفت می کند توصیه می شود هفته ای یکبار، دهانشان را با دهان شویه فلوراید بشویند ولی اگر پوسیدگی دندانهایتان بسیار سریع پیشرفت می کند یک شب در میان از این دهانشویه ها استفاه کنید.

انتخاب دهانشویه

آب و نمک ساده ترین دهانشویه ای است که می توانید در منزل تهیه کنید و برای تهیه آن کافی است نصف قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب ولرم بریزید. این دهانشویه فقط برای ضد عفونی دهان استفاده می شود.

در داروخانه ها دهانشویه های ایرانی و خارجی در دسترس هستند. دهانشویه های خارجی قیمتشان نسبت به انواع ایرانی گرانتر است.

در تولید دهانشویه های ایرانی نیز گام های بلندی برداشته شده است و دهانشویه های متنوعی تولید کرده اند که می توانید با سلیقه خودتان یکی را انتخاب کنید. نکته مهم این است که شما از دهانشویه استفاه کنید.

در ترکیبات دهانشویه از گیاه مسواک و گیاهانی مانند بومادران و نعنا استفاده می شود.

گیاه مسواک به دلیل میزان بالای کلراید موجب کاهش تشکیل پلاک میکروبی روی دندان ها می شود و عصاره بو مادران نیز اثر ضد باکتریایی دارد. به علاوه در کاهش خونریزی لثه موثر است.

بعضی دهانشویه ها برای ضد عفونی دهان و کاهش باکتریهای دهان مفید هستند و ترکیبات ضد عفونی کننده دارند و بعضی هم حاوی فلوراید بیشتری هستند.

طرز استفاده

مراحل زیر را به ترتیب اجرا کنید:

۱- به طرز صحیح مسواک بزنید. مسواک زدن غذاها و پلاک میکروبی را از سطح دندان ها و لثه ها بر می دارد و سطح آنها را آماده پذیرش مواد دهانشویه می کند.

۲- مقدار کافی از دهانشویه را مطابق دستور دندانپزشک یا دستور روی بطری، درون درب بطری دهانشویه بریزید(معمولاً در دهانشویه به عنوان پیمانه استفاه
می شود).

۳- دهانشویه را وارد دهان کنید و با فشار در دهانتان بچرخانید تا تمام سطوح دندان ها و لثه ها و سطوح بین دندانی با دهانشویه تماس یابد.

۴- معمولاً ۳۰ ثانیه تا ۱ دقیقه زمان برای نگه داشتن دهانشویه در دهان کافی است. پس از پایان این زمان بقیه دهان شویه را از دهان خارج کنید.

۵- پس از مصرف دهانشویه تا نیم ساعت دهانتان را نشویید. غذا نخورید و مایعات ننوشید تا مواد مؤثر آن در تماس با سطح دندان ها و لثه هایتان باقی بماند.

دهانشویه ضد میکروبی ایده آل

ویژگی های یک دهانشویه ضدمیکروبی ایده آل عبارت است از اینکه: سمی نباشد، فقط مختص باکتریهای بیماریزا بوده و باعث ازدیاد باکتریهای مقاوم و رشد بیش از حد ارگانیسم های بیماریزای فرصت طلب نگردد: موجب تحریک مخاط نشده و تغییر رنگ در دندانها ایجاد نکند.

جذب سیستمیک آن کم بوده و یا اصلاً جذب سیستمیک نداشته باشد و کاربرد آن آسان باشد. در خانه به صورت موقت زمانی که مسواک زدن امکان پذیر نیست می توان از دهانشویه به عنوان جانشین مسواک استفاده کرد و یا مثلاً وقتی که شما جراحی دهان یا جراحی لثه انجام

داده اید به دلیل وجود زخم و بخیه امکان مسواک زدن وجود ندارد می توان دهانشویه مصرف کرد.

چند نکته مهم در مورد دهانشویه ها

۱- بعضی از دندانپزشکان به عنوان درمان کمکی برخی از بیماریهای دهان و دندان یا پاک سازی و بهبود پس از جراحی های دهان و دندان، دهانشویه های حاوی آب اکسیژنه یا سرم شستشو تجویز می کنند. مصرف دراز مدت دهانشویه های آب اکسیژنه موجب تحریک بافت نرم، از دست رفتن کلسیم سطوح دندان ها و رویش موهای سیاه روی زبان می شود.

۲- استیل پیریدینویم از محلول های دهانشویه است که می توانید برای ضد عفونی یا خوش بو کردن دهان خود، ۲۰ قطره از آن را در نصف فنجان آب حل کنید و هر سه ساعت یک بار، دهانتان را با آن بشوئید.

۳- کلروهگزیدین از دیگر محلولهای دهانشویه است که می توانید روزی دوبار، در صبح و شب، پس از مسواک زدن مقداری از آن را به مدت ۳۰ ثانیه در دهان قرقره کنید. این محلول برای ضد عفونی کردن و التیام بخشیدن به التیام بافت لثه به کار می رود.

۴- برای تأثیر بهتر دهانشویه تا ۳۰ دقیقه پس از مصرف شستن دهان و نوشیدن مایعات پرهیز کنید.

۵- در صورت دوز بیش از حد مجاز، تهوع، استفراغ، دردهای شکمی، تنگی نفس و اختلال هوشیاری از عوارض بلع اتفاقی کلرهگزیدین و استیل پیریدینیوم است که بلافاصله با مرکز فوریت پزشکی تماس باید گرفت.

عفونت لثه

نشانه های بیماری لثه یا همان عفونت لثه

به صورتهای مختلفی پدیدار می شود در مرحلۀ اولیه بوی بد دهان بیمار می باشد. البته همیشه بوی بد دهان دلیل بر عفونت لثه نمی باشد. (ممکن است ترشحات مخاط بینی، دستگاه گوارش نیز باعث بوی بد دهان شود).

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، در مراحل بعدی ممکن است باعث خونریزی لثه شود. در این مرحله شخص متوجه می شود که از لثه هایش خون می آید.

هنگام مسواک زدن یا هنگام بیدار شدن از خواب متوجه خونریزی لثه ها می شود.

مرحله بعدی لق شدن دندانها وتخریب استخوانها

می باشد. این مرحله که مرحله حاد نیز می باشد عفونت باعث میشود که استخوانهای اطراف دندانها تخریب می شود در نتیجه دندان لق می شود.

هنگامی که مریض در مرحله اول و دوم به پزشک متخصص لثه مراجعه می کند جای امیدواری است که دندانها آسیب ندیده باشند ولی در مرحله سوم متأسفانه دندانها آسیب دیده و ممکن است فرد تعدادی از دندانهای خود را از دست بدهد.

در صورتیکه فرد هیچ اقدامی برای عفونت لثه انجام ندهد منجر به لق شدن تمام دندانها می شود. حتی عفونت ممکن است به قسمتهای دیگر هم سرایت کند.

عوامل بیماری لثه

عفونت لثه عوامل مختلفی دارد. مهمترین عوامل آن:

۱- قند خون

۲- عوامل وراثتی

۳- ضعیف بودن بهداشت دهان

عکس OPG درمان اولیه را شروع کرده که درمان اولیۀ شامل:

جرم گیری کامل زیر لثه و بالای لثه ۳ مرحله ای و مصرف دارو می باشد.  بعد از یک ماه فرد مبتلا برای اولین بار به پزشک متخصص مراجعه کرده در صورتی که بیماری فرد بهبود نشده باشد پزشک متخصص یا جراح لثه برای فرد تصمیم جراحی می گیرد.

