آشنایی با بیماری سل

سل یک بیماری عفونی واگیر می باشد . بیماری سل از سال های بسیار دور وجود داشته و افراد بسیار مشهوری نیز در دنیا به این بیماری مبتلا شده اند. این بیماری از قدیم در کشور ما شناخته شده بود. در گذشته به اشتباه تصور می کردند که نفرین کسی و یا شدت غم و غصه علت اصلی ابتلا به بیماری سل است .در کتاب های غربی به این بیماری توبرکولوز (Tuberculosis) و به اختصار «تی بی» (TB) گفته می شود.

بیماری سل یکی از مهمترین بیماریهای عفونی قرن حاضر می باشد که توانائی درگیر نمودن کلیه ارگان های بدن را دارد ولی ریه ها بیشتر به سل مبتلا می شوند.

از سال ۱۹۸۲ همه پزشکان دنیا معتقد بودند که این بیماری تا سال ۲۰۰۰ کنترل و بحث آن فقط محدود به کتب پزشکی خواهد بود، ولی این امید ده سال بیشتر به طول نیانجامد، به طوری که در سال ۱۹۹۳ این بیماری از طرف سازمان بهداشت جهانی به عنوان یک فوریت جهانی اعـــــلام می گردد.

بروز ۱۰ میلیون مورد جدید سل و درمان تنها دو سوم از آنها که متأسفانه در بیش از ۵۰ درصد موارد درمان ناقص بوده ، عمق فاجعه را در این سالها نشان می دهد.

بروز سه همه گیری از این بیماری در دو دهه اخیر دور نمای کنترل این بیماری را در آینده نزدیک بسیار مبهم نشان می دهد. ایجاد همه گیری بیماری ایدز و متعاقب آن سل مقاوم به دارو ، جهان کنونی را با تمام پیشرفت های عظیم در علم پزشکی از نظر کنترل بیماری سل ، بیش از یک قرن به عقب برگردانده است . امروزه در دنیا هر ساله بیش از ۸ میلیون نفر به این بیماری مبتلا می شوند و تاکنون یک سوم مردم جهان بدون آنکه احساس بیماری کنند به میکروب این بیمــــــــــاری آلوده شده اند.

عامل بیماری سل چیست ؟

میکروبی میله ای شکل (شبیه مداد) و بسیار کوچک به اندازه ۰۰۰۰۰۳/۰ متر وارد بدن شما شده که تنها توسط میکروسکوپ دیده می شود. به این میکروب میله ای شکل «باسیل سل» می گویند . باسیل سل چون بسیار کوچک می باشد ، به راحتی در هوا شناور می ماند . چون عامل این بیماری میکروب می باشد ، لذا ممکن است این بیماری از شما به افراد سالم منتقل گردد.

سل چگونه از بیمار به فرد سالم منتقل می شود ؟

میکروب سل به صورت ذرات ریز وارد هوا شده و نظیر سرماخوردگی منتقل می شود . این ذرات در صورتی که مبتلا به سل ریوی باشید توسط سرفه ،عطسه ، صحبت ، خنده و یا فریاد شما ، ایجاد و در هوا پخش می شوند . یک سرفه می تواند ۳۰۰۰ ذره میکروبی وارد هوا نماید و ۵ دقیقه صحبت کردن نیز همین تعداد ذره تولید می کند و عطسه نیز تعداد بیشتر ایجاد می نماید.

این ذرات میکروبی چون بسیار کوچک هستند ، در هوای موجود در هر فضای بسته برای مدت طولانی می توانند به طور معلق باقی بمانند. میکروب سل در خلط کاملاً خشک شده و یا در گرد و غبار معلق پس از ۸ تا ۱۰ روز از بین می رود. این میکروب در خاک سرد و سایه دار حداقل ۶ ماه زنده مانده و در خلط در حال پوسیدن و تجزیه ، هفته ها و ماهها مقاومت دارد. لذا هوای اطاق آلوده شده به میکروب سل توسط شما ، می تواند حتی در زمان غیاب شما نیز موجب انتقال بیماری گردد.

زمانی که فرد سالم در هوای آلوده به این ذرات میکروبی تنفس کند، میکروب سل را وارد ریه خود کرده و این میکروب خود را در عرض ۴۸ ساعت به نقاط مختلف بدن می رساند. ولی بعد از آن بدن دفاع کرده و اجازه گسترش و فعالیت را به میکروب سل نمی دهد.جهت انتقال بیماری سل ، تماس های طولانی و ورود تعداد زیاد میکروب سل نیاز است .انتقال میکروب سل از شما به اطرافیان بستگی به سه عامل واگیر بودن بیماری سل شما ، محیطی که تماس در آن اتفاق می افتد و مدت زمان تماس دارد. بهترین راه برای توقف انتقال، دوری شما از اطرافیان و شروع درمان دارویی می باشد.

شروع درمان دارویی در کاهش انتقال بیماری بسیار موثر می باشد به طوری که واگیری بیماری سل شما را سریعاً بعد از دوهفته از شروع درمان حتی در صورت مثبت بودن آزمایش خلط شما کاهش داده و در طول زمان مصرف دارو ادامه خواهد داد.

افرادی که به مدت طولانی در تماس نزدیک با بیماران مسلول واگیر می باشند بیشترین میزان خطر ابتلاء به سل را دارا هستند.

تماس نزدیک بیمار معمولاً با اعضای خانواده، هم اطاقی ، دوستان و همکاران رخ می دهد. این افراد به دلیل تماس با میکروسکوپ سل، در معرض خطر ابتلاء به عفونت سل می باشند.
مکان های پرازدحام ، کوچک ، سربسته ، کم نور ، بدون تهویه مناسب و مرطوب بهترین شرایط را برای تسهیل انتقال عفونت ایجاد می کنند.

تابش مستقیم آفتاب در عرض ۵ دقیقه باسیل سل را از بین می برد. لذا در کشورهای گرمسیر تماس مستقیم اشعه آفتاب روش مناسبی برای از بین بردن میکروب سل است . به همین دلیل گسترش و سرایت بیماری بیشتر در خانه ها یا کلبه های تاریک اتفاق می افتد.

آیا تمام افرادی که با میکروب سل آلوده شده اند به این بیماری مبتلا می شوند ؟

خیر. ورود میکروب سل به ریه ها مساوی با ابتلاء به سل نیست ، چون سیستم ایمنی بدن در مقابل این میکروب دفاع کرده و اطراف آن را یک دیواره محکم دفاعی کشیده و آن را غیرفعال و خفته می کند . لذا در این حالت در اکثر موارد فرد حتی متوجه ورود میکروب به بدن خود و این دفاع بدن در ریه های خود نمی شود. به خاطر همین است که تاکنون یک سوم مردم به این میکروب آلوده شده اند ولی خود از این موضوع اطلاع ندارند.

تنها در ۱۰% موارد این دیواره دفاعی به دلائل مختلف تخریب شده و میکروب های خفته و غیرفعال سل بیدار شده و شروع به تکثیر می کنند . در این زمان به دلیل فعالیت شدید میکروب سل بیمار دچار علائم بیماری سل می شود و در این مرحله به این فرد «بیمار مسلول» می گویند . پس فرد آلوده شده به میکروب سل (عفونت یافته) بیمار نبودهو کاملاً سالم می باشد. این فرد حتی میکرووب سل به دیگران منتقل نمی کند و احساس ناخوشی نیز نمی کند . رادیوگرافی ریه این افراد نیز کاملاً طبیعی خواهد بود. ولی این افراد تست پوستی سل (تست توبرکولین) مثبت دارند.

چه افرادی بیشتر ممکن است مبتلا به سل شوند؟

گروهی ازافراد جامعه نسبت به دیگران بیشتر در معرض ابتلا به بیماری سل هستند .این گروه از افراد را می توان به دو دسته تقسیم کرد، یک گروه افرادی هستند که بیشتر در معرض تماس با میکروب و گرفتن عفونت سل هستند و گروه دیگر افرادی را شامل میشوند که دچـــار عفونت شده اند و شانس بیشتری برای ابتلا به بیماری دارند.

گروه اول شامل :

- فرد در تماس نزدیک و مستمر با بیمار مبتلا به سل ریوی واگیر
- جوامع کم درآمد با خدمات بهداشتی ضعیف
- اشخاص متولد شده در مناطقی از جهان که بیماری سل شایع می باشد.
- افرادی که به مدت طولانی در مراکز خاص نگهداری می شوند (نظیرزندان ها و آسایشگاه های سالمندان ، پناهگاهها و …)
- افراد معتاد به مواد مخدر تزریقی
- گروههای دیگری از افراد جامعه که شیوع بالای بیماری سل دارند (نظیر کارگران مهاجر از کشورهای با شیوع بالا یا افراد بی خانمان)
- افرادی که تماس شغلی با بیماران مبتلا به سل دارند

گروه دوم شامل :

- افراد مبتلا به عفونت HIV (ایدز).
- افرادی که در دوسال اخیر مبتلا به عفونت سل شده اند.
- افرادی که معتاد به مواد مخدر تزریقی هستند.
- افرادی که سابقه درمان ناکافی سل دارند.
- افرادی که در موقعیت های خاص طبی نظیر موارد زیر هستند :
- دیابت (بیماری قند)- بیماری سیلیکوز
- درمان طولانی با داروهای کورتن
- مصرف داروهای پیوند اعضاء (کاهنده سیستم ایمنی)
- سرطان سر و گردن
- سرطان خون و غدد لنفاوی
- نارسائی مزمن کلیوی
- پائین بودن وزن بدن (۱۰% یا بیشتر زیر میزان ایده آل)
- عفونت HIV(ایدز)، معتادان به مواد مخدر تزریقی ، عفونت در دو سال اخیر با میکروب سل
- افراد مبتلا به دیابت (بیماری قند) ۲ تا ۴ برابر افراد عادی مستعد به پیشرفت عفونت ســـل می باشند. بخصوص بیماران دیابتی وابسته به انسولین که به خوبی کنترل نمی شوند بیشتر در معرض خطر هستند.

سل کدام عضو بدن را مبتلا می کند و انواع آن کدام است ؟

این بیماری قادر است تمام اعضای بدن را مبتلا کند . بیشترین عضوی که در بدن مبتلا می شود ریه ها (شش ها) می باشند . لذا سل ریوی شایعترین نوع سل است. در صورتی که سل اعضای دیگر بدن را به جز ریه ها درگیر کند به آن سل خارج ریوی گفته شده که تحت نام همان عضو درگیر نامیده می شود. نظیر سل غدد لنفاوی یا سل استخوان یا سل ادراری یا سل مغز (مننژیت سلی) و غیره و …

انواع سل ریوی کدام است ؟

در سل ریوی اغلب خلط ایجاد می شود. اگر در آزمایش میکروسکوپی خلط بیمار میکروب سل مشاهده شد به آن سل ریوی خلط مثبت و اگر میکروب سل مشاهده نشود به آن سل ریوی خلط منفی می گویند .

آیا تمام انواع سل مسری بوده و به اطرافیان منتقل می شود؟

خیر . تنها بیمار مبتلا به سل ریوی خلط مثبت می تواند میکروب را در هوا پخش کرده و بیماری را به اطرافیان منتقل نماید. لذا در اکثر موارد سل ریوی خلط منفی و انواع سل خارج ریوی مسری نبوده و به دیگران منتقل نمی شوند.

بیماری افراد مبتلا به سل ریوی خلط مثبت تا چه زمانی به اطرافیان سرایت می کند؟

بیماری این افراد از زمانی که دچار سرفه و خلط شده اند تا ۲ هفته از شروع درمان دارویی ضد سل برای اطرافیان خطر سرایت دارد. بعد از آن این افراد هیچگونه خطری برای اطرافیان ندارند.

علائم انواع سل کدام است ؟

بیماری سل خود را به هر شکل ممکن است نشان دهد. در کشور ما که این بیماری شیوع نسبتاً زیادی دارد در بسیاری از موارد در تشخیص بیماری ، باید سل را به خاطر داشت . بیماری سل ممکن است شبیه بیماریهای دیگر تظاهر نماید. این تظاهرات ممکن است شبیه بیماریهای دیگر نظیر ذات الریه برونشیت ، آبسه ریوی ، سرطان و عفونت های قارچی باشد.
بیمار مبتلا به بیماری سل می تواند دارای علائم عمومی ، ریوی یا وابسته به ارگان های دیگر بدن و یا ترکیبی از این موارد باشد.

علائم و نشانه های عمومی

بیماری سل معمولاً ایجاد علائم بیماری می نماید ، ولی بسیاری از بیماران حتی آنهایی که بیماری پیشرفته دارند، علائم خفیف و آهسته ای داشته که ممکن است به طور معمول در نظر گرفته نشود. تعدادی از بیماران مبتلا به سل خارج ریوی نیز در حقیقت ممکن است بدون علامت باشند. معمولاً بایددر بیماران یا افراد بدون علامت که علائم خفیف یا غیرواضح دارند، از طریق بررسی سابقه تماس، رادیوگرافی غیرطبیعی ریه ، واکنش مثبت تست سل و یا کشت مثبت میکروب سل پی به بیماری برد.

تعدادی از بیماران ممکن است در ابتدا برای مدت چند هفته تا چند ماه احساس خستگی ، بی اشتهایی ، کاهش وزن ، ضعف عمومی ، تعریق شبانه بخصوص در نیمه فوقانی بدن ، قاعدگی نامنظم یا تب های خفیف نمایند. این علائم و نشانه ها اغلب در زمان فعالیت کاری شدید یا استرس های هیجانی تشدید می گردند.

سل در بیماران دیگر ممکن است به صورت یک بیماری تب دار حاد، به همراه لرز و علائم عمومی شبیه آنفولانزا بروز نماید. در این حالت بیماران تا زمانی که احساس می کنند ، این علائم مربوط به یک عفونت ساده نظیر سرماخوردگی بوده و خودبخود برطرف می شود ، به پزشک مراجعه نمی نمایند. علائم حاد ممکن است طولانی و مزمن شوند.

