هموفيلی چيست؟

هموفيلي يك اختلال خونريزي دهنده ارثي است.افراد مبتلا به هموفيلي به علت سطح پايين يا عدم وجود پروتئين هايي به نام فاكتورهاي انعقادي، قادر به متوقف كردن روند خونريزي نمي باشند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  فرايند انغقاد خون به جلوگيري از خونريزي بيش از حد كمك مينمايد.انواع مختلفي از هموفيلي وجود دارد اما شايع ترين و شناخته شده ترين آنها عبارتند از:

هموفيليA – كمبود فاكتور 8
هموفيليB- كمبود فاكتور 9
هموفيلي هاگمن –  كمبود فاكتور 12
ون ويلبراند – عدم وجود فاكتور 8

علت هموفيلي چيست؟

هموفيلي بيماري ارثي است كه از طريق ژن موجود بر روي كروموزوم X منتقل مي شود. زنان داراي دو كروموزومX  هستند در حالي كه مردان داراي يك كروموزوم X و يك كروموزوم Y مي باشند. زن ناقل هموفيلي،ژن هموفيلي را برروي يكي از كروموزوم هاي خود دارا مي باشد و به احتمال50%  اين ژن معيوب را به فرزندان پسر خود منتقل مي كند.


مرداني كه ژن معيوب را به ارث مي برند، مبتلا به هموفيلي ميشوند. مردان مبتلا به هموفيلي ،ژن را به فرزندان پسر خود منتقل نمي نمايند ولي آنها ژن را به دختران خود منتقل مي كنند.

زناني كه ژن معيوب را به ارث مي برند، حامل هموفيلي مي شوند كه اغلب داراي مشكل فعال نيستند اما برخي اختلالات مرتبط با خونريزي نظير خونريزي بيش از حد ماهيانه،خونريزي بيني مكرر و شديد و خونريزي بعد از اعمال جراحي و دندان پزشكي، در اين افراد رخ ميدهد.

حدود  بيماران هموفيلي، هيچ سابقه خانوادگي از بيماري ندارند. اين موارد در نتيجه ايجاد خودبخودي ژن معيوب در زنان مي باشد.

شدت هموفيلي به سه نوع طبقه بندي ميشود:


چگونه هموفيلي تشخيص داده مي شود؟

علاوه بر شرح حال پزشكي كامل و معاينه فيزيكي، پزشك ممكن است آزمايشات خوني نظير سطح فاكتورهاي انعقادي، شمارش كامل سلول هاي خوني، ارزيابي زمان خونريزي و تست DNA  را درخواست نمايد. امروزه با كمك بيوپسي از پرزهاي كوريوني و يا آمينوسنتز در اوايل حاملگي ، مي توان هموفيلي را قبل از تولد تشخيص داد.

علايم هموفيلي چيست؟

 شايع ترين علامت هموفيلي، خونريزي غير قابل كنترل و بيش از حد به علت كمبود يا عدم وجود فاكتورهاي انعقادي مي باشد كه حتي خونريزي مي تواند بدون هيچ آسيبي رخ دهد.

 كبودي: كبودي حاصل از صدمات كوچك كه مي تواند منجر به هماتوم بزرگ (تجمع خون در زير پوست كه منجر به تورم مي شود) گردد.

 خونريزي: تمايل به خونريزي از بيني ، دهان، لثه كه با يك صدمه كوچك مثل مسواك زدن يا اعمال دندان پزشكي پيش مي آيد.

 خونريزي درون مفصلي: باعث درد و عدم تحرك مي گردد و در صورت عدم درمان كامل طبي، منجر به بدشكلي مفصل مي گردد. مفاصل از مكان هاي شايع خونريزي هستند و خونريزي مفصلي منجر به التهاب مفصلي دردناك ومزمن، بد شكلي و لنگيدن هاي مكرر مي گردد.

خونريزي داخل عضلاني: خونريزي داخل عضلات منجر به تورم ،درد و قرمزي مي شود. تورم ناشي از خونريزي در اين مناطق از طريق افزايش فشار بر بافت ها و اعصاب ناحيه ،منجر به صدمات پايدار و بد شكلي مي گردد.

 خونريزي داخل مغزي: خونريزي ناشي از صدمات يا خونريزي خودبخودي مغز، شايع ترين علت مرگ در كودكان و يكي از شديدترين عوارض اين بيماري است و جزو اورژانس هاي هموفيلي مي باشد.

شايع ترين محل هاي خونريزي شامل عضله بازوي فوقاني، مفصل آرنج، عضله ساعد، عضله ران، مفصل زانو، مفصل مچ پا، عضله ساق پا و عضله پسواس مي باشد.

نكته: بيماران هموفيل به ندرت دچار كم خوني فقر آهن مي شوند زيرا اكثرا خونريزي آنها داخلي بوده و آهن مجددا جذب بدن ميشود.

درمان هموفيلي

درمان هموفيلي با توجه به نكات زير تعيين مي شود:

سن بيمار ، وضعيت سلامتي عمومي ، وسعت بيماري ، نوع و شدت هموفيلي، تحمل بيمار نسبت به داروهاي اختصاصي و روش هاي درماني، توجه به مرحله بيماري، عقيده وترجيح بيمار.

امروزه درمان ها براي هموفيلي بسيار مؤثر است. فاكتور انعقادي به جريان خون تزريق مي شود. به محض رسيدن مقدار كافي فاكتور انعقادي به محل آسيب ديده ،خونريزي متوقف مي شود.
خونريزي بايد بلافاصله درمان شود.

درمان سريع و به موقع سبب كاهش درد مي شود و از بروز آسيب به مفصل ، عضله و ساير اعضاي بدن جلوگيري مي كند. اگر درمان خونريزي سريع و به موقع باشد ، فاكتور انعقادي كمتري مصرف مي شود.

حتي در زماني كه از بروز خونريزي اطميناني نيست ، بايد فاكتور انعقادي تزريق شود. اگر احتمال خونريزي وجود دارد ، بايستي فاكتور انعقادي تزريق گردد. هرگز نبايد منتظر بود تا مفصل دردناك ، متورم و داغ شود .نبايد نگران مصرف بي مورد فاكتور انعقادي بود.

درمان قطعي براي هموفيلي وجود ندارد، اما با در اختيار داشتن فاكتورهاي انعقادي، افراد هموفيل مي توانند زندگي عادي داشته باشند. بدون فاكتورهاي انعقادي افراد هموفيل شديد، با مشكل مواجه ميشوند و حتي ممكن است دچار معلوليت شوند و نتوانند كارهاي عادي و روزمره زندگي را انجام دهند.

چه زماني بايد فاكتور انعقادي تزريق شود؟

ـ خونريزي مفصلي
ـ خونريزي عضلاني، بخصوص خونريزي در عضلات پا و بازو
ـ ضربه به گردن ،دهان ،زبان ،صورت و چشم
ـ ضربه هاي سنگين به سر و سر دردهاي غير طبيعي
ـ خونريزي دايم و سنگين در هر قسمت از بدن
ـ زخم هايي كه نياز به بخيه دارند
ـ بدنبال تصادف منجر به خونريزي
– تزريق فاكتور انعقادي قبل از:
ـ جراحي ها و اعمال دندانپزشكي

فعاليت هايي كه ممكن است منجر به خونريزي شوند انجام مي شود.

چه زماني تزريق فاكتور انعقادي ضرورت ندارد؟

كبودي هاي كوچك كه در اطفال هموفيل رايج است و اغلب خطرناك نيستند. لازم به ياد آوري است كه كبودي هاي روي سر ممكن است خطرناك باشد و بايد توسط پزشك معاينه شوند.

بريدگي ها و خراش هاي كوچك به اندازه افراد طبيعي خونريزي مي دهند و معمولا خطرناك نيستند. بريدگي هاي عميق معمولا بيش از افراد طبيعي ،خونريزي مي دهد .چنين خونريزي هايي با فشار مستقيم در محل زخم، قطع مي شود.

خونريزي بيني معمولا با فشار مستقيم پس از 5 دقيقه قطع مي شود . چنانچه خونريزي سنگين باشد و يا پس از 5 دقيقه ادامه يابد، تزريق فاكتور انعقادي لازم است.

تغذيه در بيماران هموفيل

بدن نياز به تعادل دريافت كربو هيدرات، پروتئين، چربي، ويتامين و مواد معدني دارد. برقراري صحيح اين تعادل باعث سلامت فرد مي گردد. امروزه عقيده بر اين است كه 40ـ60% انرژي روزانه بايستي از كربو هيدرات ها مثل نان و برنج،20ـ30% چربي،20ـ30% پروتئين مثل گوشت قرمزو ماهي كسب گردد و علاوه بر آن در رژيم غذايي بايد ميوه و سبزيجات نيز گنجانده شوند.

آموزش به بيماران هموفيل و والدين

بيماران مبتلا به هموفيلي بايد راجع به بيماري و درمان و مراقبت هاي لازم آموزش كافي دريافت كنند تا از زندگي بهتري برخوردار باشند . در اينجا نقش والدين بسيار مهم است.

–  خونريزي مفصلي در اين افراد ممكن است بطور تدريجي و بدون درد باشد و يا ممكن است ناگهاني و شديد بوده باشد كه در اكثر موارد در هنگام شب اتفاق مي افتد. احساس سفتي ،گرما و درد در مفصل ، علامت خونريزي مفصلي است . در اين صورت بايد فاكتور انعقادي سريعا تزريق شود در غير اين صورت، خونريزي مفصلي ادامه مي يابد و درمان آن مشكل تر مي شود. استفاده از كمپرس سرد نيز توصيه مي شود.

ـ خونريزي دهان و زبان غالبا به دليل گاز گرفتگي زبان اتفاق مي افتد. تنها كار ممكن در اين مورد، تزريق سريع فاكتور هاي انعقادي است، زيرا بخيه زدن غير ممكن است و مكيدن يا حركت زبان به طرف دندان ها تشكيل لخته را متوقف مي كند.بعد از درمان خونريزي بايد توجه داشت كه كودك غذاهاي سفت مثل نان تست، بيسكويت ،چيپس و خوراكي هاي چسبنده مثل تافي مصرف نكند.

ـ كودك در هنگام خونريزي از بيني ،نبايد به حالت دراز كش قرار گيرد. زيرا  فشار به عروق خوني بيشتر مي شود. در اين هنگام بايد دو طرف بيني را گرفته و فشار داد .سر را نبايد به عقب خم كرد. اگر خونريزي بند نيامد، تزريق سريع فاكتور هاي انعقادي توصيه مي شود.

ـ علايم سر درد و سرگيجه ، استفراغ مكرر و اختلال هوشياري مثل خواب آلودگي و بيهوشي از علايم خونريزي داخل جمجمه است. با ديدن اين نشانه ها بلافاصله فاكتور انعقادي بايستي تزريق شود.

ـ حركت ندادن عضوي از بدن در كودكان خردسال ،علامت خونريزي آن عضو است.

ـ ورزش براي همه مفيد است .حركات عضلات و قدرت بدن تقويت مي شود و ضمنا باعث كاهش اضطراب و ترس مي شود. ولي بايد توجه داشت كه به مفاصل فشار وارد نشود و يا به كودك ضربه وارد نشود. بهترين فعاليت، شنا و پياده روي ملايم است. از بازي فوتبال بايد اجتناب شود.

ـ بيماران بايستي به طور منظم به مركز درمان هموفيلي مراجعه كنند و توسط پزشكان مركز، ويزيت شوند.

ـ بيماران بايستي كارت شناسايي را كه حاوي اطلاعات شخصي و هموفيلي است ،هميشه همراه داشته باشند.

ـ بيماران و والدين كودكان بايستي كمك هاي اوليه را بياموزند.

 بيماران و والدين كودكان براي پيشگيري از خونريزي بايستي به نكات زير توجه كنند:

ـ اجتناب از يبوست

ـ استفاده از مسواك نرم و رعايت كامل بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به دندان پزشك

ـ اجتناب از چاقي: زيرا احتمال خونريزي بويژه خونريزي مفاصل افزايش مي يابد.

ـ اجتناب از تزريق عضلاني و هر تروماي ديگر مثل استفاده از ريش تراش برقي

ـ خودداري از زور زدن و فين كردن و يا در معرض گرماي زياد قرار گرفتن

ـ عدم مصرف آسپرين و ساير داروهاي ضد انعقادي

ـ فرو كردن عضو دردناك داخل آب ولرم كه به كاهش درد كمك مي كند.

ـ واكسيناسيون عليه هپاتيت B به علت خطر انتقال آن ازراه فرآورده هاي خوني
اقدامات لازم هنگام بروز خونريزي

ـ استراحت در بستر

ـ فشار ملايم بر روي نقطه خونريزي دهنده

ـ قرار دادن كمپرس سرد (يخ داخل پارچه) روي محل خونريزي

ـ درمان با فاكتور هاي انعقادي در مورد خونريزي و آسيب هاي عمقي (خونريزي مفاصل، ماهيچه ها ،گردن ، دهان ، صورت و چشم و وارد شدن ضربه هاي شديد به سر)

ـ مراجعه به پزشك جهت اطمينان از قطع خونريزي و عدم وجود خونريزي داخلي اقدامات لازم براي برطرف شدن يا به حداقل رساندن درد

ـ اجتناب از وارد آوردن فشار بي مورد به مفاصل

ـ فرو بردن عضو در آب گرم (در صورت امكان)

ـ اجتناب از گرماي مستقيم (شعله آتش)

ـ استفاد ه از داروهاي مسكن (حتي الامكان غير مخدر). استفاد هاز آسپرين مجاز نيست.

ـ استفاد ه از عصا يا آتل هنگام حركت دادن مفاصل دردناك

هپاتيت و هموفيلي

 هپاتيت چيست؟

واژه هپاتيت به مجموعه گسترده اي از علايم باليني و يافته هاي بافتي غير طبيعي اطلاق ميشود كه ناشي از تخريب كبدي به علت عوامل ويروسي ،سمي ،دارويي و يا در اثر تهاجم سيستم ايمني بدن به كبد، مي باشند.

افراد مبتلا به هموفيلي به علت دريافت مكرر فراورده هاي خوني انساني ،در معرض خطر ابتلا به هپاتيت هاي ويروسي مي باشند.  اولين قدم در مراقبت از بيماران هموفيلي بايد مشتمل بر تلاش هاي لازم براي حفظ بيمار در مقابل ابتلا به هپاتيت ويروسي باشد. به محض تشخيص هموفيلي و قبل از تماس با فراورده هاي خوني، بايد واكسن هپاتيت  Bتزريق گردد.

هپاتيت ويروسي اغلب توسط پنج ويروس (A,B,C,D,E) ايجاد مي شود كه ويروس هاي مولد هپاتيت B,C,D به سهولت از طريق تزريق خون انتقال مي يابند. انجام آزمايش هاي غربال گري موجود ،از نظر آلودگي به ويروس هپاتيت بر روي اهدا كنندگان خون ، موارد ابتلا به هپاتيت بدنبال تزريق خون را بطور قابل ملاحظه اي كاهش مي دهد ولي نتيجه منفي كاذب آزمايش ها ،باعث مواردي از انتقال اين ويروس ها مي شود.

جهت كاهش خطر انتقال هپاتيت از روش هاي خاص كاهنده ويروس در حين تهيه آنها، استفاده ميشود. براي بيماراني كه نقص شديد فاكتورهاي انعقادي 5،7،11،12 دارند و نيز كساني كه فيبرينوژن پايين دارند و يا فاقد فيبرينوژن هستند ، فراورده هاي پاك سازي نشده مورد نياز است. در اين موارد و نيز مواقعي كه نياز به استفاده از FFP (پلاسماي تازه منجمد شده) باشد. فراورده ها از خون بيماراني تهيه مي شود  كه از نظر ابتلا به هپاتيت كاملا بررسي شده و از نظر رفتارهاي اجتماعي خاصي كه خطر ابتلا به هپاتيت را زياد مي كنند نيز غربال گري شده باشند.

علايم هپاتيت B حاد شامل كاهش اشتها ، احساس ناراحتي در شكم ، تهوع، استفراغ و زردي است .گاهي نيز ممكن است بدون علامت باشد .در بررسي آزمايشگاهي ،آنتي ژن سطحي ويروس هپاتيت )B HBsAg)  اگر براي بيش از 6 ماه مثبت باشد ، نشانگر وجود عفونت مزمن هپاتيت است و فرد به عنوان يك ناقل هپاتيت تلقي مي شود. در يك بررسي انجام شده در مركز هموفيلي ، مشاهده شده 8% مبتلايان به هموفيلي كه تزريقات وريدي داشته اند ،مبتلا به هپاتيت B مزمن بوده اند.

راه انتقال هپاتيتB: انتقال ويروس هپاتيتB از طريق خون و فراورده هاي خون و نيز از طريق داروهاي مخدر تزريقي و انتقال جنسي به فرد منتقل مي شود. ويروس هم چنين ممكن است از طريق تماس نزديك به اعضاء خانواده منتقل گردد. احتمال آلودگي جنين در طول حاملگي (توسط مادر بيمار ) نيز وجود دارد.

كاركنان مراكز درماني و تكنسين هاي آزمايشگاه ممكن است از طريق بريدگي و زخم هاي پوستي و  تماس با سوزن هاي آلوده مبتلا شوند.

هپاتيتc در افراد بدون علايم باليني هپاتيت ، اغلب با اقزايش سطح سرمي آنزيم كبدي ALT و آزمايش مثبت خون از نظر آنتي كر ضد هپاتيت C مشخص ميشود. اين آنتي كر ، نقش محافظتي براي بدن در مقابل ويروس ندارد و تنها گواه بر عفونت قبلي يا فعلي با ويروس مي باشد.

نحوه انتقال هپاتيت C :

اغلب از طريق انتقال خون و يا تزريق وريدي منتقل مي شود. در مراكز درمان هموفيلي ،60-80% بيماراني كه از فراورده هاي خوني استفاده ميكنند ،آزمايش خون آنان از نظر آنتي كر ضد هپاتيت C، مثبت است. انتقال از طريق جنسي و تماس با ساير افراد خانواده نادر است.

انتقال از طريق سوزن آلوده به خون غير معمول است.كاركنان مراكز درماني به علت تماس با خون و ساير ترشحات بدن افراد آلوده ،بيش از جمعيت عادي ،آنتي كر ضد ويروس هپاتيت C را در خون خود دارند.

مراقبت هاي لازم جهت پيشگيري از ابتلا بيماران هموفيل به هپاتيت هاي ويروسيB وC
از آنجا كه هزينه درمان بالا است ، پيشگيري ارزان ترين و ساده ترين راه است.

 رعايت موارد زير جهت پيشگيري الزامي است :

ـ واكسيناسيون مؤثر و زود هنگام عليه هپاتيت B

ـ ميزان ايمني ايجاد شده توسط واكسن هپاتيت بايد ارزيابي شده و در صورت عدم ايجاد مصونيت كافي ،يك نوبت مجدد واكسن تزريق گردد.

ـ پس از تماس با خون يا مخاط آلوده (فرو رفتن سوزن ، پاشيدن خون و ساير ترشحات بدن فرد آلوده به چشم )، تماس جنسي با فرد مبتلا به هپاتيت و نوزاد متولد شده از مادر مبتلا به عفونت حاد يا مزمن ، بايد هرچه زودتر ايمونوگلوبولين ضد هپاتيتB و بدنبال آن واكسن هپاتيت تزريق شود. ايمونوگلوبولين بايد ظرف 24 ساعت از تماس با خون يا مخاط آلوده و يا ظرف 2 هفته پس از يك تماس جنسي مشكوك تزريق شود.

ـ فاكتورهاي انعقادي كه روش هاي مؤثر غير فعال كردن ويروس بر روي آنها انجام شده است بايستي براي استفاده انتخاب شوند و در افرادي كه نياز به فرآورده هاي خوني بدون دستكاري دارند ،بايد تعداد اهداء كنندگان خون حتي الامكان محدود شوند.

مراقبتهاي لازم پس از ابتلا به هپاتيت ويروسي

ـ مراقبت از كبد در مقابل ضربات و آسيب هاي احتمالي

ـ حذف مصرف الكل و داروهاي غير ضروري

ـ بررسي عملكرد كبد در هنگام استفاده مستمر از داروها بخصوص مصرف داروهاي ضد التهاب براي دردهاي مفصلي

ـ دوري از سموم محيطي مانند حشره كش ها و ذرات گرد و غبار

آموزش بيماران هموفيل مبتلا به هپاتيت :

ـ استراحت كافي در دوره اي كه علائم بيماري وجود دارد خيلي مهم است و به بهبود علائم كمك زيادي مي كند.

ـ رژيم غذايي متعادل و مناسب و فعاليت هاي كم هيجان ، در كاهش برخي علائم هپاتيت مزمن مؤثر است . مواد غذايي در مقادير كم و به دفعات بيشتر استفاده شود. چربي غذا كم و مواد فيبري و قندي آن زياد بوده و نيز مواد پروتئيني (مثل گوشت ) محدود باشد.

ـ بيمار بايد از ريش تراش برقي و مسواك نرم استفاده كند تا از خونريزي تا حد امكان جلوگيري شود . ،استفاده از ريش تراش ، مسواك و ساير وسايل شخصي ديگران كه به نحوي با ترشحات فرد بيمار تماس پيدا مي كند ،ممنوع است.

ـ تا زماني كه آنتي ژن هپاتيت در خون بيمار منفي نشده ،بيمار و خانواده او بايد با خون و ساير ترشحات بدني وي، با احتياط برخورد كنند . بيمار نبايد فعاليت جنسي داشته باشد . مگر اينكه همسروي واكسن هپاتيت را دريافت كرده باشد.

ـ بيمار بايد كادر پزشكي،پزشكان و دندان پزشكاني را كه با وي تماس دارند ،از بيماري خود آگاه سازد.

ـ بهتر است براي شستشوي دست و بدن از صابون هاي ملايم استفاده شود، براي تسكين خارش مي توان از آب سرد كمك گرفت.

ـ در مواردي كه محدوديت مصرف مايعات به دليل ابتلا به ساير بيماري ها وجود ندارد ،مصرف روزانه 2 ليتر مايعات ( بويژه آب ميوه و مايعات شيرين )توصيه مي شود.

ـ توزين روزانه و ثبت آن و گزارش هرگونه تغييرات قابل توجه ناگهاني وزن.

 همچنين در صورت مشاهده هر يك از علايم زير بلافاصله به پزشك خود مراجعه كنيد:

ـ تغيير سطح هوشياري مانند خواب آلودگي،گيجي و اغما

ـ تغييرات خلق وشخصيت

ـ لرزش غير ارادي دستان از ناحيه مچ

ـ خون مردگي كه در اثرضربه جزئي ايجاد شود

ـ استفراغ خوني ، مشاهده خون در ادرار يا در مدفوع

ـ چاقي بدون علت

ـ ورم اندام ها و آسيت شكم

آموزش هاي لازم براي كاركنان مراكز بهداشتي –درماني در تماس با مبتلايان به هپاتيت هاي ويروسي B و C:

ـ انجام واكسيناسيون هپاتيت براي كليه كاركنان مراكز بهداشتي و درماني

ـ بعد از تكميل واكسيناسيون ، اندازه گيري تيتر آنتي بادي جهت كنترل پاسخ ايمني ايجاد شده . در صورت عدم مصونيت كافي ، بايد واكسيناسيون مجددا تكرار شود.

ـ رعايت دقت زياد در هنگام دور ريختن سوزن هاي آلوده  ( استفاده از  Safty Box)

ـ دقت كنيد در هنگام خون گيري ،تزريقات وريدي يا عضلاني براي اين بيمارانt سوزن در دست شما فرو نرود.

ـ در صورت بروز needle stick  و يا پاشيدن خون يا ترشحات بيمار بايد هرچه سريع تر و حد اكثر تا هفت روز ، ايمونوگلوبولين ضد هپاتيت تزريق شود.

تهيه وتنظيم: مژگان سرمد
پرستار بخش فوق تخصصي هماتولوژي انكولوژي
مركز تحقيقات هماتولو‍ژي انكولوژي دانشگاه علوم پزشكي تبريز

منابع مورد استفاده :

1.http://www.kidsnursing.com/hemophilia.htm 2.http://www.aftab.ir/articles/health_therapy/illness/hemophilia
3.http://forum.persianweb.com/showthread.php
4.http:www.pezeshk.us
5. بنياد امور بيماري هاي خاص. آموزش مراقبت از خود در بيماران هموفيلي.
6. بنياد امور بيماري هاي خاص.خونريزي مفاصل و عضلات در بيماران هموفيلي.
7. كانون هموفيلي ايران.. هپاتيت c.
8. بنياد امور بيماري هاي خاص. هموفيلي و هپاتيت.

عوارض حاد مرتبط با تزريق خون

هر نوع نشانه يا علامت ناخواسته يا نا مساعدي که در حين و يا به فاصله 24 ساعت از انتقال يک واحد خون يا فرآورده رخ مي دهد، ناشي از تزريق خون است مگر خلافش ثابت شود .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  يکي از اشتباهات شايعي که رخ مي دهد ،از فرد بيمار بر اساس فرم درخواست خون گيري مي شود، ولي مشخصات فرد ديگري روي برچسب لوله نمونه بيمار نوشته مي شود .

علائم و نشانه هاي عوارض حاد مرتبط با تزريق خون در بيماران هوشيار

* علائم عمومي :                        * علائم سيستم عصبي :
تب                                               گزگز اندام ها
درد قفسه سينه                           * علائم سيستم تنفسي :
درد کمر                                         تاکي پنه
درد عضلاني                                   تنگي نفس
سردرد                                            سرفه
احساس گرما در محل تزريق يا در طول رگ     ويز

* علائم قلبي – عروقي :                   * علائم گوارشي :
تغييرات ضربان                                تهوع
قلب (تاکي کاردي، براديکاردي)          استفراغ
خونريزي                                          کرامپ شکمي
* علائم جلدي :                               * علائم کليوي :
راش                                               تغييرات در حجم
کهير                                              ادرار (اليگوري، آنوري)
خارش                                            تغيير در رنگ ادرار

علائم در بيمار غير هوشيار :

* نبض ضعيف

* تب

* افت فشار خون يا افزايش فشار خون

* تغيير در رنگ ادرار

* افزايش خونريزي در محل جراحي

* تاکي کاردي، براديکاردي

* اليگوري، آنوري

واکنش هاي حاد تزريق خون در ابتداي امر ممکن است ، تظاهرات يکسان داشته باشند بنابراين هر نشانه اي بايد جدي گرفته شود و تزريق خون متوقف تا علت مشخص گردد.

بررسي نشانه هاي مهم عوارض حاد مرتبط با تزريق خون

تب :

افزايش 1 درجه سانتي گراد يا بيشتر در دماي پايه بدن طي تزريق خون و يا در طي 2-1 ساعت بعد از اتمام تزريق خون .