ولی در صورتی که بهبودی حاصل شده باشد نیازی به جراحی نیست و در هر دو صورت فرد باید زیر نظر پزشک متخصص خود باشد.

پوسیدگی دندان در عصر حجر بدون درمان و با درد بسیار شدید همراه بود

پژوهشگران می گویند طی تحقیقات بر روی دندان فسیلهای انسانی به جا مانده از  ۱۳ هزار و ۷۰۰ سال پیش اولین شواهد پوسیدگی را کشف کردند. این شواهد نشان می دهد که انسان های اولیه از دندان درد بسیار رنج می بردند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، این پوسیدگی در بقایای اسکلت یک شکارچی عصر حجر که بیش از ۱۳ هزار سال قبل در منطقه ای در مراکش کنونی زندگی می کرده است، کشف شد.

در این پژوهش دانشمندان وضعیت دندانی ۵۲ اسکلت موجود در یک مجموعه فسیل با عنوان Grotte des Pigeons را مورد بررسی قرار دادند.

این فسیل ها که در شرق مراکش کشف شدند توسط محققان به مدت ۱۰ سال مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

به گفته محققان انسان های عصر حجر بیشتر از مواد غذایی با کربوهیدرات بالا تغذیه می کردند و به همین دلیل دندان های آنها پوسیدگی بسیاری را نشان می دهد.

به گفته محققان وضعیت بد دندان ها نشان می دهد این افراد اغلب از درد دندان رنج می بردند.

دکتر لوئیس هامفری از موزه تاریخ طبیعی لندن در این مورد گفت : در بیشتر دندان های این فسیل، عصب دندانی وجود ندارد و این مساله نشان می دهد دندان فرد در آن زمان با درد شدید همراه بوده است.

به گفته محققان پوسیدگی های بسیار شدیدی همراه با حفره ها و سایر ضایعات در دندان های این انسان ها مشاهده شد.

محققان می گویند نخستین شواهد دندان پزشکی از حدود ۶۵۰۰ سال پیش روی فسیل های انسانی یافت شد. در آن زمان از موم برای پر کردن حفره های دندان استفاده می کردند.

نتایج کامل این بررسی در نشریه پناس PNAS منتشر شده است.

بی دندانی

متاسفانه بسیاری از مردم نسبت به نداشتن دندان بی تفاوت هستند، وبه سادگی از کنار آن رد می شوند.  آنچه باید بدان توجه داشت جایگزین کردن نقاط بی دندانی از یک دندان تا بی دندانی کامل است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  در مواردی که بی دندانی زیاد یا به طور کامل باشد افراد معمولا مبادرت به درمان با پروتز متحرک می کنند، ولی چنانچه نقاط بی دندانی محدود به یک نقطه باشد، نسبت به درمان اقدامی صورت نمی گیرد ویا ضرورتی در این کار نمی بینند که اتفاقا بیشتر مشکلات بی دندانی در همین افراد دیده می شود.

به صورت کلی اهداف مورد توجه در جایگزینی نواحی بی دندانی عبارتند از :

۱- بازسازی انساج دهانی یا جایگزینی دندانها و انساج از بین رفته وابسته به آن
۲- تامین فانکشن و توانایی مضغ
۳- تامین فونتیک و تکلم راحت و صحیح
۴- تامین زیبایی
۵- تامین سلامتی و راحتی بیماران

 طرح درمان برای جایگزینی دندانهای از دست رفته :

نکته : انتخاب نوع پروتز به عوامل زیر بستگی دارد.

۱- بیومکانیک
۲- زیبایی
۳- وضعیت اقتصادی بیمار
۴- انتظارات بیمار
درمانی باید انجام شود که ساده تر و منطقی تر باشد .

موارد تجویز پروتزهای پارسیل متحرک ( Removable  partial  denture):

1.  جایگزینی ( بیش از دو دندان خلفی ، بیش از چهار دندان قدامی ، کانین و دو دندان مجاور آن )
۲٫ فضاهای بی دندانی متعدد.
۳٫ وسیع بودن طول فضاهای بی دندانی .
۴٫ عدم وجود دندان پایه در انتهای فضای بی دندانی ( نمی توان از بریج استفاده کرد )
۵٫ کاهش ساپورت پریودنتالی دندانهای باقی مانده ( که دندانها نمی تواند پایه پروتز ثابت شود )
۶٫ تحلیل شدید استخوان در ناحیه بی دندانی .
۷٫ تمایلات و خواسته های بیماران ( مسائل اقتصادی )
۸٫ بیمارانی که در سنین جوانی یا پیری هستند ( جوانان کمتر از ۱۷ سال به علت وسعت پالپ و کوتاه بودن ارتفاع تاج کلینیکی دندانها انتخاب مناسب برای درمانهای پروتز ثابت نیستند ، دربیماران سالخورده که ادامه زندگی برای آنها کمتر از ۵ سال پیش بینی می شود )

 موارد تجویز بریجهای معمولی حمایت شونده توسط دندان ( F.P.D )

1- جایگزینی حداکثر ۲ دندان خلفی
۲- جایگزینی حداکثر ۴ دندان قدامی
۳- می تواند بصورت کانتی لیور هم استفاده شود

نکته : ساپورت استخوانی مطلوب دندانهای پایه ، نسبت ۱/۱ تاج به ریشه ، عدم موبلیتی پایه ها ، تحلیل متوسط و نه شدید بریج و عدم وجود نقص شدید بافت نرم ،tiltکمتر از ۲۵ درجه دندان پایه شرایط مورد قبول جهت درمان F.P.D می باشد.

 موارد تجویز F.P.D باند شونده بارزین با ساپورت دندانی :

۱- جایگزینی یک دندان و احیانا دو ثنایاها ( معمولا تنها ثنایاها و پره مولرها را می توان با این روش جایگزین کرد .

 موارد تجویز بریجهای ساپورت شونده توسط ایمپلنت :

۱- جایگزینی تک دندان
۲- در بی دندانی ۲ تا ۶ واحدی
۳- فقدان دندان پایه خلفی و عدم تمایل بیمار به پروتز متحرک
۴- تعداد اندک دندانهای پایه یا ضعیف بودن آنها

نکته : ریج تخت و پهن وضخیم با استخوان با دانسیته بالا و ردیف بودن ( alignment) بیشتر پایه ها در مقایسه با F.P.D با ساپورت دندانی لازم می باشد.

• طرح درمان برای رستوریشنهای تک واحدی

انتخاب نوع ماده وطرح رستوریشن به موارد زیر بستگی دارد :

۱- میزان تخریب ساختار دندان
۲- زیبایی
۳- کنترل پلاک
۴- ملاحظات مالی
۵- گیر ، گیر روکش کامل >8/7>4/3>انله MOD

• رستوریشنهای داخل تاجی

این رستوریشنها زمانی که مقدار کافی از نسج تاج برای نگهداری و حفاظت رستوریشن تحت استرس ها باقی مانده باشد کاربرد دارند.

۱- گلاس اینومر                     ۴- اینله فلزی
۲- کامپوزیت رزین                     ۵- اینله سرامیک
۳- آمالگام
۶- انله MOD
 موارد تجویز رستوریشنهای خارج تاجی :

۱- وجود نسج ناکافی تاجی برای نگهداشتن رستوریشن داخل تاجی
۲- تخریب شدید دیواره اگزیال
۳- نیاز به تغییر کانتور برای تامین اکلوژن مناسب یا زیبایی

پارسیل ونیرکراون :

- در مواردی که یک یا چند سطح سالم دندانی پوشانده نمی شود و بیش از نیمی از نسج دندان باقی مانده باشد کاربرد دارد

روکشهای تمام فلز :

- در مواردی که در چند سطح اگزیال ضایعه وجود داشته باشد کاربرد دارد .
نکته : نازیباست ، لذا در مولردوم و گاهی در مولر اول فک پایین کاربرد دارد ( گاهی نیز پره مولر دوم فک پایین )

 روکشهای متال سرامیک

-    در مواردی که وجود ضایعات متعدد در سطوح اگزیال دندان کاربرد دارد.
نکته : حداکثر گیر را ایجاد می کند و زیباست .