گاهی اوقات علائم عمومی غیراختصاصی به صورت تب بدون علت مشخص ، تنها تظاهرات بیماری سل می باشد. برای تشخیص معمولاً یک سری بررسی های تخصصی نظیر رادیوگرافی و تصویرنگاری های متعدد از قفسه سینه ، نمونه برداری از ضایعات ، کشت از نمونه های ریه ، پرده ریه و قلب، کبد و صفاق انجام می شود که ممکن است بیانگر نتایج غیرطبیعی باشد.

در بعضی از مواقع نمونه برداری و کشت مغز استخوان و حتی جراحی شکم برای تشخیص لازم می گردد.

علائم و نشانه های سل ریوی و پرده ریه

سل ریوی به طور مشخص همواره با یک سرفه مختصر آغاز می شود. این علامت به طور آهسته در بیش از سه هفته شدت یافته منجربه تولید خلط چسبنده یا چرکی می گردد. در برخی از موارد رگه های خونی در خلط وجود دارد. گاهی اوقات یک درد مبهم و یا شدید در قفسه سینه احساس می شود.

تنگی نفس شایع نیست اما معمولاً وجود آن بیانگر درگیری شدید ریه ها ، تجمع مایع فراوان در فضای پرده های ریه و یا همراهی با بیماریهای قلبی ریوی دیگر می باشد . تعدادی از بیماران علائم خود را شبیه علائم و نشانه های آنفولانزا و سرماخوردگی شدید نظیر سرفه های خلط دار، تب ، لرز ، درد عضلانی و تعریق ، برونشیت حاد یا ذات الریه تجربه می نمایند.

جمع شدن آب در ریه معمولاً یک طرفه است و ممکن است همراه درد قفسه سینه با کیفیت خرد کننده باشد. بسیاری از بیماران مبتلا به این نوع سل که به آن سل پرده ریه می گویند ، علائم عمومی مختصر دارند.

علائم و نشانه های سل خارج ریوی

۱- سل غدد لنفاوی :

بیماری سل ممکن است هر یک از غدد لنفاوی بدن را درگیر نماید . سل عدد لنفاوی گردن و فوق ترقوه شایع می باشد. علائم شامل بزرگی غدد لنفاوی و یا احتمالاً خروج چرک از ضایعه می باشد. معمولاً بیمار به دلیل ایجاد یک توده در گردن سریعاً متوجه آن شده و جهت تشخیص مراجــعه می نماید. تخلیه خود بخودی از این غدد ممکن است دیده شود. جهت آزمایش تشخیص می توان از مایع چرکی کشیده شده توسط سوزن یا نمونه برداری جراحی و یا مایع تخلیه شده از محل خروج چرک استفاده کرد .

۲- سل ادراری تناسلی :

به دنبال یافته هایی نظیر عفونت عود کننده ادراری با کشت منفی از نظر میکروب های بیماریزای شایع ، وجود بدون دلیل خون در ادرار، تب های عود کننده بدون منشأ مشخص یا شواهدی در عکس کلیه ها دال بر علائم غیرطبیعی در لگنچه های ، لگن ، میزراه یا مثانه بخصوص اگر نواحی متعددی از درگیری وجود داشته باشد، باید سل ادراری تناسلی را در نظر گرفت .

مردان ممکن است بیماری را به صورت یک برجستگی تسبیح مانند در مجرای برنده اسپرم در لمس، مجرای ترشحی در کیسه بیضه یا سفتی پروستات تجربه نمایند. در زنان ممکن است تظاهرات به صورت قاعدگی نامنظم یا قطع کامل آن، بیماریهای التهابی لگن یا نازائی باشد.

تشخیص به طور معمول توسط کشت های مکرر از نمونه های اولین ادرار صبحگاهی یا براساس آزمایش های کشت و بافت شناسی از نمونه های آسیب شناسی به دست می آید.

۳- سل استخوان و مفاصل :

درگیری استخوانی معمولاً به صورت التهاب مفاصل و عفونت استخوان دیده می شود . تب و درد موضعی در درگیری استخوان شایع می باشد. مهره های تحتانی قفسه سینه و مفاصلی که وزن زیادی را تحمل می نمایند معمولاً درگیر می گردند. در برخی از موارد این ضایعات در عکس برداری های معمولی نیز دیده نمی شود. نیمی از این بیماران سابقه درگیری ریوی نیز ندارند. بیماری استخوانی سل اکثراً در سنین کهولت دیده می شود.

۴- سل مغز و اعصاب :

رفتار غیرطبیعی ، سردرد و تشنج نشان دهنده مننژیت سلی می باشد و اکثراً به دلیل انتشار خونی ایجاد می شود. مننژیت اکثراً در نوزادان و کودکان کم سن و سال به صورت نخستین عارضه اولین عفونت سلی دیده شده ، اما ممکن است در هر گروه سنی دیگر نیز رخ دهد.

۵- سل صفاق (روده بند):

سل شکمی یا صفاق خود را به صورت تجمع آب در محوطه شکم و تب نشان داده و گاهی اوقات در لمس شکم حالت خمیری شکل داشته و یا حاوی توده خواهد بود .

۶-سل منتشر (ارزنی):

انتشار خونی (سل ارزنی) می تواند در هر سنی رخ دهد . بیماری ممکن است به صورت حاد به همراه تب، تنگی نفس و سیاهی انتهای دست و پا و لبها بروز نموده و یا به صورت یک بیماری مزمن به همراه علائم عمومی خود را نشان دهد.

تشخیص بیماری سل چگونه است ؟

تشخیص بیماری سل ریوی در قدم اول در افراد مشکوک (بیش از سه هفته سرفه داشته و یا خلط خونی دارند) سه نوبت آزمایش خلط می باشد.

در آزمایشگاه سل با بررسی خلط در زیر میکروسکوپ می توانند میکروب سل را مشاهده نمایند. اگر میکروب سل در آزمایش خلط مشاهده نشد آنگاه پزشک با عکس برداری (رادیوگــرافی) از ریه های بیمار می تواند پی به وجود بیماری سل در بیمار ببرد.انواع سل دیگر را می توان با آزمایش ادرار ،آب جمع شده در ریه ها و یا شکم و نمونه برداری از غدد لنفاوی و دیگر ضایعات شناسایی کرد.

برای آزمایش خلط چه باید کرد؟

ترشحات بینی و بزاق خلط نبوده بلکه خلط عبارت است از موادی که از ریه ها بعد از یک سرفه عمیق خارج می شود . شما می توانید راهنمایی لازم را در خصوص چگونگی جمع آوری نمونه خلط از مسئولین آزمایشگاه بپرسید . افرادی که مشکوک به سل ریوی می باشند باید حداقل سه آزمایش بر روی نمونه خلط انجام دهند. بهتر است که این سه نمونه خلط به شکل سه نمونه خلط صبحگاهی در سه روز متفاوت جمع آوری گردد.

باید از تحویل ترشحات بینی ، گلو و یا بزاق که نمونه های نامناسب می باشند پرهیز نمایید.توصیه می شود مراحل زیر را جهت تهیه یک نمونه خلط خوب به ترتیب زیر انجام دهید :

۱- نظافت و شستشوی دهان توسط آب جوشیده سرد شده
۲- رفتن به فضای باز مثلاً حیاط و بدور از افراد دیگر
۳- تنفس عمیق سه بار پشت سرهم
۴- بعد از سومین تنفس عمیق ، سرفه محکم و سعی در خارج کردن خلط از عمق ریه ها
۵- خروج خلط به اندازه یک قاشق مرباخوری در داخل ظرف تحویلی توسط آزمایشگاه
۶- ماندن در فضای باز تا زمانی که سرفه متوقف گردد.
در صورتی که نمی توانید خلط خود را خارج نمایید تنفس بخار آب و شربت های خلط آور ممکن است در تحریک تولید خلط موثر باشند. در این حالت چندین تنفس طبیعی در بخار مرطوب انجام داده ، سپس یک دم عمیق کشیده و سرفه محکم نمایید ، سپس خلط خود را پس از خارج کردن از عمق ریه به داخل ظرف جمع آوری نمونه بریزید.

معمولاً جهت جمع آوری نمونه خلط توسط سرفه های عمیق ۱۵ دقیقه زمان لازم است . به دلیل این که ایجاد خلط از این طریق بسیار آبکی و نظیر بزاق می باشد باید در این رابطه به آزمایشگاه تذکر لازم را بدهید.

نمونه خلط باید در ظروف مورد اطمینان که توسط آزمایشگاه در اختیار شما گذاشته شده جمع آوری نمایید . مشخصات شما و تاریخ جمع آوری باید بر روی بدنه آن الصاق شده باشد . ظرف را در یک کیسه پلاستیکی تمیز قرار داده و آن را سریعاً به آزمایشگاه برسانید. نمونه های خلطی که بیش از ۲۴ ساعت نگهداری شده اند مناسب نیستند.

برای آزمایش ادرار چه باید کرد ؟

ابتدا باید محل خروج ادرار را با آب و صابون به خوبی شستشو دهید . نمونه وسط ، اولین ادرار صبحگاهی جهت آزمایش مناسب می باشد. معمولاً حداقل ۳ نمونه ادرار صبحگاهی در سه روز متفاوت در ظروف استریل جداگانه توصیه شده توسط آزمایشگاه ، جهت بررسی وجود میکروب سل نیاز می باشد . به دلیل این که آنتی بیوتیک ها باعث مهار رشد میکروب سل در ادرار می شوند ، مناسب است که بیمار قبل از دادن نمونه آنتی بیوتیک مصرف نکرده باشد.

نمونه هایی که کمتر از ۴۰ میلی لیتر بوده و یا بیش از ۲۴ ساعت نگهداری شده باشند برای کشت مناسب نخواهند بود .

آیا بیماری سل درمان پذیر است ؟

بلی . اگر شما نکات درمانی توصیه شده در این کتاب را به خوبی رعایت نمایید، خوشبختانه امروزه با داروهای موجود در بازار نزدیک به ۱۰۰% بهبودی کامل پیدا می نمایید . اکثر داروهای ضد سل خوراکی بوده و نیازی به بستری شدن در بیمارستان ندارد.

شما می توانید در منزل داروهای خود را مصرف کرده و بعد از مدت کوتاهی به کار قبلی خود بازگردید.

اصولی را که باید در درمان دارویی بیماری سل خود رعایت نماییم تا بهبودی یابیم کدامند ؟

۱- حتماً تمام انواع داروهای تجویز شده را مصرف نمایید.
۲- از کم و زیاد کردن خودسرانه مقدار هر یک از داروها با هر بهانه ای پرهیز نمایید.
۳- نظم در مصرف داروها را رعایت نمایید و آنها را به همان روشی که توسط مسئولین مربوطه توصیه شده مصرف نمایید (مثلاً اگر باید داروها را هر روز مصرف نمایید آن را حتماً رعایت نمایید)
۴- طول دوره درمانی را که حداقل ۶ ماه است ، کاملاً رعایت نمایید و مصرف داروها را به بهانی اینکه بهبودی حاصل کرده و دیگر نیازی به ادامه داروها نیست ، بطور خودسرانه قطع نکنید.

اگر اصول درمان سل را رعایت نکنیم چه اتفاقی ممکن است بیفتد؟

اگر شما حتی یکی از موارد ذکر شده در بالا را رعایت نکیند ، تعدادی از میکروب های سل زنده مانده و در نقاط دور دست ریه ها پنهان می شوند . این میکروب های زنده قوی تر شده و نسبت به داروهای ناقص مصرف شده مقاومت پیدا می کنند . بطوری که این میکروب ها بسیار خطرناکتر و کشنده تر از میکروب های معمولی سل خواهند بود.

این میکروب های قوی در زمان کوتاهی تکثیر پیدا کرده و فرد را مجدداً دچار بیماری می کنند . با این تفاوت که این بار مبتلا به بیماری سل مقاوم به داروها شده و داروهای قبلی در مورد او دیگر موثر نبوده و به دلیل نبودن داروی دیگر ضد سل، محکوم به مرگ خواهد بود. لذا رعایت نکات فوق و عدم سهل انگاری در این رابطه بخصوص برای بیماران مسلول ریوی جنبه حیاتی دارد. متأسفانه این بیماران علاوه بر ابتلای مجدد ، اطرافیان خود را به سلی مبتلا خواهند ساخت که هرگز درمان نمی شوند . لذا مسئولیت اطرافیان بیمار، در رعایت نکات درماین بیمار خود ، برای حفظ سلامت ایشان نیز بسیار حائز اهمیت می باشد.

مسئولین جهت رعایت اصول درمانی توسط بیمارانی که ممکن است این نکات را رعایت نکنند چه تمهیداتی در نظر گرفته اند ؟

برای اینکه احتمال عدم رعایت یکی از این اصول توسط شما به حداقل برسد، مسئولین بهداشتی یک ناظر درمانی را برای نظارت بر مصرف داروها ، به شما توصیه می کنند.
ناظر بهداشتی درمان شما ، زمان معینی را در روز مشخص می کند که در آن ساعت شما باید به مرکز بهداشتی نزدیک منزل خود بطور روزانه مراجعه کرده و داروی خود را در مقابل این ناظر بهداشتی مصرف نمایید . در برخی مواقع ممکن است ناظر به محل سکونت شما آمده و داروهای همان روز را به شما داده تا در مقابل او بلع نمایید. به این روش «درمان کوتاه مدت با نظارت مستقیم» و یا به اختصار داتس (DOTS) می گویند .