اقدامات فوري :

-قطع تزريق خون و باز نگاه داشتن مسير وريدي با نرمال سالين

-چک مجدد علائم حياتي

-تاييد هويت بيمار با توجه به مستندات موجود (کيسه خون – فرم درخواست خون و…) به جهت کسب اطمينان از تزريق فرآورده مورد نظر به بيمار مورد نظر.

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کيسه و ست تزريق خون – نمونه خون و ادرار جديد از بيمار بعد از وقوع عارضه به بانک

-پيگيري و تحت نظر گرفتن شديد بيمار

(ادامه تزريق (البته پس از قطع اوليه خون) در FNHTR مورد بحث مي باشد و بستگي به نظر پزشک معالج – وضعيت باليني بيمار و نتايج آزمايشات انجام شده از جمله رد واکنش هموليتيک داشته و در صورت ادامه تزريق بايد با نظارت دقيق و شديد پزشک معالج و پرستار انجام شود.

تنگي نفس

اقدامات فوري :

– قطع تزريق خون و باز نگاه داشتن مسير وريدي با نرمال سالين

-چک مجدد علائم حياتي

-تاييد هويت بيمار  با توجه به مستندات موجود (کيسه خون – فرم درخواست خون و …)به جهت کسب اطمينان از تزريق فرآورده مورد نظر به بيمار مورد نظر.

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کيسه و ست تزريق خون – نمونه خون و ادرار جديد از بيمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

کهير

کهیروساير علائم احتمالي همراه :

ادم صورت، ادم راههاي هوايي ، علائم و نشانه هاي سيستم تنفسي تحتاني ، افت فشار خون ، شوک

اقدامات فوري :

-قطع تزريق خون و بازنگاه داشتن مسير وريدي با نرمال سالين ،

-چک مجدد علائم حياتي

-تاييد هويت بيمار  با توجه به مستندات موجود (کيسه خون – فرم درخواست خون و …)به جهت کسب اطمينان از تزريق فرآورده مورد نظر به بيمار مورد نظر

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کيسه و ست تزريق خون – نمونه خون و ادرار جديد از بيمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

اقدامات مورد نياز :

* تجويز آنتي هيستامين مانند : ديفن هيدرامين

*ادامه تزريق خون با نظارت دقيق و شديد پرستار و پزشک معالج در صورتي که کهير پوستي کمتر از 3/2 سطح بدن باشد و بيمار علامت ديگري نداشته باشد و کهير بيمار به درمان جواب داده و فروکش کرده باشد

توجه :

در صورتي که کهير تمام سطح بدن را فرا گرفت و يا با ساير علائم سيستميک همراه شد بايستي بلافاصله تزريق خون مجدداً قطع و اقدامات حمايتي – درماني آغاز گردد .

افت فشار خون

تعريف :کاهش واضح فشارخون سيستوليک و يا دياستوليک

* در کم فشاري مرتبط با تزريق خون بيمار علائم و نشانه هاي عوارض ديگر انتقال خون مانند (تب – لرز – تنگي تنفس و…) وجودندارد . درجه کاهش فشار خون که براي تشخيص لازم است مورد بحث بوده و در کل کاهش30-10 مي ليتر جيوه را در فشار سيستول يا دياستول خون شرياني به نسبت مقدار پايه قبل از تزريق در نظر مي گيرند .

* کاهش فشار خون در خلل تزريق آغاز شده و با قطع تزريق خون بلافاصله بر طرف مي گردد.
* چنانچه افت فشار خون تا 30 دقيقه بعد از قطع تزريق خون بر طرف نگردد قطعاًتشخيص ديگري مطرح مي باشد .

اقدامات فوري :

-قطع تزريق خون و بازنگاه داشتن مسير وريدي با نرمال سالين ،

-چک مجدد علائم حياتي

-تاييد هويت بيمار  با توجه به مستندات موجود (کيسه خون – فرم درخواست خون و …)به جهت کسب اطمينان از تزريق فرآورده مورد نظر به بيمار مورد نظر

-اطلاع به پزشک معالج

-اطلاع به بانک خون

-ارسال کيسه و ست تزريق خون – نمونه خون و ادرار جديد از بيمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

عوارض حاد مرتبط با تزريق خون (آلودگي باکتريايي)

منشأ آلودگي :

1- ورود فلورنرمال از پوست اهداء کننده در هنگام اهداء خون
2- باکتريمي مخفي در اهداء کننده
3- ورود باکتري در حين جمع آوري – تهيه و ذخيره سازي فرآورده بيشتر با فرآورده هاي پلاکتي اتفاق مي افتد چون در دماي اتاق نگهداري مي شوند .

علائم :

* تب – لرز – تاکي کاردي – افت فشار خون – شوک – نارسايي کليه

درمان :

* تجويز آنتي بيوتيک وسيع الطيف

* عودت کيسه خون به بانک خون جهت انجام کشت و رنگ آميزي گرم

* حفظ برون ده ادراري

* بررسي عوارض احتمالي موجود نظير نارسايي کليوي و يا تنفسي و DIC

پيشگيري :

* بررسي کيسه خون قبل از تزريق از جهت وجود علائم، هموليز ، کدورت ، گاز ، تغيير رنگ ، لخته توسط پرسنل بانک خون و پرستار

* بهتر است تزريق فرآورده گويچه قرمز در طي دو ساعت و تزريق پلاکت يا پلاسما در خلال 60 – 30 دقيقه کامل شود .

* فرآورده RBC  حداکثر مي تواند 30 دقيقه در دماي اتاق (24-20) سانتي گراد پس از خروج از بانک خون در بخش نگهداري شود .

واکنش تب زاي غير همولتيک FNHTR

تعريف :

افزايش 1 درجه سانتي گراد يا بيشتر در دماي پايه بدن طي تزريق خون و يا در طي 2-1 ساعت بعد از اتمام تزريق خون .

مکانيسم :

* وجود آنتي بادي برعليه آنتي ژن سيستم HLA موجود بر روي گلبول هاي سفيد در گيرنده خون

* تجمع سيتوکين هاي تب زاي محلول در واحد اهداء شده در حين ذخيره سازي .

درمان :

استفاده از مسکن استامينوفن .

نکته:معمولأ در FNHTR مابقي فرآورده خوني دیگرتزريق نمي گردد. مگر در موارد استثناء (ادامه تزريق در FNHTR مورد بحث مي باشد و بستگي به نظر پزشک معالج -وضعيت باليني بيمار و نتايج آزمايشات انجام شده از جمله رد واکنش هموليتيک داشته و در صورت ادامه تزريق بايد با نظارت دقيق و شديدپزشک معالج و پرستار انجام شود . )

واکنش هموليتيک حاد (AHTR)

علت :

در اکثر موارد به علت تزريق خون نامنطبق از نظر سيستم ABO به علت اشتباهات انساني اتفاق مي افتد

علائم :

تب – لرز همراه باسفتی عضلات- تهوع- استفراغ-اسها ل- افت فشار خون – درد قفسه سينه-درد پشت –  DIC و نارسايي کليه-تنگی نفس-تاکیکاردی.

درمان :

* قطع فوري تزريق خون

* کنترل و حفظ برون ده ادراري به کمک مايعات و ديورتيک

*مُسکن

*درمان افت فشار خون

* ارسال کيسه و ست تزريق – خون نمونه خون و ادرار جديد از بيمار بعد از وقوع عارضه به بانک خون

واکنش آلرژي خفيف

علت :

حساسيت داشتن گيرنده خون به آنتي ژنهاي موجود در پلاسماي اهداء کننده

علائم:

کهير- خارش

درمان:

مصرف آنتي هيستامين

آنافيلاکسي

علت :

يکي از علل ان IgA deficiency مي باشد .

علائم:

تنگي نفس برونکو اسپاسم – ادم لارنکس- افزايش فشار خون- ويز و در نهايت شوک

درمان :

* اکسيژن درماني

* مصرف اپي نفرين

* قرار دادن بيمار در وضعيت TRENDELENBERG

* تجويز مايعات وريدي

* آنتي هيستامين (در صورت وجود کهير )

* مصرف کورتون با توجه به شدت علائم

آسيب حاد ريوي مرتبط با تزريق خون ترالي (TRALI)

تعريف :

شروع ناگهاني هيپوکسمي در حين تزريق خون و يا 6 ساعت پس از تزريق به همراه ادم دو طرفه ريوي با منشأ غير قلبي در بيماري که سابقه چنين مشکلي را قبل از تزريق نداشته است .

علت :

در بيشتر موارد علت وجود آنتي بادي برعليه آنتي ژن سيستم HLA موجود برروي گلبول هاي سفيد در اهداء کننده خون مي باشد .

علائم :

تنگي نفس – هيپوکسمي – تب – تاکي کاردي- سيانوز-لرز-ادم ریوی.

درمان :

* درمان حمايتي است .

* اکسيژن درماني در صورت هيپوکسي بيمار .

* مکانيکال و نتيلاسيون در موارد شديد .

– ديورز انديکاسيون ندارد .

– ارزش استروئيد ها در درمان ثابت شده نيست..

واكنش هاي هموليتيك تاخيري

بر طبق تعريف حد اقل 24 ساعت پس از تزريق خون اتفاق مي افتد. زمان بين تزريق خون تا تشخيص يك DHTR روزها تا هفته هاست . بيشتر بيماران طي دو هفته اول پس از تزريق خون علائم را نشان مي دهند . با اين حال علائم باليني DHTR شايد شش هفته بعد از تزريق تشخيص داده شوند .

علائم باليني :

* هموليز معمولأ به صورت خارج عروقي است اما هموليز داخل عروقي نيز ممكن است اتفاق بيفتد .
خوشبختانه ، اين واكنش ها نسبت به AHTR(واکنش حادهمولیتیک)با شدت كمتري رخ مي دهند ، بنابراين شايد مورد چشم پوشي قرار گيرد .

* كم خوني غير منتظره و تب به دنبال تزريق فرآورده گلبول قرمز مشخصه DHTR است .

* علائم باليني ديگر : زردي – درد قفسه سينه – تنگي نفس به ندرت ممكن است علائم نا رسايي حاد كليوي ايجاد شود .

* در بيماران مبتلا به بيماري سلول داسي شكل ممكن است ايجاد كريز كند .

علايم باليني

راش ماكولو پاپولر، انتروكوليت و اسهال ، تب ، اختلال علكرد كبدي و پان سيتو پني.
راش در تنه شروع شده و سپس و ممكن است به اندام ها هم برسد.

تشخیص

بيوپسي پوست

1- انفيلتراسيون لنفوسيتي دور عروقي سطحي
2- تشكيل بول هاي كراتينوسيتي نكروتيك

تشخيص افتراقي

• واكنش هاي دارويي
• بيماري هاي ويرا ل

از دیگرعوارض تزریق خون:

 هيپوترمي

 افزايش حجم داخل عروقي و نارسايي احتقاني قلب

 هپاتيت کلاسيک

 ايسکمي احشاء

 بيماري پيوند عليه ميزبان

 پورپورا: پورپورا عارضه‌ي نادري بوده و خود را 1 تا 2 هفته پس از تزريق خون به صورت ترومبوسيتوپني نشان مي‌دهد. 7/1% مردم فاقد آنتي‌ژن اختصاصي پلاکتي (Zwa) PLA1 بوده لذا در خون اين گروه آنتي‌بادي PLA1 وجود دارد. تزريق خون حاوي آنتي‌ژن PLA1 باعث جذب اين آنتي‌ژن‌ها روي پلاکتهاي گيرنده‌ي خون شده و اين پلاکتها بنوبه‌ي خود با آنتي‌باديهاي PLA1 گيرنده‌ي خون واکنش نشان داده و باعث تخريب پلاکتها در کبد و طحال مي شوند.

 افزایش تجمع آهن :هرواحدگلبول قرمز دارای250میلی گرم آهن است.ازآنجاکه هیچ مکانیسم فیزیولوژیکی برای دفع آهن اضافه دربدن وجودندارد(1میلی گرم درروز)بیمارانی که مکرراًخون دریافت میکنندپس ازمدتی دچار انباشتگی آهن میشوندوهموسیدروزیس درآنهابروزمیکند.

 هموسيدروز: هر واحد خون حاوي 250 ميلي‌گرم آهن بوده و در تزريق مکرر خون (به عنوان مثال در بيماران تالاسمي) آهن در تمام بافتها از جمله کبد، پوست، قلب و غدد داخلي رسوب کرده و باعث سيروز کبدي شده و نيز با کاتاليز نمودن پراکسيداسيون چربي غشاي سلولها و آزاد شدن آنزيم‌ها از ليزوزومها باعث تخريب و مرگ سلولي مي‌شود.

 هيپرکالمي :ميزان پتاسيم در خون ذخيره با عمر حدود سه هفته 5 تا 6 برابر مي‌شود.

تزريق آن با سرعت بيش از 120 ميلي ليتر در دقيقه باعث هيپرکالمي مي‌شود

 هيپوکلسمي و مسموميت سيترات: واحد خون سريعتر از 5 دقيقه يا بيش از 6 ليتر خون تزريق شود ممکن است مسموميت با سيترات (غلظت مسموميت mg/dl100) به وجودآید.

 اسيدوز: pH خون ذخيره به علت توليد اسيد لاکتيک، اسيد پيروويک و گاز CO2 و نيز وجود اسيدسيتريک، اسيدي و در حدود 6/6 تا 2/7 مي‌باشد

 انتقال عفونتها:

1- ويروس ايدز (HIV)

2- هپاتيت B,C,D,G

3- سيتومگالوويروس (CMV)

4- ابشتاين بار ويروس (EBV)

5- سيفيليس

6- تب مالت

7- يرسينيا

8- مالاريا

9- ليشمانيا

10- تريپتانوزومياز-

11- Yaws

12- E.Coli (اشريشياکولي)

13- استاف اپيدرميديس

14- باسيلوس سرئوس

15- پسودوموناز

 اقدامات آزمایشگاهی موردنیاز وقتی به واکنشهای ناشی از انتقال خون شک میکنیم:

1-بررسی مجددوقوع اشتباهات دفتری

2-ارسال نمونه خون جدید ازبیمارجهت:

=بررسی چشمی وجودهمولیزدرسوپرناتا نت نمونه قبل وبعدازتزریق
=تکرار آزمایشDATدرصورت حصول نتیجه مثبت انجام DATبرنمونه قبل از تزریق

3-ارسال نمونه ادرارجهت بررسی هموگلوبینوری
نتیجه گیری وجمع بندی

قبل ازتزریق خون:

=مراحل تزریق رابرای بیمار توضیح دهید.

=علائم حیاتی راطی15دقیقه اول وسپس بافواصل منظم در فرم نظارت برتزریق یادداشت کنید.
=درفرمهای مربوطه تاریخ وساعت-نوع ومقدارفرآورده –علائم حیاتی-عوارض مرتبط باتزریق خون راثبت نمایید.

=هیچ نوع دارویی نبایدبه کیسه خون اضافه گردد .زیراممکن است حاوی کلسیم باشندکه باسیترات موجوددرکیسه ایجادلخته کنند.محلول های دکستروز نیزباعث لیز گلبولهای قرمز میشود.

=تمام فرآورده هابایدتوسط یک ست تزریق که شامل فیلتر170-260میکرونی است تزریق شوند.

=استفاده ازBlood Warmerبرای گرم کردن خون فقط با صلاحدید پزشک قابل انجام است ودرضمن  استفاده از آب گرم وشوفاژو…به هیچ وجه جایز نیست.

=گرم کردن خون به میزان42درجه ممکن است باعث لیز خون شود.

آشنایی با انواع فرآورده های خونی

آشنایی با انواع فرآورده های خونی و نحوه ی نگهداری انديكاسيون ها و علائم اختصاری

فرآورده هاي خون آن دسته از مواد تشكيل دهنده خون هستند كه كاربرد درماني داشته ،مي توانند به وسيله سانتريوفيوژ، فيلتر كردن و منجمد نمودن با استفاده از روش هاي مرسوم انتقال خون تهيه گردند .

الف)پلاسمای تازه منجمد FFP

ب)کرایوپروسیپیتات

ج)کرایوپورپلاسما(CPP)(Cryo Poor Plasma)

د) خون کامل(whole blood)

ه)پلاکت متراکم(plateet concentration)

و) گلبول قرمزمتراکم(RBC)شامل:

∞گلبول قرمز شسته شده
∞ گلبول قرمز کم لکوسیت
∞ گلبول قرمز اشعه داده شده
∞ گلبول قرمز منجمدشده

الف) پلاسماي تازه منجمد

تعریف: مايع حاصل از يك واحد خون كامل است كه طي8-6 ساعت جمع آوري و درعرض یک ساعت منجمد مي شود .

– حجم هر واحد تقريبا 250-200 ميلي ليتر است .

اين فرآورده داراي مقادير نرمال فاكتورهاي انعقادي و آلبومين ايمونو گلوبولين و آنتي ترومبين مي باشد .

دماي مناسب براي نگهداري اين فرآورده خوني در بانك خون 18- درجه سانتي گراد و پايين تر مي باشد .

در هنگام استفاده از FFP  بايد آن را در 37 درجه سانتي گراد ذوب كرد و پس از ذوب شدن در عرض حداكثر 4 ساعت مصرف كرد چنانچه پلاسمايي پس از ذوب شدن مورد استفاده قرار نگيرد ، مي توان آن را در يخچال در دماي يك تا 6 درجه سانتي گراد گذاشت وتا 24 ساعت ، هنوز هم به عنوان پلاسماي تازه مورد استفاده قرار داد .

* سرعت تزريق  در بالغين : 300-200 ميلي ليتر در ساعت

* سرعت تزريق  در كودكان : 120-60 ميلي ليتر در ساعت

* بايد از طريق فيلتر 260-170 ميكروني (صافي استاندارد) تزريق شود .

* در تزريق پلاسما احتياجي به كراس مچ نيست. ولي همگروهي سيستم ABO بين دهنده و گيرنده را بايد رعايت كرد و چنانچه پلاسماي هم گروه يا سازگار با بيمار يافت نشود ،مي توان از پلاسماي اهداكننده گروه  AB به عنوان دهنده همگاني پلاسما استفاده كرد ، چون اين افراد فاقد آنتي A  و آنتي B هستند .

* تجويز روتين RHIG بعداز تزريق حجمهاي نسبتاًكوچك پلاسما انديكاسيون نداشته اگر چه منطقي است خانم هاي RH  منفي در سنين باروري كه تحت PLASMA  EXECHANGE  قرار مي گيرند ، هر سه هفته يكبار RHIG به ميزان 50 ميكروگرم دريافت نمايند.

* ميزان درماني پلاسما جهت تصحيح فاكتورهاي انعقادي10cc تا 20ccبه ازاي هر كيلوگرم وزن بيمار است .

انديكاسيون هاي مهم تزريق پلاسما (FFP)

* كمبود چندين فاكتور انعقادي

* كوآگولوپاتي رقتي

* خونريزي در بيماري كبدي

* انعقاد داخل رگي منتشر (DIC)

* برگشت سريع اثر وارفارين در موارد خونريزي يا نياز به جراحي

* TTP ترومبوتیک-ترومبوسایتوپنیک -پورپورا

* PT,PTT بيش از 5/1 برابر ميانگين طيف مرجع

* كمبود فاكتورهاي انعقادي (در صورت عدم دسترسي به كنسانتره فاكتور)

كنترا انديكاسيون هاي تزريق پلاسما

پلاسماكنترانديكاسيون ندارد امادرمواردزيرهم كمك كننده نميباشد:

– افزايش حجم

– جايگزيني ايمنوگلوبولين هادرنقص ايمني

– حمايت تغذيه اي وترميم زخم

ب)كرايو پرسيپيتات Cryo precipitate)

تعریف: كرايو رسوبی ازFFPاست که به صورت کنترل شده ذوب گشته ومجدداًبا cc20-10پلاسمابصورت سوسپانسیون درآمده است. این فراورده حاوی فاکتورهای زیر است :

1-فاکتور VIII: به میزان 120-80 واحد بین المللی

2- فیبرینوژن mg 300-150

3- فاکتور فون ویلبراند(VWF) به میزان 70%-40% مقدار اولیه

4- فاکتور XIII به میزان 30% – 20% مقدار اولیه

5- مقادیر قابل توجهی فیبرونکتین

* حجم هر واحد تقريبا 15 ميلي ليتر است.

* كرايو را پس از تهيه بايد هر چه زودتر مصرف نمود و يا حداكثر در عرض 2 ساعت پس از تهيه در دماي -30 درجه سانتي گراد منجمد شود. كرايو بايد از طريق فيلتر 260-170 ميكروني (صافي استاندارد ) تزريق شود .

* براي مصرف كرايو ابتدا بايد در 37 درجه سانتي گراد ذوب شود وپس از ذوب شدن نبايد دوباره منجمد گردد و لازم است هر چه سريعتر مصرف گردد. پس از ذوب شدن فقط حداكثر تا 24ساعت در دماي 6-1درجه قابل نگهداري و مصرف است .

* سرعت تزريق بسته به تحمل بيمار داشته و بايد هر چه سريعتر تزريق شود .

* ميزان مصرف كرايو بستگي به عوامل مختلفي داشته و به عنوان مثال براي هيپو فيبرينوژ نميا معمولأ يك واحد (كيسه) به ازاي هر 5 تا 10 كيلوگرم وزن بدن مي باشد .

*استفاده ازفراورده سازگارازنظرABOبه ویژه برای کودکان که حجم خون آنهاکم است ارجحیت دارداماانجام آزمایش سازگاری قبل از تزریق لازم نمیباشدوچون حاوی گلبول قرمز نیست انجام آزمایشRHهم لازم نیست.

انديكاسيون هاي مهم تزريق رسوب كرايو

* كمبود فاكتور 8 (در صورت عدم دسترسي به كنسانتره فاكتور )

* هيپو فيبرينوژنمي

* كمبود فاكتور 13

* خونريزي اورميك (DDAVP در اين حالت ارجحيت دارد )

* چسب فيبرين موضعي

ج) کرایوپورپلاسما(CPP)(Cryo Poor Plasma)

* حجم آن حدود 200 سي سي  مي باشد. نام ديگر اين فرآورده (CRYO PRECIPITATE-REDUCED ) مي باشد .

* اين فرآورده حاوي مقادير خيلي كم فيبر ينوژن ، فاكتور (VIIIC) و فاكتور فون ويلبراند مي باشد . ليكن ساير فاكتور هاي پلاسمايي را به حد كافي دارد .

* در درمان بيماران مبتلا به TTP  كاربرد دارد .

د)(Whole blood) خون کامل

* يك واحد خون كامل شامل 450 سي سي خون ( به طور متوسط ) و 63 ميلي ليتر ماده ضد انعقاد – نگهدارنده است .

هماتوکريت آن 36 تا 44% است .

* در فرد بالغ مصرف يک واحد از آن هموگلوبين را g/dl 1 و هماتوکريت را 3% افزايش مي دهد.
* تزريق خون کامل همگروه از نظر سيستم ABO  و RH با گيرنده الزامي است  .

* حتما از ست تزريق خون بايد استفاده شود .

*انديكاسيون هاي مصرف خون کامل جايگزيني بيش از يک حجم خون يا بيش از 4 -5 ليتر در طي 24 ساعت در يک فرد بالغ.

*مدت نگهداری35روز(باماده ضدانعقادCPDA-1)و21روز(باضدانعقادCPD)میباشدودمای خون کامل وخون فشرده 1-6درجه سانتی گراد است.

اندیکاسیون های مصرف خون کامل

1-Massive Transfusion (جایگزینی بیش ازیک حجم خون یابیش از4-5لیتردرطی 24ساعت دریک فردبالغ)

2-Exchange Transfusion(تعویض خون)

3-درمواردی که کنسانتره قرمز در دسترس نباشد.

کنترا انديكاسيون هاي مصرف خون کامل

1-نارسايي احتقاني قلب

2  -آنمي مزمن

د-پلاكت متراكم (Platelet concentration)

تعریف:حجمي از سلولهاي پلاكتي كه ازخون كامل جداشده است.

* حجم70-50 ميلي ليتر

* دوز مناسب تزريق در بالغين به خوبي تعيين نشده است .ولي مي توان پاسخ درماني به تزريق را با محاسبه CCI  امكانپذير نمود. معمولا يك دوز درماني براي يك بيمار بالغ به 5 واحد يا بيشتر نياز دارد .

* تزريق هر واحد پلاكت رندوم 10000 – 5000 در ميكروليترو پلاكت آفرزيس 60000-30000 در ميكروليتر پلاكت را افزايش مي دهد .

* پلاكت در دماي 24-20 درجه سانتي گراد و به طور متوسط 22 درجه به مدت5-3 روزهمراه باتکانهای ملایم وآژیتاسیون  قابل نگهداري است.

* تزريق پلاكت همگروه و يا سازگار از نظر سيستم ABO با گلبول قرمز گيرنده توصيه مي گردد.

بيماران RH  منفي بايستي پلاكت  RH  منفي دريافت نمايند به خصوص در كودكان و يا زنان در سنين باروري در غير اين صورت بايد از ايمونوگلوبولين RH  استفاده شود .درموردسایربیماران تزریق پلاکت بدون درنظرگرفتن سازگاری ABOامکانپذیراست.

انديكاسيون هاي مهم تزريق پلاكت

* ترومبوسيتوپني به علت كاهش توليد پلاكت :

– پايدار سازي وضعيت بيمار   PIT<10,000

– در صورتي كه بيمار تب دارد  PIT<20,000

* در صورت خونريزي شبكيه يا CNS و خونريزي عروق كوچك به علت اختلال عملكرد پلاكت :
PIT<100,000

* درصورت خونریزی یاانجام اقدامات تهاجمی یاجراحی:    PlT<40,000-50,000

كنتر انديكاسيون های تزریق پلاکت

* تزريق پلاكت در ITP  انديكاسيون ندارد مگر در صورت خونريزي فعال .

* در(Heparin Induced Thrombocytopenia)HIT و TTPتزريق پلاكت مي تواند زيان بار باشد .
و) گلبول قرمز(RBC)(Packed cell)

تعریف: حجمي ازخون كه سرم آن جداشده باشد.

* حجم هر واحد تقريبا 250 ميلي ليتر است.

* فاصله زماني مناسب براي تزريق Packed cellاز زمان ارسال توسط بانك خون تا شروع تزريق بر بالين بيمار 30 دقيقه مي باشد .

* هماتوكريت گلبول قرمز متراكم  65 تا 80 درصد مي باشد .

*مدت نگهداري (با ضد انعقاد CPDA-1) 35 روز مي باشد دماي نگهداري خون كامل و خون فشرده 6-1 درجه سانتي گراد مي باشد .

* سرعت تزريق در بالغين 300-150 ميلي ليتر در ساعت و در كودكان 5-2 ميلي ليتر به ازاي هر كيلو گرم در ساعت است.