روکش تمام سرامیک

این رستوریشن تلفیق زیبایی و حداکثر پوشش دندان می باشد.
نکته :
- مانند مورد قبلی به شکستن مقاوم نیست، لذا باید در معرض استرسهای کم تا متوسط باشد.

- اغلب برای ثنایا کاربرد دارد .
- به تراش زیاد دندان نیاز دارد .

 سرامیک ونیر :

با حداقل تراش در دندانهای قدامی که تنها مشکل stain ، مشکل تکاملی یا chipping انیسنرال و ضایعات کوچک پروگزیمال دارند.

آموزش به بیماران دارای پروتز کامل :

۱- آموختن استفاده از دندان مصنوعی مستلزم صرف وقت و داشتن حوصله است .
۲- دندان مصنوعی جدید در دهان شما به نظرتان پر حجم و عجیب خواهد آمد و باعث پر شدن دهان و گونه شما خواهد شد که مدتی طول می کشد تا به آن عادت کنید.
۳- هرگز عادت نکنید که دندان مصنوعی را با حرکات زبان و لب لق کنید.
۴- امکان دارد روزهای اول استفاده از دندان مصنوعی ، ترشح بزاق در دهان شما زیاد باشد ، اما بعدا این مسئله رفع خواهد شد.
۵- صحبت کردن با دندان مصنوعی جدید احتیاج به تمرین دارد اما مشکل نیست. با ایستادن جلو آینه می توانید کلماتی را که برای تلفظ مشکل است مرتب تکرار نمائید.
۶- غذا خوردن با دندانهای مصنوعی رابا غذاهای نرم و لقمه کوچک شروع کنید.
بیمار باید یاد بگیرد که اول سبزیجات نرم و سپس سبزیجات سفت تر ونان ( نه نان سفید زیرا این نان خمیر شده و به دندانها می چسبد) ودر نهایت گوشت بخورد. غذا باید به آهستگی و با دو طرف دهان جویده شود. جویدن دو طرفه حداکثر ثبات را برای دست دندان فراهم می کند.
۷- دست دندان مصنوعی خود را هر روز با مسواک نرم و در صورت امکان روزی ۲ بار بشوئید.
۸- هنگام تمیز کردن دندان مصنوعی ، روی یک ظرف که پر از آب است ،کارکنید  ، چنانچه دست دندان مصنوعی از دست شما لغزید، به زمین نخورد و داخل آن بیافتد.
۹- شبها، دندان مصنوعی تان را از دهان بیرون آورید تا فرصت استراحت به بافت لثه بدهید و در این مدت دندان مصنوعی را در آب بگذارید.
۱۰- به هیچ وجه برای شستن دندانهای خود از آب جوش یا آب گرم استفاده نکنید که باعث ضربه به دندانها می گردد.
۱۱- حداقل سالی یکبار جهت کنترل دهان و دندان مصنوعی خود به دندانپزشک مراجعه کنید.
آموزش به بیماران دارای پروتز پارسیل :
۱- دست دندان پارسیل ممکن است ناراحتیهایی را برای شما ایجاد کند برای مثال بزرگی پروتز ممکن است برای زبان که هنوز به آن عادت نکرده است ناراحت کننده باشد.
۲- هم پروتز و هم دندانهای طبیعی را تمیز نگه دارید و برای جلوگیری از پوسیدگی باید بهداشت دهان، عالی باشد و از تجمع مواد غذایی دور دندانهای پایه و زیر اتصالات فریم تا جائیکه مقدوراست جلوگیری شود.
۳- به دلیل استفاده از آلیاژ کرم کبالت در پروتز، محلول هیپو کلریت سدیم به علت کدر کردن آلیاژ مذکور جهت تمیز کردن پروتز استفاده نمی شود.
۴- در بیمارانی که براکسیزم دارند ، دنچر در شب از دهان درآورده نمی شود.
۵- بیمار به صورت نرمال هر ۶ ماه یکبار جهت معاینه به دندانپزشک مراجعه کند. در صورتیکه احتمال پوسیدگی دندانی بالایی دارند و یا احتمال بیماری لثه در آنها زیاد است باید بیشتر تحت مراقبت دهان و دندان قرار گیرند.
۶- از بی دقتی در استفاده از دنچر که باعث شکستن و یا تغییر شکل آن میگردد بایستی اجتناب کند.
۷- به بیمار در خصوص اهمیت معاینات ادواری و نیاز به ریلاین کردن بیس پروتز در صورت نیاز جهت جلوگیری از تخریب پریودنشیوم دندانهای پایه و ساپورت نسجی تاکید گردد.

در معاینه کراونهای موجود در دهان موارد زیر مورد ارزیابی قرارمی گیرد:

۱- تماسهای پروگزیمالی مناسب با دندانهای مجاور
۲- اکلوژن مناسب
۳- کانتور مناسب کراون
۴- زیبایی
۵- تطابق مارجین

در صورتی که میزان لثه چسبنده حداقل باشد و لبه رستوریشن زیر لبه آزاد لثه باشد ممکن است سبب :

۱- از بین رفتن چسبندگی اپی تلیالی
۲- تورم مزمن لثه
۳- آبسه های پرودنتالی
۴- پایین رفتن لثه
۵- تحلیل استخوان آلوئل

در ارزیابی بیماران با پروتزهای کامل توجه به موارد ذیل صورت می گیرد :

۱- بررسی وضعیت ثبات دنچر فک بالا و پایین ( در زمان استراحت و جویدن )
۲- بررسی سلامت بافت مخاط دهان و ریج
۳- بررسی وجود مشکل در تکلم ، بلع و ادای صحیح حروف
۴- بررسی وجود تهوع و احساس سوزش
۵- بررسی وجود درد
۶- بررسی عملکرد جویدن

در ارزیابی بیماران با پروتزهای پارسیل توجه به موارد ذیل صورت گیرد :

۱- بررسی سلامت بافت مخاط دهان و ریج بی دندانی
۲- بررسی سلامت و عدم لقی دندانهای پایه
۳- بررسی دنچر پارسیل از نظر تطابق مناسب بیس دنچر ونسوج زیرین
۴- بررسی اتصال دهنده اصلی و فرعی پروتز پارسیل از نظر شکستگی، تغییر شکل و نیاز به ترمیم

بیماری خشکی دهان

احساس خشکی دهان گزروستومیا (Xerostomia) نامیده می شود. ولی خشکی دهان تنها یک نشانه است. با اینکه در اکثر موارد خشکی دهان ناشی از عملکرد غدد بزاقی است ولی در مواردی نیز غدد بزاقی عملکردی بی عیب دارند و به همین دلیل باید با دقت بررسی صورت گیرد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  مواردی مانند دهیدراسیون، مشکلات حسی مرکزی، عصبی و فیزیولوژیکی نیز می تواند موجب احساس خشکی دهان شود. تغییر ترکیب بزاق مهمتر از تغییر در مقدار بزاق است. به همین دلیل مقدار کافی بزاق دلیل بر سلامت غدد بزاقی نیست. اولین قدم بررسی تاریخچه و سپس ارزیابی عمل غدد بزاقی و در انتها می توان از عکسبرداری، بیوپسی و ارزیابی آزمایشگاهی خونی نیز استفاده نمود.