درمان بیماری سل چگونه است ؟

اگر شما قبلاً به دلیل ابتلاء به بیماری سل داروهای ضد سل مصرف نکرده اید ، به مدت حداقل ۶ ماه ، از ۴ نوع داروی خوراکی مخصوص درمان سل که به صورت قرص و کپسول می باشند ، برای شما تجویز خواهند کرد . این داروها را شما می توانید به راحتی با نظارت یک فرد دیگر استفاده نمایید . لذا نیازی به بستری شدن در بیمارستان و یا آسایشگاه نخواهد بود.
در صورتیکه شما قبلاً به دلیل ابتلا به بیماری سل به مدت ۶ ماه داروهای ضد سل مصرف کرده باشید ، برای شما به مدت حداقل ۸ ماه ، از ۵ نوع داروی مخصوص درمان سل که به صورت خوراکی و تزریق می باشند ، تجویز خواهند کرد .

ممکن است در ابتدا تعداد زیاد داروها که ممکن است به حدود نه تا ده قرص و کپسول در روز برسد، کمی برای شما غیر منتظره و ناراحت کننده بنظر آید ، ولی این نکته را باید درنظر داشت که استفاده از تمام آنها برای بهبودی شما لازم بوده و تاکنون بسیاری از بیماران به راحتی همین تعداد دارو را روزانه مصرف کرده و بهبودی کامل یافته اند.

اسامی داروهای ضد سل کدام است ؟

قوی ترین داروی ضد سل «ایزونیازید» نام دارد که به صورت قرص سفید رنگ در دواندازه کوچک و بزرگ ساخته می شود.قرص کوچک یکصد میلی گرمی بوده و قرص بزرگتر سیصد میلی گرمی است .این دارو تنها در بیماری سل استفاده می شود. بر روی یک طرف قرص بزرگ حروف لانین d.P مشاهده می شود.حداکثر میزان مصرف این قرص که توسط پزشک و یا مسئولین بهداشتی برای افراد ۶۰ کیلوگرم وزن تجویز می شود یک قرص بزرگ (۳۰۰ میلی گرمی) بطور روزانه است .این قرص را باید همراه دیگر داروهای ضد سل یک ساعت قبل و یا ۲ ساعت بعداز غدا با آب مصرف کرد. قرص و یا شربت های سفید رنگ ضد اسید معده (آنتی اسید) که حاوی آلمیــنیوم می باشند نباید در زمان مصرف داروهای ضد سل بخصوص ایزونیازید استفاده نمود، چون موجب می شود اثر داروی ضد سل کاهش یابد.

داروی قوی دیگر ضد سل «ریفامپین» نام دارد که به صورت کپسول تمام قرمز و یا دو رنگ قرمز و آبی و قطره در ایران وجود دارد.کپسول قرمز سیصد میلی گرمی و کپسول دو رنگ یکصد و پنجاه میلی گرمی می باشد.این دارو در بیماری های دیگر نیز مصرف می شود. حداکثر میزان مصرف این کپسول که توسط پزشک و یا مسئولین بهداشتی برای افراد بالای ۶۰ کیلوگرم وزن تجویز می شود دو کپسول قرمز رنگ (۳۰۰ میلی گرمی) بطور روزانه است . این کپسول را باید همراه دیگر داروهای ضد سل یک ساعت قبل و یا ۲ ساعت بعد از غذا با آب مصرف کرد. این کپسول موجب نارنجی رنگ شدن ادرار، لباس زیر و ترشحات بدن و یا لنز چشمی می شود.

داروی دیگری که در درمان سل مصرف می شود «اتامبوتول» است که به صورت قرص خاکستری رنگ با طرفین کمی محدب و برجسته (۴۰۰ میلی گرمی) در ایران ساخته می شود.این دارو تنها در بیماری سل استفاده می شود. حداکثر میزان مصرف این قرص که توسط پزشک و یا مسئولین بهداشتی برای افراد بالای ۶۰ کیلوگرم وزن تجویز می شود ۳ یا ۴ قرص (۴۰۰ میلی گرمی) بطور روزانه است . این قرص را باید همراه دیگر داروهای ضد سل یک ساعت قبل و یا ۲ ساعت بعد از غذا با آب مصرف کرد.

داروی ضد سل دیگر «پیرازینامید» بوده که به صورت قرص سفید رنگ (۵۰۰ میلی گرمی) در ایران موجود است . این قرص از نظر اندازه و ظاهر شبیه قرص بزرگ (سیصد میلی گرمی) ایزونیازید می باشد. به همین دلیل در برخی موارد به اشتباه این دو دارو به جای هم مصرف می شوند و موجب عوارض بسیار خطرناک خواهند شد. لذا توصیه می شود در مصرف این دو دارو دقت کافی نمایید .

تنها اختلاف ظاهری این دو دارو بر روی نوشته لاتین d.P بر روی یک طرف قرص ایزونیازید می باشد . بطوری که در دو طرف قرص پیرازینامید ساده بوده و هیچ حروفی نوشته نشده است .این دارو نیز تنها در بیماری سل استفاده می شود .

حداکثر میزان مصرف این قرص که توسط پزشک و یا مسئولین بهداشتی برای افراد بالای ۶۰ کیلوگرم وزن تجویز می شود ۳ یا ۴ قرص (۵۰۰ میلی گرمی) بطور روزانه است . این قرص را باید همراه دیگر داروهای ضد سل یک ساعت قبل و یا ۲ ساعت بعد از غذا با آب مصرف کرد.

داروی دیگر ضد سل «استرپتومایسین» است که به صورت آمپول (ویال) تزریقی یک گرمی در ایران موجود است . این دارو در اکثر موارد به عنوان داروی پنجم در درمان بیمارانی استفاده می شود که قبلاً به مدت حداقل ۶ ماه دارو مصرف کرده اند . این دارو تنها به صورت عضلانی در باسن تزریق می شود.این دارو در بیماریهای دیگر نیز مصرف می شود.

حداکثر میزان مصرف آن که توسط پزشک و یا مسئولین بهداشتی برای افراد بالای ۶۰ کیلوگرم وزن تجویز می شود یک آمپول یک گرمی بطور روزانه برای حداکثر ۲ ماه می باشد. در بیماران بالای ۶۰ سالگی ، دو سوم آمپول (۷۵۰ میلی گرم) روزانه مصرف می شود.

قرص ویتامین ب ۶ داروی ضد سل نیست ، ولی در برخی از موارد مصرف آن را به همراه قرص ایزونیازید توصیه می کنند.

داروهای ضد سل را در طی درمان چگونه استفاده می کنند؟

اگر شما قبلاً داروهای ضد سل مصرف نکردید، باید در آغاز درمان به مدت ۲ ماه ، چهار داروی ایزونیازید ، ریفامپین ، اتامبوتول و پیرازینامید را به طور روزانه مصرف نمایید . سپس به مدت ۴ ماه تنها از داروهای ایزونیازید و ریفامپین استفاده کنید . این دوره درمانی که حداقل ۶ ماه خواهد بود باید بطور کامل و منظم مصرف گردد.

در صورتیکه شما قبلاً به دلیل ابتلاء به بیماری سل به مدت ۶ ماه داروهای ضد سل یاد شده را مصرف کرده باشید ، باید در آغاز درمان مجدد به مدت ۲ ماه ، از ۵ داروی ایزونیازید ، ریفامپین ، اتامبوتول ، پیرازینامید و استرپتومایسین به طور روزانه مصرف کرده سپس بر حسب توصیه پزشک و یا مسئولین بهداشتی داروها را با میزان کمتری به مدت حداقل ۸ ماه مصرف نمایید.

چگونه می توان پی برد که بیمار در حین درمان در حال بهبودی است ؟

علاوه بر اینکه شما در چند هفته اول درمان احساس بهبودی می کنید ، تب قطع شده و اشتهای شما زیاد خواهد شد. بطوری که در این زمان ممکن است افزایش وزن نیز پیدا کنید. لذا توزین ماهانه و افزایش وزن نشانه پیشرفت بهبودی می تواند باشد. اما ممکن است این افزایش وزن در تمام افراد مشاهده نشود. از طرف دیگر سرفه های شما کم و یا قطع شده و خلط شما کــــــم می گردد.

اما برای اطمینان از سیر بهبودی بیمار مسلول ریوی در حین درمان ، بهترین راه آزمایش خلط می باشد. به همین خاطر به شما توصیه می شود در پایان ماه دوم ، ماه پنجم و پایان دوره درمانی خود، آزمایش خلط انجام دهید . در اکثر موارد در آزمایش خلط پایان ماه دوم درمان شما دیگر میکروب سل دیده نخواهد شد.

جهت بهبودی کامل خود ، چه نکاتی را باید در مصرف داروها رعایت کرد ؟

۱- دستورات دارویی توصیه شده توسط پزشک و یا مسئولین بهداشتی را به موقع و مداوم اجرا نمایید.
۲- طول درمان بیماری شما حداقل ۶ ماه است ، در طی این مدت داروها را به هیچ عنوان خودسرانه قطع نکنید.
۳- به خاطر تعدد داروها و کاهش احتمال فراموشی مصرف آنها، مناسب است کلیه داروها را با فاصله چند ثانیه از هم در صبحگاه قبل برخواستن از رختخواب (یک ساعت قبل از صبحانه) و یا در شب قبل از خوابیدن (دو ساعت بعد از شام) به همراه آب فراوان بلع نمایید ، مگر اینکه پزشک سل شما ، و یا مسئولین بهداشتی نحوه مصرف دیگری را توصیه کرده باشند.
۴- چون نظم در درمان بسیار حائز اهمیت است مناسب است جهت جلوگیری از فراموش کردن مصرف داروها ، یک نفر از مسئولین بهداشتی، آشنایان و یا اعضاء خانواده بر مصرف و بلع دارو توسط شما نظارت کامل و مستقیم داشته باشند. جدول مصرف روزانه دارو را می توانید از مرکز بهداشتی مربوطه بخواهید. با تکمیل خانه های این جدول بطور روزانه، ناظر درمان شما می تواند متوجه تکمیل دوره درمان بیمار خود شود و احتمال خطا را به حداقـــــــل می رساند.
۵- در صورتیکه داروها را خودتان به تنهایی مصرف می کنید مناسب است جهت کاهش احتمال اشتباه در مصرف داروها ، قرص و کپسول مصرفی هر روز را در بسته های جداگانه قرار داده و هر روز یکی از بسته ها را باز و مصرف نمایید.
۶- در صورت عدم تحمل مصرف هم زمان داروها باید با پزشک سل خود و یا مسئولین بهداشتی مربوطه مشورت نمایید.
۷- در صورت بروز تهوع خفیف می توانید داروها را قبل از خواب مصرف نمایید.
۸- از مصرف داروهای ضد اسید معده (آنتی اسید) نظیر شربت و یا قرص حاوی آلمینیوم جداً پرهیز نمایید . چون این داروها موجب می شود که داروهای ضد سل اثر خود را از دست بدهند.
۹- آمپول ، قرص های خوراکی و یا کاشنی پیشگیری از حاملگی ، در زمان مصرف داروهای ضد سل اثر خود را از دست می دهند . لذا باید در حین مصرف داروهای ضد سل از روش های دیگر پیشگیری نظیر کاندوم و یا دستگاه داخل رحمی (آی یو دی) I I U D استفاده نمایید.
۱۰-هیچگاه به توصیه های افراد غیر مسئول و ناوارد در رابطه با بیماری خود و درمان آن توجه نکنید. تمام اطلاعات و یا راهنمایی های لازم را از پزشک سل خود و یا مسئولین بهداشتی کسب نمایید.
۱۱-جهت کمک به تقویت ایمنی بدن و تسریع بهبودی در حین درمان از مواد غذایی پرپروتئین نظیر گوشت و لبنیات بیشتر استفاده نمایید.

قبل از آغاز درمان چه نکاتی را باید در نظر داشت ؟

قبل از مصرف داروها باید نکات زیر را به پزشک سل خود و یا مسئولین بهداشتی متذکر شوید.
۱- داشتن سابقه بیماری خاص دیگر نظیر (بیماری قند یا دیابت- نارسایی کلیه – بیماری های کبدی – اعتیاد به مواد مخدر- بیماریهای خونی – صرع یا تشنج – نقرس – کاهش شنوایی ویا بینایی – سابقه قبلی ابتلاء به سل – بیماری ایدز – سرطان – پیوند اعضاء – بیماریهای نقص ایمنی بدن و…)
۲- لیست کاملی از داروهای دیگری که هم اکنون مصرف می کنید . (داروهای ضد سل اثر بسیاری از داروهای دیگر را کاهش می دهند)
۳- حاملگی

عوارض داروهای سل کدام است و در صورت بروز چه باید کرد ؟

در صورت بروز هر یک از علائم زیر مصرف داروها را فوراً قطع کرده و سریعاً به پزشک سل حود و یا مسئولین بهداشتی مربوطه مراجعه کنید:

۱- ایجاد زردی در سفیدی چشم ها (تمام داروها را قطع کنید)
۲- اشکال در دیدن (قرص اتامبوتول را قطع کنید)
۳- وزوز گوش و یا کاهش شنوایی (آمپول استرپتومایسین را قطع کنید)
۴- استفراغ ، گیجی و درد شکمی بسیار شدید (تمام داروها راقطع کنید)
در صورت بروز هر یک از علائم زیر، مصرف داروها را ادامه داده و در اسرع وقت به پزشک سل خود و یا مسئولین بهداشتی مربوطه اطلاع دهید :
۱- خارش بدن
۲- ایحاد لکه پوستی
۳- درد مفاصل
۴- احساس گزگز یا بی حسی در پاها و یا دست ها
۵- تهوع ساده
۶- درد مختصر در ناحیه معده
۷- بی اشتهایی

نکته مهم:

رنگ نارنجی ادرار و دیگر ترشحات بدن به دنبال مصرف کپسول ضد سل ریفامپین ایجاد شده که طبیعی بوده و احتیاج به مراجعه به پزشک ندارد.

جهت جلوگیری از انتقال میکروب سل به اطرافیان خود چه باید کرد ؟

یادآوری می گردد که اگر مبتلا به سل ریوی هستید، میکروب سل توسط شما از طریق سرفه، عطسه ، خنده و صحبت کردن در فضای اتاق پراکنده می شود . اگر مبتلا به سل غیر ریوی (خارج ریوی) هستید، از نظر انتقال میکروب سل و مسری بودن برای اطرافیان خود مشکلی ایجـــــاد نمی کنید.