*تزريق RBC هم گروه و يا سازگار از نظر سيستم ABO با پلاسماي گيرنده الزاميست .

*در فرد بالغ مصرف يك واحد از آن هموگلوبين را g/Dl 1 و هماتوكريت را 4-3 در صد افزايش مي دهد. در اطفال تزريق به ميزانMl/kg 8-10 هموگلوبين را g/Dl2 هماتوكريت را 6 درصد افزايش مي دهد.

انديكاسيون هاي مهم تزريق گويچه هاي قرمز

* آنمي علامت دار در يك بيمار با حجم خون طبيعي (علائم مانند نارسايي احتقاني قلب ، آنژين و …)

* از دست دادن حاد خون بيشتر از 15 % حجم خون تخمين زده شده ACUTE BLOOD LOSS>15%

*HB<9  قبل از عمل جراحي و انتظار از دست دادن بيش از  500 ml خون در عمل جراحي

* HB<7 در يك بيمار بد حال و بحراني

* HB<8 در بيمار مبتلا به سندرم حاد عروق كرونر

* HB<10 همراه با خونريزي ناشي از اورمي يا ترومبوسيتوپني

*  در بيماري سلول داسي شكل (SCA)

تذكر :

جهت تزريق خون کامل و Packed cellسازگاری ABOوانجام کراس مچ الزامی است.

کنترل عفونت های بیمارستانی

عفونت بیمارستانی به عفونت هایی گفته می شود که به صورت محدود یا منتشر و در اثر واکنش های بیماری زا مرتبط با خود عامل عفونی یا سموم آن در بیمارستان ایجاد می شود به شرطی که حداقل 48 تا 72 ساعت بعد از پذیرش بیمار در بیمارستان ایجاد شود ,در زمان پذیرش ,فرد نباید علائم آشکار عفونت مربوطه را داشته باشد و بیماری در دوره نهفتگی خودنباشد .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  معیارهای مرتبط با تعریف عفونت اختصاصی با لحاظ نمودن کد خاص جهت تعریف عفونت بیمارستانی وجود دارد که در بیمارستانها موجود است .ک

طبق تعریف نظام کشوری مراقبت عفونت های بیمارستانی در ایران (NNIS) چهار نوع از عفونت های بیمارستانی بایستی گزارش داده شود که شامل :

– عفونت ادراری
– عفونت محل جراحی
– پنومونی
– عفونت خونی می باشند.

جزوات کامل این دستورالعمل در بخش های بیمارستان موجود می باشد .

اقدامات لازم در مورد پيشگيري ثانويه از بروز HIV

در كاركنان بهداشتي درماني

الف ) آسيبهاي پر خطر از نظر HIV

1. آسيب با سوزن كلفت و توخالي

2. آسيب هاي عميق

3. آسيب با وسايل داراي خون واضح

4. آسيب با سوزن هايي كه از داخل رگ بيمار خارج شده اند .

5. فرد منشاء در مراحل اوليه HIV يا در مراحل پيشرفته بيماري و ايدز باشد .

ب ) آسيبهاي كم خطر از نظر HIV

1. آسيب با سوزن نازك و توپر مثل سوزن بخيه

2. تماسهاي سطحي و زير پوستي

3. تماس با مايعات غير خوني بدن

4. تماس سطح وسيعي از پوست سالم با

خون يا مايعات خوني – يا تماس سطح كوچكي از پوست سالم به مدت بيش از چند دقيقه

ج ) آسيب هاي بي خطر

1. تماس با مايعات غيرخوني و بالقوه غير عفوني مثل : ادرار و اشك

2. تماس سطح كوچكي از پوست سالم يا تماس كوتاه مدت

3. اقدامات اوليه پس از تماس :

1. شستشوي محل آسيب ديده با آب و صابون به مدت حداقل  5-3 دقيقه ( نيازي به كاربرد مواد ضدعفوني كننده مثل الكل يا بتادين نيست(

2.  شستشوي مخاط چشم يا دهان با آب فراوان .

3. ارزيابي خطر انتقال HIV در اسرع وقت و ترجيحاً در 24 ساعت اول

• در اين مورد بايد به خوني بودن و ميزان آن و راه تماس آن دقت شود .

• در مورد تماسهاي مخاطي نيز بايد به نوع ماده و خوني بودن آن و مدت زمان تماس دقت شود .

• در تماسهاي سطحي پوست بايد به وضعيت پوست از جهت وجود خراش يا درماتيت دقت شود .

4. ارزيابي وضعيت فرد منشاء تماس :

الف ـ بايد از نظر HIV ارزيابي شود

ب ـ در صورتيكه HIV  مثبت باشد بايد مرحله بيماري و تعداد TCell CD4 و بار ويروسي و سابقه درمان مشخص شود .

ج ـ علائم باليني و نتايج آزمايشات و سابقه بيماريها و رفتارهاي پر خطر در برآورد احتمال آلوده كنندگي فرد منشاء تماس مفيد است .

د ـ در صورت وجود احتمال خطر بايد در اسرع وقت نمونه خون جهت تست HIV فرستاده شود .

ه ـ در صورت منفي بودن تست ELIZA – HIV در فرد منشاء تماس نيازي به پيگيري و شروع درمان پيشگيري فرد آسيب ديده نمي باشد .

ح ـ در صورتيكه احتمال عفونت HIV در فرد منشاء تماس زياد باشد شروع درمان پيشگيري 2 دارويي تا زمانيكه نتايج آزمايشات مشخص شود توصيه مي شود .

خ ـ در صورتيكه فرد منشاء تماس نا مشخص باشد نيازي به درمان پيشگيري نيست مگر اينكه احتمال آلودگي به HIV بالا باشد .

ذ ـ انجام آزمايش بر روي سوزن يا وسايل تيز آلوده خطرناك بوده و حساسيت كمي دارد و توصيه نمي شود .

• دستوالعمل کمک های اولیه فوری پس از تماس و نیدلینگ شدن در کارکنان بهداشتی و درمانی

الف) شستشوی زخم با صابون و آب ولرم

• کمک به جلو گیری خونروی در محل اولیه زخم (موضع تماس )

• خود داری از مالش موضعی چشم

• شستشوی چشم ها و غشا مخاطی با مقادیر زیاد آب در صورت آلودگی

ب) گزارش فوری سانحه به سوپر وایزر بالینی

ج)گرفتن تاریخچه کامل از بیمار و مشخص کردن بیمار پر خطر

ه)گزارش فوری به سوپر وایزر بالینی و کنتر ل عفونت

و)در صورتی که منبع شناخته شده HIV/HBVباشد ,5-10میلی لیتر خون از فرد مورد تماس گرفته و به منظور پیگیری آتی ذخیره شود

ز)در صورتی که آلودگی منبع تماس با عفونت هپاتیت B/C—HIVنامشخص باشد ,5-10میلی لیتر خون از منبع تماس جهت بررسی هپاتیت B/C-HIVاخذ و مورد آزمایش قرار گیرد .

شستن دست ها (کتاب مرجع استاندارد های خدمات پرستاری)

هدف: جلو گیری از انتقال بیماری از پرسنل به بیمار و از بیمار به بیمار دیگر

عامل انجام کار :کلیه کارکنان بهداشتی و در مانی

1. انگشتر –ساعت –ناخن مصنوعی –زیور آلات را از دست خارج کنید

2. ناخن ها باید کوتاه تر از5/سانتی متر باشد .

3. طبق قوانین بین المللی  کار با ناخن های بلند و مصنو عی و یا وجود لاک در بخش های ویژه و اتاق عمل و نوزادان هنگام تماس مستقیم با بیمار ممنوع است.

4. ابتدا دست ها را از آرنج خیس کرده –سپس با صابون به خوبی مالش دهید (هرگز از صابون جامد استفاده نشود زیرا باعث ایجاد آلودگی متقابل می گردد.

5. دست ها را طوری نگه دارید که آب قسمت آلوده به قسمت تمیز جریان پیدا نکند

6. حدود 10 ثانیه دست های خود را با محلول مالش دهنده دست مالش دهید.

7. به علت اینکه میکرو ارگانیسم ها در زیر ناخن و اطراف انگشت ها متمرکز هستند باید به این نواحی توجه خاص شود.

8. از پاشیده شدن آب روی خود یا کف زمین اجتناب کنید زیرا رشد میکرو ارگانیسم ها روی سطوح مرطوب سریع تر می باشد.

9. از لمس و تماس با سینک دستشویی اجتناب کنید.زیرا به شدت آلوده می باشد.

10. پس از شستن کامل دست ها –آن را به خوبی با دستمال کاغذی خشک کنید.

11. در صورتی که شیر دست شویی مجهز به کنترل بازویی یا پایی نمی باشد  جهت بستن شیر آب از دستمال کاغذی خشک استفاده کنید که باعث انتقال دو باره آلودگی نشود

مهمترین عامل انتقال عفونت های بیمارستانی دست های آلوده می باشد

دستورالعمل دفع زباله ها

زباله ها شامل :زباله های عفونی ,زباله های غیر عفونی ,زباله های تیز و برنده
زباله های عفونی شامل :پانسمان ,پد های خونی ,ست سرم ,سرنگ ها ,باتل های سرم ,همو وک , باتل چست تیوپ ,دستکش های خونی وهر آنچه با ترشحات و خون بیمار آلوده شده است . بایستی در سطل های زرد رنگ با کیسه زباله زرد رنگ ریخته شود .

زباله های عفونی نوک تیز شامل :سر سوزن ها ,تیغ بیستوری ,و سایر وسایل برنده آلوده بایستی در شارپ سیف مخصوص ریخته شود (سرنگ ها همراه نیدل در سطل ها ریخته شود )پس از پر شدن 3/2آن درب سطل بسته و جمع آوری گردد.

زباله های معمولی شامل :سایر زباله ها که در سطل های سفید با پلاستیک سفید جمع آوری می شود .شما موظفید جهت حفظ سلامت خود ,خانواده ,جامعه ,و کارکنانی که با زباله سرو کار دارند در راستای تفکیک زباله ها نهایت دقت را بعمل آورید.

دو روش برای کنترل عفونتهای بیمارستانی و جدا سازی بیماران شامل:

روشهای استاندارد   standard precaution

روش های مبتنی بر شیوه  سرایت شامل زیر گروه های زیر:

1. روش های مبتنی بر سرایت هوایی

2. روش های مبتنی بر سرایت از طریق قطرات معلق در هوا

3. روش های مبتنی بر سرایت از طریق تماس

روشهای استاندارد

1. روشهای استاندارد برای کاهش خطر سرایت پاتوژنهای مسری از راه خون –ترشحات و مواد دفعی بدن به کار رفته و برای تمامی بیماران با هر تشخیصی باید رعایت شود .

2. روش های استاندارد  را در تماس با موارد زیر به کار می بریم :

خون تمامی مایعات و ترشحات و مواد دفعی بدن بجز عرق –خواه دارای خون قابل رویت با چشمان مسلح باشند یا نباشند.

– پوست آسیب دیده

– غشاهای مخاطی

3. روشهای استاندارد به منظور کاهش خطر سرایت میکرو ارگانیسم ها از منابع شناخته یا ناشناخته  عفونت در بیمارستان ها طراحی شده اند.

روشهای مبتنی بر سرایت هوایی

این روش به منظور کاهش خطر سرایت عوامل عفونی از طریق هوا استفاده می شوند .سرایت عوامل عفونی به این شیوه ”از طریق ذرات کوچکی (5میکرونی یا کوچکتر )که به دنبال تبخیر قطرات آب موجود در آنها ”به مدت طولانی در هوا یا ذرات غبار حاوی عوامل عفونی صورت می پذیرد .

میکرو ارگانیسم ها که به این شیوه سرایت می یابند ”می توانند از طریق جریان هوا ”به شکل گسترده ای انتشار یافته و توسط میزبان حساسی که در همان اتاق و یا دورتر از بیمار قرار دارد ”استنشاق گردند (این فاصله ”به عوامل محیطی وابسته است )از این رو اگر تهویه هوا به شکل مناسبی انجام گیرد ”راه مناسبی برای پیشگیری از سرایت عفونت به این طریق ”خواهد بود .

این روش برای بیمارانی اجرا می شود که دارای عفونت با اهمیتی به لحا ظ همه گیری شناسی هستند که از طریق سرایت هوایی گسترش می یابد.

روشهای مبتنی از طریق قطرات معلق در هوا

• این روش به منظور کاهش خطر سرایت عوامل عفونی از طریق قطرات معلق در هوا استفاده می شود .سرایت به این شیوه از طریق تماس قطرات بزرگتر از پنچ میکرون منتشره از سوی فرد ناقل یا مبتلا به عفونت که حاوی میکرو ارگانیسم است با ملتحمه و غشاهای مخاطی بینی و دهان میزبان مستعد ”صورت می گیرد .

این قطرات در اثر سرفه –عطسه– صحبت کردن یا طی اقدامات در مانی مثل ساکشن کردن یا برو نکو سکپی منتشر می شوند .برای سرایت از طریق قطره ”فاصله بین منبع عفونت و فرد مستعد بایستی کم باشد (حداکثر 90سانتی متر)چون قطرات درشت نمی توانند در هوا معلق بمانند و حد اکثر تا فاصله 90سانتی منتقل می شوند.

از سوی دیگر ”چون این قطرات در هوا معلق نیستند ”سیستم های تهویه ”برای پیشگیری از سرایت این عفونتها مو ثر نیست .روش های مبتنی بر سرایت از طریق قطرات معلق در هوا ”برای بیمارانی اعمال می شود که با عوامل ویژه ای که به این طریق قابل سرایت هستند ”عفونی شده اند.

روش های مبتنی بر سرایت تماسی

این روش ها برای کاهش خطر سرایت عوامل عفونی مهم به لحاظ همه گیری شناسی از طریق سرایت تماسی مستقیم و غیر مستقیم مطرح می شود.

• روش مبتنی بر سرایت از طریق تماس مستقیم عبارت است از تماس پوست فرد کولو نیزه یا مبتلا به عفونت با نوعی ارگانیسم باپوست میزبان حساس به آن ارگانیسم و سرایت فیزیکی میکرو ارگانیسم ها .چنین حالتی حین جابجایی بیمار توسط کارکنان –حمام دادن بیمار یا سایر مراقبتهای از بیمار که نیاز به تماس فیزیکی با بیمار دارد ”پدید می آید .

سرایت از طریق تمایس مستقیم ”می تواند بین دو بیمار نیز روی دهد (بطور مثال از طریق تماس دستها )که در این حالت یک بیمار به عنوان منبع میکرو ارگانیسم و دیگری به عنوان میزبان حساس عمل می کند.

• سرایت تماسی غیر مستقیم ”شامل تماس میزبان حساس با میزبان حد واسط آلوده است که غالبا یک جسم غیر زنده در محیط بیمارستان می باشد .روش های مورد استفاده در این مورد ”برای بیمارانی در نظر گرفته می شود که عامل ابتلای آنها به عفونت یا کو لو نیزه شدنشان به ارگانیسم های است که به لحاظ همه گیری شناسی مهم بوده و دارای قابلیت سرایت مستقیم یا غیر مستقیم هستند.

خلاصه ای از انواع احتیا طها و بیمارانی که به آنها نیاز دارند

a) احتیاط های استاندارد

احتیاط های استاندارد را برای مراقبت از کلیه بیماران رعایت کنید.

b)احتیاط های مربوط به سرایت از طریق هوا

علاوه بر احتیاط های استاندارد ”از احتیا طهای مربوط به سرایت از طریق هوا برای بیمارانی که مشکوک به بیماری جدی با میکرو ارگانیسم هایی که از این طریق سرایت می یابند –استفاده می شود.

مثال هایی از این بیماریها شامل موارد زیر است :

1-سرخک

2-آبله مرغان شامل زونای گسترده

3-سل

c)احتیاط های مربوط به سرایت از طریق قطره

علاوه بر احتیاطهای استاندارد ”از این احتیا طها برای بیماریهای جدی توسط میکرو ارگانیسم هاییکه از طریق ذرات درشت سرایت می یابند استفاده می شود .

مثالهایی از این بیماریها شامل:

1 – بیماری مربوط به همو فیلوس انفلو انزای مهاجم نوع bشامل مننژیت –پنو مو نی –اپیگلو تیت و سپسیس

2 – بیماری ناشی از نیسر یا مننژیتیدیس مهاجم شامل :مننژیت –پنومونی-وسپسیس

3 – عفونتهای باکتری جدی در دستگاه تنفسی که از طریق قطرات سرایت می یابند مثل:

1-3-دیفتری(نوع حنجره ای)

-3-مایکو پلاسما نمو نیا

3-3-سیاه سرفه

4-3-طاعون ریوی

5-3-فارنژیت استرپتو کو کی –نمو نیا یا مخملک در نوزادان و خرد سالان

4.عفونتهای ویرو سی شدید که توسط قطرات سرایت می یابد مثل:

1-4-آدنو ویروس

-3-مایکو پلاسما نمو نیا

3-3-سیاه سرفه

4-3-طاعون ریوی

5-3-فارنژیت استرپتو کو کی –نمو نیا یا مخملک در نوزادان و خرد سالان

4. عفونتهای ویرو سی شدید که توسط قطرات سرایت می یابد مثل:

1-4-آدنو ویروس

1-3-دیفتری پوستی

2-3-ویرو س هرپس سیمپلکس

3-3-زرد زخم

4-3-آبسه های بزرگ –سلولیت و زخم بستر

5-3-شپش

6-3-گال

7-3-زونا

4. التهاب خونریزی دهنده ویرو سی ملتحمه

5. عفونت های ویروسی خونریزی دهنده

آموزش روش صحیح اندازه گیری فشار خون

فشار خون یكی از علایم حیاتی مهم است. با اندازه گیری فشار خون اطلاعات مهمی در مورد سلامتی بدست می آید. اندازه گیری فشار خون، بوسیله دستگاه فشارسنج انجام میشود و شیوه ها و روشهای ظریفی دارد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،   فردی كه فشار خون را اندازه می گیرد باید با این شیوه ها و روش ها آشنایی كامل داشته باشد؛ در غیر اینصورت یك اشتباه كوچك ممكن است به كسب اطلاعات ناصحیح درباره مقدار فشار خون اندازه گیری شده منجر شود.

تعریف فشار خون

برای اینكه خون در شریانهای اعضای بدن جاری شود و مواد غذایی را به اعضای مختلف بدن برساند، نیاز به نیرویی دارد كه این نیرو فشار خون نام دارد و مولد آن قلب است. قلب خون را به طور مداوم به داخل دو شریان عمدة بدن، به نام آئورت و شریان ششی پمپ میكند.

از آنجا كه پمپ كردن خون توسط قلب به داخل شریانها نبض دار است، فشار خون شریانی بین دو سطح حداكثر و حداقل در نوسان است. سطح حداكثر یا سطح سیستولی در زمان انقباض قلب و سطح حداقل یا دیاستولی در زمان استراحت قلب بوجود می آید.

فشار خون به دو عامل مهم بستگی دارد؛یكی برون ده قلب است، یعنی مقدار خونی كه در هر دقیقه به وسیله قلب به درون آئورت پمپ می شود و عامل دیگر، مقاومت رگ است؛ یعنی مقاومتی كه بر سر راه خروج خون از قلب در رگها وجود دارد. اگر بخواهیم این رابطه را به شكل فرمول نشان دهیم به قرار زیر است :

مقاومت رگ × برون ده قلب = فشار خون

با تغییر برون ده قلب یا مقاومت رگ مقدار فشار خون تغییر می كند. همچنین فشار خون در طول روز تحت تأثیر عوامل مختلفی تغییر می كند كه از جمله این عوامل وضعیت بدن، فعالیت مغز، فعالیت گوارشی، فعالیت عضلانی، تحریكات عصبی، تحریكات دردناك، مثانه پر، عوامل محیطی مثل دمای هوا و میزان صدا، مصرف دخانیات، الكل، قهوه و دارو است.

غالباً فشار خون را در شریان بازویی اندازه می گیرند. در هر فرد فشار خون را در دو سطح حداكثر و حداقل اندازه گیری می كنند. در زمانی كه قلب منقبض می شود، فشار خون به حداكثر مقدار خود می رسد؛ این سطح را فشار ماكزیمم یا سیستولی می نامند.

سطح مینیمم یا دیاستولی در زمان استراحت قلب كه فشار خون به حداقل مقدار خود می رسد، بدست می آید. هر دو سطح فشار خون به صورت دو عدد كنار هم یا به صورت كسر بر حسب میلیمتر جیوه نشان داده میشود، مثلاً 80/120 یا و عدد بزرگتر 120 معادل فشار ماكزیمم و عدد كوچكتر 80 معادل فشار مینیمم است.

تقسیم بندی فشار خون

1- فشار خون مطلوب : فشار ماكزیمم كمتر از 120 میلیمتر جیوه و فشار مینیمم كمتر از 80 میلیمتر جیوه

2- فشار خون طبیعی : فشار ماكزیمم كمتر از 130 میلیمتر جیوه و فشار مینیمم كمتر از 85 میلیمتر جیوه

3- فشار خون كمی بالاتر از طبیعی : فشار ماكزیمم بین 130 تا 140 میلیمتر جیوه یا فشار مینیمم بین 85 تا 90 میلیمتر جیوه

4- فشار خون بالا : فشار ماكزیمم 140 میلیمتر جیوه و بیشتر یا فشار مینیمم 90 میلیمتر جیوه و بیشتر

اهمیت اندازه گیری فشار خون

فشار خون بالا یكی از عوامل خطرساز بیماریهای عروق كرونر قلب (عروقی كه به قلب خون می رسانند) است و به اعضای حیاتی مهم مثل مغز، قلب، كلیه و چشم آسیب جدی میرساند.

اگر فشار خون بالا شناخته شود و بموقع درمان گردد، میتوان بسیاری از عوارض فشار خون بالا را پیشگیری كرد؛ اما چون فشار خون بالا معمولاً بدون علامت است، “قاتل بیصدا” یا “Silent killer” نامیده میشود، و برای پی بردن به فشار خون بالا باید فشار خون را اندازه گیری كرد. برای این كار بایستی از دستگاه اندازه گیری فشار خون استفاده نمود.

دستگاه اندازه گیری فشار خون

دستگاه اندازه گیری فشار خون یك وسیله ضروری در تشخیص پزشكی است. این دستگاهها انواع مختلفی از جمله نوع جیوه ای، عقربه ای، اتوماتیك و جیوه ای پایه دار دارند.

فشارسنج های جیوه ای ساده ترین و دقیقترین وسیله برای اندازه گیری فشار خون هستند. در ذیل قسمتهای مختلف دستگاه فشارسنج جیوه ای توضیح داده می شود.

دستگاه فشارسنج جیوه ای

این دستگاه از قسمتهای زیر تشكیل شده است:

1- كاف یا بازوبند

كاف یك پوشش دو لایه از جنس پارچه و دراز است كه خاصیت ارتجاعی نداشته و به دور بازو پیچیده می شود. بازوبند باید به اندازه كافی بلند باشد تا بطور كامل دور بازوی فرد را بگیرد.

2- كیسه هوا

كیسه هوا از جنس لاستیكی است كه در درون بازوبند قرار می گیرد و قابل باد شدن است. این كیسه قابل مشاهده نیست و فقط دو لوله لاستیكی متصل به آن از بازوبند خارج میشود.

كیسه هایی كه نسبت به بازوی فرد خیلی كوتاه یا باریك باشند و یا هر دو اشكال را داشته باشند (در مجموع خیلی كوچك باشند) فشار خون را بطور كاذب بالاتر از فشار خون واقعی و اگر بیش از حد پهن باشند، فشار خون را پایینتر از فشار خون واقعی نشان خواهند داد.

اگر كیسه كاملاً دور بازو را نگیرد یا وسط كیسه دقیقاً روی شریان بازویی قرار نداشته باشد، ممكن است فشار اندازه گیری شده، فشار واقعی نباشد.

در بعضی دستگاهها وسط كیسه لاستیكی با علامت بر روی بازوبند، مشخص شده است. اندازه عرض كیسه هوا بطور متوسط 15- 13 سانتیمتر و طول آن 35- 30 سانتیمتر است.

3- لوله های لاستیكی

از وسط كیسه هوا دو لوله لاستیكی خارج می شود كه یكی به پمپ و دیگری به دستگاه وصل میگردد. این دو لوله، كار انتقال و خروج هوا را بر عهده دارند. طول لوله باید حدود 76 سانتیمتر باشد.

4- پمپ لاستیكی، دریچه و پیچ تنظیم هوا

از این پمپ برای تلمبه كردن و انتقال هوا به داخل كیسه هوا و تخلیه هوا از آن، استفاده میشود. برای ورود و خروج هوا بر روی پمپ دریچه ای در نظر گرفته شده است كه بوسیله پیچ فلزی كه با دست باز و بسته میشود، ورود و خروج هوا تنظیم میگردد.

اگر پیچ ورود و خروج هوا را ببندیم، باید جیوه در سطح ثابت بماند و در زمانی كه آن را باز میكنیم، باید اجازه دهد سطح جیوه بطور قابل كنترل پایین بیاید.

5- مخزن جیوه

مخزن جیوه در انتهای دستگاه و داخل لوله شیشه ای قرار دارد و دارای یك پیچ تنظیم است كه ورود و خروج جیوه را به داخل لوله شیشه ای تنظیم می كند. قبل از اندازه گیری فشار خون باید پیچ مخزن جیوه باز شود تا اجازه دهد جیوه به درون لوله راه یابد.

در زمانی كه هیچ فشاری وجود ندارد سطح جیوه در لوله باید بر روی صفر باشد. پس از خاتمه اندازه گیری باید دستگاه را كج نمود تا جیوه درون لوله به سمت مخزن هدایت شود و سپس پیچ مخزن را بست تا در زمانی كه از دستگاه استفاده نمی شود جیوه در لوله باقی نماند.

6- لوله شیشه ای

این لوله درون یك محفظه فلزی مدرج قرار دارد كه برحسب میلیمتر جیوه و به فاصله های 10 میلیمتر جیوه درجه بندی شده است. با باد كردن كیسه هوا، در صورتی كه پیچ مخزن جیوه باز باشد، جیوه به درون لوله راه یافته و بالا میرود و با تخلیه باد كیسة هوا، سطح جیوه در لوله پایین می آید. میزان فشار را میتوان از روی سطح جیوه در لوله مدرج خواند. چون سطح جیوه به صورت هلالی در لوله قرار میگیرد،

برای خواندن میزان فشار خون باید بالاترین نقطه هلال جیوه در ستون را در نظر گرفت.
در دستگاه عقربه ای به جای مخزن جیوه و لولة شیشه ای از یك فشارسنج عقربه ای استفاده شده است كه با یك فنر كار میكند و بقیه قسمتهای آن مشابه دستگاه جیوه ای است.