علائم نارسایی غدد بزاقی:

علائم به دنبال کاهش میزان بزاق ظاهر می شود. بیماران از خشکی تمام سطوح بزاقی مانند گلو و دهان، اشکال در جویدن و بلعیدن و صحبت کردن شکایت دارند. بسیاری از بیماران برای بلعیدن غذا مجبور به نوشیدن مایعات هستند و عده ای برای راحتی صحبت و بلعیدن غذا دائماً با خود مایعات حمل می کنند و اکثراً در حین خوردن غذاهای تند و پر ادویه دچار درد می شود.

تاریخچه:

تاریخچه حال و گذشته پزشکی گاهی و به راحتی علت خشکی دهان را هویدا می کند. مصرف بسیاری از داروها، بیماریها وحتی مکملهای غذایی سبب بروز خشکی دهان میشود. چنانچه تاریخچه علت را مشخص نکند یک بررسی دقیق تر الزامی است. گاهی خشکی دهان تنها در حین صحبت کردن یا غذا خوردن باعث آزار بیمار می شود در حالیکه در حالت عادی خواب یا بیداری بیمار احساس خشکی در دهان ندارد که نشانه نقص عملکرد غدد بزاقی در حین فعالیت دهان می باشد.

همچنین سایر پوشش مخاطی مثل چشم، گلو و … باید بررسی شود که (خشکی در سایر مخاطات همراه با مخاط دهان دلیل بر بیماریهای سیستمیک همچون سندرم شوگرن می باشد).

معاینة بالینی: لمس غدد بزاقی طبیعی بدون درد است و حالت نرم و لاستیکی دارد و باید عاری از هرگونه توده سفتی باشد. اکثر بیماران مبتلا به نقص فعالیت غدد بزاقی غشاهای مخاطی خشکی دارند.

لبها: پر از ترک، رنگ پریده،‌ آتروفیک (ممکن است بیمار از چسبیدن لبها به دندانها شکایت کند)

مخاط باکال: رنگ پریده و موج دار

زبان: صاف و قرمز و خالی از پاپیلا

دندانها: پوسیدگی دندانها مخصوصاً سطح ریشه و اروژن (erosion) افزایش بی دلیل پوسیدگیهای دندانی و بیماریهای پریودنتالی می تواند ناشی از نقص عملکرد غدد بزاقی باشد.

ملاحظات:

عفونتهای کاندیدایی عموماً مشاهده می شود.

در بررسی نهایی برای خشکی دهان از رژلب و سوآپ استفاده می شود این دو تست بیانگر خشکی مخاطی هستند. دندانهای قدامی ماگزیلا نشانه ای بر کاهش بزاق می باشد. (در حالت عادی مخاط و دندانها توسط بزاق خیس و تمیز می شود).

در نشانه دوم یک سوآپ بر روی مخاط باکالی دندانپزشک باید حرکت دهد. مخاط باکال خشک به سوآپ چسبیده و با آن حرکت می کند.

گاهی غدد بزاقی به علت التهاب یانئوپلازم متورم می شوند. غدد بزاقی اصلی به وسیله لمس بررسی می‌شوند تا از لحاظ وجود توده های سخت و ترشح بزاق ارزیابی گردند.

با دوشیدن مجرای غدد بزاقی طبیعی، بزاق از دهانة آن خارج شده قوام ترشحات نیز بررسی می‌شود. بزاق دوشیده شده باید شفاف، آبدار و زیاد باشد.

نقص مزمن غدد بزاقی

 بزاق غلیظ و کم عفونت باکتریایی غدد بزاقی

 در برخی موارد هم آلودگی بزاق دیده می شود و غدد بزاقی متورم و دردناک هستند.

در صورت مشاهده بزاق کدر همراه با بزرگی غدد بزاقی کشت بزاق توصیه می شود.

ارزیابی یک توده بزاقی و یا غده بزاقی متورم:

تومورهای غدد بزاقی معمولاً به صورت یک توده بی علامت در غده بروز می کند. در تومورهای خوش خیم کیستها خونریزی و عفونت ممکن است موجب درد شود. جهت بررسی اینگونه ضایعات علاوه بر معاینه بالینی، تصویربرداری و بیوپسی نیز توصیه می گردد.

درمان خشکی دهان:

چهار روش درمانی برای افراد مبتلا به خشکی دهان وجود دارد:

۱) درمان پیشگیری کننده

۲) درمان نشانه ای

۳) تحریک موضعی (Local) و یا تاپیکال (Topical)

4) تحریک سیستمیک غدد بزاقی

در صورت وجود بیماریهای سیستمیک درمان بیماری نیز از جمله روشهای درمانی محسوب می گردد.

۱) درمان پیشگیرانه:

• فلوراید تراپی یکی از روشهای پیشگیری کننده پوسیدگیهای دندانی ناشی از خشکی دهان می باشد. متناسب با شدت بیماری روش و میزان مصرف فلوراید از روزانه تا هفتگی متفاوت می باشد.

• بیمار مبتلا باید از وضعیت بهداشت دهانی خوبی برخوردار بوده و هر چهارهفته توسط دندانپزشک معاینه شود. کاهش فعالیت بزاق ممکن است موجب افزایش رمینرالیزاسیون و سرعت نابودی ساختارهای دندانی شود.

• استفاده از محلولهایی که موجب رمینرالیزاسیون می شود در چنین اشخاصی می تواند مفید باشد.

• عفونتهای دهانی از جمله کاندیدیاز در این بیماران شایع است ودر چنین مواردی داروهای ضدقارچ باید مصرف شود.

۲) درمان نشانه ای:

• بهترین درمان نشانه ای نوشیدن آب است.

• انواعی از ژلها و محلولها برای این بیماران وجود دارد.

• بیماران باید از خوردن غذاهای پرادویه، الکل و پرشکر که به راحتی به مخاط آسیب می زند دوری کنند.

• مصرف Vit.E و کرمهای مرطوب کننده نیز توصیه می شود.

• استفاده از بزاق مصنوعی نیز توصیه می شود ولی در بیمارانی که هیچ فعالیت بزاقی ندارند چندان مفید نیست.

تحریک غدد بزاقی:

۱٫ تحریک موضعی:

• تحریک غدد بزاقی از طریق جویدن و یا چشیدن مواد شیرین و ترش به راحتی انجام می شود. همراهی این دو روش در افرادی که غدد بزاقی نیمه توانا دارند مفید است.

• تحریک الکتریکی نیز علیرغم عوارض نامساعد خود گاهی اوقات مفید می باشد.

یک ولتاژ متوسط در زبان و کام می تواند موجب تحریک تولید بزاق در افراد مبتلاء به خشکی دهان شود.

۲٫  تحریک سیستمیک:

داروهای محرک ترشح بزاق متنوعی کشف شده اند که چهار مورد آنها مفید و مؤثر و بدون عوارض جانبی شناخته شده اند که عبارتند از :

• برم هگزین Bromhexine

• آنتولتریتیون Anetholetrithione

• پیلو کارپین هیدروکلراید (HCL) Pilocarpine Hydrochloride

• سویملین HCI (Cevimeline HCI)

ضایعات پیش سرطانی و سرطانهای دهان

ضایعات پیش سرطانی و ماقبل بدخیمی طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO) عبارت است از بافتهایی که از لحاظ مورفولوژی تغییر یافته اند و احتمال سرطانی شدن آنها وجود دارد و شامل لکوپلاکیا،اریتروپلاکیا و احتمالاً لیکن پلان می باشد.