توجه :

در صورتیکه مبتلا به سل ریوی از نوع واگیر هستید، قدرت سرایت بیماری شما معمولاً پس از دو تا سه هفته از شروع درمان دارویی ضد سل از بین می رود ، لذا نکات زیر در مورد کاهش انتقال میکروب سل از شما به اطرافیان ، تنها در اوایل شروع درمان سل توصیه می شود :

۱- در صورتیکه بیشتر سرفه می کنید واگیردارتر از دیگر بیماران هستید. لذا توصیه می شود در محیط های بسته کمتر صحبت ، خنده، عطسه و یا سرفه نمایید.
۲- در چند هفته اول درمان دارویی باید همواره بخصوص در فضاهای بسته از ماسک بینی – دهانی چند لایه غیرکاغذی استفاده نمایید.
۳- باید به هنگام سرفه و یا عطسه جلوی دهان خود را با دستمال کاغذی پاکیزه بپوشانید.
۴- خلط خود را پس ازخارج کردن از دهان در پاکت یا دستمالی ریخته و سپس آن را بسوزانید. لذا باید از انداختن خلط در معابر و زمین ، چه در خانه و چه در بیرون جداً خودداری نمایید.
۵- هوای اتاق آلوده به میکروب سل حتی در زمان غیاب شما نیز خطر سرایت دارد. لذا نکات ایمنی را باید در هر حالت رعایت گردد.
۶- اتاق شما باید رطوبت کم داشته و آفتابگیر و با تهویه مناسب بوده بطوریکه جریان هوا از داخل ساختمان به داخل اتاق و از داخل اتاق به فضای باز بیرون ساختمان باشد.
۷- نور مستقیم آفتاب در کشتن میکروب سل بسیار موثر است ، لذا توصیه می شود اتاق شما طوری انتخاب شود که حداکثر زمان آقتاب گیری را داشته باشد.
۸- البسه ، ظروف غذا ، در و دیوار اتاق ، نقشی در انتقال میکروب سل ندارند. لذا نیازی به جدا سازی آن نبوده و آنها را می توان بطور معمول نظافت و شستشو کرد . ولی توصیه می شود که از تکاندن السه و ملحفه بیمار قبل از شستشو خودداری کنید.
۹- در صورت ریختن خلط بر روی سطوح اشیاء و یا کف زمین مناسب است کمی ماده ضدعفونی نظیر ساولن و یا مایع سفید کننده البسه (نظیر وایتکس) بر روی آن ریخته و آن را طبق معمول تمیز نمایید.
۱۰-مناسب است شما بیشتر از حالت عادی نظافت فردی را رعایت نمایید.
۱۱-کودکان نسبت به عفونت سل حساس هستند ، لذا توصیه می شود از نزدیک شدن به آنها و یا ورود اطفال به داخل اتاق خود جداً جلوگیری کنید.
۱۲-در صورتیکه از اطرافیان شما کسی دچار سرفه طولانی مدت است ، حتماً او را جهت معاینه به پزشک معرفی نمایید.
۱۳-در صورتیکه با کودکی زیر شش سال در یک منزل زندگی می کنید ، او را به مسئولین بهداشتی معرفی نمایید تا تحت درمان دارویی پیشگیری از ابتلاء به سل قرار گیرد.

هم اکنون درمان سل برای بیمار چقدر هزینه دارد؟

کلیه خدمات مبارزه با سل اعم از تشخیص ، آزمایش خلط ، رادیوگرافی ، ویزیت پزشک ، دارو ، پیگیری و کنترل اطرافیان بیمار در سراسر کشور ازطریق مراکز بهداشتی به طور رایگان ارائـــــه می شود.

لذا بیمار هیچگونه وجهی بابت ارائه این خدمات در طور درمان خود نمی پردازد.

گلو درد چرکی چیست ؟

گلودرد چرکی وجود ترشحات سفید چرکی بر روی لوزه‌های کامی است. مهمترین عاملی که باعث گلودرد چرکی می‌شود و نیاز به درمان آنتوبیوتیکی پیدا می‌کند باکتری از خانواده استرپتوکوک است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، گلو درد چرکی عفونت گلو و لو زه ها به وسیله باکتریهای از نوع استرپتوکوک می باشد که به نام گلو درد نوع استرپتوکوکی شناخته می شود .

گلودرد استرپتوکوکی از طریق تماس نزدیک با فرد بیمار منتقل می‌شود. گرچه برای تایید ابتلای فرد به گلودرد استرپتوکوکی، لازم است آزمایشی موسوم به کشت حلق انجام گیرد. اما معمولا بدون این آزمایش، موارد احتمالی گلودرد استرپتوکوکی را می‌توان از روی نشانهها تشخیص داد. مصرف آنتی بیوتیک می‌تواند برای فرد مبتلا به گلودرد استرپتوکوکی مفید باشد.

آنتی بیوتیک‌ها داروهایی هستند که باکتری‌ها را از بین می‌برند. این داروها اغلب برای پیشگیری از بروز عوارضی نظیر تب رماتیسمی استفاده می‌شوند و کمتر برای کاستن از دوره بیماری مصرف می‌شوند.

گلودرد استرپتوکوکی بدون درمان معمولاً چند روز باقی می‌ماند. درمان با آنتی بیوتیک معمولاً باعث می‌شود تا نشانه‌ها ۱۶ ساعت زودتر ناپدید شوند. دلیل اصلی درمان با آنتی بیوتیک، کاستن از احتمال ابتلا به بیماری‌های خطرناک‌تر است. مثلاً، نوعی بیماری قلبی به نام تب رماتیسمی یا تجمع چرک در گلو موسوم به ورم پشت حلقی. مصرف آنتی بیوتیک در بازه زمانی ۹ روز از شروع بروز نشانه‌ها بیشترین کارآیی را دارد.

نشانه های گلو درد چرکی چیست ؟

۱- گلو درد و سوزش در ناحیه گلو به خصوص در هنگام قورت دادن غذا

۲- تب

۳- تورم و دردناک شدن غدد لنفاوی در ناحیه گردن

۴- احساس خستگی و کوفتگی بدن

۵- لوزه ها متورم شده و اغلب با نقاط چرکی پوشیده می شوند .

۶- ناحیه سقف دهان قرمز رنگ و ملتهب می شوند .

* توجه : سرفه ، گرفتگی صدا، آبریزش بینی از نشانه های گلو درد چرکی نبوده و بیشتر ویروسی می باشد .

نحوه انتقال گلودرد چرکی چیست ؟

انتقال عفونت استرپتوکوکی ازطریق ریز قطرات ، هنگام عطسه و سرفه در فرد دارای گلو درد چرکی صورت  می گیرد

.مدت زمان دوره کمون  ( دوره پنهان) چه مدت می باشد ؟

دوره کمون ( از زمانی که عفونت وارد بدن می شود تا زمانیکه علائم دیده می شود ) این بیماری ۳-۱ روز می باشد .
جهت تشخیص نوع استرپتوکوک می توانیم از گلو یک نمونه کشت گرفته شود .

بعد از ۲ روز جواب قطعی کشت آماده می شود .

درمان گلودرد چرکی نوع استرپتوکوکی چیست :

۱- درمان یا به صورت تزریقی و یا به صورت خوراکی است .

اگر درمان بصورت تزریقی باشد یک دوز پنسیلین تزریقی و در صورت درمان به صورت خوراکی به  مدت ۱۰ روز پنی سیلین خوراکی تجویزمی شود .

طول مدت بیماری گلو درد چرکی چند روز می باشد ؟

در صورت مصرف آنتی بیوتیک ۲۴ ساعت بعد از شروع مصرف آنتی بیوتیک علائم کاهش می یابد .

اما در صورتی که آنتی بیوتیک جهت بیمار شروع نشود علائم ممکن است چند هفته به طول بینجامد .

قابل توجه والدین محترم :

در صورت بروز گلو درد در کودکان تا ۲۴ ساعت از رفتن به مدرسه خودداری شود.

در صورتی که درمان گلو درد چرکی به صورت ناکامل و یا درمان با آنتی بیوتیک انجام نشود عواقب آن چه  می باشد ؟

۱- تب روماتیسمی

۲- آسیب به کلیه ها

۳- آسیب به قلب

تب روماتیسمی چیست ؟

تب روماتیسمی یک مشکل بسیار جدی است که می تواند به دنبال درمان نامناسب گلو درد چرکی و یا عدم در یافت  آنتی بیوتیک ایجاد گردد .

علائم تب روماتیسمی شامل نشانه های زیر می باشد :

۱- نارسایی دریچه های قلب

۲- درد و تورم مفاصل

۳- حرکات غیر ارادی بدن

۴- تب

۵- راشهای پوستی

تب روماتیسمی معمولاً ۵-۲ هفته بعد از عفونت گلو ایجاد می شود .

آسیب به کلیه ها چگونه است ؟

از عوارض دیگر گلو درد چرکی صدمه به کلیه ها می باشد که این مشکل ۱۰ روز بعد از عفونت استرپتوکوکی درمان نشده خود را نشان می دهد که ممکن به نارسایی موقت و یا دائم کلیه بینجامد .

نشانه های آن شامل :

۱- کاهش میزان ادرار

۲- ادرار تیره رنگ

۳- ورم خفیف اطراف چشم ها

۴- خستگی

چگونه از عوارض عفونت استرپتوکوکی جلوگیری نماییم ؟

۱- جهت تشخیص به پزشک مراجعه نماییم و از خود درمانی بپرهیزیم .

۲- در صورت تجویز آنتی بیوتیک تزریقی قبل از تزریق حتماً تست پنی سیلین انجام شود .

نکته :

در صورت سابقه ی حساسیت به پنی سیلین حتماً  به پزشک معالج خود اطلاع دهید .

۳- توجه داشته باشید در صورتیکه ازآنتی بیوتیکها ی خوراکی استفاده می کنید

طول مدت درمان ۱۰ روز    می باشد دارو را طبق دستور پزشک و سر ساعت مشخص شده مصرف کنید . اگر علائم بیمار شما در ابتدای درمان بهبود یافت طول  مدت درمان را کامل کنید .

۴- در صورتی که پزشک تشخیص دهد عامل ایجاد گلو درد ویروسی است نیاز به درمان با آنتی بیوتیک نمی باشد . لذا جهت جلوگیری از مقاومت میکروبی به پزشک پیشنهاد تجویز آنتی بیوتیک ننمائید .

۵- افرادی که دچار تب روماتیسمی شده اند باید جهت پیشگیری از مشکلات بعدی تا ۴۰ سالگی  و یا تا پایان عمر طبق نظر پزشک به صورت دوره های مشخص از آنتی بیوتیک ها استفاده نمائید .

مروری بر سرماخوردگی

سرماخوردگی که عفونت دستگاه تنفس فوقانی نیز نامیده می‌شود توسط بیش از ۲۰۰ نوع ویروس ایجاد می‌گردد.این ویروس‌ها به سلول‌های فرش‌کننده بینی و گلو حمله می‌کنند و در آنجا تکثیر پیدا می‌کنند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، شایع‌ترین راه انتقال این ویروس‌ها تماس دست با شیء آلوده به ویروس یا دست دادن با فرد آلوده به ویروس سرماخوردگی است. حتی اگر فرد علائم سرماخوردگی نداشته باشد. بعد از آلوده شدن تماس دست با چشم و بینی باعث انتقال ویروسهای سرماخوردگی می‌گردد.

اگر چه ویروس سرماخوردگی می‌تواند توسط سرفه کردن و عطسه کردن فرد مبتلا هم منتقل گردد.

علائم سرماخوردگی:

- درد عمومی بدن و تب ضعیف
- گلو درد یا احساس سوزش در گلو
- عطسه؛ آب ریزش صاف بینی
- گرفتگی بینی
- ریزش اشک
- احساس پری در گوش‌ها
- سرفه خشک یا به همراه ترشحات سفید و روان
- احساس خستگی عمومی

علائم سرماخوردگی معمولاً یک هفته طول می‌کشد. یادتان باشد در صورت بروز علائم بالا بیماری شما سرماخوردگی ویروسی می‌باشد و نیاز به تجویز هیچگونه آنتی‌بیوتیک از جمله تزریق پنی‌سیلین ندارید.

پیشگیری:

با راههای ذکر شده زیر می‌توانید از ابتلا به سرماخوردگی پیشگیری کنید.

۱- دست‌های خود را مرتباً بشویید؛ خصوصاً بعد از دست دادن با افراد و بعد از تماس با سطوح عمومی، گوشی تلفن، درها، میزها و … اشیایی که همه افراد آنها را لمس می‌کنند. سعی کنید به صورتتان خصوصاً چشم‌ها و بینی دست نزنید

۲- مصرف مداوم میوه؛ سبزیجات و انواع سالاد را فراموش نکنید. دریافت کافی پروتئین و ویتامین ها باعث تقویت سیستم ایمنی شما در مقابل ویروسها می گردد.

۳- از تماس طولانی با افرادیکه سرماخوردگی دارند اجتناب کنید.

۴- با دوری از عوامل استرس زا سیستم ایمنی خود را تقویت کنید.

۵- هوای محل زندگی خود را مرطوب نگه دارید. (با استفاده از دستگاه بخور و یا جوشیدن یک کتری).

درمان سرماخوردگی:

۱- استفاده از ویتامین c در بعضی از مردم می تواند مسیر بهبودی را تسریع کند اما حتی در این مورد اختلاف نظر وجود دارد. استفاده از مایعات گرم و سوپ گرم بصورت موقت می تواند گرفتگی بینی و درد گلو را تسکین بدهد.