گوشی پزشكی
گوشی از سه قسمت تشكیل شده است :

1- انتهای گوشی

این قسمت از دو لوله فلزی تشكیل شده است كه در انتهای آنها پوشش لاستیكی قرار دارد و باید بطور ثابت و راحت در داخل گوشها قرار گیرد. در بعضی گوشی ها این قسمت بصورت مورب است و وقتی داخل گوش قرار میگیرد قسمت مورب آنها باید متمایل به جلو باشد. دو لولة فلزی در انتهای دیگر به دو لوله لاستیكی متصل میشوند.

2- لوله های لاستیكی

این دو لوله از یك طرف به لوله های فلزی متصل هستند و سپس به یك لوله منتهی شده و به صفحه گوشی وصل میگردند.

3- دیافراگم یا صفحه گوشی

این قسمت از یك صفحه فلزی (دیافراگم) تشكیل شده است كه به انتهای لولة لاستیكی متصل است. گاهی بعضی از صفحه های گوشی دو طرف دارد؛ یك طرف آن بل (قسمت كوچكتر و با سطح گودتر) و طرف دیگر دیافراگم (قسمت بزرگتر و با سطح صاف) است كه توسط یك قطعه فلزی میله ای شكل كوچك كه قابلیت چرخش دارد، به انتهای لوله لاستیكی وصل است. اگر گوشی هم دیافراگم و هم قسمت بل داشته باشد،

باید گوشی را در گوش بگذارید و با زدن ضربة ملایم روی دیافراگم یا بل دریابید كه كدامیك از این دو قسمت به لولة گوشی ارتباط دارد و صدا را منتقل می كند. معمولاً با نیم دور چرخاندن میلة فلزی می توان دیافراگم یا بل را به لولة گوشی مرتبط ساخت. صدا از قسمت بل بهتر شنیده میشود؛ اما اگر از دیافراگم استفاده میشود باید با انگشتان دست صفحة گوشی را روی بازو نگهداشت.

شرایط اندازه گیری فشار خون

قبل از اندازه گیری فشار خون رعایت موارد زیر ضرورت دارد :

– حداقل نیم ساعت قبل از اندازه گیری فشار خون، فرد معاینه شونده باید فعالیت شدید نداشته باشد؛ غذای سنگین، قهوه، الكل، دارو و نوشیدنی های محرك مصرف نكرده باشد و سیگار نكشیده باشد. ضمناً فرد نباید مدت طولانی (بیش از 14 ساعت) ناشتا باشد.

– 5 دقیقه قبل از اندازه گیری فشار خون، فرد معاینه شونده باید استراحت كامل داشته باشد.

– لباس فرد معاینه شونده باید سبك و آستین های لباس به اندازه كافی گشاد باشد تا وقتی آستین بالا زده می شود روی بازو فشار وارد نكند. اگر آستین تنگ باشد و روی بازو فشار آورد باید لباس را درآورد. آستین تنگ باعث اعمال فشار روی سرخرگ بازویی شده و در نتیجه بطور كاذب فشار خون پایینتر از آنچه هست خوانده میشود.

– اتاق معاینه باید ساكت و آرام و با دمایی مناسب باشد.

– از گفتگوهای مهیج و شوخی با فردی كه فشار خون او اندازه گیری میشود، باید خودداری شود.

– فشار خون را میتوان در حالت نشسته، ایستاده و دراز كشیده اندازه گیری كرد.

– در اندازه گیری فشار خون بین دست راست و چپ ممكن است اختلاف مختصری وجود داشته باشد؛ اما بهتر است فشار خون در وضعیت نشسته و از دست راست اندازه گیری شود.

– اگر فشار خون فرد معاینه شونده در حالت نشسته اندازه گیری می شود باید پشت وی تكیه گاه مناسب داشته باشد.

– در حین اندازه گیری فشار خون، دست فرد معاینه شونده نباید آویزان باشد و باید بر روی چیزی تكیه كند تا عضلات دست شل باشد. عضلات سفت و منقبض شده باعث می شود كه فشار خون بطور كاذب بیش از اندازة واقعی نشان داده شود. بنابراین بازوی دست فرد چه در حالت نشسته، ایستاده و یا دراز كشیده باید در سطح قلب باشد و تكیه گاه مناسب داشته باشد. در حالت ایستاده می توان با یك دست بازوی دست فرد معاینه شونده را گرفت تا تكیه گاه ایجاد شود.

روش اندازه گیری فشار خون

– آستین بلوز دست راست فرد معاینه شونده را در قسمت بالای بازو جمع كنید؛ طوری كه قسمت بالای بازو برهنه باشد.

– اگر فشار خون فرد را در حالت نشسته اندازه می گیرید، دست راست او را بر روی میز قرار دهید.

– دستگاه فشارسنج را نزدیك بازویی كه میخواهید فشار خون را اندازه بگیرید قرار دهید. اگر هوایی درون كیسه لاستیكی بازوبند باشد بوسیله پیچ تنظیم هوای پمپ دستگاه، هوای كیسه را تخلیه كنید و سپس بازوبند فشارسنج را به دور بازوی راست فرد ببندید. بازوبند نباید خیلی محكم یا خیلی شل به دور بازو بسته شود؛ زیرا میزان فشار خون بطور كاذب پایین یا بالا نشان داده میشود. بازوبند فشارسنج نباید روی آستین قرار گیرد.

– لبه تحتانی بازوبند باید 3- 2 سانتیمتر بالاتر از چین آرنج (گودی بین ساعد و بازو) باشد و دو لولة لاستیكی آن بطور قرینه در دو طرف سرخرگ بازویی و بر روی چین آرنج قرار گیرد. لوله ها نبایستی گره یا پیچ بخورند و همچنین نباید تا بخورند یا در زیر بازوبند گیر كنند.

– فرد معاینه كننده باید وضعیت مناسبی با میز معاینه داشته باشد. فاصله گیرندة فشار خون با فرد معاینه شونده نباید بیش از یك متر باشد.

– اگر از فشارسنج جیوه ای استفاده میشود، ستون جیوه در وضعیت عمودی و در مقابل چشم معاینه كننده قرار گیرد.

– پیچ مخزن جیوه را باز كنید. در فشارسنج های عقربه ای نیازی به این كار نیست.

– سطح جیوه در زمانی كه هیچگونه فشاری به فشارسنج وارد نمی شود، دقیقاً باید روی صفر باشد. در صورت استفاده از فشارسنج عقربه ای عقربه باید روی صفر قرار گیرد.

– نبض مچ دست را با انگشتان اشاره و میانه حس كنید. این نبض در بالای مفصل مچ درون شیاری در امتداد انگشت شست حس میشود.

– برای اندازه گیری صحیح فشار خون در ابتدا سطح Peak inflatin (حداكثر سطح باد كردن بازوبند) را محاسبه كنید. یعنی ابتدا پس از بستن بازوبند به دست راست فرد معاینه شونده،

با یك دست نبض مچ همان دست را لمس كنید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیكی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر كیسة هوای بازوبند را باد كنید تا دیگر نبض مچ دست حس نشود در همان زمان سطح جیوه را كه در ستون جیوه بالا آمده است یا عددی كه عقربه روی آن قرار گرفته است (عدد قطع نبض) را در ذهن خود بخاطر بسپارید.

سپس پیچ پمپ را كاملاً باز كرده و سریعاً باد بازوبند را تخلیه كنید. بعد 30 میلی متر جیوه به آن عدد بدست آمده اضافه كنید. بنابراین حداكثر سطح باد كردن بازوبند بدست می آید.

– 5 یا 6 ثانیه دست فرد را بالا نگهدارید یا یك دقیقه صبر كنید و این بار از گوشی استفاده كنید. ابتدا لوله های گوشی را در گوش بگذارید و سپس صفحة گوشی (دیافراگم) را روی سرخرگ بازویی در چین آرنج (قسمت داخلی تاندون عضله دو سر بازویی) بین دو لوله لاستیكی فشارسنج قرار دهید.

گوشی را با انگشتان دست محكم و یكنواخت در این قسمت نگهدارید، اما مراقب باشید كه فشار زیاد بر روی گوشی موجب اختلال در خواندن میزان فشار خون خواهد شد.

باید دقت كرد گوشی با بازوبند یا لوله های لاستیكی تماس نداشته باشد و در زیر بازوبند قرار نگیرد، زیرا صداهای مالشی ایجاد می كند. در تمام مراحل به ستون جیوه یا عقربه فشارسنج توجه كنید.

– مجدداً پیچ پمپ را ببندید و بازوبند را باد كنید تا به حداكثر سطح باد كردن بازوبند (عدد به دست آمده) برسد؛ سپس پیچ پمپ را به آهستگی باز كنید و با سرعت آهسته 3- 2 میلی متر جیوه در ثانیه (حدود یك تا دو علامت نشانه مدرج در ستون شیشه ای یا در صفحه عقربه) باد بازوبند را تخلیه كنید. دیگر پیچ پمپ را دستكار نكنید. سطح جیوه یا عقربه كم كم پایین می آید تا جایی كه صداهای كورتكوف (Kortotkoff) ظاهر میشود.

– همزمان با اولین صدایی كه در گوش شنیده میشود به سطح جیوه یا عقربه نگاه كنید و آن سطح را در ذهن به خاطر بسپارید. این سطح نشان دهندة فشار سیستولی یا ماكزیمم است. تخلیه باد بازوبند به آرامی ادامه می یابد و سطح جیوه یا عقربه نیز پایین می آید.

همچنان به سطح جیوه یا عقربه توجه كنید. زمانی میرسد كه دیگر صدای واضحی شنیده نمی شود یا صدا خفیف و كم كم قطع میشود. نقطه قطع صدا نشان دهندة فشار دیاستولی یا مینیمم است.

این سطح را در ذهن بسپارید سپس باد بازوبند را با باز كردن كامل پیچ پمپ به سرعت تخلیه كنید. عدد اول را به عنوان فشار ماكزیمم و عدد دوم را به عنوان فشار مینیمم یادداشت كنید.

– پس از اندازه گیری فشار خون، بازوبند دستگاه را باز كنید و در محل خود قرار دهید.

نكات مهم در اندازه گیری فشار خون

– حداقل 2- 1 دقیقه بین اندازه گیری مجدد فشار خون فاصله بگذارید.

– اگر در اولین اندازه گیری فشار خون صدایی شنیده نشد سریعاً باد بازوبند را تخلیه كنید و پس از یك دقیقه دوباره اندازه گیری كنید.

– از باد كردن مكرر بازوبند باید اجتناب كرد؛ زیرا موجب احتقان وریدهای بازویی شده و در نتیجه بر روی میزان فشار خون تأثیر گذاشته و بطور كاذب فشار دیاستولی را افزایش و فشار سیستولی را كاهش می دهد.

– در افرادی كه ضربان قلب نامنظم دارند و فشار خون آنها از ضربانی به ضربان دیگر تغییر میكند، چندین بار فشار خون را با رعایت زمان مناسب اندازه گیری كنید.

اعداد بدست آمده از فشار ماكزیمم را با هم جمع كنید و متوسط آن را بدست آورید و سپس اعداد بدست آمده از فشار می نیمم را با هم جمع كنید و متوسط آن را بدست آورید. این اعداد به عنوان فشار خون فرد در نظر گرفته می شود.

– در حین اندازه گیری فشار خون پیچ پمپ لاستیكی را یكباره باز نكنید؛ اگر باد بازوبند خیلی سریع تخلیه شود، بخصوص زمانی كه تعداد ضربان قلب فرد كم بوده یا ضربان قلب نامنظم است، موجب اشتباه در خواندن میزان فشار خون می گردد.

– اگر بازوبند به اندازه كافی باد نشود، نمی تواند سرخرگ بازویی را مسدود كند، لذا باید به این مسئله توجه شود.

– در افراد پیر فشار خون باید در هر دو دست اندازه گیری شود. اگر فشار خون در هر دو بازو متفاوت بود، میزان فشار خون بالاتر را انتخاب كنید.

– در افرادی كه از داروهای كاهش دهندة فشار خون مصرف می كنند، فشار خون را در حالت ایستاده یا دراز كشیده اندازه گیری كنید.

– در خانم های باردار فشار خون را در حالت نشسته یا به صورت دراز كشیده به پهلوی چپ، اندازه گیری كنید.

– اگر برای اندازه گیری فشار خون افرادی كه دارای وزن بالا و چاق هستند، از بازوبندهای كوچك استفاده شود، ممكن است فشار خون این افراد بطور كاذب بالا خوانده شود. كیسة هوای داخل بازوبند بایستی حداقل 3/2 یا 80% دور بازو را بپوشاند. اگر بازوبند بزرگ در اختیار نیست، قسمت وسط كیسة هوا را روی سطح داخلی بازو قرار دهید (روی سرخرگ بازویی).

– در افراد مسن ممكن است با تخلیه باد بازوبند با سرعت 3- 2 میلی متر جیوه، سطح جیوه یا عقربه ضربان یا پرش داشته باشد و پایین نیاید و خواند فشار خون مشكل شود؛ بنابراین باید باد بازوبند را كمی بیشتر تخلیه كرد تا سطح جیوه یا عقربه به آرامی پایین آید.

– در خانم های باردار مرحله آرام تر شدن یا خفه شدن صدا (مرحله چهارم كورتكوف) به عنوان فشار خون دیاستولی یا مینیمم در نظر گرفته میشود. اما در افراد عادی از بین رفتن كامل صدا یعنی قطع صدا (مرحله پنجم صدای كورتكوف) به عنوان فشار خون مینیمم در نظر گرفته میشود.

– اگر در خانمهای باردار حداقل در دو نوبت اندازه گیری با فاصله 6 ساعت یا بیشتر، فشار خون ماكزیمم 30 میلیمتر جیوه یا فشار خون مینیمم 15 میلیمتر جیوه نسبت به فشار خون آنها در گذشته و زمان غیر بارداری افزایش یافته باشد و یا فشار خون ماكزیمم 140 میلیمتر جیوه یا بیشتر و یا فشار خون مینیمم 90 میلیمتر جیوه یا بیشتر باشد،

نشانة بالا بودن فشار خون است و در این حالت حتماً باید خانم باردار به پزشك مراجعه كند.

– در خواندن اعداد فشار خون باید دقت كنید تا تمایلی به ختم اعداد آخر به صفر یا پنج نباشد، مثلاً اگر اعداد 83/127 بدست آمده است آن را به صفر یا پنج یعنی 85/130 ختم نكنید.

– لازم است دستگاههای فشارسنج هر 6 ماه یك بار با دستگاه فشارسنج جیوه ای سالم مقایسه و در صورت وجود اشكال تعمیر گردند.

– افرادی كه فشار خون طبیعی دارند (فشار ماكزیمم كمتر از 130 و فشار مینیمم كمتر از 85 میلیمتر جیوه) لازم است هر دو سال یك بار فشار خون آنها اندازه گیری شود.

– افرادی كه فشار خون آنها در اولین اندازه گیری بالاتر از 85/130 ولی كمتر از 110/170 میلیمتر جیوه باشد، باید در طول حداقل 4 الی 6 هفته چندین بار در شرایط مختلف فشار خونشان اندازه گیری شود و متوسط فشار خونهای بدست آمده محاسبه شود و در صورتی كه 90/140 میلیمتر جیوه و یا بیشتر بود به پزشك مراجعه نمایند.

– در بعضی افراد ممكن است فقط فشار خون سیستولی و یا فقط فشار خون دیاستولی بالا باشد؛ بنابراین اگر فشار خون ماكزیمم طبیعی (140 < میلیمتر جیوه) و فشار خون مینیمم بالا (90  میلیمتر جیوه) باشد به آن فشار خون بالای دیاستولی میگویند و برعكس اگر فشار خون مینیمم طبیعی (90 < میلیمتر جیوه) و فشار خون ماكزیمم بالا (140 میلیمتر جیوه) باشد آن را فشار خون بالای سیستولی مینامند. فشار خون بالای سیستولی بیشتر در افراد سالمند دیده میشود.

صداهای كورتكوف (Korotkoff)

اندازه گیری فشار خون بر اساس شنیدن صداهای كورتكوف برنامه ریزی شده است؛ بنابراین شناخت این صداها ضروری است. در حین اندازه گیری فشار خون با باد كردن بازوبند و اعمال فشار روی سرخرگ بازویی، جریان خون در سرخرگ قطع میشود و زمانی كه باد بازوبند تخلیه شود، فشار بازوبند روی سرخرگ بازویی كم شده و در نتیجه مجدداً خون به داخل سرخرگ جریان می یابد و از طرفی در قسمتی از سرخرگ كه بطور نسبی فشرده شده، جریان گردابی پدید می آید. این دو فرآیند موجب پیدایش صداهای كورتكوف می شوند. این صداها را می توان به مراحل مختلف زیر تقسیم نمود :

1- در ابتدا صداهای ضربه زدن ضعیفی كه واضح نیستند، ظاهر می شوند و به تدریج شدت آنها افزایش می یابد و قوی تر می گردند. با شنیدن این صداهاست كه سطح فشار سیستولی مشخص می گردد.

2- كم كم صداها ضعیف می شوند و ممكن است بصورت صدای غرغر یا شرشر درآید.

3- مجدداً صداها واضح می شوند؛ اگر چه مشخص تر میگردند ولی هرگز كاملاً به شدت صدهای مرحله اول نمی رسند. صداهای مرحله دوم و سوم در اندازه گیری فشار خون مورد استفاده نیستند.

4- دوباره صداهای واضح به طور ناگهانی كاهش می یابند و مثل صدای ملایم جریان هوا شنیده می شوند.

5- در این مرحله تمام صداها بطور كامل قطع میشوند و از بین می روند و با قطع صدا، سطح فشار دیاستولی مشخص می گردد.

بنابراین صداهای كورتكوف از مرحله ظهور با صداهای ضعیف شروع می شوند كه به تدریج قوی تر شده و كم كم صدها واضح تر و شدیدتر می شوند و در نهایت با ضعیف شدن ناگهانی، صداها ملایم تر شده و بعد كاملاً از بین می روند.

محدود کردن تعداد شیفت‌های کار در شب می‌تواند خطر ابتلا به ناراحتی های قلبی را کاهش دهد

پژوهشگران علوم پزشکی می گویند کار نامنظم، به ویژه در شب، سبب افزایش احتمال حمله قلبی می شود . آنان عنوان می کنند که تحقیقات نشان داده است که افرادی که ساعت کار منظم و ثابتی ندارند، بیشتر از افرادی که در ساعات مشخص و منظم روز کار می کنند در معرض خطر سکته قلبی قرار دارند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  به نقل از بی بی سی ،  افرادی که شب کار می‌کنند به دلیل فعالیت دائمی سیستم عصبی بدن خود دچار اضافه وزن و افزایش کلسترول خون می شوند.

یک بررسی تحلیلی از مطالعاتی که پیشتر در مورد بیش از دو میلیون فرد شاغل در بریتانیا انجام شده بودند نشان می دهد که کار کردن در شیفت‌های متفاوت سبب بر هم خوردن ساعت طبیعی بدن شده و بر شیوه زندگی چنین کارکنانی تاثیر منفی می گذارد.

پیشتر نشان داده شده بود که کار کردن در شیفت‌های متفاوت خطر افزایش فشار خون و ابتلا به بیماری دیابت را به همراه دارد.

تحقیقات اخیر نشان داده است که محدود کردن تعداد شیفت‌های کار در شب می تواند خطر ابتلا به ناراحتی های قلبی را کاهش دهد.

محققانی از کانادا و نروژ نتایج ۳۴ پژوهش قبلی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و یافته های خود را در نشریه پزشکی بریتانیا (British Medical Journal) منتشر کرده اند.

در مجموع، ۱۷,۳۵۹ عارضه قلبی، ۶,۵۹۸ سکته قلبی و ۱,۸۵۴ سکته مغزی به دلیل نرسیدن خون به مغز روی داده بود. اکثر آنها مربوط به افرادی بودند که ناچار بودند در شیفت‌های متفاوت کار کنند.

تحقیق منتشر شده در نشریه پزشکی بریتانیا نشان می دهد که کار کردن غیر منظم سبب ۲۳ درصد افزایش احتمال ابتلا به سکته قلبی، ۲۴ درصد افزایش احتمال ابتلا به عارضه قلبی و پنج درصد افزایش احتمال ابتلا به سکته مغزی می شود.

در بررسی وضعیت کارکنان، میزان سلامت، رژیم غذایی و وضعیت اقتصادی-اجتماعی آنها نیز مد نظر قرار گرفته بود.

دن هاکام، استاد دانشگاه وسترن در ایالت اونتاریو کانادا گفته است افرادی که شیفت‌های نامنظم کار می کنند بیش از افرادی که ساعات کار ثابت و منظم دارند بدخواب و بدغذا هستند.

او می گوید افرادی که شب کار می کنند به دلیل فعالیت دائمی سیستم عصبی بدن خود دچار اضافه وزن و افزایش کلسترول خون می شوند.

جین وایت، مدیر تحقیقات و اطلاع رسانی در موسسه ایمنی و سلامت شغلی نیز می گوید شیفت‌های نامتعارف مثل شب‌کاری می تواند سبب به هم ریختن اشتها و قوه هاضمه افراد شود.

برای افرادی که ناچارند در شیفت‌های متفاوت، به خصوص شب‌ها کار کنند، خوردن غدای مناسب، ترک سیگار و افزایش فعالیت بدنی می تواند در حفظ سلامت قلبی بسیار موثر باشد.

کار کردن در شیفت‌های متفاوت خطر افزایش فشار خون و ابتلا به بیماری دیابت را به همراه دارد

پژوهشگران علوم پزشکی می گویند نتایج تحقیقات آنان نشان داده است که محدود کردن تعداد شیفت‌های کار در شب می‌تواند خطر ابتلا به ناراحتی های قلبی را کاهش دهد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  این تحقیقات نشان داده است افرادی که ساعت کار منظم و ثابتی ندارند، بیشتر از افرادی که در ساعات مشخص و منظم روز کار می کنند در معرض خطر سکته قلبی قرار دارند.

یک بررسی تحلیلی از مطالعاتی که پیشتر در مورد بیش از دو میلیون فرد شاغل در بریتانیا انجام شده بودند نشان می دهد که کار کردن در شیفت‌های متفاوت سبب بر هم خوردن ساعت طبیعی بدن شده و بر شیوه زندگی چنین کارکنانی تاثیر منفی می گذارد.

پیشتر نشان داده شده بود که کار کردن در شیفت‌های متفاوت خطر افزایش فشار خون و ابتلا به بیماری دیابت را به همراه دارد. تحقیقات اخیر نشان داده است که محدود کردن تعداد شیفت‌های کار در شب می تواند خطر ابتلا به ناراحتی های قلبی را کاهش دهد.

محققانی از کانادا و نروژ که نتایج ۳۴ پژوهش قبلی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند می گویند در مجموع، ۱۷,۳۵۹ عارضه قلبی، ۶,۵۹۸ سکته قلبی و ۱,۸۵۴ سکته مغزی به دلیل نرسیدن خون به مغز روی داده بود. اکثر آنها مربوط به افرادی بودند که ناچار بودند در شیفت‌های متفاوت کار کنند.

تحقیق منتشر شده در نشریه پزشکی بریتانیا نشان می دهد که کار کردن غیر منظم سبب ۲۳ درصد افزایش احتمال ابتلا به سکته قلبی، ۲۴ درصد افزایش احتمال ابتلا به عارضه قلبی و پنج درصد افزایش احتمال ابتلا به سکته مغزی می شود.

“افرادی که شب کار می‌کنند به دلیل فعالیت دائمی سیستم عصبی بدن خود دچار اضافه وزن و افزایش کلسترول خون می شوند.”

دن هاکام، استاد دانشگاه وسترن در ایالت اونتاریو کانادا گفته است افرادی که شیفت‌های نامنظم کار می کنند بیش از افرادی که ساعات کار ثابت و منظم دارند بدخواب و بدغذا هستند.

او می گوید افرادی که شب کار می کنند به دلیل فعالیت دائمی سیستم عصبی بدن خود دچار اضافه وزن و افزایش کلسترول خون می شوند.

جین وایت، مدیر تحقیقات و اطلاع رسانی در موسسه ایمنی و سلامت شغلی نیز می گوید شیفت‌های نامتعارف مثل شب‌کاری می تواند سبب به هم ریختن اشتها و قوه هاضمه افراد شود.

برای افرادی که ناچارند در شیفت‌های متفاوت، به خصوص شب‌ها کار کنند، خوردن غدای مناسب، ترک سیگار و افزایش فعالیت بدنی می تواند در حفظ سلامت قلبی بسیار موثر باشد.

نتایج این تحقیقات در نشریه پزشکی بریتانیا (British Medical Journal) منتشر شده است.

پرستاری هنر است و تخصص

فروردین ۹, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع: : اخبار پرستاری, مشروح اخبار

پرستاری هنری است بی نظیر و تخصصی است بی همتا.

پرستاری تنها مراقبت از علایم حیاتی بیمار نیست؛ فقط نگاهبانی از مرز حیات بیمار نیست؛ بلکه دمیدن روح زندگی است در تن رنجور بیمار؛ وزش نسیم محبت است و جاری کردن زلال امیدواری در بدن خسته بیمار؛ پرستاری حفظ جان بیمار است و تقویت روح او؛ درمان زخم های بیمار است و مرهم نهادن بر زخم های درون او.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،  پرستاری آمیختن طبابت جسم است با طبابت روح؛ روشن نگه داشتن چراغ حیات بیمار است و درخشان کردن خورشید ایمان و اعتمادش به زندگی. برای همین است که : پرستاری هنر است و تخصص .

پرستار يكي از اعضاء كليدي در گروه مراقبت هاي بهداشتي ودرمانی  است و نقش ارزنده او در پذيرش، آماده سازي، مراقبتها و حمايت هاي جسمي و اجتماعي مورد قبول همه و بر هيچ كس پوشيده نيست.

در تقسيم بنديهاي آكادميك، امروز ارزش پرستار خوب همطراز يك پزشك خوب قرار مي گيرد. كار يك پزشك خوب موقعي بحد مطلوب مي رسد كه يك پرستار خوب و ورزيده مسئوليت بيمار او را بر عهده داشته باشد.

اما متاسفانه پرستاری رشته‌ای است که در کشور ایران ناشناخته مانده است و بیشتر افراد با شنیدن نام پرستار تنها تزریقات و کمک‌های اولیه در ذهنشان نقش می‌بندد.

دستورالعمل تزريقات ايمن (Safety Injection Guideline)

هر سال تزريقات غير ايمن موجب حدود 16- 8 ميليون ابتلا به هپاتيت B، 5 – 2 ميليون ابتلاء به هپاتيت C و 160- 80 هزار موردHIV مي‌گردد. همچنين بيماريهاي انگلي ماننـد مالاريـا، عفونتهای باكتريال نظير آبسه‌ها و عفونت‌هاي قارچي نيز در اثر تزريقات غيرايمن اتفاق مي‌افتند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  ندرتاً بعضي از عفونت‌ها ممكن است تا سالها نامشخص باقي بمانند. سازمان جهاني بهداشت تخمين مي‌زند در سال 12 ميليارد تزريق انجام مي‌شود كه 50 درصد آنها غيرايمن هستند، 95درصد تزريقات به‌منظور درمان انجام مي‌گيرد و در حدود 95 – 25 درصد بيماران سرپايي حداقل يك تزريق دريافت مي‌كنند. بسياري از تزريقات ممكن است غيرضروري بوده و يا بي‌تأثير باشند.