لیکن پلان دهانی (OLP):‌

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  لیکن پلان دهانی یک بیماری مزمن التهابی ایمونولوژیک پوستی مخاطی است. ۲۸ درصد بیماران OLP ضایعات پوستی هم دارند.

اتیولوژی:

شامل دژنراسیون سلولهای طبقه بازال اپی تلیوم با واسطه ایمنی سلولی می باشد. لیکن پلان یک شاخه از گستره وسیعی از بیماریهای ایمنی تحت عنوان ضایعات لیکنوئیدی است.

عواملی چون استرس، دیابت، هپاتیت C، تروما و ازدیاد حساسیت به دارو و فلزات می توانند از کوفاکتورهای ایجاد کننده لیکن پلان باشند. تعدادی از مواد (مثل داروها، مواد شیمیایی، فلزات و غذاها) تظاهرات کلینیکی میکروسکوپی شبیه لیکن پلان ایجاد می کنند که این تظاهرات را واکنشهای شبه لیکن پلان می گویند.

چنانچه واسطه یا آنتی ژن آزاردهنده برداشته شود علایم و تظاهرات بر می گردند. مثالهایی از این واکنشها شامل واکنش نسبت به ترمیمهای دندان، دهان شویه ها، آنتی بیوتیکها و تزریقات طلا برای موارد آرتریت و حالات تضعیف ایمنی مثل واکنش پیوند علیه میزبان (GVHD) می باشد.

این تظاهرات کلینیکی پیچیده نیاز به پیگیری و بیوپسیهای پی درپی در طی تغییر در علائم می باشد.

نمای کلینیکی:

این بیماری به طور متوسط در دهه ۵ زندگی و اغلب در زنان دیده می شود. هیچ عامل اتیولوژیک آشکار یا فاکتور اتیولوژیک ثابت تشخیص داده نشده است. اگرچه ضایعات در هر ناحیه ای از مخاط دهان ایجاد می گردد ولی مخاط باکال شایع ترین ناحیه ابتلاست. ممکن است این ضایعات با درد و ناراحتی همراه باشند.

OLP را می توان به اشکال زیر طبقه بندی کرد:

۱) رتیکولار (اشکال مخاطی کراتوتیک، Lacelike یا نواری شکل)
۲) آتروفیک (تغییرات کراتوتیک به همراه اریتمای مخاطی)
۳) اروزیو (زخم پوشیده شده توسط غشاء کاذب به همراه کراتوز و اریتما)
۴) بولوز ( نمای وزیکولوبولوز به همراه الگوهای رتیکولار و اروزیو )

درمان:

هیچ درمانی برای OLP شناخته نشده است و کنترل علائم در معالجة بیمار کمک کننده می باشد. کورتیکواستروئیدها در کنترل علایم موفق و بسیار ارزشمند هستند.

• در صورت ابتلا فرد به ضایعات پیش سرطانی و هرگونه موارد مشکوک ارجاع به سطوح بالاتر الزامی است.

لکوپلاکیا:

• یک ضایعه سفید رنگ است که مخاط دهان را درگیر می کند و با کشش از بین نمی رود و از لحاظ هیستوپاتولوژی شبیه هیچ ضایعه دیگری نمی باشد.

• هر ناحیه ای از مخاط دهان را درگیر می کند

با تروما و مصرف تنباکو ارتباط (به خصوص با دفعات و مدت زمان مصرف تنباکو) دارد.

دیسپلازی بیشتر در لکوپلاکیایی که زبان و لبها و کف دهان را گرفتار می کند وجود دارد (وجود دیسپلازی در ضایعات لکوپلاکیا خطر بدخیمی را افزایش می دهد) و کمتر در لکوپلاکیای ناحیه کام و رترومولر ایجاد می‌شود.

لکوپلاکیای ناشی از مصرف تنباکو در صورت قطع مصرف تنباکو قابل برگشت است.

انواع لکوپلاکیا:

۱) لکوپلاکیای هموژن
۲) لکوپلاکیای ندولار یا Speckled
3) لکوپلاکیای زگیلی شکل یا Verrucos
4) لکوپلاکیای زگیلی پرولیفراتیو  در مردان بیشتر دیده می شود و خطر تبدیل شدن آن به SCC بیشتر است.

تشخیص و درمان:

بسیاری از ضایعات سفید از نظر کلینیکی شبیه لکوپلاکیا هست. از این رو قبل از تشخیص باید وجود این ضایعات را رد کرد.

چنانچه ضایعه ای به طور خودبخود یا طی حذف محرک از بین برود تستهای بعدی برای تشخیص قطعی لازم نمی باشند.

بیوپسی بافتی قطعی ترین روش برای تشخیص ضایعات معلوم لکوپلاکیا می باشد.

برنامه غذایی درمانی شامل دوزهای منفرد و ترکیبی از ویتامینهای  E, C,A ،بتا کاروتن، آنالوگهای ویتامین A و رژیمی سرشار از آنتی اکسیدانها و پروتئینهای متوقف کننده رشد سلولی (میوه ها و سبزیجات) می باشد.

پیش آگهی:

ضایعات خوش خیم بدون دیسپلازی باید برداشته شود چرا که احتمال تغییرات بدخیمی در این ضایعات ۴ تا ۶ درصد است بعد از برداشت ضایعه کنترل طولانی محل مهم است.

کاندیدیازیس غالباً با لکوپلاکیا ارتباط دارد اما شیوع بیشتر آن در اریتروپلاکیا دیده می شود. وجود کاندیدیازیس ممکن است بیانگر کلونیزاسیون ثانویه این قارچ باشد.

اریتروپلاکیا:

پلاک یا لکه (Patch) مخملی قرمز رنگ درخشان که از نظر کلینیکی و پاتولوژیکی به هیچ ضایعه دیگری شبیه نیست.

تشخیص:

تشخیص نهایی براساس بیوپسی است.

اتیولوژی
اتیولوژی اریتروپلاکیا هنوز نامعلوم است ولی بسیاری از موارد اریتروپلاکیا با مصرف زیاد سیگار و استفاده یا عدم استفاده از الکل همراهند.

نمای کلینیکی:

اریتروپلاکیا دارای اشکال کلینیکی متنوعی است ولی طبقه بندی جامع قابل قبولی در مورد آن وجود ندارد.

اریتروپلاکیا اکثراً در مردان مسن دردهه ۶ و ۷ عمر ایجاد می شود این ضایعه در کف دهان، ونترال (Ventral) زبان، کام نرم، لوزه های ناحیه گردن و به طور کلی در تمام نواحی مستعد به ایجاد کارسینوم شایع است. (این نواحی درصد بالایی از پیش بدخیمی و تغییرات بدخیمی را نشان می دهند).

تذکر:

تفاوت بین اریتروپلاکیا و ضایعات التهابی خوش خیم دهان با استفاده از محلول ۱ درصد تولوئیدین بلو که توسط سوآپ یا دهانشویه به طور موضعی استفاده می شود قابل شناسایی است.

درمان و پیش آگهی:

درمان اریتروپلاکیا شبیه لکوپلاکیاست:
• پیگیری ضایعات به مدت یک یا دو هفته بعد از برطرف کردن عوامل احتمالی
• بیوپسی جهت ضایعات مقاوم ضروری است
• ضایعاتی که بعد از حذف عوامل بیش از دو هفته پابرجا هستند احتمال بدخیمی دارند.
• دیسپلازی اپی تلیوم یا کارسینوم insitu باید به طور کامل برداشته شود.