بهترین درمان سرماخوردگی بالا بردن قدرت دفاعی سیستم ایمنی با تغذیه مناسب، مایعات گرم، استراحت، دوری از استرس می باشد. هیچ داروئی نمی تواند مستقیماً به ویروس های سرماخوردگی حمله کند. و آنتی بیوتیکها هم فقط بر روی باکتری ها موثر هستند و نه ویروسها.

در یک عفونت سرماخوردگی ساده نیاز به تجویز و مصرف هیچگونه آنتی بیوتیک وجود ندارد. بنابر این وقتی دچار سرماخوردگی می شوید از پزشکان درخواست تجویز آنتی بیوتیک نکنید مگر آنکه به تشخیص پزشک دچار یک عفونت ثانویه شده باشید.

۲- سیگار نکشید:

سیگار کشیدن به همراه سرماخوردگی شما را در معرض ابتلا به برونشیت و یا سینه پهلو قرار می دهد.

۳- به مقدار زیاد مایعات غیر الکلی استفاده کنید . خصوصاً مایعات گرم گلو درد را تسکین می دهد و ترشحات را رقیق می کند و احتقان بینی را بهبود می بخشد. یادتان باشد مصرف کافئین (قهوه) و نوشیدنهای الکلی باعث دهیدراته شده شما می شود و سیر بهبودی شما را به تأخیر می اندازد.

۴- برای کاهش التهاب گلو یک قاشق چایخوری نمک را داخل یک لیوان آب گرم حل کنید و هر ۴ ساعت غرغره کنید.

۵- به مقدار زیاد استراحت کنید، در واقع شرایط عمومی شما میزان فعالیت تان را تعیین می کند.

۶- جهت بهبودی تب، کوفتگی و درد بدن از استامینوفن و یا بروفن استفاده کنید.

۷- نفس هوای مرطوب و گرم باعث کاهش التهاب مجاری تنفسی شما می شود. برای اینکار از یک کتری روی گاز با درجه حرارت ملایم و یا دستگاه بخور استفاده کنید.

نکات مهم:

اگر علائم سرماخوردگی شما ظرف یک هفته تا ۱۰ روز بهبود پیدا نکرد یا یکی از علائم زیر را پیدا کردید به مرکز بهداشت و درمان مراجعه کنید.

- ترشحات زرد از بینی
- درد اطراف چشمها و یا دردناک بودن اطراف چشم در لمس
- تورم دردناک غدد لنفاوی اطراف گردن
- سرفه های خلط دار زرد رنگ
- سردرد های شدید
- تنفس دردناک ، تنگی نفس و یا کوتاهی تنفس
- تب بیش از ۳۸/۵ درجه سانتی گراد بیش از دو روز
- وجود لکه های سفید رنگ روی گلو یا لوزه ها
- خستگی غیر طبیعی و طولانی مدت

بیماری تب خونریزی دهنده ویروسی کریمه کنگو(CCHF)

تب خونریزی دهنده ویروسی کریمه کنگو (CCHF ) یا (Crimean Congo Haemorrhagic Fever) یک بیماری خونریزی دهنده تب دار حاد است که بوسیله کنه منتقل می شود و در آسیا ، اروپا و افریقا وجود دارد . مرگ و میر بالا دارد و همه گیریهای داخل بیمارستان آن نیز شایع هستند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  با وجودی که بیماری مخصوص حیوانات است ولی موارد تک گیر و همه گیری های ناگهانی این بیماری در انسانها نیز اتفاق می افتد .

بیماری توسط جرجانی پزشک و دانشمند معروف ایرانی در کتاب گنجینه خوارزمشاه ( حدود سال ۱۱۱۰ میلادی ) بعنوان اولین سند مکتوب که به زبان فارسی نوشته شده بتفضیل توصیف شده است . در این کتاب شرح یک بیماری خونریزی دهنده در تاجیکستان فعلی آمده است ، علائم بیماری شامل خون در ادرار ، خونریزی از مقعد ، استفراغ خونی ، خلط خونی ، خونریزی در حفره شکم و خونریزی از لثه ها بوده و ذکر شده است که بند پای کوچکی احتمالاً شپش یا کنه ناقل بیماری می باشد که بطور طبیعی انگل برخی پرندگان است .

اولین مورد توصیف شده بیماری در منطقه کریمه در سال ۱۹۴۲ یعنی دو سال قبل از اپیدمی کریمه رخ داده است . در سال ۱۹۴۴ در خلال جنگ جهانی دوم بیماری در شبه جزیره کریمه شایع و باعث مرگ بیش از ۲۰۰ نفر از روستائیان و سربازان گردید .

بیماری و خصوصیات بالینی و نحوه ابتلا افراد ، برای نخستین بار توسط شوماکوف روسی تشریح گردید . در سال ۱۹۴۶ ، ۷ مورد که ۵ مورد آن از طریق انتقال در بیمارستان بوده است در ترکمنستان گزارش شده است . در سال ۱۹۵۶ بیماری در منطقه کنگو ( زئیر ) شایع گردید و ویروس عامل بیماری از افراد مبتلا جدا سازی شد و بعنوان ویروس کنگو نامگذاری گردید . در سال ۱۹۶۹ مشخص شد که عامل ایجاد کننده تب خونریزی دهنده کریمه مشابه عامل بیماری است که در سال ۱۹۵۶ در کنگو شناخته شده است و با ادغام نام دو محل یک نام واحد کریمه کنگو برای بیماری  ویروسی بدست آمد .

از زمان شناخت بیماری در سال ۱۹۴۴ میلادی تاکنون موارد مختلف بیماری در کشورهای زیر گزارش شده است :

قاره آفریقا : کشورهای سنگال ، نیجریه ، کنیا ، تانزانیا ، اتیوپی ، زئیر ، اوگاندا
اروپای شرقی : بلغارستان ، یوگسلاوی ، مجارستان ، یونان ، ترکیه

شوروی سابق : روستف ، استاورپول ، داغستان ، ارمنستان ، ترکمنستان ، ازبکستان ، قرقیزستان ، اکراین

آسیــــــا : عراق ( از سال۱۹۷۹ تا سال ۱۹۹۶ حدود ۵۵ – ۲۵  نفر در نواحی مختلف عراق به CCHF مبتلا شده اند) ، پاکستان ( موارد بیماری اولین بار در سال ۱۹۷۰ در چندین ایالت پاکستان شایع گردید .

در سال ۱۹۷۶ بدنبال بروز بیماری در یک نفر دامدار و انجام عمل جراحی بر روی آن ، جراح و یکنفر از پرستاران پس از ابتلاء به بیماری فوت شدند و متخصص بیهوشی و کمک جراح بعد از ابتلاء به بیماری و بروز علائم بیماری ، بهبودی یافته اند ).

در سال ۱۹۹۸ یک همه گیری دیگر در پاکستان اتفاق افتاد که ۲ نفر از ۴ نفر مبتلا جان باختند.

هندوستان ( در بررسی های اپیدمیولوژیکی در سال ۱۹۷۳ ، انتشار وسیع آلودگی در ایالتهای جنوبی هندوستان گزارش شده است )

افغانستان ( در سال ۱۹۹۸ مواردی از تب خونریزی دهنده ویروسی کریمه کنگو با ابتلا ۱۹ نفر و مرگ ۱۲ نفر گزارش شده است ، همچنین در سال ۲۰۰۰ ، ۲۵ مورد بیماری همراه با مرگ ۱۵ نفر نیز گزارش شده است ) .

ایـــران : برای اولین بار شوماکوف و همکاران در سال ۱۹۷۰ حضور CCHF در ایران را ثابت کرده و آنتی بادی CCHF را در سرم ۴۵ گوسفند که از تهران به مسکو فرستاده شده بود شناسایی کرد .

سعیدی و همکاران در سال ۱۹۷۵ ، آنتی بادی بر علیه ویروس CCHF را در ۴۸ نفر از ۳۵۱ نفر (۱۳%) در مناطق دریای خزر و آذربایجان شرقی جدا کرد .

از سال ۱۹۹۹ (۱۳۷۸) موارد مظنون و قطعی بیماری در ایران گزارش گردید که گزارش مفصل آن در گزارش وضعیت اپیدمیولوژیکی بیماری CCHF در ایران درسال ۷۸ – ۷۹ و۱۳۸۰ ، آمده است .

عامل بیماری :

عامل بیماری برای نخستین بار از خون افراد بیمار در مرحله بروز تب و همچنین از کنه بالغ Hyalomma  Marginatum جدا شد و با توجه به قابلیت فیلتر پذیری بعنوان یک نوع ویروس توصیف گردید .

ویــــــروسCCHF ازگروهArboviruses خانواده Bunyaviridae جنسNairovirus طبقه بندی می شود. همچنین در گروه Viruses Arthropod – borne ( ویروسهایی که توسط بندپایان منتقل می شود) قرار دارد .

راه انتقال بیماری :

ویروس CCHF اصولا“ در طبیعت بوسیله کنه های سخت گونه Hyalomma منتقل می شود، ولی بوسیله گونه های Rhipicephalus ،Boophilus و Amblyomma نیز منتقل می گردد.ویروس CCHFتوانائی انتقال ازطریق تخم(Transovarion transmission)ونیزانتقال درمراحل مختلف بلوغ کنه(Transstadial  surviral) را دارد .

مهمترین راه آلودگی کنه ، خونخواری کنه Hyalomma نابالغ از مهره داران کوچک می باشد یک بار آلودگی موجب می شود کنه در تمام طول مراحل تکامل آلوده باقی بماند و کنه بالغ ممکن است عفونت را به مهره داران بزرگ مثل دامها منتقل کند ، ویروس یا آنتی بادی آن ، در کنه Hyalomma در مناطق وسیع دنیا پیدا شده است و عفونت در انسان پس از گزش کنه آلوده یا له کردن آن روی پوست نیز ایجاد می شود.

بیماری بوسیله خرگوش صحرائی ، جوجه تیغی ، گوسفند و گاو به نقاط مختلف توسعه می یابد. در جنوب افریقا آنتی بادی بر علیه ویروس CCHF از سرم زرافه ، کرگدن ، گاو کوهی (eland) ، بوفالو ، گورخر و سگها جدا شده است . تعداد زیادی از پرندگان به عفونت مقاوم هستند اما شتر مرغ حساس است .

ویـــرمی در حیوانات نشخوار کننده اهلی مثل گاو ، گوسفند و بز به مدت یک هفته پس از آلودگی باقی می ماند .

بیماری در حیوانات اهلی هیچگونه علائم مشخصی ندارد و خطر انتقال بیماری در انسان در طی ذبح حیوان آلوده و یا یک دوره کوتاه پس از ذبح حیوان آلوده وجود دارد (بدنبال تماس با پوست یا لاشه حیوان ) .

همچنین تماس با خون و بافت بیماران بخصوص در مرحله خونریزی یا انجام هر گونه اعمالی که منجر به تماس انسان با خون آنها گردد باعث انتقال بیماری می شود . بیمار در طی مدتی که در بیمارستان بستری است بشدت برای دیگران آلوده کننده است ، عفونتهای بیمارستانی بعد از آلودگی با خون و یا ترشحات بیماران شایع می باشند .

علائم بالینی :

علائم بالینی چهار مرحله دارد :

۱- دوره کمون : بستگی به راه ورود ویروس دارد . پس از گزش کنه ، دوره کمون معمولا” یک تا سه روز است و حداکثر به ۹ روز می رسد . دوره کمون بدنبال تماس با بافتها یا خون آلوده معمولا” پنج تا شش روز است و حداکثر زمان ثابت شده ۱۳ روز بوده است .
۲- قبل از خونریزی : شروع علائم ناگهانی حدود ۱ تا ۷ روز طول می کشد ( متوسط ۳ روز ) ، بیمار دچار سردرد  شدید ، تب ، لرز، درد عضلانی (بخصوص در پشت و پاهها ) ، گیجی ، درد و سفتی گردن ، دردچشم ، ترس از نور (حساسیت به نور) می گردد . ممکن است حالت تهوع ، استفراغ بدون ارتباط با غذا خوردن و گلودرد و احتقان ملتحمه در اوایل بیماری وجود داشته باشد که گاهی با اسهال و درد شکم و کاهش اشتها همراه می شود .

تب معمولاً بین ۳ تا ۱۶ روز طول می کشد. تورم و قرمزی صورت ، گردن و قفسه سینه ، پرخونی خفیف حلق و ضایعات نقطه ای در کام نرم و سخت شایع هستند.

تغییرات قلبی عروقی شامل کاهش ضربان قلب و کاهش فشارخون مشاهده می شود . لکوپنی، ترمبوسیتوپنی و بخصوص ترمبوسیتوپنی شدید نیز در این مرحله معمولا“ مشاهده می گردد .

۳- مرحله خونریزی دهنده : مرحله کوتاهی است که به سرعت ایجاد می شود و معمولاً در روز ۳ تا ۵ بیماری شروع می شود و ۱ تا ۱۰ روز ( بطور متوسط ۴ روز ) طول می کشد . خونریزی در مخاطها و پتشی در پوست بخصوص در قسمت بالای بدن و در طول خط زیربغلی و زیر پستان در خانمها دیده می شود و در محلهای تزریق و تحت فشار(محل بستن تورنیکه و غیره) ممکن است ایجاد شود .

بدنبال پتشی ممکن است هماتوم در همان محلها و سایر پدیده های خونریزی دهنده مثل ملنا ، هماتوری و خونریزی از بینی ، لثه و خونریزی از رحم ایجاد شود و گاهی خلط خونی ، خونریزی در ملتحمه و گوشها نیز دیده می شود .

برخی موارد خونریزی از بینی ، استفراغ خونی، ملنا و خونریزی رحم آنقدر شدید است که بیمار نیاز به تزریق خون دارد.در برخی از بیماران فقط پتشی ظاهر می شود(حدود ۱۵%). مشکلات دستگاه تنفسی بدلیل پنومونی خونریزی دهنده در حدود ۱۰% بیماران ایجاد می شود .