هدف و راهكارهاي برنامه عملياتي تزريقات ايمن :‌

هدف :

اطمينان از ارائه ايمن تزريقات و دفع مناسب ضايعات تزريق در كشور.

راهكارها :

–       تأمين و توزيع سرنگAD  * (Auto Disable)يا خود ايستا براي كليه مراكز واكسيناسيون

–       تأمين و توزيع Safety Box براي كليه مراكز واكسيناسيون

–       ايجاد هماهنگي‌هاي برون بخشي در جهت دفع ايمن ضايعات

–       ايجاد هماهنگي‌هاي درون بخشي برحسب نياز

–       سوزاندن كليه ضايعات در مراكز شهري در زباله سوز

–       سوزاندن كليه ضايعات در مناطق روستايي در گودال‌ها يا كوره‌هاي محلي

–       آموزش پرسنل

–       آموزش و اطلاع رساني به جامعه

بيان سياست (Policy Statement) :

برنامه گسترش ايمنسازي كه در سال 1363 در كشور آغاز گرديد، براي اطمينان از حفظ سلامت كودكان استفاده از سرنگ و سرسوزن يكبار مصرف را به‌عنوان يكي از مهمترين اجزاء تزريقات ايمن توصيه نمود. با رعايت اصول ايمني تزريقات، بخصوص در خدمات ايمنسازي والدين اطمينان خاطر مي‌يابند تا كودك خود را براي ايمنسازي به مراكز بهداشتي درماني بياورند. WHO، يونيسف و UNFPA در بيانيه مشتركي تأكيد مي‌كنند كه سرنگهاي AD تجهيزات انتخابي مطمئن براي تزريق واكسن در ايمنسازي جاري و بسيج‌هاي ايمنسازي است. لذا به‌منظور افزايش ايمني تزريقات در خدمات ايمنسازي، از ابتداي سال 1383 بر استفاده از سرنگ   AD تأكيد شـده و علاوه بر آن اسـتفاده از وسايل جمع‌آوري سرنگ و سرسـوزن يعنيSafety Box نيز در خدمات ايمنسازي توصيه شده است. براي امحاء وسايل و ضايعات حاصله از خدمات ايمنسازي (سرنگ و سرسوزن) روش سوزاندن توصيه مي‌شود.

1.  به توضيح در مورد سرنگ AD در صفحه 10 توجه فرمائيد.

کلیات تزريقات ايمن :‌

تزريقات يكي از روش‌هاي شايع در تجويز فرآورده‌هاي دارويي مي‌باشد كه درصورت عدم رعايت موازين توصيه شده خطرات بالقوه و بالفعلي را بر ارائه كنندگان، مصرف كنندگان خدمت و نيز جامعه اعمال مي‌نمايد. ایمنی تزریقات با تکیه بر چهار محور بنیادی ذیل تأمین می‌گردد:

1- كاهش رفتار پرخطر كاركنان بهداشتي درماني به‌منظور پيشگيري از جراحات ناشي از وسايل تيز و برنده آلوده ؛

2-  افزايش سطح ايمني كاركنان در حين كار با وسايل تيز و برنده درماني ؛

3- جمع آوري، نگهداري، انتقال و دفع مناسب و بهداشتي زباله‌هاي آلوده و پرخطر ؛

4- تغيير رفتار و نگرش افراد جامعه و پزشكان نسبت به مقوله تقاضا و تجويز دارو به ‌روش تزريقي.

1)     كاهش رفتار پرخطر كاركنان بهداشتي درماني

الف) ارتقاء سطح آگاهي و مهارت شاغلين حرف پزشكي، پرستاري، امور تشخيصي، خدمات‌درماني، ‌گروههاي خدماتي پشتيبان، به منظور پيشگيري از بروز جراحات ناشي از سرسوزن و ساير وسايل تيز و برنده امري ضروري است. بنابراين كاركنان بهداشتي درماني بايستي در خصوص چگونگي پيشگيري از صدمات ناشي از وسايل مزبور و نيز اقدامات درماني و پيشگيرانه اوليه به‌صورت مداوم آموزش ببينند.

ب) تشكيل پرونده بهداشتي و واكسيناسيون رايگان علیه هپاتیت ب برای افراد ذیل الزامی است. كليه كاركنان بهداشتي درماني در واحدهايي كه كاركنان الزاماً‌ با توجه به نوع وظايف محوله، اقدامات پرخطر دارند مانند واكسيناتورها، بخش‌هاي ويژه، اطاق عمل اورژانس، ‌كلينيك‌هاي تشخيصي، واحدهاي پاتولوژي، اتوپسي، R‌CS، مراكز جراحي محدود و واحدهايي كه انتقال خون انجام مي‌دهند و يا كاركناني كه روش‌هاي درماني تهاجمي را انجام داده و يا درتماس با خون، سرم و ساير ترشحات آلوده بيماران مي‌باشند و نيز كليه دانشجويان پزشكي، پرستاري و مامايي.

2) افزايش سطح ايمني كاركنان درحين كار با وسايل

تيز و برنده درماني

با توجه به احتمال آلودگي كاركنان بهداشتي درماني از طريق انجام اقدامات پرخطر كه گاهی منجر به فرو رفتن سوزن در دست مي‌شود قوياً توصيه مي‌شود:

الف) ابزارهايي كه ايمني وسايل تيز و برنده را تضمين مي‌كـند نظير Safety Box و فورسپس جهت جدا نمودن تيغ جراحي از Scalples در دسترس كاربران ابزارهاي پرخطر قرار گيرد.

ب) وسايل حفاظتي مناسب نظير دستكش، گان غيرقابل نفوذ بـه آب و ترشحات، پيش‌بند پلاستيكي، ماسك و عينك محافظ جهت استفاده كاركنان بهداشتي درماني متناسب با وضعيت بيمار و روش‌هاي درماني در دسترس باشد.

ج) در ساير واحدهاي تزريقات نيز همانند واحدهاي ايمنسازي از سرنگهاي AD استفاده شود.

3) جمع آوري، نگهداري، انتقال و دفع مناسب و بهداشتي زباله‌هاي تيز و برنده

الف) قوياً‌ توصيه مي‌شود سرسوزن و ساير اشياء تيز و برنده مصرفي (‌آنژيوكت، بيستوري، لانست، اسكالپ وين، ويال‌هاي شكسته و …) بلافاصله پس از مصرف در ظروف جمع‌آوري ايمن (Safety Box) جمع‌آوري شده و ترجيحاً‌ سوزانده و يا به نحو مطلوب دفع گردند.

ب) ضروري است ظروف جمع‌آوري، مستحكم، غيرقابل نفوذ، مقاوم به پارگي و از حجم كافي و ابعاد مناسب برخوردار باشند.

ج) لازم است به‌منظور پيشگيري از جراحات ناشي از وسايل تيز و برنده ظروف جمع‌آوري ايمن به تعداد كافي و با ابعاد گوناگون در دسترس ارائه دهنده خدمت در كليه واحدهاي ذيربط قرار داشته باشد.

د) استفاده از برچسب هشداردهنده بر روي ظروف جمع‌آوري با مضمون «احتمال آلودگي با اشياء تيز و برنده عفوني»‌ به‌منظور جلب توجه كاركنان بهداشتي درماني الزامي است.

هـ) به‌منظور پيشگيري از سرريز شدن وسايل دفعي، درصورتي كه حداكثر 4/3حجم ظروف مزبور پرشده باشد ضروري است درب ظروف به نحو مناسبي بسته شده و دفع شوند.

و) وجود ظروف جمع‌آوري ايمن (Safety Box) در كليه واحدهاي بهداشتي درماني اعم از خصوصي و دولتي الزامي بوده، و بايد توسط واحدهاي نظارت بر درمان پيگيري شود.

4) تغيير رفتار و نگرش اجتماعي

الف) آموزش : ضروريست به‌منظور تعديل تجويز دارو به ‌روش تزريقي، با توجه به موارد ذيل ايمني تزريقات در برنامة آموزش مداوم جامعة ‌پزشكان قرار گيرد.

از تجويز دارو به روش تزريقي تا زماني كه دارو به ديگر اشكال از جمله خوراكي موجود باشد، حتي الامكان اجتناب گردد،‌ ترجيحاً‌ زماني از روش تزريقي به جاي ساير روشها استفاده شود كه بيمار قادر به مصرف داروهاي خوراكي نبوده، بيهوش و يا دچار اختلالات گوارشي باشد يا با توجه به وضعيت باليني بيمار نتايج درماني مطلوب ناشي از جذب سريع دارو مورد انتظار باشد.

ب) به‌منظور كاهش تقاضاي بيماران ارتقاء سطح آگاهي جامعه درخصوص خطرات بالقوه ناشي از مصرف دارو به‌روش تزريقي، بايستي در برنامه ريزيهاي آموزشي دانشگاه قرارگيرد.

ج) برگزاري دورة‌ آموزشهاي توجيهي جهت كادر خدماتي پشتيباني و ساير گروههاي بهداشتي درماني ضروري مي‌باشد.

د) تمام پرسنل بهداشتي درماني آموزش لازم براي اصلاح نگرش جامعه در خصوص تقاضاي بي‌مورد داروي تزريقي و عوارض احتمالي تزريقات، دريافت نمايند.

تزريقات غيرايمن

تزريقات غير ايمن شامل :‌
·       روش غلط تزريق ؛

·       محل نامناسب تزريق ؛

·       داروي ناصحيح ؛

·       حلال غلط ؛

·       دز غلط دارو ؛

·       دسترسي افراد جامعه به سرنگ و سرسوزن استفاده شده (امحاء ناصحيح).

تزريقات ايمن يعني تهيه و تأمين وسايل و تجهيزات و آموزش‌هائي براي ارائه خدمت تزريق به افراد جامعه به‌صورتي كه ايمني فرد خدمت گيرنده، خدمت دهنده و جامعه فراهم شود.

يك تزريق ايمن به گيرنده خدمت آسيب نمي‌رساند و تزريق كننده را در معرض هيچ خطري قرار نمي‌دهد و باعث تجمع ضايعاتي كه خطر براي جامعه داشته باشد نمي‌گردد به عبارتي:‌

الف) استفاده از سرنگ AD در تزريقات ؛

ب) استفاده از Safety Box براي جمع‌آوري سرنگ و سرسوزن مصرفي ؛

ج) جمع آوري Safety Boxهاي پرشده و سوزاندن در زباله سوز ؛

د) آموزش و ارئه آگاهي‌هاي لازم به ارائه دهنده و گيرندگان خدمت از عوامل تأمين كننده ايمن تزريق مي‌باشند.

همه مايعات بدن بايد حاوي پاتوژن فرض شود. پوست و محيط را بايد حاوي ميكروارگانيسم فرض كرد تزريقات ناصحيح مي‌تواند راحت‌تر از مسيرهاي تنفسي، خوراكي و يا تماس جنسي عفونت را منتقل كند.

چنانچه تزريقات غير ايمن انجام گيرد مي‌توانند باعث بروز عفونت در افراد شوند در اين صورت انتقال مي‌تواند از طريق تماس انگشتان با سرسوزن، از روي پوست، فرورفتن سر سوزن بداخل بدن يا توسط مايعاتي كه تزريق مي‌گردند و يا از طريق سوزن و سرنگي كه قبلاً مصرف شده ايجاد شود.

امروزه ميليون‌ها نفر دچار ضعف سيستم ايمني هستند و بيليون‌ها تزريق توسط افراد غير دوره ديده و يا مردم ناآگاه انجام مي‌شود، لذا فقط بايستي از تزريق در موارد ضروري درماني و يا ايمنسازي استفاده كرد. بسياري از واكسيناتورها علاوه بر ايمنسازي، تزريقات درماني هم انجام مي‌دهند كه بسياري از اين تزريقات مثل تزريق ويتامين‌ها غير ضروري هستند.

چرا تزريقات غير ضروري انجام مي‌شود؟

گاهي اوقات برخلاف آنچه كه كاركنان بهداشتي توصيه مي‌كنند، بعضي از بيماران ممكن است خودشان تقاضاي تزريق كنند. آنها ممكن است به غلط بپندارند كه تزريق لازم بوده و مؤثرتر از درمان خوراكي است و يا باعث بهبودي سريع‌تر بيماري مي‌شود در حاليكه ممكن است درمان خوراكي بهترين روش درمان آنها باشد.

پزشكان نيز ممكن است به دلايل مختلف مانند عدم اطلاع كافي از عوارض تزريقات، كمبود وقت براي توجيه و توضيح به بيمار و يا براي جلب توجه و رضايت بيمار در شرايط مساوي داروي تزريقي به جاي داروي خوراكي تجويز نمايند.

موازين تزريقات ايمن :

الف- محل تميز (Clean work plan) :

در هر مركز براي واكسيناسيون مكاني خاص را تعيين نمائيد. محل دريافت واكسن و آماده‌سازي واكسن بايد در اين مكان در نظر گرفته شود. وسائل لازم براي تزريق شامل پنبه الكل و سرنگ را بر روي ميزي كه به اين امر اختصاص داده‌ايد قرار دهيد. به خاطر داشته باشيد وسائلي كه روي ميز است بايد تميز بوده و خون، پنبه آلوده و …. منظره آن را زشت نكرده باشد.

بهتر است Safety Box را جهت دفع بلافاصله سرنگ در نزديك‌ترين محل به واكسيناسيون يا زير ميزي كه وسائل واكسيناسيون بر روي آن قرار دارد، قرار دهيد.

ب – شستشوي دست (Hand washing) :

از آنجائيكه هر مايعي از بدن ممكن است حاوي عوامل بيماري‌زا باشد و باعث انتقال بيماري گردد بايد دستهاي فرد تزريق كننده قبل از تزريق به‌طور كامل با آب و صابون شسته شود.

ج- سرسوزن و سرنگ استريل :

1- يك سرنگ و سرسوزن استريل برداشته و بسته‌بندي آن را از نظر وجود پارگي و هرگونه صدمه بازبيني نمائيد.

2- تاريخ انقضا آن را كنترل كنيد.

3- در صورت اطمينان از استريل بودن مي‌توانيد از آن استفاده نمائيد.

4- به هيچ قسمتي از سرسوزن قبل و بعد از واكسيناسيون دست نزنيد و از سرپوش‌گذاري مجدد سرسوزن اجتناب كنيد. اگر سرپوش‌گذاري لازم است (براي مثال كودك به‌علت ترس حركاتي انجام مي‌دهد وتزريق با تأخير انجام مي‌شود) تكنيك استفاده از يك دست* را بكار ببريد. سرسوزني را كه با سطح غير استريل تماس داشته است دور بياندازيد.

* سرپوش‌گذاري به‌وسيله تكنيك استفاده از يك دست:

1- سرپوش را روي ميز قرار دهيد.

2- سرنگ و سرسوزن را در يك دست گرفته و بدون استفاده از دست ديگر داخل سرپوشي كه روي ميز گذاشته‌ايد، قرار دهيد.

د- ويال و حلال مناسب :

1- مطمئن شويد حلال مربوط به هر واكسن لئوفيليزه را در اختيار داريد به عبارتي براي هر واكسن از حلال اختصاصي آن استفاده نمائيد.

2- به هنگام بازسازي واكسن، واكسن و حلال بايد داراي درجه حرارت يكسان (8-2 درجه سانتي‌گراد) باشند.

3- براي بازسازي هر ويال واكسن از يك سرنگ و سرسوزن استفاده نمائيد.

4- همه حلال موجود در ويال را استفاده كنيد.

5- بعد از استفاده از سرنگ، آن را بدون سرپوش گذاري در Safety box بيندازيد.

6- به خاطر داشته باشيد همه واكسنهاي بازسازي شده را فقط تا 6 ساعت پس از بازسازي مي‌توان استفاده كرد و پس از آن بايد دور ريخته شوند.

7- هرگز يك سرسوزن را براي كشيدن دوزهاي بعدي يك ويال واكسن، داخل ويال نگذاريد.

ر- تميز كردن محل تزريق (Skin cleaning) :

1- محل واكسيناسيون را در صورت كثيف بودن محل تزريق ابتدا با آب و صابون شستشو دهيد.

2- محل تزريق را با پنبه الكل (70 درصد) به صورت دايره‌اي ضدعفوني كنيد.

3- هرگز از پنبه الكل از قبل آماده شده استفاده نكنيد.

ز- جمع‌آوري صحيح اجسام نوك تيز

(Appropriate collection of sharps) :

1- سرنگ و سرسوزن‌هاي مصرف شده را هميشه در Safety box بيندازيد.

2- براي جلوگيري از فرو رفتن نوك سوزن در دست هرگز بعد از واكسيناسيون، به سرسوزن دست نزنيد و از سرپوش گذاري مجدد سرسوزن اجتناب كنيد.

3- سرنگ و سرسوزن را بلافاصله بعد از استفاده درSafety box  بيندازيد.

4- بيش از 4/3حجمSafety box  را پر نكنيد.

5- دربSafety box هاي پر شده را قبل از حمل براي دفع ببنديد.

6-Safety box هاي پرشده را در يك مكان مطمئن و خشك و دور از دسترس كودكان و مردم نگهداري كنيد. تا مطابق دستورالعمل‌هاي موجود دفع شوند.

7- براي اجتناب از ايجاد صدمه در اثر سرسوزن هرگزSafety box  پر شده را در دست نگيريد، تكان ندهيد، فشار ندهيد، يا روي آن ننشينيد يا نايستيد.

8-  Safety boxپر را دوباره باز نكنيد، خالي نكنيد يا مورد استفاده مجدد قرار ندهيد.

س-دفع‌صحيح ضايعات(Appropriate waste management):

براي حفظ جامعه از خطر تماس با ضايعات حاصله از واكسيناسيون Safety boxها را مطابق دستورالعمل و برنامه ريزي‌هاي انجام شده دفع نمائيد. (صفحه 23)

تجهيزات قابل قبول براي تزريقات :

در خدمات ايمنسازي كشوري توصيه مي‌شود فقط از سرنگ‌هايAD استفاده شود و ضايعات حاصله در Safety Box جمع‌آوري و به‌طور مناسب امحاء گردد.

سرنگهايAD سرنگهايي هستند كه خودبه‌خود قفل مي‌شوند، و در نتيجه فقط يكبار مي‌توانند مورد استفاده قرار گيرند. سرنگهايAD وسيله انتخابي براي همه انواع جلسات ايمنسازي هستند.

هر سرنگ AD استريل شده و به‌وسيله كارخانه بسته‌بندي مي‌شود. انواع مختلفي از سرنگهاي AD وجود دارد. بيشتر سرنگهاي AD داراي سرسوزني ثابت هستند. ساير انواع داراي سرسوزنهاي جدا شدني هستند كه تنها به سرنگهاي AD خاص خودشان متصل مي‌شوند. اين سرسوزنها را با سرنگهاي استاندارد ديگر نمي‌توان استفاده كرد. همه سرنگهاي AD به‌منظور حفظ ستروني سرسوزن داراي سرپوش پلاستيكي هستند و بعضي از آنها حتي جهت پيستون نيز سرپوش دارند. سرنگهاي AD در حجم‌هاي مختلف براي تجويز واكسن BCG و يا ساير واكسنها وجود دارد.

مراحل استفاده از سرنگهاي AD به شرح ذيل است :

گام اول :  سرنگ و سرسوزن را از بسته‌بندي خارج كنيد.

گام دوم : اگر سرسوزن آن ثابت نيست سرسوزن را به سر سرنگ متصل كنيد. سرپوش سوزن را بدون اينكه سوزن را لمس كنيد برداريد.

پيستون را فقط يك بار مي‌توانيد به عقب كشيده و بازگردانيد، بنابراين كاركنان بهداشتي بايد توجه كنند كه نبايد پيستون را بي‌مورد حركت دهند و يا هوا را به داخل ويال تزريق كنند چون اين مسئله موجب غيرقابل استفاده شدن سرنگ مي‌شود.

گام سوم : سرسوزن را روي ويال واكسن قرار دهيد و سوزن را وارد ويال نمائيد. و توجه نمائيد كه سر سوزن حتماً داخل مايع قرار گرفته باشد.

گام چهارم : پيستون را به عقب بكشيد تا سرنگ پر شود. پيستون به‌طور اتوماتيك متوقف مي‌شود چنانچه به‌علامت 5/0 ميلي‌ليتر برسد، شما يك صداي «كليك» خواهيد شنيد.

گام پنجم : سرسوزن را از داخل ويال خارج كنيد. براي از بين بردن حباب‌هاي هوا، سرنگ را مستقيم نگهداريد و به بدنه سرنگ ضربه بزنيد. سپس به‌دقت به سمت علامت توقف فشار دهيد.

گام ششم : سرسوزن را در محل تزريق كه قبلاً‌ آماده كرده‌ايد، داخل كنيد.

گام هفتم : پيستون را به سمت جلو فشار دهيد و واكسن را تزريق كنيد. بعد از تزريق پيستون به‌صورت اتوماتيك قفل مي‌شود و حركت نمي‌كند و سرنگ نمي‌تواند مورد استفاده مجدد قرار گيرد. به خاطر داشته باشيد بعد از استفاده از سرنگ آن را مجدداً سرپوش‌گذاري نكنيد.

تذكر : در تزريقات مربوط به واكسيناسيون نيازي به آسپيراسيون نمي‌باشد.

گام هشتم : سرنگ و سرسوزن استفاده شده را در داخل جعبه ايمن(Safety Box)  غيرقابل نفوذ و مقاوم نسبت به سوراخ‌شدگي كه براي جمع‌آوري ضايعات تعيين شده است، بيندازيد.

امتيازات سرنگ AD :

فقط يكبار قابل استفاده‌اند.
موجب حذف انتقال بيماريهاي منتقله از انسان به انسان كه به‌علت استفاده مجدد از سرنگ و سرسوزن آلوده رخ مي‌داد، مي‌شوند.
نياز براي استريل كردن مجدد توسط كاركنان بهداشتي نداشته بنابراين زمان لازم براي اين امر حفظ مي‌شود.

علاوه بر سرنگ AD از سرنگ و سر سوزن يكبار مصرف براي بازسازي استفاده مي‌ شود .

سرنگ و سرسوزن يكبار مصرف :

به‌علت اينكه استفاده مجدد از سرنگها و سرسوزنهاي يكبار مصرف موجب انتقال بعضي از بيماريها مي‌شوند، سرنگ و سرسوزن يكبار مصرف غيرAD براي تزريق در برنامه ايمنسازي توصيه نمي‌شوند. در سال 1999 سازمان جهاني بهداشت و يونيسف و UNFPA بيانيه مشتركي در مورد عدم استفاده اين نوع سرنگ و سرسوزن در ايمنسازي انتشار دادند.

واكسنهايي كه بايد بازسازي شوند مانند واكسن سرخك، سرخجه و ب.ث.ژ براي مخلوط كردن حلال با واكسن به سرنگ بزرگتري نياز دارند. اين نوع سرنگها فقط براي اين كار توصيه مي‌شوند. تا زماني كه سرنگ‌هاي AD با حجم بيشتري براي بازسازي در دسترس نيستند شما مي‌توانيد از سرنگهاي يكبار مصرف براي اين منظور استفاده كنيد. بخاطر داشته باشيد براي بازسازي نيز از سرنگ و سرسوزني كه قبلاً استفاده شده است، استفاده نكنيد.

ارائه واكسن كارآ و مؤثر با رعايت نكات ايمني :

همانطوريكه استفاده از تجهيزات تزريق ايمن مهم است به‌همان اندازه ارائه واكسني كارآ و مؤثر كه به درستي در زنجيره سرما نگهداري شده باشد، به درستي بازسازي شده باشد و صحيح تجويز شود، داراي اهميت است.

براي تأمين سلامت واكسن نكات ذيل را بررسي نمائيد :

·        كنترل ويال و برچسب ؛

·        نحوه ذخيره واكسن ؛

·        تطابق واكسن با حلال ؛

·        بررسي VVM.

نكاتي كه در بررسي ويال واكسن بايد مورد توجه قرار گيرند شامل :

1- برچسب ؛

2- زمان انقضاء مصرف ؛

3- علائم آلودگي ؛

4- قرار گرفتن در معرض يخ‌زدگي ؛

5- قرارگرفتن در معرض گرماي زياد.

در بررسي آلودگي به نكات ذيل توجه كنيد :

·  اگر هرگونه ترك خوردگي، شكستگي و يا نشت وجود دارد ويال را دور بـريزيد.

·  اگر تغيير ظاهري وجود داشته و يا ذرات معلـق ديده مي‌شود ويال را دور بريزند.

·  اگر ويال در آب غوطه‌ور شده باشد غيرقابل مصرف بوده و بايد دور ريخته شود.

ارزيابي از نظر قرار گرفتن در معرض يخ‌زدگي :

واكسنهاي ثلاث، توأم بالغين، توأم خردسال، كزاز، هپاتيت ب و هموفيلوس آنفلوانزا اگر مظنون به يخ‌زدگي باشند بايد دور ريـخته شوند. در مورد بـررسي يخ‌زدگي بايـد از (Shake test) استفاده نمود.

ارزيابي قرار گرفتن ويالها  در حرارت بالا :

اگر واكسنها حاوي VVM باشند و مربع داخلي همرنگ و يا تيره‌تر از دايره بيرونـي باشد، بايد ويال دور ريخته شود.

اگر واكسن داراي VVM نباشد، نمودار درجه حرارت را چـك نمائيد و كـارت زنجيره سرما را بررسي كنيد.

توجه داشته باشيد :

– تنها سرنگ را هنگامي پركنيد كه گيرنده تزريق آماده باشد.

– هيچگاه ويالهاي ناقص مصرف شده را با هم مخلوط نكنيد.

– ويالهاي باز شده را در داخل يخچال و داخل ظرف مخصوصي با علامت «درحال مصرف»‌ مشخص نمائيد.

– واكسنهاي باز سازي شده، پس از 6 ساعت دور ريخته شوند.

قبل از مصرف واكسن نكات ذيل را كنترل كنيد :‌

آيا هنوز برچسب واكسن به ويال چسبيده است؟

آيا واكسن صحيح و حلال مناسب آن را انتخاب نموده‌ايد؟

زمان انقضاء واكسن را كنترل نموده‌ايد؟‌

آيا آلودگي ظاهري و ذرات شناور ندارند؟

واكسنهاي حساس به سرما علائم يخ‌زدگي ندارند؟

چند روش ساده براي اطمينان از سلامت تزريقات

ارائه خدمات واكسيناسيون بايد در محلي تميز كه مختص واكسيناسيون است و با خون و ترشحات آلوده نشده، انجام شود. هر دز را قبل از تجويز آماده كنيد و هرگز چندين سرنگ را از قبل آماده نكنيد.