سرطانهای دهان :

اپیدمیولوژی:

در سرتاسر جهان کارسینوم های دهانی یکی از شایعترین سرطانها و یکی از ده عامل معمول مرگ و میر می‌باشد. سرطان دهان یک بیماری مرتبط با افزایش سن میباشد تقریباً ۹۵ درصد موارد در افراد بالای ۴۰ سال بوده و سن متوسط تشخیص سرطانها ۶۰ سالگی است.
بیشترین سرطانهای دهان شامل سرطان  زبان ، حلقی- دهانی و کف دهان می باشد . لبها ، لثه، دورسال زبان و کام مکانهای با شیوع کمتر می باشند. افرادی که سابقة ابتلاء به سرطان را دارند بیشتر در معرض ابتلاء به سرطان حلقی- دهانی هستند.

اتیولوژی و ریسک فاکتورها:

• افزایش سن

• تنباکو و الکل (ریسک فاکتورهای اصلی سرطان دهان و حلقی- دهانی می باشند)
تنباکو از سرطان زاهای قوی میباشد

• ترومای مداوم همراه با سایر سرطان زاها ممکن است تغییر و شکل و ترانسفورمیشن     سلولها را تسریع کند.

• تابش آفتاب، سفیدی پوست، سابقه سوختگی، کشیدن پیپ (Pipe Smoking) و مصرف الکل در ایجاد سرطان لب دخیل دانسته شده اند.

بیماری زایی:

SCC یا سرطان سلولهای سنگفرشی دهان نتیجه یک فرایند چند مرحله ای است که بافت از حالت نرمال به ضایعات دیسپلاستیک و در نهایت به SCC  تبدیل می شود.

تشخیص افتراقی ضایعات برجسته مخاط دهان

ضایعات برجسته مخاط دهان برحسب محل ابتلا

کام :

• آبسة اپیکالی
• توروس پالاتینوس
• هیپرپلازیای فیبرو اپی تلیال
• تومورهای خوش خیم و بدخیم غدد بزاقی مینور
• سارکوم Kaposi
• لنفوم

لثه:

• پیوژنیک گرانولوما
• فیبروم تحریکی
• فیبروم محیطی با کلسیفیکاسیون
• ژانت سل گرانولومای محیطی
• پارولیس
• آبسه پریودونتال
• کیست لثه ای
• نئوپلاسمها (به خصوص سارکوم Kaposia، لنفوم در افراد آلوده به HIV)

گونه و لب:

• هیپرپلازیهای فیبرواپی تلیالی (فیبروم تحریکی)
• موکوسل
• نئوپلاسمهای مزانشیمی
• اسکواموس سل کارسینوما
• وروکوکارسینوما
• نئوپلاسمهای غدد بزاقی مینور

سطح دورسال و کناره طرفی زبان:

• فیبروم تحریکی
• لوزه زبانی هیپرپلاستیک
• همانژیوم
• لنفانژیوم
• گرانولرسل تومور
• نئوپلاسمای مزانشیمی
• اسکواموس سل کارسینوما
• ضایعات گرانولوماتوز

سطح ونترال زبان و کف دهان:

• رانولا
• کیست درمویید
• کیست لنفواپی تلیال و لوزه اکتوپیک
• نئوپلاسمای غدد بزاقی
• اسکواموس سل کارسینوما

ضایعات برجسته ای که رنگ آنها ممکن است در تشخیص بالینی مؤثر باشند:

الف) ضایعات برجسته زرد:

• لیپوما
• کیست لنفوایی تلیال
• لنفانژیوم
• گرانولرسل تومور
• سیست لثه ای
• دانه های فوردایس

ب) ضایعات سیاه، قهوه ای و خاکستری:

• نووس
• تومور نورواکتو درمال پیگمانته نوزادان
• ملانوم

ج) ضایعات سرخ، آبی و ارغوانی:

• پیوژنیک گرانولوما
• ژانت سل گرانولومای محیطی
• فیبروم محیطی باکلسیفیکاسیون (در مراحل اولیه)
• همانژیوم
• واریس
• هماتوم
• سارکوم کاپوزی
• موکوسل یا  رانولا

ضایعات برجسته و متعدد مخاط دهان:

الف) ضایعات راکتیو:

• اپولیس فیشوراتوم
• بیماری Heck
• تومور حاملگی
• ژانت سل گرانولوما در مبتلایان به پرکاری پاراتیروئید
• فیبروم تحریکی
• کندیلوما آکومینا توم (زگیل مقاربتی)
• وروکا ولگارلیس (به خصوص بر روی لب ودر اطراف دهان)
• هیپوپلازی پاپیلری کام

ب) نئوپلاسما:

• تومورهای متاستاتیک
• سارکوم کاپوزی
• لنفوم

ج) ضایعات گرانولوماتوز

• بیماری Crohn
• سارکوییدوز

د) اختلالات تکاملی:

• توروس و اگزوستوز
• لنفانژیوم
• همانژیوم (با یا بدون ارتباط با سندرومهای آنژیو ماتو)

هـ) ضایعات ناشی از تجمع مواد:

• آمیلوییدوز
• کیست رویشی
• کیست لنفواپی تلیال
• لیپویید پروتئینوزیس

و) سندرومهای ژنتیکی خاص:

• بیماری Darrier
• توبروس اسلکروزیس
• سندرم Cowden
• نوروفیبروماتوز
• MEN نوع III

عفونتهای هرپس سیمپلکس راجعه لب

عفونت هرپس لبی و عفونت هرپس داخل دهانی در بیمارانی که سابقه این عفونتها را داشته اند و یا آنهایی که آنتی بادی سرمی خارجی در جهت مقابله با نوع دیگری عفونت اولیه دریافت کرده اند دیده می شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، عفونت راجعه قسمت محدودی ارپوست یا مخاط را در بر می گیرد. هرپس راجعه ناشی از فعالیت مجدد ویروسهایی است که در بافت عصبی فرد مبتلا در حملات بیماری مخفی مانده است. ضربه به لب، تب، آفتاب سوختگی، قاعدگی و مصرف داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی عامل مستعد کننده این عفونت است.

ویروس از تنه عصبی مهاجرت می کند و سلولهای اپی تلیالی را مورد حمله قرار داده از سلولی به سلول دیگر می رود و منجر به ضایعه می گردد. میزان ابتلای مجدد افراد مختلف بین ۲۰ تا ۴۰ درصد می باشد.

فعالیت دوبارة ویروس مخفی گانگلیون عصبی می تواند ناشی از کاهش IgA سرمی،کاهش ایمنی سلولی ، کاهش فعالیت ضد هرپس بزاق و کاهش ADCC (antibody dependent cell mediated cytotoxicity) واینترلوکین I(که در نتیجه رها شدن پروستاگلاندینها در پوست است) باشد.

افراد دارای نقص لنفوسیت T (مثلاً به دلیل ایدز یا شیمی درمانی یا پیوند اعضا) ضایعات بزرگ و مزمن هرپس را نشان می دهند و به ندرت به عفونت منتشر مبتلا می شوند.

تظاهرات بالینی:

هرپس لبی ممکن است به دنبال تب، قاعدگی، اشعه ماورای بنفش و یا استرسهای عاطفی بروز یابد. در محل ضایعات ابتدا سوزش و درد مختصری حس می شود که همراه با ورم در محل می باشد ودر نهایت خوشه ای از وزیکولهای کوچک تشکیل می شود که قطر وزیکول ۱ تا ۳ میلیمتر است و اندازه هر خوشه۱ تا cm 2 متغیر است.