بدلیل درگیری سیستم رتیکولوآندوتلیال با ویروس ، ابتلاء وسیع سلولهای کبدی شایع است که موجب هپاتیت ایکتریک می گردد . کبد و طحال در یک سوم بیماران بزرگ می شود . ( معمولاً بین روزهای ۶ تا ۱۴ بیماری . آزمایشات اعمال کبدی (تستهای کبدی ) غیرطبیعی هستند ، بخصوص aspartate  aminotransferase و اغلب در مرحله پایانی بیماری سطح بیلی روبین سرم بالا می رود .

بیمارانی که سرنوشتشان به مرگ منتهی می شود معمولا” علائم آنها بطور سریع حتی در روزهای اول بیماری تغییر می کند و همچنین لکوسیتوز بیشتر از لکوپنی وجود دارد . ترمبوسیتوپنی در مراحل اولیه بیماری نشان دهنده پیش آگهی بدی می باشد .

مرگ بدلیل از دست دادن خون ، خونریزی مغزی ، کمبود مایعات بدلیل اسهال ، یا ادم ریوی ممکن است ایجاد شود . در اتوپسی بیماران فوت شده ، معمولاً خونریزی به شدت های مختلف در همه اعضاء و بافتها و داخل معده و روده ها دیده می شود .

۴- دوره نقاهت :

بیماران از روز دهم وقتی ضایعات پوستی کم رنگ می شود ، بتدریج بهبودی پیدا می کنند. اغلب بیماران در هفته های سوم تا ششم بعد از شروع بیماری وقتی شاخصهای خونی و آزمایش ادرار طبیعی شد از بیمـــارستان مرخص می شوند . مشخصه دوره نقاهت طولانی بودن آن به همراه ضعف (Asthenia) می باشد که ممکن است برای یک مــاه یا بیشتر باقی بماند. گاهی موها کامل می ریزد ( که پس از ۴ تا ۵ ماه ترمیم می شود ) بهبودی معمولا” بدون عارضه است ، اگر چه التهاب رشته های عصبی (نوریت) یک یا چند عصب ممکن است برای چندین ماه باقی بماند .

تشخیص آزمایشگاهی :

تشخیص موارد مشکوک CCHF در آزمایشگاه با مراقبت بیولوژیک بالا و تجهیزات اختصاصی انجام می گیرد . ویروس CCHF را به راحتی می توان از خون بیماران در مرحله حاد (درطی ۸ روز اول بیماری ) در محیط کشت سلول یا موشهای شیرخوار جدا نمود .

در حدود روز ششم ممکن است بتوان آنتـی بادی IgG و IgM را در سرم با روش ELISA جدا کرد . اندازه گیری آنتی بادی بوسیله روشهای مختلف در طی ۵ تا ۱۴ روز از شروع بیماری و در طی بهبود بالینی امکان پذیر است . IgM تا چهار ماه قابل اندازه گیری است ، پس از آن IgG  کاهش پیدا می کند اما تا پنج سال می توان آنرا اندازه گیری نمود .

ممکن است آنتی بادی در بیماران (منجر به مرگ) قابل اندازه گیری نباشد ، در این موارد و در روزهای اولیه بیماری تشخیص بوسیله جدا کردن ویروس در خون یا نمونه های بافتی انجام می گیرد . با بکاربردن روش ایمنوفلورسانس یا ELISA ، گاهی در نمونه های بافتی آنتی ژن ویروس را می توان جدا کرد. اخیرا“ PCR یک روش مولکولی برای جداسازی ژنوم ویروس بطور موفق در تشخیص بکار برده شده است .

درمان بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو

بلافاصله پس از تشخیص مورد محتمل مبتلا به تب خونریزی دهنده کریمه کنگو اقدامات درمانی بایستی صورت گیرد .

۱- درمان حمایتی:شامل اصلاح آب والکترولیتها ودرمانDIC(Disseminated Intravascular  Coagulation) می باشد . علائم حیاتی و هماتوکریت بیمار باید کنترل شود و در صورت افت شدید هموگلوبین نسبت به تزریق خون اقدام شود و ضمناً در موارد ترمبوسیتوپنی شدید و نشانه های خونریزی فعال تجویز پلاکت کاربرد دارد.

استفاده از تب برها و ضد استفراغ ممکن است مؤثر باشد ، از تجویز آسپرین خودداری گردد زیرا موجب تشدید خونریزی می شود . در صورت تجویز زیاد خون ، تزریق کلسیم می تواند در تصحیح اختلالات انعقادی و بهبود انقباضات و هدایت و نظم ضربان قلبی مؤثر باشد .

۲- درمان ضد ویروسی : ریباویرین داروی ضد ویروسی است که در درمان موارد مبتلا به CCHF اثرات قابل توجهی داشته است. مکانیسم اثر ضدویروسی ریباویرین کاملاً شناخته نشده است  ولی موجب تغییر زنجیره نوکلئوتیدی سلولی و ممانعت از ساخته شدن mRNA ویروسی می گردد . نوع خوراکی و تزریقی داخل وریدی آن مؤثر است .

طول مدت درمان با ریباویرین۱۰ روز است و مطابق زیرجهت استفاده نوع خوراکی و تزریقی بکار می رود:

۳۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن بصورت یکجا سپس
۱۵ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن هر ۶ ساعت برای ۴ روز پس از آن
۵/۷ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن هر ۸ ساعت برای ۶ روز
دارو بلافاصله بعد از تشخیص بالینی در موارد محتمل باید تجویز گردد.
تجویز داروی ریباویرین در شش روز اول پس از شروع علائم بالینی با میزان بهبودی بالاتری همراه است .

کمیته کشوری ،  ریباویرین خوراکی را برای شروع درمان در اکثریت بیماران توصیه مینماید ولی در موارد زیر در صورت در دسترس بودن نوع تزریقی ، با همان مقدار خوراکی بطور آهسته وریدی تجویز می گردد:

الف – علائم اختلالات سیستم اعصاب مرکزی : شامل تشنج ، کما ، گیجی و اختلالات شدید رفتاری و علائم لترالیزه که نشاندهنده خونریزی مغزی باشد.

ب – علائم اختلالات شدید متابولیک : شامل PH زیر ۱/۷ ، دهیدراتاسیون بیش از ۱۰% ، فشارخون سیستولیک کمتر از mmHg9 ، استفراغ های شدید .

ج – علائمی که بدلیل اختلالات شدید بوده و با پیش آگهی بدی همراه است شامل :
کاهش پلاکتها به کمتر از ۱۰۰۰۰۰ در میلی لیتر در سه روز اول شروع بیماری یا کمتر از ۲۰۰۰۰ در میلی لیتر در هر زمان دیگر ، هموگلوبین کمتر از ۷ گرم در دسی لیتر ، علائم DIC شامل اختلالات PT و PTT و افزایش FDP (Febrin  Degridation  Product ).

د – نارسائی کبدی،نارسائی ریوی وادم ریه یانارسائی چند عضو

توجه :
- در صورت بروز علائم فوق در طی درمان خوراکی ، در صورت در دسترس بودن نوع تزریقی ادامه درمان به شکل تزریقی تجویز می شود .
- با توجه به تراتوژن بودن دارو مصرف آن در خانمهای حامله یا خانمهائی که احتمال حاملگی در آنها وجود دارد در صورتی که جان مادر از بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو در خطر باشد بهمراه سایر درمانهای حمایتی بلامانع است .

کنترل و پیشگیری بیماری در کشور :

ارائه خط مشی و انتخاب روش های عملیاتی مناسب با استفاده از امکانات شبکه های بهداشتی درمانی ، با توجه به موارد قطعی بیماری در برخی از مناطق کشور از سال ۱۳۷۸ ، جهت پیشگیری و کنترل بیماری تب خونریزی دهنده ویروسی کریمه کنگو ( CCHF) ضرورت دارد .

پیشگیری و کنترل بیماری CCHF بر اساس بیماریابی ( تعاریف استاندارد ) تشخیص بموقع بیماری (امکانات تشخیصی در خارج و داخل کشور)،درمان مناسب (درمان حمایتی و داروی ضدویروس مناسب) ، افزایش آگاهی (در زمینه راههای سرایت و پیشگیری بیماری) ، هماهنگی بین بخشی با ارگانهای ذیربط ، باید با روش یکسان در سراسر کشور عمل شود بگونه ای که در تمام نقاط امکان آن فراهم باشد این مهم بعنوان هدف کاربردی اجرای برنامه مبارزه با این بیماری به شمار می رود که با توجه به شرایط بهداشتی کشور در سطوح مختلف ارائه می گردد :

سطح کشوری

کمیته فنی ( علمی و اجرایی ) با هدف ایجاد هماهنگی در زمینه مسائل علمی و اجرائی مربوط به کنترل و پیشگیری بیماری تشکیل شده است تا اینکه وظائف زیر در سطح کشوری تحقق یابد .

۱- تقویت و گسترش هماهنگی بین بخشی با سازمانهای ذیربط
۲- اولویت اهمیت کنترل و پیشگیری بیماری برای مسئولین درون بخشی
۳- برنامه ریزی ، نظارت ، مراقبت و ارزشیابی بر اجرای برنامه مبارزه با CCHF در دانشگاههای علوم پزشکی
۴- ارائه و اجرای طرح های تحقیقاتی و مطالعاتی با ایجاد هماهنگی لازم با معاونت تحقیقات و فن آوری وزارتخانه ، انستیتوپاستور ایران ، دانشگاههای علوم پزشکی و دیگر بخشهای مرتبط (وزارت جهاد کشاورزی ، سازمان دامپزشکی کشور و … )
۵- تأمین داروی مورد نیاز بیماران و نحوه درمان یکسان در سراسر کشور
۶- ایجاد هماهنگی لازم برای راه اندازی آزمایشگاه تشخیصی در کشور
۷- بررسی آخرین اطلاعات در مورد ناقل بیماری ، راههای انتقال ، پیشگیری ، کنترل و …
۸- برگزاری سمینارهای کشوری و دانشگاهی با هماهنگی و همکاری دانشگاههای علوم پزشکی ، دانشکده های دامپزشکی ، سازمان دامپزشکی کشور
۹- تنظیم برنامه های آموزشی برای سطوح مختلف بهداشتی درمانی که این مهم با هماهنگی کمیته فنی کشوری سالانه تهیه و بازنگری می گردد .
۱۰- جلب حمایت و همکاری سازمان جهانی بهداشت در جمهوری اسلامی ایران و منطقه مدیترانه شرقی جهت تخصیص اعتبارات مورد نیاز برای ارتقاء سطح دانش در سطوح مختلف
۱۱- جلب حمایت سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور برای تأمین اعتبارات مورد نیاز برای اجرای برنامه  مبارزه با بیماری
۱۲- استــاندارد نمودن تعاریف بیماری (مظنون ، محتمل ، قطعی ) برای اعلام گزارش ، درمان و اقدامات کنترل و پیشگیری بیماری در منطقه
۱۳- تهیه دستورالعمل نحوه ارسال نمونه های موارد مشکوک به انستیتوپاستور ایران
۱۴- هماهنگی جهت ارسال نمونه های موارد مشکوک به خارج کشور
۱۵- جمع آوری اطلاعات و آمار بیماران بر اساس تعاریف استاندارد
۱۶- گزارش موارد به سازمانهای بین المللی
۱۷- تهیه و ارسال متون آموزشی برای سطوح مختلف

سطح دانشگاه

ریاست دانشگاه بعنوان ریاست شورای هماهنگی مبارزه با بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان بوده ومعاون بهداشتی دانشگاه بعنوان دبیر شورا، مسئولیت اجرایی برنامه را بعهده دارد تا این وظیفه از طریق حوزه معاونت بهداشتی (مرکز بهداشت استان ) انجام شود :

۱- گزارش فوری مواردمشکوک بیماری به ستاد پیگیری بیماریهای مستقر در مرکز مدیریت بیماریها
۲- ارسال فرم خلاصه اطلاعات بیماری در اولین فرصت پس از دریافت اطلاعات بیمار به مرکز مدیریت بیماریها
۳- تهیه و ارسال نمونه های تهیه شده به انستیتو پاستور ایران با هماهنگی امور آزمایشگا ههای استان
۴- تقویت وگسترش هماهنگی بین بخشی با سازمانهای ذیربط در سطح دانشگاه ( روش اجرای عملیات با استفاده از همکاریهای بین بخشی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده ودر واقع مرکز ثقل عملیات ، ایجاد هماهنگی بین بخشی مداوم و مستمر بین بخش بهداشت و اداره کل دامپزشگی استان می باشد که میتواند، با استفاده بهینه از امکانات موجود در هر دو بخش و همسو ساختن این امکانات و برنامه ریزی صحیح با شناخت معضلات و تنگنا ها وتبادل اطلاعات منظم و تفسیر آن و بکارگیری نتایج این اطلاعات بطور مشترک در کنترل و پیشگیری بیماری گام بردارند )
۵- بازدید مشترک و هما هنگ بین اداره کل دامپزشکی و مرکز بهداشت استان از منطقه ای که بیماری   گزارش شده است و ارسال گزارش بازدید به مرکز مدیریت بیماریها
۶- نظارت بر دارو و درمان بیماران بر اساس روش یکسان ( با توجه به کمبود دارو و گزارش روزانه وضعیت بیمار می بایست مصرف روزانه دارو در اختیار بخش عفونی یا داخلی که بیمار بستری شده است قرار گیرد)
۷- ارسال فرم بررسی انفرادی بیماری پس از بررسی های اپیدمیولوژیکی، بالینی ،آزمایشگاهی و عاقبت بیماری به مرکز مدیریت بیماریها
۸- برنامه ریزی برای نظارت ،مراقبت و ارزشیابی برنامه در شهرستانها
۹- اجرا و نظارت برنامه های آموزشی و باز آموزی در سطح مختلف در بخش دولتی و خصوصی برای پزشکان- کارشناسان- کاردانهای بهداشتی و درمانی و بهورزان
۱۰-     حمایت در تجهیز و راه اندازی مکان مناسب در بیمارستان شهرستانها جهت ایزوله کردن بیماران با خونریزی فعال

۱۱- آموزش های نحوه انتقال ، کنترل و پیشگیری بیماری در بیمارستان ها و آزمایشگاههابرای گروههای در معرض خطر(پرستاران –کارکنان بیمارستان و …..کارشناسان و کاردانهای آزمایشگاه ) با هماهنگی مدیریت درمان معاونت درمان دانشگاه
۱۲- اولویت اهمیت کنترل و پیشگیری بیماری برای مسئولین محلی و درون بخشی
۱۳- با توجه به اینکه تنها مرکز تشخیص قطعی بیماری در انستیتو پاستور ایران می باشد لذا پس از دریاقت نتایج آزمایشات از مرکز مدیریت بیماریها ،نتیجه آزمایشات انجام شده به پزشکان معالج بیماری، اداره کل دامپزشکی و همچنین مرکز بهداشت شهرستانی که بیمار در آن سکونت داشته است اعلام شود .