هرگز سرسوزن را در بالاي ويال واكسن باقي نگذاريد.

توصيه‌هاي اختصاصي در مورد استفاده، ذخيره و حمل و نقل واكسنها را بكار ببنديد.

مراحل ذيل را براي بازسازي ايمن واكسنها دنبال كنيد :

الف) مطمئن شويد از حلال صحيح براي هر واكسن ليوفليزه استفاده كرده‌ايد و كنترل كنيد كه حلال و واكسن ساخت يك كارخانه باشند.

ب) در هنگام بازسازي درجه حرارت حلال و واكسن بايد يكسان باشد (8-2 درجه سانتي‌گراد).

ج) براي هر ويال واكسن يك سرنگ و سرسوزن استريل استفاده كنيد.

همه حلالي را كه در اختيار داريد براي يك ويال استفاده كنيد. بعد از استفاده سرنگ را در داخل Safety Box بيندازيد.

د) همه واكسنهاي بازسازي شده حداكثر 6 ساعت پس از بازسازي قابل مصرف هستند و پس از آن بايد دور ريخته شوند.

براي هر كودك از يك سرنگ و سرسوزن جديد AD  بارعايت نكات ذيل استفاده نمائيد :

الف) از يك سرنگ و سرسوزن AD جديد كه از نظركيفي كنترل شده است استفاده كنيد.

ب) بسته‌بندي سرنگ و سرسوزن را بخوبي مورد بازبيني قرار دهيد چنانچه بسته‌بندي دچار اشكال و يا پارگي بود، آنرا دور بيندازيد.

ج) به هيچ يك از قسمتهاي سرسوزن دست نزنيد. چنانچه سطح سرسوزن به ‌هرعلت غيراستريل شد، آن را دور بيندازيد.

د) براي جلوگيري از هرگونه حركت در طول تزريق و بعد از آن كودك را محكم نگاه داريد.

صدمه فرو رفتن سوزن در دست و عفونت‌هاي ناشي از آن :

سرسوزن اغلب موجب جراحت كاركنان بهداشتي مي‌شود. ميزان كم اما خطرناكي از عفونت‌هاي منتقله از راه خون مثل هپاتيتB، هپاتيتC، ‌‌HIV يا ساير ويروسها مي‌توانند از طريق جراحت ناشي از  فرو رفتن سوزن در دست منتقل شوند.

فرو رفتن سوزن در دست وقتي رخ مي‌دهد كه:

·       كاركنــان بهداشـتي سرسـوزن را سرپـوش گذاري مـجدد كننـد يا درحـاليـكه سرنـگها و سرسوزنهاي مصرف شده را در دست دارند راه بروند.

·       اگر بيماران، بخصوص كودكان، وضعيت درستي در مدت زمانـي كه تـزريق انجام مي‌شود، نداشته باشند (حركت كودك، گريه و ….)

·       اگر ضايـعات تزريق به خـوبي جمع‌آوري نشـده باشند و مردم در معـرض تــماس بـا ايـن ضايعات (سرنگ و سرسوزن مصرف شده)‌ قرارگيرند.

روش‌هاي پيشگيري از فرو رفتن سوزن در دست

1- بـه حداقـل رسـانـدن حمل و نـقل و جابجايي سرنـگ و سرسوزن‌هاي مصرف شده :‌

صدمه ناشي از فرو رفتن سوزن در دست در هر زماني ممكن است اتفاق بيفتد ولي اغلب در طي و يا بلافاصله بعد از تزريق رخ مي‌دهد. معمولاً جابجايي تجهيزات تزريق براي حمل و نقل بيشترين خطر ايجاد نيش سوزن را در بر دارد. اما صدمه نيش سوزن قابل پيشگيري است. روش‌هاي ساده‌اي براي پيشگيري توسط كاركنان بهداشتي وجود دارد تا خطر صدمات سوزن را كاهش دهد.

به حداقل رساندن حمل و نقل تجهيزات تزريق در جلوگيري از صدمات اهميت زيادي دارد.

مواردي كه در ذيل ذكر مي‌شود حمل و نقل و جابجايي را به حـداقـل مي‌رساند :

·       جعبه ايمن (Safety Box) را در نزديكي فردي كه واكسن دريافت مي‌كند قرار دهيد تا سرنگ و سرسوزن‌هاي مصرف شده را بتوانيد فوراً‌ پس از تزريق داخل آن بيندازيد.

·       از سرپوش گذاري مجدد سرسوزن اجتناب كنيد. اگر سرپوش گذاري لازم است (براي مثال اگر بدليل بيقراري شديد مجبوريد تزريق واكسن را با تأخير انجام دهيد سرپوش‌‌ گذاري با يك دست و با استفاده از سطح ميز را انجام دهيد.

·       هرگز سر سوزن را از سرنگ جدا نكنيد.

·       هرگز سرنگ و سرسوزن‌هاي استفاده شده را در اطراف محل ايمنسازي يا محل كار جابجا نكنيد.

·       هنگاميكه براي واكسينه كردن آماده شديد واكسن را داخل سرنگ كشيده و آن را تزريق كنيد و سپس سرنگ مصرف شده را فوراً‌ داخل Safety Box بيندازيد.

2- حمل و نقل ايمن سرنگ و سرسوزن‌ها :

هر يك از قسمت‌هاي سرنگ كه شما آن را لمس كنيد آلوده مي‌شود، لذا نبايد به هيچ قسمتي از سرنگ كه با مايع داخل ويال واكسن يا كودك تماس خواهد داشت، دست بزنيد.

بنابراين از دست زدن به نقاط ذيل اجتناب نمائيد:

بدنه سوزن ؛
قسمت انتهايي سوزن ؛
قسمت انتهايي محل اتصال سوزن به سرنگ.

شما مي‌توانيد به اين قسمتها دست بزنيد :

استوانه خارجي سرنگ
بالاي پيستون
3- آماده كردن محل ايمنسازي به نحوي كه امكان خطر ايجاد جراحت را كاهش دهد :

كاركنان بهداشتي بايد نحوه قرار گرفتن وسايل كار در فضايي را كه در اختيار دارند تعيين كنند به صورتيكه :

·       جعبه حمل واكسن در محل سايه قرار گيرد.

·       برگه چوب خط ثبت موارد به راحتي قابل استفاده باشد.

·       فرد واكسيناتور بين كودك و همه سوزنها يا اشياء نوك تيز باشد.

·       فرد واكسيناتور  Safety Boxرا طوري قرار دهد. كه‌ سوراخ ورودي Safety Box را در موقع دفع سرنگ و سرسوزن ببيند.

·       واكسيناتور به راحتي و بدون طي مسافتي سرسوزنهاي مصرفي را داخلSafety Box بيندازد.

·       فقط يك كودك در محل واكسيناسيون حضور داشته باشد.

·       در مراكز شلوغ كه ممكن است چند واكسيناتور همزمان ارائه خدمت دهند هر واكسيناتور بايد يك Safety Box داشته باشد.

4- وضعيت صحيح كودك براي انجام تزريقات :

هرگونه حركت غيرقابل پيش بيني كودك به هنگام تزريق مي‌تواند منجر به ايجاد جراحت نيش سوزن براي واكسيناتور شود.

براي جلوگيري از اين سانحه، كودك را با وضعيتي صحيح (طبق شكل شماره 3) قبل از تزريق آماده كنيد:

·       مادر بنشيند و كودك را در بغل او قرار دهيد. مطمئن شويد كه بازوي مادر از پشت كودك را در برگرفته است.

·       براي حفظ ايمني، مادر پاهاي كودك را  نيز در طول تزريق مهار كند.

·       توجه داشته باشيد واكسيناتور نمي‌تواند در حفظ وضعيت كودك كمكي بكند زيرا دو دست خود را براي تزريق احتياج دارد.

5- قراردادن ظروف مخصوص براي جمع‌آوري كليه اجسام نوك تيز در محل واكسيناسيون :

اجسام نوك تيز استفاده شده بايد در Safety Box ريخته شوند و سپس به روشي ايمن دفع شوند.

نحوه دفع تجهيزات تزريق :‌

با توجه به آموزش‌هايي كه در جهت جلوگيري از ابتلاء به بيماريهاي منتقله از راه خون از جمله هپاتيت C,B و ايدز داده شده است، در زمان تزريق توصيه به استفاده از سرنگ و سرسوزن يكبار مصرف واستفاده از كاتر و Safety Box براي جمع‌آوري سرنگ و سرسوزن‌هاي مصرفي در خدمات بهداشتي درماني شده است و طبق توصيه‌هاي به‌عمل آمده ضايعات جمع‌آوري شده تحت عنوان زباله عفوني در شهرها به‌وسيله شهرداري جمع‌آوري و در روستاها در گودالها يا كوره‌هايي كه طراحي شده سوزانده مي‌شود.

دفع سرنگ و سرسوزنهاي مصرف شده

وسايل تزريق بايد فوراً پس از استفاده دور ريخته شوند.

چرا امحاء صحيح ضايعات تزريق اهميت دارد؟

ضايعات تزريق مي‌تواند موجب مشكلات جدي بهداشتي و محيطي شود. دفع غيرايمن مي‌تواند موجب گسترش بيماريهايي شود كه شما با تلاش بسيار آنها را كنترل كرده‌ايد.

خطرات بهداشتي :

رها كردن سرنگ و سرسوزن مصرف شده در فضاي باز و محيط زندگي افراد جامعه را به خطر مي‌اندازد. در اغلب اين موارد نيز، كودكان متأسفانه قربانيان اتفاقي صدمه نيش سوزن هستند.

خطرات زيست محيطي :

انداختن سرنگ و سرسوزنهاي مصرف شده در رودخانه، آب مورد استفاده نوشيدن و شستشو را آلوده مي‌كند.

استفاده از Safety Box :

همه وسايل تزريقي را كه استفاده شده است بايد بلافاصله در Safety Box بيندازيد. اين ظروف بايد ضد آب و مقاوم  بوده و سوزنها آن را سوراخ نكنند.

براي اطمينان از حمل و نقل ايمن Safety Box :‌

·       حمل يا تكان دادن Safety Box را به حداقل برسانيد. هرگز به آن فشار وارد نكنيد، روي آن ننشينيد يا نايستيد.

·       مراقبت ازSafety Box ها را به‌هنگام حمل و نقل تا محل دفع افزايش دهيد.

·       Safety Boxها را در يك مكان خشك و ايمن دور از دسترس كودكان و جامعه قرار دهيد تا به نحو ايمن جمع‌آوري و دفع شوند.

·       فردي را مسئول جمع‌آوري و حمل و نقل Safety Boxها نمائيد و آموزشهاي لازم را در اين زمينه به او بدهيد. هرگز از افرادي كه در اين زمينه آموزش نديده‌اند نخواهيد حمل و نقل جعبه‌ها را به عهده بگيرند.

مراحل دفع ضايعات تزريق :

سرنگها و سرسوزنهاي استفاده شده نبايد در محيط باز كه مردم در آنجا آمد و رفت دارند و يا كودكان به آن دسترسي مي‌يابند انباشته شوند. و هرگز نبايد به همراه ساير زباله‌ها دفع شوند.

گام 1 : Safety Box بايستي در تمام مراكز واكسيناسيون در دسترس كارمند بهداشتي قرار داشته باشد.

گام 2 : وقتي متوجه شديد 4/3 حجم Safety Box پرشده است درب آنرا ببنديد. هرگز سرنگ و سرسوزن‌هاي مصرف شده را از يك Safety Box به ظرف ديگري منتقل نكنيد.

يك Safety Box پنج ليتري گنجايش حدود 100 سرنگ و سرسوزن را دارد. وقتي 4/3 حجم آن پر شد، جهت امحاء آن اقدام نمائيد.

توجه: هرگز تجهيزات ذيل را در داخل Safety Box نيندازيد. اين تجهيزات را با ساير ضايعات پزشكي جمع‌آوري كنيد.

– ويالهاي خالي (به استثناء ويالهاي شكسته)

– ويالهاي واكسن فاسد يا از رده خارج شده (تاريخ انقضاء گذشته)

– پنبه الكل

– دستكش يا ساير ضايعات پلاستيكي

روشهاي از بين بردن Safety Box :‌

چهار روش معمولاً براي از بين بردن Safety Boxهاي پرشده وجود دارد.

الف) زباله سوز :‌

زباله‌سوز مي‌تواند كاملاً سرنگ و سرسوزنها را از بين ببرد. حرارت بيش از 800 درجه سانتي‌گراد كليه ميكروارگانيسم‌ها را از بين مي‌برد و حجم ضايعات حاصله از تزريقات را به حداقل كاهش مي‌دهد.

زباله سوزي كه عملكرد آن خوب باشد ما را از نابودي كامل سرنگ و سرسوزن‌ها مطمئن مي‌كند. زباله سوزها آلودگي هواي كمتري نسبت به سوزاندن در حرارت كمتر ايجاد مي‌كنند. بعضي از بيمارستانها داراي زباله سوز هستند و بعضي از آنها از ساير زباله سوزهاي نزديك به بيمارستان مثل كارخانه‌هاي سيمان استفاده مي‌كنند.

كليه موازين ايمني براي محلي كه زباله سوز قرار دارد بايد در نظر گرفته شود و فردي كه با زباله سوز كار مي‌كند بايد از عينك ايمني و دستكش كلفت (Heavy gloves) استفاده كند.

مـراكزي كه به اين زباله‌‌سوزها دسترسي دارند با هماهنگي‌هاي لازم بهتر است جـهت امحاءSafety Boxها از اين روش استفاده نمايند.

ب) سوزانيدن در ظروف استوانه‌اي فلزي (Metal drum) :

براي سوزاندن ضايعات تزريق در ظروف استوانه‌اي فلزي:

·       محلي براي سوزانيدن ضايعات انتخاب كنيد كه حتي الامكان از ساختمانها و منازل مسكوني دور باشد. مكان مورد نظر بايد حصاركشي شده و تميز باشد.

·       چهار آجر به صورت مستطيل روي زمين قرار دهيد.

·       يك توري فلزي يا شبكه فلزي روي آجرها قرار دهيد.

·       دو انتهاي استوانه فلزي 210 ليتري (55 گالني) را برداريد. اين عمل امكان جريان هوا در داخل ظرف مي‌دهد و محتوي آن بهتر خواهد سوخت. اگر ظرف استوانه‌اي فلزي در دسترس نبود مي‌توانيد يك استوانه از ورق فلزي، آجر يا خاك‌رس بسازيد. يك دودكش بايد به قسمت متحرك بالاي لوله استوانه‌اي اضافه شود.

·       لوله استوانه‌اي را روي شبكه يا توري فلزي قرار دهيد.

·       Safety Boxهاي پرشده را داخل اين ظرف بيندازيد. كاغذ، برگ و ساير مواد قابل اشتعال را به داخل استوانه اضافه كنيد تا به سوختن Safety Boxها كمك كنند.

·       ميزان كمي نفت (اگر در دسترس بود)، روي جعبه‌ها و ساير مواد بريزيد.

·       يك توري فلزي روي لوله استوانه‌اي قرار دهيد تا از گسترش خاكسترها جلوگيري كند.

·       مواد قابل اشتعال مثل چوب يا كاغذ و …. را در پائين استوانه قرار دهيد و آنها را آتش بزنيد.

·        به مردم هشدار بدهيد كه از آن فاصله بگيرند و از سيگار كشيدن و از دود و گاز و خاكستر حاصله از آتش اجتناب كنند.

·       آتش را تا وقتي كه همه Safety Boxها كاملاً‌ بسوزند و از بين بروند روشن نگه داريد.

·       وقتي آتش خاموش شد و باقيمانده داخل استوانه سرد شد، با دقت باقيمانده را جمع آوري كنيد. آنرا در يك محلي كه معمولاً محل                         شكل6- ظرف استوانه‌اي فلزي

رفت و آمد مردم نيست و استفاده نمي‌شود دفن كنيد. حداقل روي آنرا با 13 سانتيمتر خاك بپوشانيد. اگر امكان داشته باشد روي گودال را با سيمان بپوشانيد تا گودال كاملاً پر شود.

توجه : باقيمانده سرسوزن‌ها و جعبه‌هاي ايمن (Safety Box) بايد بعد از سوزاندن دفن شوند، اگر سوزانيدن در يك استوانه فلزي يا در يك گودال سرباز انجام مي‌شود. باقيمانده ضايعات نيز بايد به‌صورت عميق درگودال، يا محل مخصوص دفن بهداشتي زباله‌ها، يا محلي مشابه كه مردم به آنجا دسترسي ندارند دفن شود.

ج) سوزاندن در فضاي آزاد دريك گودال :

سوزاندن در فضاي آزاد در يك گودال هميشه توصيه نمي‌شود به‌دليل آنكه سوزاندن مواد پلاستيكي موجب تخريب محيط زيست مي‌گردد. اگر بخواهيد در فضاي باز ضايعات را بسوزانيد لازم است:

·       يك محل دور از منازل مسكوني و غيرقابل استفاده براي امور ديگر را انتخاب كنيد. اين محل بايد حصاركشي شده و تميز باشد.

·       يك كارمند داراي شرايط لازم براي نظارت بر سوزاندن انتخاب كنيد.

·       يك گودال با عمق حداقل يك متر حفر كنيد، اما مطمئن شويد خيلي عميق نباشد تا بتوانيد براي آماده كردن آن براي قرار دادن مواد قابل اشتعال و Safety Boxها داخل آن بشويد.

·       Safety Boxهاي پرشده را داخل گودال قراردهيد. كاغذ، برگ درختان يا ساير مواد قابل اشتعال را براي كمك به سوختن با آن مخلوط كنيد.

·       اگر نفت در دسترس بود مقدار كمي روي آنها بريزيد و مواد را آتش بزنيد.

·       به مردم هشدار بدهيد از محل سوزاندن و گازها و خاكستر حاصله خود را دور نگه دارند و از كشيدن سيگار اجتناب كنند.

·       آتش را تا زماني كه كاملاً Safety Boxها سوزانده شوند، شعله‌ور نگهداريد و سپس طبق مطالب پيشگفت باقيمانده را دفن كنيد.

د) دفن بهداشتي درگودال :‌

وسايل و تجهيزات تزريق ممكن است در گودال مخصوص اين امر دفن شود. محل را به دقت انتخاب كنيد و يك گودال عميق و بزرگ براي دفن جعبه‌هاي ايمن (Safety Box) حفر كنيد. (شكل 9) اگر سرنگ‌هاي AD آلوده به هر نحوي از جعبه‌ها خارج شوند و وارد رودخانه شده و يا روي زمين پراكنده شوند، مردم ممكن است روي آن گام بردارند يا بچه‌ها با آن بازي كنند، بنابراين:

·       محلي را انتخاب كنيد كه در آينده حفاري نشده و يا جهت ايجاد چاه توالت استفاده نمي‌شود.

·       دور آن محل را حصار بكشيد و تميز كنيد.

·       يك گودال حداقل به عمق 2 متر حفر كنيد. مطمئن شويد كه ضايعات داخل آن در طي فصل بارندگي از داخل آن خارج نمي‌شود.

·       Safety Boxهاي پرشده را قبل از دفن داخل گودال قرار دهيد. هرگز آنها را داخل گودال خالي نكنيد.

·       روي جعبه‌ها را باحداقل 30 سانتيمتر خاك بپوشانيد. اگر امكان دارد روي گودال را با سيمان بپوشانيد. وقتي گودال پر است مطمئن شويد كه كارمندي آموزش ديده بر اين  مراحل نظارت دارد. هرگز اين كار حياتي را به عهده فرد غيرآموزش ديده نگذاريد.

آموزش كاركنان بهداشتي :

كليه كاركناني كه خدمات ايمنسازي را ارائه مي‌دهند بايد در زمينه تزريقات ايمن آموزش ببينند. اين آموزش‌ها به‌صورت آبشاري از سطوح كشوري، دانشگاهي و شهرستاني و مراكز بهداشتي درماني و خانه‌هاي بهداشت خواهد بود.

مديريت و نظارت :‌

با توجه به لزوم رعايت موازين تزريقات ايمن، علاوه بر محاسبه و تأمين ملزومات مورد نياز برنامه،‌ بايد سطوح مختلف شبكه بهداشتي درماني كشور و بخش خصوصي ارائه دهنده خدمات ايمنسازي مورد بازديدهاي نظارتي قرار گرفته و از رعايت موازين تزريقات ايمن اطمينان حاصل آيد. به‌طور كلي:

–       در هر مركز خدمات ايمنسازي بايد سرنگ AD استفاده شود.

–       Safety Box به ميزان كافي وجود داشته باشد.

–       نحوه دفع و امحاء ضايعات مطابق دستورالعمل‌هاي اجرائي كه با همكاري و هماهنگي بهداشت محيط، معاونت درمان و معاونت بهداشتي تدوين شده است، باشد.

–       از سرپوش‌گذاري قبل و بعد از تزريقات خودداري گردد.

–       كاركنان را در زمينه تزريقات ايمن آموزش دهيد.

–       در هر شهرستان يك نفر مسئول براي پايش سلامت تزريقات تعيين نمائيد.

دفع ضايعات :‌

الف : مناطق شهري :

كليه ضايعات مراكز واكسيناسيون (Safety Box) از طريق مركز بهداشت شهرستان تابعه به زباله‌سوز انتقال داده شود و سوزانيده شود. بديهي است مراكز بهداشت شهرستان‌ها از طريق هماهنگي‌هايي كه به‌وسيله مراكز بهداشت استانها (دانشگاهها) انجام مي‌گردد با تشكيل جلسات و هماهنگي‌هاي برون بخشي و درون بخشي، پروسه انتقال ضايعات را تعيين و ابلاغ خواهند كرد.

ب : مناطق روستايي :‌

كليه ضايعات مراكز واكسيناسيون (Safety Box) در خانه‌هاي بهداشت در گودالي كه در محوطه خانه بهداشت كنده مي‌شود سوزانده شود (يا هر امكان موجود ديگر محلي با تائيد مراكز بهداشت و مطابق با موازين تزريقات ايمن).

پايش تزريقات ايمن :

پايش از طريق چك ليست و تكميل فرم اطلاعات شش ماهه/ ساليانه در مورد تجهيزات تزريقات ايمن انجام مي‌گردد.

مديريت و اجرا :

·       تشكيل كميته كشوري تزريقات ايمن دركشور.

·       مركز مديريت بيماريها مسئوليت آموزش، نظارت و پايش برنامه در كشور را به‌عهده دارد.

·       تعيين و اعلام يك نفر مسئول تزريقات ايمن در هر دانشگاه و شهرستان.

·       مسئول تزريقات ايمن دانشگاه مسئول آموزش و ارائه نحوه انجام و اطمينان از تزريقات ايمن و تأمين تجهيزات مورد نياز در شهرستانهاي تابعه دانشگاه مي‌باشد.

·       آموزش‌هاي ارائه شده در هر دانشگاه توسط مسئولين تزريقات ايمن در هر شهرستان براي كليه مراكز تحت پوشش ارائه و پايش و نظارت مي‌شود.

آموزش :

آموزش توسط مركز مديريت بيماريها براي مسئولين تزريقات ايمن، معاونين بهداشتي و مسئولين بيماريهاي دانشگاههاي كشور انجام و هر دانشگاه توسط افراد مذكور آموزش رده‌هاي ديگر را به عهده دارد.

تهيه و توزيع مطالب كمك آموزشي براي گروههاي مختلف هدف برنامه (پمفلت، پوستر و …) و همچنين برنامه بازآموزي ساليانه براي پرسنل كيله رده‌ها نيز پيش‌ بيني و انجام خواهد شد.

نيازهاي آموزشي :

با توجه به پايش برنامه و نيازهاي آموزشي برنامه‌ريزي كنيد مثلا:ً

آيا از تجهيزات در دسترس در مراكز بدرستي استفاده مي‌شود؟‌

آيا برآورد تجهيزات مصرفي  بدرستي محاسبه مي‌شود؟

آيا سرپوش گذاري مجدد قبل و بعد از تزريقات انجام مي‌شود؟

جلب مشاركت :

در جهت انجام صحيح برنامه تزريقات ايمن در كليه سطوح شامل مديران، سياست گزاران، كاركنان و عموم جامعه اقدامات لازم در جهت جلب مشاركت و همكاري بايد انجام شود. از جمله ارائه گزارش از وضعيت موجود، مشكلات و درخواست همكاري به مديران، مردم و … همچنين آموزش و افزايش آگاهي پرسنل در جهت رعايت نكات لازم براي تزريقات ايمن.

دستورالعمل ايمني

الف) اقدامات پيشگيرنده از بروز جراحات و صدمات ناشي از سرسوزن و وسايل تيز و برنده در كاركنان بهداشتي درماني

با توجه به اينكه جراحات ناشي از فرورفتن سرسوزن و وسايل تيز و برنده از مهمترين موارد آلودگي كاركنان بهداشتي درماني با HIV/HCV/HBV محسوب مي‌شود، رعايت نكات ذيل به منظور پيشگيري از جراحات و صدمات مزبور الزامي است:

1- جهت شكستن ويال‌هاي دارويي ترجيحاً‌ از انواعي استفاده شود كه احتياج به تيغ اره نداشته باشد و در صورت نياز به استفاده از تيغ اره و جهت رعايت اصول ايمني در داخل يك محافظ مثل Pad گرفته شوند.

2- پس از تزريق از گذاردن درپوش سرسوزن اكيداً‌ خودداري نمائيد مگر در شرايط خاص از جمله اخذ نمونه خون جهت ABG يا كشت خون.

3- از شكستن و يا خم كردن سرسوزن قبل از دفع خودداري نمائيد.

4- در موارد ضروري جهت گذاردن درپوش سرسوزن از وسيله مكانيكي جهت ثابت نگهداشتن درپوش استفاده نمائيد و يا از يك دست به روش Scoop جهت گذاردن درپوش سرسوزن استفاده كنيد.

5- جهت حمل وسايل تيز و برنده از ريسيور استفاده نمائيد و از حمل وسايل مزبور در دست يا جيب يونيفرم خودداري نمائيد.

6- از دست به دست نمودن وسايل تيز و برنده (بيستوري، سرسوزن و …)‌ اجتناب نمائيد.

7- احتياطات عمومي در حين انجام هرگونه اقدام درماني كه احتمال آلودگي با خون و ساير ترشحات بدن وجود دارد به شرح ذيل مي‌باشد:

1-7- درصورتي كه بريدگي و يا زخمي در دستها وجود دارد، بايستي از دستكش استفاده نمود و موضع با پانسمان ضد آب پوشانده شود.