ضایعات بزرگتر در افراد دارای نقص ایمنی معمول است. ضایعات داخل دهانی مشابه ضایعات لبی میباشد.

وزیکولها معمولاً سریع پاره و زخمی می گردند. ضایعات معمولاً به صورت خوشه ای از وزیکولهای کوچک یا زخمهایی است که روی مخاط لثه، کام و یا ریجهای آلوئول به شدت کراتینیزه ، یافت می شود. گرچه در نواحی دیگر دهان هم به ندرت اتفاق می افتد.

درمان:

عفونت هرپس در افراد نرمال موقتی است و درمان علامتی نیاز دارد و در سایر موارد شدید مشورت تخصصی لازم است. در برخی موارد که عود عفونت ناشی از تابش آفتاب است می توان محافظهایی در برابر آفتاب به کار برد. آسیکلوویر (داروی اصلی ضدهرپس) بسیار موثر است.

استوماتیت آفتی راجعه

تقریباً ۲۰درصد جمعیت را مبتلا می کند. براساس نمای کلینیکی طبقه بندی می شود:  زخمهای کوچک، زخمهای بزرگ و زخمهای هرپتی فرم

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  زخمهای کوچک در ۸۰درصد موارد این بیماری دیده می شود. قطرشان کمتر از cm1(cm3/.تا cm1)است و Scar نمی‌گذارد.

• زخمهای بزرگ قطر بیش از cm1 دارد و گاهی به cm5 نیز می رسد. زمان بهبود طولانی تر است و Scar می گذارد.

• زخمهای هرپتی فرم نمای خاص کلینیکی داشته و به صورت گروههای دوازده تایی از زخمهای کوچک عودکننده در مخاط دهان دیده می شود.

اتیولوژی:

علل ارثی، اختلالات خونی و نقائص ایمنی از علل ایجاد بیماری می باشند که مهمترین عامل علل ارثی است. نقایص خونی مانند کمبود آهن، فولات و ویتامین B نیز از دیگر فاکتورهای مشاهده شده است.

سایر فاکتورهای مؤثر در این بیماری عبارتند از: ضربه، استرس، اضطراب، حساسیت غذایی. حساسیت به غذاهایی مانند شیر، پنیر، گندم و آرد نیز از دیگر موارد شایع است.

تظاهرات بالینی:

اولین حمله بیماری اغلب در دهه دوم زندگی ایجاد می شود. ضایعات محدود به حفره دهان است ۲ تا ۴۸ ساعت قبل از ظهور زخم ناحیه موردنظر دچار سوزش می شود. اول    یک ناحیه قرمز رنگ موضعی و سپس پاپول سفید کوچک شکل می گیرد و زخمی می شود و در طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت بعدی رشد می کند. این ضایعات گرد و قرینه و کم عمق معمولاً می باشند. در مخاط لب و گونه ای بیشتر دیده می شود و در کام کراتینیره و لثه نادرند. اغلب بیماران در طول یکسال دوره های متعددی از این بیماری را دارند که در هر حمله ۲ تا ۶ ضایعه دیده می شود.

زخمهای بزرگ دردناکند و در خوردن و تکلم اختلال ایجاد می کنند. ممکن است چند ماه باقی بمانند و با SCC اشتباه می شوند. ضایعه به کندی و با Scar بهبود می یابند و گاهی هم به کم تحرکی زبان و یا زبان کوچک منجر می شوند. فرم هرپسی ضایعه کمتر شایع است. این فرم در بزرگسالان بیشتر دیده می شود و شامل ضایعات کوچک متعددی است که قسمتهای وسیعی از مخاط دهان را می پوشاند.

گرفتن تاریخچه دقیق پزشکی از بیمار الزامی است. بر وضعیت خونی و ناراحتیهای عمومی بیمار تأکید می‌شود. برخی افراد مقاوم به درمان احتمالاً آلرژی غذایی دارند.

درمان:

در انواع خفیف مصرف Zilactin و یا اورابیس (Ora base) که یک امولوسیون حفاظتی است کافی میباشد. و از بی حس کننده های موضعی، مسکنها استفاده می شود.

در موارد شدیدتر استروئیدی های موضعی استفاده می شود:

تتراسایکلین موضعی، خمیر amlexanox نیز هم به صورت دهان شویه و هم روی گاز اسفنجی به کار می‌روند.

اگر داروهای موضعی مؤثر نبود می توان از انواع سیستمیک استفاده کرد.

علل پوسیدگی دندان را بشناسیم

پوسیدگی دندان  با فعالیت میکروبها در سطح دندان آغاز می‌شود و در ساختمان آن پیشرفت می‌کند. برای ایجاد پوسیدگی، مواد قندی هم باید در دسترس میکروبها باشند تا عامل خراب کننده ساختمان معدنی، یعنی اسید تولید گردد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  در واقع پوسیدگی دندان تخریب بافتهای سخت دندان است. وقتی یک بیماری در اثر فعالیت میکروبها ایجاد شود آن را بیماری عفونی می‌نامند. و اگر بیماری بتواند از محلی به محل دیگر منتقل شود آنرا بیماری قابل انتقال می‌گویند.

با تعریفی که از پوسیدگی دندان شد، می‌فهمیم که پوسیدگی می‌تواند از یک دندان به سایر دندانها سرایت کند.

محلهای شایع پوسیدگی

پوسیدگی تمام سطوح دندان را یکسان مبتلا نمی‌کند. بلکه بعضی از سطوح دندانها به علت وضعیت خاصی که دارند بیشتر دچار پوسیدگی می‌شوند. این سطوح عبارتند از:

شیارهای سطح جونده: سطح جونده دندانهای آسیا شیارهای باریک و عمیقی دارد که محیط مناسبی برای زندگی و رشد میکروبها فراهم نموده و دندان از این محل دچار پوسیدگی می‌گردد. این امر بخصوص در مورد دندانهای آسیا بیشتر رخ می‌دهد و باعث پوسیدگی زودرس آنها می‌شود.

سطوح بین دندانی: این ناحیه نیز به دلیل عدم نفوذ موهای مسواک قابل تمیز کردن نیست بنابراین از نواحی مستعد پوسیدگی و بیماری لثه بشمار می‌آید.

طوق دندان یا ناحیه اتصال لثه با دندان:‌ تجمع میکروبها معمولاً در این ناحیه باعث بیماری لثه نیز می‌شود.

نشانه‌های پوسیدگی

وقتی دندانی دچار پوسیدگی می‌شود، ممکن است یک یا چند مورد از علامتهای زیر را داشته باشد:

تغییر رنگ مینای دندان ، در محل پوسیدگی مینا قهوه‌ای یا سیاه رنگ می‌شود.

سوراخ شدن دندان در محل پوسیدگی ، گاهی میزان این تخریب کم است و فقط با معاینه دقیق مشخص می‌شود و گاهی مقدار زیادی از دندان از بین می‌رود، به طوری که شخص فکر می‌کند دندان او شکسته است.

حساس بودن یا درد گرفتن دندان در موقع خوردن غذاهای سرد، گرم، ترش و شیرین.

حساس یودن یا درد گرفتن دندان وقتی که دندانها را روی هم فشار می‌دهیم.

بوی بد دهان می‌تواند به علل مختلف ایجاد شود که یکی از علتهای آن پوسیدگی دندانها است.

گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان پوسیدگی بین دندانی می‌تواند باعث گیر کردن مواد غذایی بین دندانها و پاره شدن نخ دندان هنگام استفاده شود.

پوسیدگی دندان چرا و چگونه ایجاد می‌شود؟

برای پیشگیری از ایجاد هر بیماری باید علل ایجاد کننده آن بیماری را بشناسیم. در مورد پوسیدگی دندان و پیشگیری از آن نیز لازم است ابتدا با عوامل ایجاد کننده آن آشنا شویم. بسیاری از افرادی که برای درمانهای دندانپزشکی مراجعه می‌کنند، در پاسخ به اینکه چرا دندانهایشان خراب شده است به مسئله ارث و جنس دندان اشاره می‌کنند. روشن است که خوبی جنس دندان در دوام آن مؤثر است با این حال عوامل دیگری هم دخالت دارند.

علل مختلفی برای ایجاد پوسیدگی مطرح شده است اما بطور کلی چهار عامل اصلی میکروبها، مواد قندی، مقاومت شخص و دندان و زماندر ایجاد پوسیدگی دندان نقش دارند.

این چهار عامل، همواره ایجاد پوسیدگی می‌کنند و اگر هر کدام نباشد، دندان پوسیده نمی‌شود. بدون میکروب، پوسیدگی در دندان اتفاق نمی‌افتد. اگر میکروبها حضور داشته باشند و مواد قندی نباشد، شدت وقوع پوسیدگی به این اندازه نخواهد بود.

وجود میکروبها و مواد قندی نیز در اشخاصی که مقاومت طبیعی نسبت به بیماری دارند نمی‌تواند پوسیدگی ایجاد کند. و بالاخره میکروبها و مواد قندی و کمبود مقاومت شخص و دندان نیز در یک لحظه و یک روز سبب خرابی دندان نمی‌شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا اینها بتوانند سطح سخت دندان را خراب کنند.

میکروبهای ایجاد کننده پوسیدگی دندان

در دهان هر فرد بطور طبیعی انواع و اقسام میکروبها وجود دارد ولی همه میکروبهای موجود در دهان، پوسیدگی را به وجود نمی‌آورند. وقتی مدتی دندان تمیز نشود، میکروبها بر روی دندان لایه‌ای را تشکیل می‌دهند که پلاک میکروبی نام دارد. پلاک میکروبی لایه نرم و غلیظی است که از مقدار زیادی باکتریهای مختلف و سلولهای موجود در دهان تشکیل می‌شود و چنان بر سطح دندان می‌چسبد که به آسانی با آب شسته نمی‌شود. هر چه زمان بیشتر می‌گذرد، انواع مختلفی از میکروبها وارد پلاک میکروبی می‌شوند و بیماریزایی آن را بیشتر می‌کنند.

ذکر این نکته لازم است که پلاک میکروبی با رسوب نرم سفیدی که روی دندان می‌نشیند و قابل دیدن می‌باشد، متفاوت است. این رسوبات سفید رنگ به آسانی با آب شسته می‌شود. ولی پلاک میکروبی قابل دیدن نیست و بی‌رنگ است. پلاک میکروبی در صورتی قابل مشاهده است که آن را با مواد رنگی مخصوصی رنگ کنیم. برای نشان دادن پلاک میکروبی از قرصهای رنگی که قرص آشکار کننده پلاک میکروبی نام دارد استفاده می‌شود. برای از بین بردن پلاک میکروبی باید با دقت و حوصله دندان را مسواک کرد.

آثار مخرب پلاک میکروبی دهان

وقتی پلاک روی دندان تشکیل می‌گردد، رنگ طبیعی و شفاف دندان عوض می‌شود.

پلاک سبب پوسیدگی دندان می‌شود.

پلاک باعث بیماری لثه و سایر بافتهای نگهدارنده دندان می‌شود.

پلاک تبدیل به جرم سخت اطراف دندان می‌گردد.

مواد قندی چگونه باعث پوسیدگی دندان می‌شود؟

تقریباً همه مردم می‌دانند که مواد قندی دندانها را خراب می‌کند. میکروبهای موجود در پلاک میکروبی از قند موجود در غذاها استفاده کرده و آنرا به اسید تبدیل می‌کنند. این اسید مینای دندان را حل کرده و پوسیدگی آغاز می‌شود. ولی آیا می‌توانیم قند را از غذای روزانه خود حذف کنیم؟ مصرف مواد قندی برای سلامت دندانها ضرر دارد.

هرچه این مواد بیشتر مصرف شوند، تعداد دفعات مصرف آنها زیادتر شود، چسبنده‌تر باشند و از نوع قند ساکاروز (قند معمولی) باشند، پوسیدگی بیشتر ایجاد می‌کنند. بنابراین باید گفت گرچه نمی‌توان مواد قندی را بکلی از غذای روزانه حذف کرد اما می‌توان با استفاده از راههای گوناگون اثر زیان آور آنها را کاهش داد.

زمان و سرعت ایجاد پوسیدگی

پوسیدگی دندان در یک لحظه و یک روز انجام نمی‌شود، بلکه مدت زمانی لازم است تا مینا حل شده و بافت نرم مینا از بین برود تحقیقات نشان داده است که بعد از خوردن غذا و رسیدن مواد قندی به میکروبهای پلاک ۲ تا ۵ دقیقه طول می‌کشد تا اسید ایجاد شود. در طی مدت ۱۰ دقیقه میزان اسید به حداکثر مقدار خود می‌رسد سپس ۲۰ تا ۶۰ دقیقه در همان حال باقی می‌ماند و بعد از آن به تدریج به حال عادی برمی‌گردد.

با هر بار خوردن، محیط پلاک میکروبی، اسیدی می‌شود و تا این محیط اسیدی به حالت عادی برگردد، با خوردن مجدد، محیط دهان دوباره اسیدی می‌گردد. به این ترتیب دندانها دچار پوسیدگی می‌شود. اگر کودکی ۹ مرتبه در روز آشامیدنی شیرین مصرف کند پس از مدتی لکه‌های بر روی دندانهایش پیدا می‌شود که نشانه شروع پوسیدگی است.

بطور کلی پوسیدگی دندان بیشتر بیماری نوجوانان است، یعنی دندانها معمولاً بلافاصله بعد از بیرون آمدن بیشتر خراب می‌شوند، تا در سنین بالاتر که مدتی از حضورشان در دهان گذشته است. بنابراین اهمیت مراقبت و نگهداری از دندانها در این سنین کاملا مشخص می گردد.

مقاومت شخص و دندان

مجموعه‌ای از عوامل دفاعی در دهان هر شخص وجود دارد که در برابر ایجاد پوسیدگی مقاومت می‌کند. وضعیت بزاق دهان و سلولهای موجود در آن، شکل و فرم دندان، طرز قرارگیری دندانها، جنس و نظایر اینها تا حدودی در میزان پوسیدگی تأثیر دارند، علاوه بر این برخی از مردم در برابر عوامل مخرب مقاومت بیشتری نشان می‌دهند.

مقاومت شخص ممکن است ارثی، مادرزادی و یا اکتسابی باشد. همچنین مقاومت ممکن است همیشگی یا موقتی باشد. با این وجود از نظر محققین دو عامل اصلی یعنی میکروبها و مواد قندی، مهمترین عوامل ایجاد کننده پوسیدگی هستند. البته راههایی برای مقاوم کردن ساختمان دندان وجود دارد. یکی از این راهها، رساندن فلوراید به دندانها است، فلوراید مقاومت دندانها را در برابر پوسیدگی افزایش می‌دهد.

Next Page »