سطح شهرستان :

مدیر شبکه بهداشت و درمان بعنوان مسئول برنامه های مراقبتهای بهداشتی درمانی در نظام شبکه در شهرستان بوده و رئیس مرکز بهداشت مسئولیت اجرایی برنامه را در سطح شهرستان بر عهده دارد و از طریق گروه مبارزه با بیماریها موارد زیر برای اجرای برنامه مدنظر قرار می گیرد :

۱- گزارش فوری مورد گزارش شده به ستاد پیگیری بیماریهای مستقر در مرکز بهداشت استان (گروه مبارزه با بیماریها )
۲- تکمیل و ارسال فرم خلاصه اطلاعات بیماری پس از دریافت اطلاعات بیمار به مرکز بهداشت استان
۳- گزارش موارد مشکوک CCHF به اداره دامپزشکی شهرستان و اقدامات پیشگیری جهت بررسی بیماری در دام
۴- هماهنگی با امور آزمایشگاههای شهرستان جهت تهیه و ارسال نمونه های سرم خون به مرکز استان
۴-۱ –
- نمونه اول :   پس از تشخیص بیماری بر اساس علائم بیماری
- نمونه دوم :    ۵ روز پس از تهیه نمونه اول
- نمونه سوم :    ۱۰ روز پس از تهیه نمونه اول
( حتماً نمونه ها می بایست تحت نظر امور آزمایشگاههای استان و مرکز بهداشت استان تهیه شده و از طریق مرکز بهداشت استان به انستیتوپاستور ایران ارسال گردد )

* توجه : از ارسال نمونه ها از مطب های خصوصی و یا مستقیماً از مرکز بهداشت شهرستان به انستیتوپاستور ایران بدون اطلاع و هماهنگی مرکز بهداشت استان خودداری شود .

۵- هماهنگی با مدیریت درمان شهرستان و بیمارستان جهت تحویل دارو ( مصرف روزانه تحویل بخش عفونی یا داخلی که بیمار بستری شده است می شود ) و درمان کامل بیمار

۶- بازدید مشترک و هماهنگ بین اداره دامپزشکی و مرکز بهداشت شهرستان از منطقه و ارسال گزارش به مرکز بهداشت استان
۷- تکمیل و ارسال فرم بررسی انفرادی بیماری پس از بررسی های اپیدمیولوژیکی ، بالینی ، آزمایشگاهی و عاقبت بیماری به مرکز بهداشت استان
۸- اجرای برنامه های آموزشی و بازآموزی جهت بخش دولتی و خصوصی برای گروههای پزشکی ، کارشناسی ، کاردانی و بهورزان
۹- آموزش اختصاصی برای گروههای در معرض خطر ( پزشکان و کارکنان بیمارستانها و آزمایشگاهها ) در مورد راههای انتقال ، کنترل و پیشگیری بیماری خصوصاً در مورد عفونتهای بیمارستانی با هماهنگی مدیریت درمان و امور آزمایشگاههای شهرستان
۱۰- با توجه به امکانات بیمارستان جهت درمان اختصاصی و حمایتی بدلیل خطر انتقال بیماری از طریق ترشحات و خون بیمار مبتلا حتی الامکان از اعزام بیمار به مراکز دیگر اجتناب شود و در صورت خونریزی Stirict-Isolation رعایت شود .
۱۱- راه اندازی و تجهیز مکان مناسب در بیمارستان شهرستان جهت ایزوله کردن بیماران با خونریزی فعال
۱۲- آموزش جامعه ( شهر و روستا ) :
با استفاده از صدا و سیما ، روزنامه ها و انتشارات محلی ، استفاده از تریبون های عمومی نظیر نمازجمعه ، آموزش چهره به چهره توسط کارشناسان مرکز بهداشت با هماهنگی اداره دامپزشکی در مورد راههای انتقال ، کنترل و پیشگیری بیماری برنامه ریزی و اجرا می گردد .
* توجه : هیچ آماری در خصوص تعداد موارد مشکوک و قطعی بیماری بدون هماهنگی مرکز بهداشت استان جهت انتشار آن انجام نگیرد .
۱۳- برای مراقبت بیماری سه تعریف طبقه شده ( مظنون – محتمل – قطعی ) وجود دارد :

تعریـــف مظنون : شروع ناگهانی بیماری با تب + درد عضلات + تظاهـرات خونریزی دهنده ( شامل : راش پتشی  ، خونریزی ازبینی و مخاط دهان ، استفراغ خونی یا ملنا ، هماتوری ) + یکی از علائم اپیدمیولوژیک ( سابقه گزش با کنه یا له کردن کنه با دست ، تماس مستقیم با خون تازه یا سایر بافتهای دامها و حیوانات آلوده،تماس مستقیم یا ترشحات دفعی بیمار قطعی یا مشکوک به CCHF، اقامت یا مسافرت در یک محیط روستایی که احتمال تماس با دامها وجود داشته اما یک تماس خاص تصادفی را نمی توان مشخص نمود .

تعـــریف محتمل : مــــوارد مظنون + ترمبوسیتوپنی ( کاهش پلاکت کمتر از ۱۵۰۰۰۰ در میلی مترمکعب) که می تواند با لکوپنی ( گلبول سفید کمتر از ۳۰۰۰ در میلی مترمکعب  ) یا لکوسیتوز ( گلبول سفید بیش از ۹۰۰۰ در میلی مترمکعب )  همراه باشد.
* طبق جدول معیارهای تشخیص بالینی تب خونریزی دهنده کریمه کنگو چنانچه جمع امتیازات ۱۲ و یا بیشتر شود نیز بعنوان مورد محتمل تلقی شده و تحت درمان قرارمی گیرد
تعریف قطعی : موارد محتمل + تست سرولوژیک مثبت یا جدا کردن ویروس

توجه :
- موارد محتمل بیماری طبق دستورالعمل نحوه درمان با ریباویرین تحت درمان قرار می گیرند .
- در صورت طبیعی بودن فاکتورهای خونی در روز اول بستری بیمار به مدت سه روز تحت نظر بوده و چنانچه در این مدت ۵۰% کاهش گلبولهایسفید یا پلاکت ها ایجاد شود باید بعنوان مورد محتمل تحت درمان قرار گیرد .
- موارد مشکوک به بیمارستان ارجاع و از طریق بیمارستان در صورت قرار گرفتن در چارچوب تعریف محتمل بیماری ضمن گزارش تلفنی به مرکز بهداشت شهرستان نمونه سرم خون طبق دستورالعمل نحوه نمونه گیری تهیه و با هماهنگی مرکز بهداشت استان به انستیتوپاستور ایران بخش آربو ویروسها و تب های هموراژیک ارسال گردد .

توصیه ها :
- موارد محتمل بیماری CCHF که دارای خونریزی فعال می باشند باید در شرایط کاملاً ایزوله (Strict  Isolation )  در بیمارستان بستری شوند و احتیاطات همه جانبه برای آنها رعایت شود تا از بروز همه گیری های بیمارستانی جلوگیری شود.
- بدلیل آنکه نمونه گیری و جداسازی سرم خون افراد محتمل ، ممکن است کارکنان آزمایشگاه را به مخاطره بیاندازد ، برای جداسازی سرم خون در آزمایشگاهها حداکثر توجه بعمل آید و با دقت کامل حمل شوند .
- رعایت احتیاطات همه جانبه در برخورد با خون و محصولات خونی بیماران مشکوک یا قطعی در بیمارستان و مراکز بهداشتی درمانی جهت حفاظت کارکنان بهداشتی و درمانی ضروریست .
- با توجه به خطر آلودگی با ترشحات خونی بیماران تجهیزات و وسایل باید بوسیله حرارت و یا مواد گندزدایی کلردار ضدعفونی شوند .
- کارکنان بهداشتی و درمانی که با خون و یا بافتهای آلوده بدن بیماران مشکوک یا قطعی CCHF تماس داشته اند باید مرتب حداقل تا ۱۴ روز پس از تماس تحت نظر بوده و درجه حرارت بدن آنها هر روز کنترل شود و در صورت ظهور علائم بالینی مطابق با تعریف مورد مشکوک بلافاصله درمان برای آنان شروع شده و اقدامات بعدی بعمل آید .
- در مورد کارکنان بهداشتی ، درمانی و آزمایشگاهی چنانچه حین خونگیری از موارد مشکوک یا قطعی CCHF سوزن آلوده یا هر وسیله تیز آلوده به پوست آنها نفوذ کرد بایستی ریباویرین خوراکی بعنوان شیمیوپروفیلاکسی به مقدار ۲۰۰ میلی گرم هر ۱۲ ساعت برای مدت ۵ روز مصرف شود .
- به دلیل لیز شدن خون بیماران ، سرم خون بیماران در آزمایشگاه رفرانس دانشگاه تهیه و تحت شرایط مناسب طبق دستورالعمل نحوه ارسال نمونه ها به انستیتوپاستور ایران ارسال شود .
- بیمارانی که خونریزی دارند تا کنترل خونریزی نباید جابجا شوند .
- بیماران بستری شده می توانند در صورت عدم خونریزی با نظر پزشک معالج پس ازتکمیل دوره درمان از بیمارستان مرخص شوند .
- نظر به وجود خونریزی در بیماران و خطر انتقال بیماری حتی الامکان پس از تشخیص بالینی از خونگیری های غیرضروری باید اجتناب شود .

کاندیدیازیس دهانی

به بسیاری از بیماریهایی که به وسیله قارچ کاندیدای شبیه مخمر (Yeast like) ایجاد می گردد، گفته می‌شود و عفونت معمول قارچی دهان می باشد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  انواع بیماریها بسته به شروع و طول مدت آن (حاد یا مزمن) طبقه بندی شده اند.

خصوصیات مکانیکی شامل رنگ (اریتیماتوز/ آتروفیک) و محل (denture stomatitis/ median rhomboid glossitis).

کاندیدیاز یس مولتی فوکال (Angular Cheilitis) و نقص ایمنی میزبان (مبتلایان به HIV) می باشند.

کاندیدا به طور مشخص یک عامل عفونتهای فرصت طلب است که برای تهاجم و تخریب بافت کمتر تخصص یافته است.

کاندیدیازیس حاد با غشاء کاذب (برفک):

- نوعی از عفونتهای دهانی است که توسط کاندیدیا ایجاد می شود.

- این ضایعه یک عفونت سطحی مربوط به لایه های خارجی اپی تلیوم بوده و باعث ایجاد پلاکهای سفید به هم پیوسته (patchy) یا خالهایی روی سطح مخاط می شود.

تشخیص برفک غالباً بر پایه ظاهر ضایعه می باشد. پلاکها با سایش یا خراشیدن معمولاً باعث ایجاد ناحیه اریتما (قرمزی) یا حتی زخم کم عمق می شود.

اگر تشخیص قطعی نبود یک اسمیر که معرف Yeast میسلین است کمک کننده میباشد.

وقتی تعداد ارگانیسمهای کاندیدا در حفره دهان به طور مشخص افزایش یابد برفک در همة سنین بروز خواهد نمود

برفک در نوزاد:

- ضایعات به صورت لکه (Patch) های سفید نرم چسبنده روی مخاط دهان دیده می شوند.
- ضایعات داخل دهانی بدون دردند و یا براحتی برداشته می شوند.

در بزرگسالان:

- التهاب، اریتم و نواحی دردناک قرمز اغلب دیده می شود.
- ضایعات مرواریدی سفید شبیه پلاک و گاهی نسبتاً کمرنگ وجود دارند.
- تمام سطوح مخاط ممکن است درگیر شوند و اریتم یا نواحی سفید معمولاً در زیر دنچرهای پارسیل یا کامل پیشرفت می کند.

(مناطقی از مخاط دهان که نظافت خودبخود در آنها کمتر اتفاق می افتد بیشتر درگیر می شوند. )
- بیماران با نقص ایمنی

تذکر:

برخی افراد مزه بد و کاهش حس چشایی را به عنوان ضایعه اولیه بیان می کنند.

احساس داغی در دهان و گلو به دنبال ظهور ضایعات سفید با غشاء کاذب ایجاد می شود.( این علائم به خصوص در بیمارانی که آنتی بیوتیکهای وسیع الطیف دریافت می کنند دلالت بر وجود برفک یا بقیه انواع کاندیدیاز دهانی است. )

قارچهای شبه مخمر (Yeast Like) که باعث ایجاد برفک و بقیه تظاهرات کاندیدیاز می شوند در دو نوع شبه مخمر (Yeast Like) و میسلیایی در حفره دهان وجود دارد.

نکات قابل توجه در ناقلین سالم:

- پاپیلای سطح پشتی زبان محل ابتدایی کلونیزاسیون این ارگانیسم در حفره دهان ناقلین سالم دارای دندان است.
- حالت ناقل بدون نشانه با عواملی از قبیل وضعیت ایمنی میزبان، نوع کاندیدا، شرایط دهانی، سیگار کشیدن، استفاده متناوب از آنتی بیوتیکها و بهداشت عمومی میزبان ارتباط دارد.
- حالت ناقل در افراد دیابتی و استفاده کننده های پروتزهای متحرک با بهداشت پایین بیشتر شیوع دارد.