2-7- جـهت حـفاظت كاركنان بهداشتي درماني در قـبال آلـودگـي با خـون و يا ترشحـات بدن، استـفاده از پيش‌بـند پلاستيكي يكبار مصرف ضروري است.

3-7- درصورتيكه احتمال پاشيده شدن خون و يا قطعاتي از نسوج و يا مايعات آلوده به چشم و غشاء مخاطي وجود دارد، استفاده از ماسك و عينك محافظ ضروري است.

4-7- درصورتيكه بيمار دچار خونريزي وسيع است، استفاده از گان ضدآب ضروري است.

5-7- درصورتيكه كاركنان دچار اگزما و يا زخمهاي باز مي‌باشند، معاينة پزشك جهت مجوز شروع فعاليت در بخش ضروري است.

ب) دستورالعمل كمك‌هاي اوليه فوري پس از تماس در كاركنان بهداشتي، درماني

با توجه به اينكه جراحات و اتفاقات عمده در حين انجام اقدامات و روش‌هاي درماني در موارد ذيل اتفاق مي‌افتد، اقدامات كمك‌هاي اوليه فوري بايستي انجام شود:

·       فرو رفتن سرسوزن بدست كاركنان بهداشتي درماني

·       پاشيده شدن خون و يا ساير ترشحات آلوده بدن بيمار به:‌

–       بريدگيهاي باز

–       ملتحمه (چشمها)

–       غشاء مخاطي (‌براي مثال داخل دهان)

–   گاز گرفتگي كه منجر به پارگي اپيدرم شود.

كمك‌هاي اوليه فوري

الف)  ‌1- شستشوي زخم با صابون و آب ولرم

2- كمك به خونروي در محل اوليه زخم (موضع تماس)

3- خودداري از مالش موضعي چشم

4- شستشوي چشم‌ها و غشا مخاطي با مقادير زياد آب در صورت آلودگي

ب) گزارش فوري سانحه به سوپروايزر باليني

ج) ثبت رسمي مورد گزارش شده در گزارشات حين كار توسط سوپروايزر و تشكيل پرونده بهداشتي كاركنان و اطلاع به مدير و مسئول مركز و طرح در كميته كنترل عفونت بيمارستاني و پيگيري از طريق مراجع مربوطه

د) تشكيل پرونده و پيگيري مورد

هـ) بررسي ميزان خطر بيماريزايي ناشي از تماس در كاركنان:‌ درصورتي كه آلودگي منبع تماس (‌بيمار، گيرنده خدمت)‌ با عفونت HIV محرز باشد، الزامي است فرد مزبور مورد تماس در حداقل زمان ممكن ترجيحاً‌ در عرض ساعت اول تحت مراقبت‌هاي درماني بانظر پزشك متخصص عفوني قرار گيرد.

و) درصورتي كه منبع آلوده به‌عنوان مورد شناخته شده HBV/HIV باشد، 10- 5 ميلي‌ليتر خون از فرد مورد تماس گرفته و به‌منظور پيگيري آتي ذخيره شود.

ز) در صورتيكه آلودگي منبع تماس با عفونت هپاتيت  C/BوHIV نامشخص باشد، 10- 5 ميلي‌ليتر خون از منبع تماس جهت بررسي هپاتيتC/B  وHIV اخذ و مورد آزمايش قرار گيرد.

آموزش تزريقات

تزریقات یکی از روشهای شایع در تجویز فراورده های دارویی می باشد .  هر روش تزريقي براي نوع بافتي كه دارو در آن تزريق مي‌شود روش واحدي است مشخصات هر بافتي ميزان جذب دارو را معين مي‌كند قبل از تزريق ، پرستار بايد حجم داروي تجويزي مشخصات و غلظت دارو و ساختمان آناتوميكي محل تزريق را بشناسند

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، ناتواني پرستار در تزريق صحيح دارو ممكن است نتايج منفي به بار آورد. اشتباه در انتخاب محل مناسب تزريق از نظر منطقه آناتوميكي بدن ممكن است منجر به صدمه رسيدن به عصب و استخوان شود بسياري از مدد جويان خصوصا كودكان از تزريق وحشت دارند اگر پرستار فراموش كند قبل از تزريق دارو به داخل بافت سرنگ را آسپيره كند ممكن است دارو وارد شريان يا وريد شود. تزريق حجم زيادي از دارو در يك محل ممكن است منجر به بروز درد زياد يا صدمه بافتي گردد.


تزريقات: Administration of injection

يك روش رساندن دارو به بدن تزريقات است كه حتما بايد از تكنيكهاي آسپتيك استفاده شود.
پرستار تزريقات را به 4طريق انجام مي‌دهد:
1ـ زير جلدي SC subcutaneous
2ـ داخل عضلهIM intramuscular
3ـ داخل جلديID intradermal
4ـ وريدي IV intravenous
5ـ تزريق بصورت پانسيون مانند پانسيون مايع نخاعي SCF
براي اطمينان از اينكه دارو در محل مورد نظر تزريق شود هر كدام از روش‌هاي فوق احتياج به مهارتهاي بخصوصي دارد. اثرات دارو در تزريقات بستگي به ميزان جذب دارو به سرعت توسعه مي‌يابد و پرستار مي‌تواند بدقت عكس العمل مريض را بعد از تزريق مشاهده كند.
وسايل تزريقـات :
سرنگ‌ها و سوزن‌هاي متنوعي وجود دارند، هر كدام براي تزريق حجم معيني از دارو به يك بافت مخصوص طرح ريزي شده‌اند. پرستار بايد تشخيص دهد كه كدام سرنگ و سوزن بهتر مؤثر است.

سرنگ‌ها syrings


سرنگ‌ها داراي يك قسمت استوانه‌اي و يك انتهاي كوچك مي‌باشد كه سوزن به آن وصل مي‌شود داخل اين قسمت استوانه‌‌اي plunger يا پيستون حركت مي‌كند. در بيشتر بيمارستانها از سرنگ‌هاي Disposuble «پلاستيكي يكبار مصرف»استفاده مي‌شود. سرنگ‌هاي پلاستيكي يكبار مصرف ارزان بوده و پيستون آنها بخوبي قابل كنترل است. سرنگ‌هاي شيشه‌اي گرانتر هستند و قبل از مصرف بايد استريل شوند.

پرستار محلول را بوسيله آسپيره كردن داخل سرنگ مي‌كند . به اين صورت كه پيستون را بطرف بيرون كشيد در حالي كه سوزن متصل به آن داخل محلول مورد نظر است. در موقع كشيدن محلول مورد نظر پرستار بايد سرنگ را طوري دردست بگيرد كه قسمت خارجي سرنگ و دسته پيستون در دست او باشد .براي رعايت استريليته پرستار بايد از هرگونه برخورد احتمالي نوك سرنگ به سوزن يا قسمت داخلي سرنگ و تنه پيستون با هر نوع جسم غير استريل
جلوگيري كند.


سرنگ ‌ها در اندازه‌هاي مختلف كه ظرفيت‌هاي 1سي سي تا5 سي سي رادارند. استفاده از سرنگ هاي بزرگتر از 5سي سي غير متداول تر است. سرنگ‌هاي 2تا3 ميلي ليتري براي تزريق عضلاني وزير جلدي مورد نياز است. سرنگ‌هاي بزرگتر موجب ناراحتي بيمار ميگردد.

ميكرودرپ براي تزريق مثلا پني سيلين كريستال بكار برده مي‌شود و بجاي آن در سرنگها20cc تا50ccاستفاده مي‌شود.

سرنگ‌هاي هيپودرميك 5/2تا3 ميلي ليتري معمولا بصورت بسته بندي با سوزن متصل به آن موجود هستند گاهي اوقات ممكن است پرستار بر حسب احتياج شماره سوزن را عوض كند. سرنگ‌هاي هيپودرميك دو نوع مقياس اندازه گيري در طول سرنگ دارند. يكياز اين مقياس‌ها بر حسب «minims» و ديگري بر حسب ميلي ليتر است. هر ميلي ليتر نيزبه ده قسمت تقسيم مي‌شود.

سرنگ‌هاي انسولين يك ميلي ليتر را در خود جاي مي‌دهند و به واحدهايي درجه بندي مي‌شوند بيشتر سرنگ‌هاي انسولين صد واحدي «100ـU» هستند كه براي استفاده از صد واحد انسولين هستند. هر ميلي ليتر از محلول محتوي 100واحد انسولين است.

همين طور سرنگ‌هاي 40 واحدي «40ـ U» و «80ـU» براي انسولين ها با اين غلظت‌ها وجود دارد.

«قسمت هاي مختلف سرنگ و سوزن»
سرنگ‌هاي توبركولين يك استوانه باريك دارند كه سوزن كوچكي به آن وصل است . اين سرنگ ها به و ميلي ليتر درجه بندي ميشوند و ظرفيت آنها 1سي سي است، پرستار اين سرنگ ها را براي استفاده از مقادير كم از داروهاي غليظ بكار ميرود: مثل براي انجام تست هاي داخل جلدي استفاده مي‌شود سرنگ توبركولين همچنين براي آماده كردن مقادير كمي از محلول موردنظر براي كودكان و نوجوانان بكار ميرود. از سرنگ‌هاي بزرگ براي تزريق داروهاي داخل وريدي، يا اضافه كردن مواد دارويي به محلولهاي تزريقي و همچنين براي شستشوي زخم ها يا درناژ لوله‌ها استفاده مي كنند.

سوزن‌ها : NEEDLES

سوزن ها در بسته بندي جدا وجود ندارند كه بتوان سوزن مورد نظر را انتخاب كرد. بعضي سوزن‌ها همراه با سرنگ استاندارد بصورت بسته بندي شده وجود ندارد . مثل سرنگ‌‌هاي انسولين و تويركولين. جنس بيشتر سوزن‌ها STainless است .اگرچه بعضي از كاتترهاي وريدي پلاستيكي هستند. سوزن ها يكبار مصرف هستند به جز آنهايي كه ازsteel فولاد جراحي ساخته مي‌شوند كه به سرنگ‌هاي شيشه‌اي متصل مي‌شوند.
هر سوزن سه قسمت دارد:
1ـHUb يا قسمتي كه به سرنگ متصل است.
2ـ shaft يا تنه سوزن كه به قسمت Hub متصل مي‌شود
3ـ BeVel نوك تيز سوزن .

پرستار ممكن است براي متصل كردن سوزن به سرنگ ، Hubرا دردست بگيرد تا مطمئن شود به سرنگ وصل شده است . با وجود اين قسمت تنه و نوك سوزن در همه حال استريل باقي مي‌ماند.

هر سوزن سه ويژگي دارد:

1ـ نوك تيز سوزن 2ـ طول تنه سوزن 3ـ شماره سوزن يا قطر

سوزن هائي كه BeVel آنها كوتاه است براي تزريقات وريدي مناسب هستند چون كه اين سوزن‌ها در مجاورت ديواره‌داخلي وريد با آساني بسته نمي‌شوند. سوزن هايي BeVel,s بلندتري دارند تيز تر هستند كه در تزريقات زير جلدي و عضلاني براي مريض ناراحتي كمتري ايجاد مي‌كنند.

طول سوزن ها از اينچ تا 5 اينچ متغير است اگر چه بيشتر سوزن هائي كه توسط پرستار كاربرد دارد. وزن هايي با طول 5/1اينچ است. پرستار بر حسب اندازه و وزن مريض و نوع بافتي كه مايع بايد در آن تزريق شود نوع سوزن را انتخاب مي‌كند. در بچه‌ها و افراد لاغر سوزن‌هاي كوتاه تر به كار برده مي‌شود.

پرستار از سوزن‌هاي بلند معمولا «1تا5/1اينچ » براي تزريقات عضلاني و از سوزن هاي كوتاه معمولاً تا اينچ براي تزريقات زير جلدي استفاده مي‌كند.

انتخاب نوع سوزن بر حسب قطر با شماره سوزن ، بسته به غلظت مايعي دارد كه قرار است تزريق شود يك سوزن با شماره 18ـ16براي تزريق خون و فرآورده‌هاي آن مناسب است.

سوزن درشت. در تزريق خون و فرآورده‌هاي آن به خاطر اين است كه صدمه كمتري به گلبولهاي قرمزي مي‌رسد. براي تزريقات عضلاني از سوزن هاي شماره 23ـ20استفاده مي‌شود كه باز بستگي به غلظت ماده تزريقي دارد. تزريقات زير جلدي احتياج به سوزن هايي با قطر كمتري دارند (مثلا سوزن شماره25 )، و براي تزريق داخل جلدي سوزن ريزتري مثل سوزن شماره 16 احتياج است.

آماده كردن داروهاي تزريقـي

1ـ آمپول‌ها يا پوكه‌ها:

آمپول‌ها شامل دوزهاي انفرادي دارويي به شكل مايع هستند و به اندازه‌هاي مختلف موجود هستند. حجم آنها از 1سي سي تا10 سي سي و يا بيشتر را شامل مي‌شوند يك آمپول معمولا از يك شيشه شفاف كه به يك قسمت تنگ بنام گردن محدود شده و براي كشيدن مايع آمپول اين قسمت بايد جدا شود. خط رنگي كه اطراف گردن آمپول است محلي است كه بدون استفاده از تيغ اره و به آساني شكسته مي‌شود. در صورتي كه آمپول خط رنگي نداشته باشد پرستار بايد از تيغ اره استفاده كند، در هنگام كشيدن مايع آمپول پرستار بايد دقت لازم را رعايت تكنيك آسپتيك بكند و دقت نمايد كه نوك سوزن با سطح خارجي آمپول تماس پيدا نكند. كشيدن مايع بداخل سرنگ به آساني صورت مي‌گيرد.

2ـ ويال‌ها:

ويال‌ها ظرف هاي شيشه‌اي يك دوزي يا چند دوزي هستند. يك درپوش لاستيكي در قسمت بالا دارند . اين قسمت پلاستيكي قبل از مصرف بر ميله يك روپوش فلزي پوشيده شده است ويال‌ها ممكنست شكل جامد يا مايع دارو را داشته باشند. داروهايي كه در صورت محلول ماندن خواص خود را از دست مي‌دهند بصورت پودر ويال قرار مي‌گيرند. اتيكتهاي ويال‌ها نوع حلال و مقدار آنرا مشخص مي‌كنند.

نرمال سالين و آب مقطر استريل حلالهايي هستند كه بطور معمول در حل كردن ويال‌ها استفاده مي‌شوند. بر خلاف آمپول‌ها كه به آساني در سرنگ كشيده مي‌شوند ويال ها داراي سيستم بوده كه براي بهتر كشيدن مايع درون آن بايد اول مقداري هوا بداخل آن با سرنگ وارد نمود. عدم وارد نمودن هوا به داخل ويال بعلت خلاء موجود بيرون كشيدن دارو را شكل مي‌كند
براي آماده كردن داروهايي كه بصورت پودرهستند پرستار حلال مورد نظر و مقدار آن را بر حسب برچسب ويال تهيه كرده و بداخل آن تزريق مي‌كنند. بعضي از پودرها به آساني در حلال ، حل مي‌شوند ولي گاهي لازمست كه براي بهتر حل شدن آن، سوزن را بيرون كشيده و آنرا كاملا مخلوط كرد.

عموما تكان دادن و چرخش ويال در حل كردن دارو مؤثر است. بعد از تهيه ويال‌هاي چند دوزي maltidose پرستار برچسبي تهيه كرده كه زمان تهيه و غلظت آن را در هر ميلي ليتر روي آن مشخص مي‌كنند .ويال ‌هاي چند دوزي معمولا احتياج به نگهداري در يخچال دارند.

انجام تزريقـات Administering injections

هر راه تزريقي ، بسته به نوع بافتي كه تزريق در آن صورت مي‌گيرد بطور خاصي انجام مي‌شود ويژگيهاي بافتها ميزان جذب داروها و شروع اثر آنها را تحت تأثير قرار مي‌دهد و قبل
از تزريق يك دارو ، پرستار بايد حجم دارو، خواص دارو (براي مثال مواد محرك ، غلظت) و موقعيت آناتوميكي محل تزريق را بداند (مثلا وضعيت عروق و اعصاب بزرگ). عدم توانايي يك پرستار در انجام تزريقات به نحو احسن، مي‌تواند نتايج معكوس داشته باشد. انتخاب نامناسب محل تزريق ممكنست باعث صدمه يا استخواني در آن ناحيه شود اگر پرستار قبل از تزريق مايع داخل عضله را آسپيره نكند امكان دارد كه سوزن بطور تصادفي در شريان ياوريد قرار گيرد و ايجاد اشكال نمايد. تزريق حجم زيادي از يك محلول باعث درد شديد ناحيه شده و ممكن است.

به ضايعه بافتني موضعي ختم شود. بسياري از بيماران بخصوص بچه‌ها از تزريقات مي‌ترسند . بعضي از بيماران مزمن ممكنست روزانه‌چند تزريق داشته باشند .
پرستار به چند طريق مي‌تواند ناراحتي بيمار را كاهش دهد.
1ـ انتخاب يك سوزن نوك تيز با طول و قطر مناسب.
2ـ انتخاب محل مناسب تزريق و استفاده از مناطق آناتوميك مناسب.
3ـ قبل از تزريق محل تزريق را يخ بگذاريد تا ايجاد بي حسي موضعي كند و از شدت درد بكاهد.
4ـ سوزن را به نرمي و سريع داخل بافت كنيد.
5ـ سرنگ را در حيني كه سوزن در بافت است نگهداريد.
6ـ براي كم كردن سفتي ، عضلات مريض را در وضعيت مناسب قرار دهيد.
7ـ توجه مريض را با صحبت كردن با او يا معطوف كردن فكرش به چيزهاي خوش آيند از تزريق برگردانيد.
8ـ محل تزريق را بعد از تزريق براي چند ثانيه ماساژ دهيد مگر ماساژ دادن ممنوع باشد

سرنگ ها:

سرنگ وسيله اي براي تزريق مايعات به بدن و کشيدن مايعات مختلف از بدن مي باشد سرنگ هاانواع مختلف دارند يااز *** شيشه اي يا پلاستيکي و يااز فلز ساخته شده اند هر سرنگ شامل بدنه مدرج است که به سر آن سوزن وصل مي شود و يک پيستون دارد که بداخل بدنه مي رود.معمولاً سر سرنگها يک اندازه و استاندارد ساخته شده وبنابر اين هر نوع سوزني به آن وصل مي شود پيستون داخل سرنگ براحتي داخل بدنه حرکت مي کند ودر هنگام کشيدن پيستون به خارج هوا و مايعات به داخل سرنگ کشيده مي شود و چنانچه به داخل بدنه فشار داده شود هوا ويا مايع خارج مي گردد.

سوزن در اندازه هاي مختلف وجود دارد وشامل يک ساقه و يک دهانه است که دهانه به سرنگ وصل مي شود
نوک سوزن بطور مورب بريده شده که فرو رفتن آن را آسان مي کند.

هرچه شماره سوزن بيشتر شود از قطر سوزن کم مي شود مثلا سوزن شماره 23نازکتر از سوزن شماره 20 است.

در صورتي که از ويال استفاده مي کنيد بطريق ذيل دارو را در سرنگ بکشيد:

الف- حفاظ فلزي را که بر روي لاستيک سر ويال قرار گرفته را بر داريد.
ب- در صورت لزوم براي مخلوط شدن محتويات ويالي که حاوي داروي محلول مي باشد آن را در کف دست قرار داده به آرامي بچرخانيد هرگز آن را به شدت تکان ندهيد.
ج- لاستيک درب ويال را با ماده ضد عفوني کننده (الکل 70%) تميز کنيد بدين منظور آن را به طريق دوراني با پنبه آغشته به الکل تميز کنيد.
د- پوشش روي سوزن را برداريد در اين مورد دقت کنيد که آن را به طور مستقيم خارج کنيد تا از آلوده شدن سوزن جلوگيري شود سپس برابر حجم داروي محلولي که قرار است در سرنگ بکشيد هوا در داخل سرنگ بکشيد .
ه- با دقت سوزن را از مرکز لاستيک درب ويال وارد آن کنيد.مراقب استريل بودن سوزن و سرنگ باشيد در کليه موارد دست شما فقط مي تواند با سطح خارجي بدنه سرنگ و دسته پيستون تماس حاصل کند.
و- درحالي که نوک سوزن خارج از محلول دارويي قرار گرفته است هواي داخل سرنگ را به داخل ويال تزريق کنيد.
ز- ويال وارد نماييد و آن را هم سطح چشم خود بگيريد در حالي که سوزن در داخل محلول دارو قرار دارد برابر حجم مورد نياز در سرنگ بکشيد.ح-سوزن را از داخل ويال خارج کنيد و پوشش رويي سوزن را بر روي آن قرار دهيد همواره مراقب استريل بودن سوزن باشيد.
ويال را دور انداخته ويا جهت استفاده هاي بعدي در محل مخصوص به خود قرار دهيد.

در صورتي که از آمپول استفاده مي کنيد دارو را به طريق ذيل در سرنگ بکشيد.:

*ت*- آمپول را برداشته به صورت دوراني بچرخانيد به طوري که تمام محلول در قسمت پايين قرارگيرد در صورت لزوم مي توانيد با وارد آوردن ضرباتي به قسمت فوقاني آمپول دارو را به قسمت پهن پايين پوکه منتقل کنيد.
در صورتي که در گردن آمپول خط مشخص جهت شکستن آن وجود ندارد ابتدا با پنبه الکلي قسمت گردن آمپول و تيغ اره را پاک کنيد سپس در حالي که گردن آمپول بر پنبه الکلي تکيه دارد آن را با تيغ اره خراش دهيد.
پنبه الکلي را در اطراف گردن آمپول قرار داده با فشار دست به طرف خارج سر آمپول را از بدنه جدا کنيد.
پوشش روي سوزن را به طريقي که آموخته ايد بر داريد.
سوزن را در آمپول قراردهيد و مقداردارويي را که لازم داريد در سرنگ بکشيد در صورتيکه به کل محتويات آمپول احتياج داريد با دقت کل محتوي را در سرنگ بکشيد.
پوشش رويي سوزن را به روي آن قرار دهيد مراقب استريل بودن سوزن و سرنگ باشيد
آمپول مصرف شده را دور بيا ندازيد.
ناحيه تزريق را برهنه کرده و با پنبه الکلي دقيقاً پوست را تميز کنيد براي اين منظور ميتوانيد پنبه الکلي را در مرکز محل تزريق قرارداده سپس به صورت دوراني با فشار مختصري آن را به طرف خارج بچرخانيد.
اجازه دهيد که پوست خشک شود
پنبه الکلي را بين انگشت سوم . چهارم دست غيرفعال خود (معمولا دست چپ)براي استفاده بعدي قرار دهيد
در حالي که منتظر خشک شدن پوست از ماده ضدعفوني کننده هستيد پوشش روي سوزن را برداريد براي اين منظور به طريقي اقدام کنيد که سوزن آلوده نشود
هواي موجود در سرنگ را کاملا خالي کنيد تا قطره اي از دارو بر روي سطح مورب نوک سوزن ديده شود چنانچه لازم است کل دارو به بدن وارد شود در حدود 2ميلي ليتر هوا در داخل سرنگ بگذاريد
سرنگ را در دست راست خود بين انگشتان و شصت بگيريد.
با استفاده از دست ديگر پوست را کشيده يا فشار دهيد انتخاب اين روش بسته به محل تزريق و وضعيت پوست مي تواند متفاوت باشد
با يک حرکت ثابت ؛آرام و سريع بسته به نوع تزريق و محل آن سوزن را وارد پوست کنيد
سپس با دست چپ خود بدنه سرنگ را گرفته و دست راست خودرا به دسته پيستون منتقل کنيد
با دست راست خود پيستون را به آهستگي به طرف خارج بکشيد اگر خون وارد سرنگ شد آن را به طريقي که در ذيل خواهيد آموخت خارج کنيد سوزن را دور انداخته تزريق ديگر آماده کنيد
پنبه الکلي راکه بين انگشتا ن 3 و4دست چپ خود قرار داده بوديد در اطراف محل تزريق قرار داده سوزن را به سرعت از داخل پوست در امتداد مسير تزريق خارج کنيد و پنبه الکلي را در محل خروج سوزن قرار دهيد
پنبه الکلي را به آرامي در محل تزريق فشار دهيد در صورت خونريزي فشار بيشتري به محل تزريق وارد آوريد تا خونريزي قطع بشود
پس از اتمام تزريق وسايل را به اطاق پانسمان ببريدپوشش سر سوزن را به روي آن قرار داده سوزن و سرنگ و پنبه الکل را درون سطل زباله بياندازيدبقيه وسايل را تميز کرده در محل مخصوص به خود قرار دهيد

محل تزريق :

الف-ناحيه درسوگلوتيال برروي عضلات ضخيم باسن


محل تزريق در اين عضله معمولاً قسمت فوقاني خارجي يا ربع فوقاني خارجي باسن در حدود 5-8سانتي متر پايين تر از کرست ايلياک خواهد بود که به دو روش مشخص مي گردد.
يک لب باسن را با خطوط فرضي به چهار قسمت تقسيم کنيد در اين هنگام شما با لمس کرست ايلياک از انتخاب محل صحيح تزريق که به اندازه کافي بالامي باشد مطمئن شده ايد .انتخاب محل تزريق بدون لمس کرست ايلياک روش مطمني نخواهد بود

عضله رکتوس فمورس ؛ در عضلات گروه چهار سر ران اين محل در قسمت جلوي ران قرار گرفته است اين محل براي شيرخواران ؛ کودکان و بزرگسالان در مواردي که استفاده از محلهاي ديگر مجاز نمي باشد مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

عضله دلتوييد وسه سر بازو ؛ اين عضله بر روي قسمت کناري فوقاني باسن قراردارد معمولاً براي تزريق عضلاني بکار نمي آيد براي تعيين محل تزريق بر روي عضله دلتوييد لازم است لبه پايين زايده اکروميون لمس گردد همچنين قسمت مياني بازو که در مجاورت زير بغل مي باشد تعيين گردد مثلثي که قاعده آن در امتداد زايده اکروميون و رأس آن بر روي بازو به مجاورت زير بغل مي باشد محل مناسب تزريق خواهد بود.که تقريباً 5 سانتي متر پايين تر از زايده اکروميون قراردارد همچنين سر کناري عضله سه سر روي قسمت خلفي فوقاني بازو مي تواند براي تزريق مورد استفاده قرار گيرد محل مناسب حد وسط بين زايده اکروميون و برجستگي استخوان آرنج مي باشد اين محل فقط در مواقعي مورد استفاده قرار مي گيرد که محلهاي ديگر مجاز نباشد وضعيت نشسته يا خوابيده مي تواند براي اين تزريق بکار گرفته شود و حجم قابل تزريق در عضله دلتوييد 2-5/ميلي ليتر مي باشد.

براي تزريق محلولهاي روغني معمولاً از سوزنهاي ضخيم تر استفاده مي شود ضمناً هر چه ميزان بافت چربي بر روي عضله بيشتر باشد از سوزن بلندتري بايد استفاده کرد
در مواردي که دارو به سطح پوست صدمه وارد مي کند قبل از تزريق لازم است سوزن تعويض گردد چون سوزن جديد آغشته به دارو نخواهد بود

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، تزريق عضلاني به روش z؛اين روش معمولا در موارد ي که دارو براي پوست مضر بوده و موجب تحريکات پوستي و بافت زيرجلدي را فراهم مي آورد استفاده مي شود براي اين منظور قبل از ورود به محل تزريق بايد پوست محل تزريق در حدود 5/2-5/3به يک طرف کشيده شودپس از تزريق لازم است به مدت 10 ثانيه فرصت دادوسپس سوزن را خارج نمود دراين مدت عضله شروع به جذب دارو نموده ضمناً دارو در عضله باقي مانده و راه خروج آن از عضله به بافت زيرجلدي و پوست مسدود مي گردد از انجام ماساژ محل تزريق در اين روش بايستي اجتناب کرد

نكته خيلي مهم اين كه حتما سوزن را تا جايي كه 5 الي 10 ميليمتر بيرون باشه داخل كنيد چون در غير اين صورت احتمال آبسه كردن زياده .

تزريق زير جلدي (S.C)

بافت زير جلدي (Subcutaneous) يك بافت همبند شل غني از بافت چربي با خونرساني كم بوده وبه همين دليل معمولا سرعت جذب دارو در آن طولاني تر از عضله است (20 تا 30 دقيقه در مقابل 5 تا 10 دقيقه در تزريقات عضلاني) البته برخي از داروها سرعت جذبشان از بافت زير جلدي برابر با عضله است (نظير هپارين ) . براي تزريقات S.C معمولا از سرنگهاي 2 ميلي ليتر يا كمتر و سر سوزن نمره 24 تا 26 و با طول 1.5 سانتيمتر استفاده مي شود . تزريقات S.C را مي توان در هر نقطه اي انجام داد (نظير بي حسي هاي موضعي ) ولي محلهاي رايج قسمت فوقاني خارجي بازو ,جلوي ران , روي شكم و روي كتف ها مي باشد . همانند تزريقات عضلاني بايستي در S.C نيز قبل از تزريق آسپيراسيون انجام شود (بجز در مورد هپارين) . روش كار بدين ترتيب است كه چيني از پوست محل با انگشتان يك دست گرفته و بلند شده و سپس سوزن با زاويه 45 تا 90 در جه زير جلد وارد و پس از آسپراسيون تزريق مي شود (شكل 8-2Cool حداكثر گنجايش با فت زير جلدي در يك نقطه (بدون بروز درد شديد )حدود 2 ميلي ليتر است و نبايستي بيش از 5 ميلي ليتر تزريق شود .

تزريق داخل جلدي

از تزريقات داخل جلدي (Intradermal) براي تست هاي آلرژيك , برخي از واكسيناسيونها و نيز بررسي پاسخ سيستم ايمني (anergy screen) استفاده مي شود و معمولا سرنگهاي يك ميلي ليتر مدرج (نظير سرنگ توبركولين) با سر سوزنهاي نمره 25 تا 27 بكار برده مي شود و اكثرا در سطح فلكسور ساعد (حدود 10 سانتيمتر پايينتر از شيار آرنج ) انجام مي شود . روش كار بدين ترتيب است كه پوست محل با الكل پاك شده و سپس سوزن با زاويه 15 درجه و به ميزان 2 تا 3 ميليمتر داخل درم شده (شكل 9-2Cool و آنگاه دارو (معمولا 0.1 ميلي ليتر) به آرامي تزريق مي شود كه به صورت يك عدس برآمده مي شود . در پايان بدون ماساژ سوزن خارج مي شود و يك دايره به قطر يك سانتيمتر دور آن كشيده و ساعت و تاريخ تست نوشته مي شود .

نكته – در تمامي تزريقاتي كه سوزن به طور مايل وارد پوست مي شود بايستي سوراخ سر سوزن به طرف بالا باشد .

رگ گيري

نمونه گيري و رگ گيري وريدهاي محيطي

يكي از ساده ترين روشها براي ورود و تزريق داروها و مايعات به داخل جريان خون سيستميك رگ گيري يا كانولاسيون وريدهاي محيطي است. (Peripheral intravenous cannulation) كه بر حسب مورد ممكن است از سر سوزنهاي ساده , بال پروانه اي (Butterfly or scalp vein needle ) , آنژيو كت و غيره استفاده شود (شكل 10-2Cool كه به همگي آنها كانول (Cannula) گفته مي شود .

به طور كلي از سر سوزنهاي ساده به منظور نمونه گيري خون يا تزريقات لحظه اي و موقت و از آنژيوكت براي مصارف طولاني مدت استفاده مي شود . اسكالپ وين براي تمامي سنين و خصوصا كودكان مناسب بوده و براي مصارف كوتاه مدت بكار مي رود .

مناسب ترين محل براي رگ گيري اندام فوقاني است (دست و ساعد) . از پا به دليل ريسك بالاي ترومبوفلبيت و دست و پاگير بودن بندرت استفاده مي شود (شكل 11-2Cool. رگ گيري بهتر است بر روي دست غير غالب ودر ديستال انجام شود (تا در صورت عدم موفقيت قسمتهاي پروگزيمال قابل استفاده باشد )و روي مفاصل نباشد.

تجهيزات مورد نياز

1- پنبه هاي آغشته به الكل و بتادين , گاز استريل و دستكش يكبار مصرف

2- كانول وريدي (برحسب مورد , سرسوزن ساده يا اسكالپ وين , آنژيوكت و …)

3- سرنگ 3 ميلي ليتر ودر سورت نياز به آنستزي , ليدو كائين 1%

4- تورنيكه , نوار چسب 1.5 تا 2.5 سانتيمتري و در صورت لزوم تخته بازو (بيشتر براي اطفال)

# مقدمات كار

1- ست سرم را به سرم وصل نموده وبا جاري ساختن محلول , ست سرم را هواگيري و آماده نماييد.

2- تورنيكه را به بازو بسته ومحل مناسب براي رگ گيري را مشخص كنيد .اگر رگ مشخص نباشد , از بيمار بخواهيد انگشتان خود را چند بار باز و بسته نمايد و يا اينكه با نرمه انگشتان يكي دو بار ضربه بروي محل رگ گيري مورد نظر بزنيد ( موجب وازو اسپاسم و برجسته شدن رگ مي شود ).

3- پوست محل را با بتادين و سپس الكل تميز و سپس ضد عفوني نماييد.

!!! توجه: الكل به تنهايي يك محلول ضد عفوني كامل نبوده ودر بيماران پر خطر حتما بايستي محل با بتادين ضد عفوني شود و بدليل ريسك آلودگي بهتر است در تمامي اعمال با خطر آلودگي دستكش به دست كنيد.

!!! نكته : در بسياري از بيماران (خصوصا افراد چاق و كودكان ) رگ ها قابل رؤيت نبوده و بايستي از طريق لمس كرده( با نرمه نوك انگشتان سبابه و ميانه ) شناسايي و مشخص شوند.

الف) روش بكار بردن اسكالپ وين

1- اندازۀ مناسب سوزن را انتخاب كنيد (در اكثر موارد نمره 19 تا 23)

2- انگشت شصت دست (يا سبابه و ميانه) غير غالب رابر روي ديستال محل مورد نظر بگذاريد و با كشيدن پوست به طرف ديستال , پوست و رگ محل ورود سوزن را ثابت نگه داريد (شكل 12-2Cool.

3- دو بال اسكالپ وين را دو لا كرده و بين انگشتان شصت و سبابه نگه داريد (شكل 12-2Cool و روكش سرسوزن را در آوريد.

4- در حاليكه سوراخ سوزن به طرف بالا است از فاصله نيم سانتيمتري محل ورود به داخل رگ با زاويه 20تا 30 در جه از سطح پوست , سوزن را از كنار (مماس بر) رگ وارد پوست نماييد (شكل 13-2Cool و با كاهش زاويه و پس از طي مسافت 0.5 تا 1 سانتيمتر در محاذات رگ (شكل 12-2Cool سر سوزن را منحرف كرده و به داخل رگ وارد كنيد (شكل 12-2Cool. پس از ورود به داخل رگ (راه يافتن خون به داخل كانول ) سوزن را به موازات رگ گرفته (تقريبا مماس بر پوست ) و ان را تا يكي دو ميليمتر انتهايش به داخل رگ هدايت نماييد(شكل 14-28 B) . در صورت مهارت كافي مي توان سوزن را به طور مستقيم وارد رگ نمود ولي معمولا رگ جابجا شده و موفقيت آميز نيست(شكل 13-2Cool.

5- پس از ورود سر سوزن به داخل رگ ,تورنيكه را باز كنيد و پس از استعمال يك پماد آنتي بيوتيك بر روي محل ورود سرسوزن , با نوار چسب سرسوزن رادر محل خود ثابت نگه داريد(شكل 15-2Cool.

نكته – تكنيك رگ گيري با سرسوزن مستقيم (و نمونه گيري خون ) همانند اسكالپ وين است و در پايان مي توان طبق شكل 16-28 آن را ثابت نمود.

ب) روش كاربرد آنژيوكت

1- بر حسب اندازه رگ محل و مورد مصرف , اندازه مناسب آنژيوكت را انتخاب كنيد (معمولا نمره 16 تا 20)(براي تزريق خون آنژيو كت ريزتر از نمره 18 مناسب نيست).

2- در موارد آنژيوكت هاي بزرگ (كمتر از نمره 15-14) ابتدا پوست محل را بي حس نماييد.

3- تنۀ آنژيوكت را بين شست و انگشتان دوم , سوم و چهارم نگه داريد (به طوريكه سوراخ سر سوزن به طرف بالا باشد ).

4- با شست دست ديگر ديستال ناحيه را به طرف ديستال بكشيد تا وريد ثابت و بي حركت نگه داشته شود.

5- همانند روش اسكالپ وين , آنژيوكت را با زاويه 20تا30 درجه وارد پوست (و با كاهش زاويه )وارد رگ نماييد(شكل 17-2Cool.
6- پس از ورود آنژيو كت به ميزان 0.5 سانتيمتر داخل رگ و مشاهده خروج خون , تورنيكه را باز كنيد و سپس در حاليكه سوزن را ثابت نگه داشته ايد كانول را به داخل رگ هدايت نماييد (شكل 18-2Cool.

7- با يك انگشت پروگزيمال رگ را فشار دهيد و پس از در آوردن سوزن ست سرم يا درپوش آنژيوكت را به آن وصل كنيد.

8- پماد آنتي بيوتيك موضعي بر روي سوراخ ورود كانول ماليده و با نوار چسب آنژيوكت را به پوست ثابت كنيد.

توجه – پس از خروج قسمتي از كانول هيچگاه سوزن را به داخل كانول نرانيد . زيرا ممكن است باعث كنده شدن قسمت ديستال كانول و در نتيجه آمبولي شود .

!!! نكته :

· در صورتيكه كانول داخل رگ نباشد با شروع تزريق محلول ,بيمار احساس درد كرده و محل برآمده مي شود .

· در افراد مسن رگ ها اسكلروتيك و سخت هستند و به سرعت پاره و به اصطلاح بومبه مي شوند . براي جلوگيري از اين مساله از سوزنهاي كمي كوچكتر استفاده كنيد و تورنيكه را براي مدت طولاني نبنديد.

· كانولهاي وريدي نبايستي بيش از 2 تا3 روز در يك محل باقي بمانند.

ج) Scalp vein cannulation

يكي از روشهاي بسيار خوب براي رگ گيري در كودكان كم سن وسال كه امكان دستيابي به رگهاي محيطي اندام وجود ندارد(اكثرا كودكان كوچكتر از يكسال ) رگ گيري وريدهاي سر (فرونتال,سوپرااوربيتال,فاسيال خلفي , تمپورال سطحي و خلف گوش ) بسيار آسان است كه از آن ميان وريد تمپورال سطحي از همه مناسبتر است .

وسائل مورد نياز: همانند تكنيكهاي ديگر رگ گيري محيطي , با اين تفاوت كه از اسكالپ وين نمره 23 تا 27 (معمولا 22تا24) استفاده مي شود.

روش عمل (شكل 19-2Cool :

1) موهاي محل و اطراف آنرا به اندازه كافي بتراشيد.

2) با استفاده از الكل و بتادين موضع را تميز و ضد عفوني نماييد.

3) به كمك همكار سر كودك را كمي پايين تر از سطح قلب قرلر داده و سر وي را بي حركت نگه داريد.

4) تورنيكه را دور سر ببنديد.

5) همانند تكنيك رگ گيري با اسكالپ وين سر سوزن را وارد پوست و سپس رگ نماييد و تورنيكه را باز كنيد(شكل هاي 12-28 ,13-28 , 14-2Cool

6) چند ميلي ليتر محلول تزريقي (نرمال سالين) به داخل كانول تزريق كنيد و پس از اطمينان از وجود كانول دراخل رگ آن را با نوار چسب به پوست متصل و ثابت نماييد(شكل 19-2Cool.

7) براي جلوگيري ار در آمدن اتفاقي كانول , كودك را در حد مورد نياز محدود (restrain) كنيد.

ج)نمونه گيري خون از وريد جوگولار خارجي

(اصول كلي نمونه گيري خون از ساير وريدهاي محيطي و چه در بالغين همانند اين روش است).

يكي از روشهاي ساده نمونه گيري خون در كودكان كم سن وسال كه امكان دسترسي به رگهاي محيطي اندان وجود ندارد (خصوصا كودكان دهيدراته يا چاق ويا كمتر از يكسال ) گرفتن خون از وريد جوگولار خارجي است و محل مناسب براي آن مسير عبور رگ بر روي عضله استرنوكلوئيدوماستوئيد است.

وسايل مورد نياز :

اسكالپ وين يا سرسوزن نمرۀ 21 تا 23 , سرنگ 2 تا 5 ميلي ليتر , پنبه هاي الكلي و بتادينه, گاز استريل و لوله هاي مورد نياز جمع آوري خون براي آزمايشات مربوطه

روش عمل (شكل 20-2Cool:

1) كودك را به صورت طاق باز قرار دهيد , بطوري كه شانه هاي وي در لبه تخت قرار گيرد و سر به يك طرف چرخيده و 15 تا20 درجه به پايين خم شود .

2) دستيار كودك را بي حركت نگه دارد .

3) محل مورد نظر را با بتادين ضد عفونی نموده و سپس با پنبه آغشته به الكل پاك و با گاز خشك كنيد.

4) با تحريك (نظير ضربه زدن به كف پا)كودك را به گريه بياندازيد تا وريد ژوگولار خارجی پر و برجسته شود.

5) به كمك يك دست سر كودك را بي حركت نگه داشته و پوست ديستال محل را كمي تحت كشش قرار دهيد تا رگ ثابت شود.

6) سر سوزن يا اسكالپ وين متصل به سرنگ را از كنار و به موازات رگ وارد پوست و پس از mm 3-2 طی مسافت وارد رگ نماييد .

7) حین ورود سر سوزن به داخل رگ سرنگ را تحت پونكسيون قرار دهيد تا در صورت ورود سر سوزن به داخل رگ مشخص شود.

Cool پس از وارد شدن سر سوزن به داخل رگ آن را ثابت نگه داشته و به آهستگی مقدار خون مورد نياز را پونكسيون نماييد ودر پايان سر سوزن را در آورده و با چسباندن پنبه آغشته به بتادين برروی محل پونكسيون ,كودك را به حالت عادی باز گردانيد.

تزریق در عضلات

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، در تزريق عضلاني ، دارو وارد عمق عضله مي شود. در اين نوع تزريق مي توان حداكثر 5 ميلي ليتر دارو تزريق كرد. از آنجايي كه بافت عضلاني اعصاب حسي كمي دارد ، تجويز داروهاي تحريك كننده به صورت عضلاني درد كمتري ايجاد مي كند.

انديكاسيون هاي تزريق عضلاني :
• جذب سريع دارو
• داروهايي كه نمي توان به صورت وريدي تزريق كرد
• تجويز داروهايي كه با آنزيم هاي گوارشي ايجاد تداخل مي كنند

كنتراانديكاسيون ها :
• اختلالات انعقادي
• ادم يا ورم اندام ها يا محل تزريق
• شوك
• مصرف داروهاي ترومبوليتيك
• بيماري هاي انسدادي عروق محيطي
• سكته قلبي يا MI

اصول كار :

قبل از شروع به كار وسايل مورد نياز خود را آماده كنيد تا در حين كار به مشكلي برنخوريد. وسايل مورد نياز شامل سرنگ و سرسوزن ، دارويي كه قرار است تزريق شود ، پنبه الكلي ، دستكش يك بار مصرف و رسيور
طول سوزن به عمق تزريق ، جثه بيمار ، مقدار چربي زير پوست پوشاننده محلي كه قرار است تزريق صورت گيرد و غلظت محلول بستگي دارد. ( براي تزريق سوسپانسيون ها و محلول هاي غليظ از سرسوزن هاي بزرگتر استفاده ميشود )

انتخاب محل تزريق :

انتخاب محل تزريق بستگي به وضعيت بيمار و هدف تزريق دارد. محل تزريق نبايستي ادماتو ، ملتهب ، داراي خال گوشتي ، علائم مادرزادي و ضايعات ديگر باشد.

تزريق در عضله ونتروگلوتئال :

كف دست خود را روي تروكانتر بزرگ استخوان ران قرار دهيد ، به طوري كه انگشت شست به طرف كشاله ران و ساير انگشتان به صورت كاملا باز از هم به طرف بالا قرار گيرند به طوري كه انگشت اشاره روي خار خاصره قدامي – فوقاني استخوان ايلياك قرار گيرد. محل تزريق در ناحيه است كه بين انشگت شست و اشاره قرار مي گيرد.

تزريق در محل دورسوگلوتئال :

خار فوقاني – خلفي ايلياك را به وسيله خطي به تروكانتر بزرگ استخوان ران وصل كنيد ، محل دورسوگلوتئال در سمت طرفي و فوقاني قسمت وسط اين خط قرار مي گيرد. روش ديگر اين است كه ناحيه گلوتئال را به چهار قسمت تقسيم كنيد و سپس در ربع فوقاني خارجي در حدود 5-7 سانتي متر پايين تر از ستيغ ايلياك تزريق كنيد. در اين روش تزريق در داخل عضلات گلوتئال ( گلوتئوس مينيموس ، مديوس و گوشه فوقاني خارجي عضله گلوتئوس ماكسيموس ) انجام مي شود.

تزريق در عضله واستوس لتراليس :

بهترين محل براي ترزيق در اين عضله قسمت مياني طرفي ران است. اين عضله مناسب ترين محل براي تزريق در كودكان و نوزادان است ، زيرا نسبت به ساير عضلات تكامل يافته تر است و در عين حال عروق و اعصاب بزرگ نيز ندارد.

نكته : در نوزادان گاهي از عضله ركتوس فموريس استفاده مي شود كه در بزرگسالان استفاده از آن ممنوع است.

تزريق در عضله سرشانه (دلتوئيد ) :

از عضله دلتوئيد براي تزريق با حجم حداكثر 2 ميلي متر استفاده مي شود. تزريق در 2.5 تا 5 سانتي متر ( حدودا 2 يا 3 انگشت ) پايين تر از زائده آكروميون انجام مي شود.

نكته:

– قبل از وارد كردن سوزن از بيمار بخواهيد خود را شل نمايد و عضله محل با انگشتان دست ديگر گرفته و كمي بر آمده شود.
– در برخي از موارد موقع تزريق ممكن است سر سوزن از كلاهك(hub) كنده شود . لذا بهتر است كمي از سر سوزن در خارج از پوست باقي بماند .
– هر چه دارو آهسته تزريق شود درد و ريسك بعضي عوارض كمتر خواهد بود.
–  براي تزريق داروهاي روغني (نظير برخي از ويتامين ها ) و كريستالي (نظير پني سيلين) بهتر است از سر سوزن هاي بزرگتر استفاده شود .
–  ار آنجائيكه سوراخ سر سوزن يكطرفه است لذا در موارديكه حجم دارو زياد است بهتر است در حين تزريق دارو  سر سوزن چرخانده شود.
–  گنجايش سريع عضله دلتوئيد حداكثر 2ml  و سرين حدود 5ml است و تزريق بيش از اين ميزان با درد و ناراحتي نسبتا شديد (و گاهي آبسه استريل) همراه خواهد بود و در چنين مواردي (نظير تزريق متوكاربامول)دارو بايستي بطور منقسم در دو طرف تزريق شود.
–  برخي از بيماران در موقع تزريق دجار شوك وازوواگال مي شوند. لذا در موقع تزريق بايستي بيمار دراز كشيده باشد.

عوارض تزریقات وريدی

عوارض تزریقات سیاهرگی عبارتند از: اینفیلتراسیون، هماتوم، آمبولی هوا، فلبیت، تزریق خارج از رگ، و تزریق داخل سرخرگ. تزریق اشتباه درون سرخرگ از بقیه عوارض نادرتر اما به همان اندازه خطرناکتر است.

اینفیلتراسیون

نشت مایع یا دارو را به خارج از فضای داخل سیاهرگ – به بافتهای نرم اطراف – اینفیلتراسیون می گویند. عموماً به علت جاگذاری نامناسب نیدل یا آنژیوکت در فضای خارج لومن رگ به وجود می آید. از نظر بالینی با تورم بافت نرم اطراف محل تزریق، مشخص می شود. همچنین پوست، سرد، سفت، و رنگ پریده می شود. اگر مایع نشت یافته اندک باشد، عواقب کمی را به دنبال دارد، اما داروهای خاصی هستند که ولو به میزان بسیار اندک، برای بافتهای نرم اطراف صدمه زا خواهند بود.

هماتوم

هماتوم حالتی است که در اثر نشت خون از رگ به بافت های نرم اطراف به وجود می آید. اگر آنژیوکت بیش از یک دیواره از یک رگ را پاره کند؛ و یا در صورتی که پس از در آوردن آنژیوکت روی محل ورود آنژیوکت فشار وارد نشود این حالت ایجاد می شود. هماتوم با فشار مستقیم قابل کنترل بوده و پس از یک دوره دو هفته ای خود به خود برطرف می شود.

آمبولی هوا

آمبولی هوا در اثر ورود مقادیر زیاد هوا به داخل سیاهرگ بیمار از طریق ست سرم به وجود می آید. تیوب های ست سرم در حدود 13 سی سی هوا را در خود نگه می دارند؛ هر بیمار می تواند عموماً تا 1cc/kg هوا را تحمل کند. بچه های کوچک در معرض خطر بیشتری قرار دارند. آمبولی هوا به آسانی با هواگیری ست های سرم قابل پیشگیری است. خوشبختانته این عارضه بسیار نادر است.

فلبیت و ترومبوفلبیت

فلبیت و تروبوفلبیت شیوع بالایی دارند. فلبیت التهاب دیواره رگ است که در اثر pH ماده دارویی تجویز شده به وجود می آید. اما ترومبوفلبیت، التهابی است که در اثر ترومبوز ایجاد می شود. هر دو این عوارض در رگهای پشت دست، نسبت به رگهای آنتی کوبیتال، شایع ترند. این عوارض مشخصاً در بیماران بستری در بیمارستان که یک آنژیوکت برای چند روز در جای خود باقی می ماند به وجود می آیند. در بیمارستان ها معمولاً از آنژیوکت برای تزریق استفاده می شود که این وسیله در مقایسه با نیدل های فلزی خطر فلبیت را افزایش می دهند. چون نیدل های فلزی برای اندوتلیوم عروق حساسیت زایی کمتری دارند. ( نیدل ها معمولاً در تزریقات کوتاه مدت سیاهرگی، – کمتر از سه ساعت – استفاده می شوند؛ در حالیکه آنژیوکت ها زمان بیشتری در جا می مانند.) ماده تزریق شده نیز به خودی خود می تواند فلبیت ایجاد کند و برای پوست محرک باشد. بیماران سالمند نیز استعداد بیشتری برای ابتلا به فلبیت دارند.

تزریق خارج از رگ

تزریق خارج رگ یک دارو ممکن است منجر به درد، تاخیر در جذب، و یا صدمه بافتی شود (در صورتی که pH ماده تزریق شده بسیار پایین یا بسیار بالا باشد). چنانچه حجم تزریق شده زیاد بوده، و پوست برآمده شده و ایسکمیک به نظر برسد؛ باید پروکایین1% در ناحیه مورد نظر تزریق شود. پروکایین یک گشاد کننده عروقی است. این دارو هم خونرسانی به ناحیه و هم تخلیه سیاهرگی را افزایش داده و باعث بیرون راندن دارو از بافت می گردد.

تزریق داخل سرخرگی

تزریق داخل سرخرگی، به ندرت اتفاق می افتد، اما بسیار خطرناک تر است. بهترین اقدام پیشگیری و مطمئن شدن از ورود نیدل به داخل سرخرگ به هنگام رگ گیری است. به یاد داشته باشید که سیاهرگ ها نسبت به سرخرگ ها سطحی ترند. چنانچه موقع رگ گیری وارد سرخرگ بشوید، پمپاژ خون روشن را به درون آنژیوکت خواهید دید. این حالت زمان وارد شدن به سیاهرگ دیده نمی شود. تزریق داخل سرخرگ معمولاً باعث اسپاسم سرخرگ شده و نهایتاً به علت گانگرن، سبب از دست رفتن عضو می گردد.

در موارد تزریق داخل سرخرگ، تشخیص وضعیت اهمیت فوق العاده ای دارد. رنگ پوست و پر شدن مجدد مویرگی را مورد مشاهده قرار داده و نبض رادیال را لمس کنید. پر شدن مجدد مویرگی (زمان لازم برای بازگشت رنگ قرمز به نوک انگشتان پس از فشار دادن آن) انعکاسی از خونرسانی به بافت است. اگر زمان پر شدن مجدد مویرگی کاهش یافته باشد؛ می توان گفت که خونرسانی به اندام نیز کاهش یافته است.

درمان:

در موارد تزریق درون سرخرگ، داروها بیش از سرم ها مشکل سازند.نیدل را درون سرخرگ رها کرده و به آرامی در حدود 10 سی سی پروکایین 1% را از آن طریق تزریق کنید. پروکایین یک داروی گشاد کننده عروقی است. این دارو اندکی خاصیت اسیدی دارد ( pH = 5) و لذا با داروهای قلیایی اگر به تازگی مصرف شده باشند، تداخل ایجاد می کند. در ادامه درمان بیمار باید در بیمارستان بستری شده و اغلب به یک بلاک کننده سمپاتیکی احتیاج خواهد داشت. Endarterectomy و هپارینه کردن نیز ممکن است جهت جلوگیری از عوارض بعدی لازم باشد.

برگه‌ی بعد »