عوامل زمینه ساز (Predisposing Factors):

1) تغییرات مشخص در فلور میکروبی دهان (استفاده از آنتی بیوتیکها بخصوص وسیع الطیف ، استفاده بیش از حد از دهان شویه ضد باکتری یا زروستومیا)
۲) التهاب موضعی (دنچرها ودستگاههای ارتودنسی)
۳) تجویز کورتیکو استروئیدها (استنشاقی و عوامل موضعی بیش از سیستمیک سبب ایجاد کاندیدیازیس می‌شود)
۴) بهداشت ضعیف دهان
۵) بارداری
۶) نقص ایمنی

الف) مادرزادی یا مربوط به دوران کودکی (کاندیدیاز جلدی مخاطی مزمن خانوادگی سندرم کاندیدیازیس اندوکرینی و عدم بلوغ ایمنی دوران کودکی )
ب) انواع اکتسابی یامربوط به بزرگسالان (دیابت، لوسمی، لنفوما و ایدز)
ج) مربوط به کارهای پزشکی (شیمی درمانی سرطان، پیوند مغز استخوان (رادیاسیون سر و گردن)
۷) نقص در هضم و جذب

نکته:

• شدت و سرسختی عفونت کاندیدا در مقابل درمان بیشتر به محل درگیری و به عوامل زمینه ساز وابسته است ولی این صلاحیت ایمنی میزبان است که در نهایت معین می کند که پاک سازی، کلونیزاسیون یا کاندیدیازیس ، کدامیک رخ می دهد.

کاندیدیاز آتروفیک حاد:

به صورت مخاط دردناک همراه با لکه (Patch) های قرمز آتروفیک یا خطوط اریتماتوز نمایان می شود که با حضور حداقل ضایعات سفید با غشاء مخاطی که در برفک دیده می شود همراه می گردد.

- افرادی که با آنتی بیوتیکهای وسیع الطیف درمان شده اند. پس از درمان نشانه های سوختگی دهانی، مزه بد یا زخم گلو دارند.

- افرادی که آنمی فقر مزمن آهن دارند باید مورد توجه قرار گیرند.

کاندیدیاز آتروفیک مزمن:

کاندیدیاز آتروفیک مزمن شامل:
۱) زخم دهانی وابسته به دنچر
۲) Cheilitis گوشة لب
۳) Median rhomboid glossitis

1) زخم دهانی وابسته به دنچر Denture Stomatitis / Denture Sore Mouth:
بصورت یک التهاب منتشر در نواحی ماگزیلاری زیر دنچر آشکار میشود و اغلب (۱۵تا۶۵ درصد موارد ) همراه با Angular Chelitis  میباشد

• مرحله اول:

- زخم دهانی ناشی از دنچر شامل تعدادی پتشی کامی است.

• مرحله دوم:

- ایجاد اریتم با پراکندگی بیشتر که قسمت اعظم مخاط پوشیده شده را درگیر می کند.

• مرحله سوم:

- پیشرفت گرانولاسیون بافتی یا ندولاریتی (هایپرپلازی پاپیلاری) می گردد که معمولاً نواحی مرکزی کام سخت و ریجهای آلوئولر را درگیر می کند.

نکته:

- اگر ضایعات بیش از یکسال باقی مانده باشند، حتی پس از درمان ضایعة پاپیلو ماتوز اصلی تحلیل نمی‌رود.

- زخم دهانی حاصل از دنچر بندرت در زیر دنچر فک پایین یافت می شود.

- لاینرهای نرم به عنوان عامل افزایش استعداد ابتلا به کاندیدیاز مطرح می باشد.

توصیه:

- شتسشوی وسایل با یک محلول رقیق شده (۱۰ درصد) وایتکس خانگی، خیساندن آن در اسید بوریک یا کرم نیستاتین قبل از قرار دادن دنچر باعث کاهش میزان مخمر (Yeast) می شود.

- ضد عفونی وسایل بخش مهمی از درمان زخم دهانی حاصل از دنچر می باشد.
۲) Angular Cheilitis:

این اصطلاحی است که برای عفونتهایی که شکافهای لب را درگیر می کنند به کار می رود. این ضایعه اکثر موارد همراه با وجود کاندیدا می باشد. و به درمان ضدقارچی جواب می دهد و همراه آن استوماتیت مربوط به دنچر نیز وجود دارد.

نکته:

- angular cheilitis در بیماران با دندانهای طبیعی غیر معمول است.

- سایر فاکتورهای اتیولوژیک شامل کاهش VD، نقص تغذیه ای، دیابت، نوترپنی و ایدز به همراه عفونت با استافیلوکوک و استرپتوکوک بتا همولیتیک موجب پرلش (Perlech) یا cheilitis می‌شود. ضایعه دسکوامه گسترده تری روی عرض کلی لب اثر می کند و بعضی اوقات به پوست مجاور گسترش می یابند.

۳) Median Rhomboid Glossitis:

به صورت لکه های (Patch) اریتماتوز پاپیلاری آتروفیک که در ناحیة مرکزی پشت زبان هستند مشخص می شود.

هنگامی که این ضایعات ، ندولاریته بیشتری پیدا می کنند Median Rhomboid glossitis ها یپوپلاستیک نامیده می شود.

کاندیدیاز چندکانونی مزمن:

بیشتر در افراد زیر دیده می شود:

- افراد دارای دنچرهای نامناسب

- ایمنی سرکوب شده

- مصرف کنندگان دخانیات

این بیماری ممکن است با نواحی متعدد کاندیدیاز مزمن آتروفیک ظاهر شود. این امر موجب تغییراتی بر روی سطح پشتی زبان، خط میانی کام سخت، نواحی شکافدار و سطوح مخاطی زیر دنچر می شود.

درمان کاندیدیازیس دهانی :

• حذف عوامل زمینه ساز

• انواعی از تجویزهای موضعی و سیستمیک هم اکنون بعنوان مکمل آنتی بیوتیکهای پلی ان، ضدقارچ قدیمی مانند نیستاتین و آمفوتریسین B موجود میباشد. مشتقی از ایمیدازول مانند کلوتریمازول برای استفاده موضعی در دسترس است.

• درمان سیستمیک شامل استفاده از هریک از این سه دارو میباشد: کتوکونازول، ایتراکونازول و فلوکونازول

• درموارد مقاوم ممکن است به درمان ثانویه نیاز باشد.

• نیستاتین به فرم کرم نیز میتواند مستقیما روی دنچر یا در کناره های زبان استفاده شود .

• بیمارانی که دارای عوامل زمینه ساز مانند زروستومیا و نقص ایمنی غیر قابل حذف هستند ممکن است نیازمند درمانهای مداوم برای جلوگیری از عود مجدد باشند.

• مصرف ماست ۲ تا ۳ بار در هفته و رعایت بهداشت دهان نیز مفید است بخصوص اگر عوامل زمینه ساز اساسی قابل حذف باشند.

فارنژیت

فارنژیت ( pharyngitis) به التهاب و عفونت ناحیه حلق و لوزه ها فارنژیت گفته میشود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، حلق را میتوان به سه قسمت :

۱) نازوفارنکس که در خلف حفره بینی قرار گرفته

۲ ) اوروفارنکس که در انتهای حفره دهان واقع شده

۳) هایپوفارنکس که ادامه حلق به طرف پایین تا ابتدای مری است تقسیم میشود.

نازوفارنکس و اوروفارنکس چون ابتدای ورود به دستگاه گوارش و تنفس را تشکیل میدهند لازم است دارای مکانیسم های دفاعی کافی در برابر ورود عوامل بیماریزا باشند. تراکم سلولهای لنفاوی و سلولهای ایمنی در این مناطق ارگانهای جداگانه ای راتشکیل داده اند که مسئولیت آنها دفاع از تهاجم عوامل بیماریزا است.

در پشت نازوفارنکس لوزه سوم ( آدنوئید ) قرار گرفته که در اطفال زیر ۵ سال در اثر عفونتهای مکرر دستگاه تنفس فوقانی میتواند بزرگ شده سبب انسداد نسبی نازوفارنکس شود. در این موارد تنفس کودک مشکل شده و بخصوص در شب – هنگام خواب – با صدا همراه است .

گرفتگی مداوم بینی – صدای تودماغی – برجسته شدن گونه ها و گود شدن سقف دهان از دیگر علائم هیپرپلازی آدنوئید ( لوزه سوم ) محسوب میشود.  در ناحیه اوروفارنکس یا به اصطلاح عادی  حلق  دو لوزه در طرفین قرار دارند که هرگاه عفونتی در آنها ایجاد شود بزرگی ( تورم ) – قرمزی – درد و گاهی تشکیل چرک ( اگزودا ) را بدنبال دارد. عفونت لوزه ها را تونسیلیت ( tonsillitis) مینامند.

عفونت حلق فارنژیت و عفونت حلق توام با لوزه ها را تونسیلوفارنژیت (tonsillo-pharyngitis) مینامند. گرچه عوامل بیماریزا در هر سه گروه مشابه هستند و عوارض و نتیجه بیماری نیز تفاوت چندانی ندارد ولی لازم است تشخیص عفونت حلق به تفکیک موارد فوق بیان شود.

علائم بالینی :

عمده ترین علامت بالینی عفونت حلق درد است. در موارد خفیف یا اولیه بیماری درد در حین بلع وجود دارد ولی با گذشت بیماری و در موارد شدیدتر درد بطور مداوم وجود دارد گرچه باز درحین بلع تشدید میشود. گاه بلع دردناک ( odynophagia) به حدی شدید است که بیمار از فرودادن آب دهان نیز خودداری میکند و در نتیجه ترشحات بزاق در دهان زیاد میشود وگاه از دهان جاری است. ( سیالوره ).

تب در اکثر موارد وجود دارد. درجه تب بر اساس عامل بیماریزا متغیر است. در عفونتهای ویروسی ( بجز آدنوویروس ) تب خفیف و قابل تحمل است و در موارد عفونت استرپتوکوکی بخصوص در بچه ها تب گاه تا ۴۰ درجه سانتیگراد نیز میرسد.  بلع دردناک یا اودینوفاژی که در فوق توضیح داده شد.

در معاینه بالینی قرمزی حلق و لوزه ها  شایعترین یافته ایست که جلب توجه میکند. اگر اریتم محدود به لوزه ها باشد و سایر نقاط حلق درگیر نباشد اصطلاح تونسیلیت بکار برده میشود و اگر نسج حلق نیز درگیر باشد اصطلاح تونسیلوفارنژیت را بکار میبریم.

وجود اگزودا روی لوزه ها یا حلق که در این مورد اصطلاح exudative pharyngitis  بکار برده میشود. در اکثر موارد اگزودا محدود به لوزه است و گاه از حدود لوزه فراتر میرود و پیلار قدامی – خلفی و یا زبان کوچک ( اوولا ) را نیز درگیر میکند ( مثل دیفتری ) .

گاه از مشاهده ماهیت و رنگ اگزودا میتوان عامل بیماریزا را حدس زد. اگزودای متراکم – غلیظ – خاکستری کثیف که به سختی به لوزه ها چسبیده است بخصوص اگر ورای لوزه ها نیز دیده شود بیانگر عفونت دیفتری است. اگزودای ناشی از استرپتوکوک بتا همولیتیک گروه A عموما کرمی رنگ است و محدود به لوزه باقی میماند.

گاه ماهیت فولیکولر دارد یعنی محدود به کریپت های لوزه ( حفرات لوزه ) باقی میماند و سایر نقاط لوزه به رنگ قرمز ملتهب دیده میشود ( follicular exudative pharyngitis) . آدنوویروس و هرپس سیمپلکس میتوانند اگزودا روی لوزه ایجاد کنند. در مورد آدنوویروس اگزودا مشابه استرپتوکوک است ولی در هرپس شروع بیماریزایی با وزیکول ( طاولهای کوچک حاوی مایع ) است که پس از باز شدن وزیکول اگزودای ملایمی روی لوزه ها پدید می آید.

آدنوپاتی یا بزرگی غدد لنفاوی در گلودرد چرکی شایع است. در اکثر موارد عفونت استرپتوکوکی لنفادنوپاتی محدود به قسمت تحت فکی ( submandibular) میباشد و عموما در لمس دردناک است. درعفونت هرپس نیز چنین است ولی در عفونتهای ناشی از EBV لنفادنوپاتی  عموما در خلف گردن مشاهده میشود و دردناک نیست.

عفونت EBV (Epstein barr virus) میتواند اگزودا روی لوزه ها ایجاد کند و بندرت ممکن است این اگزودا ورای لوزه ها نیز دیده شود.

عوامل بیماریزا (etiologic):

استرپتوکوک بتا همولیتیک گروه A یا استرپتوکوک پایوژن ( streptococcus pyogenes) به تنهایی مسئول حدود ۳۰٪ از عوامل ایجاد کننده گلودرد محسوب میشود. گلودرد شدید – تب – درد بدن – ضعف و بیحالی – اگزودا روی لوزه ها ( بین ۵۰٪ تا ۷۰٪) و لنفادنوپاتی تحت فکی از علائم بالینی این عفونت محسوب میشود.

تشخیص این عامل حائز اهمیت است چون در صورت عدم درمان کافی یا موفق سبب عوارضی بعلت تحریک سیستم ایمنی میشود.

آنتی ژن دیواره سلولی این میکروب با آنتی ژنهای خودی دریچه های قلب – مفاصل یا گلومرولهای کلیه مشابهت دارد و دفاع هومورال ( تشکیل آنتی بادی ) توسط لنفوسیتهای B-cell سبب ایجاد عوارضی نظیر : کاردیت (pancarditis ) که به روماتیسم قلبی معروف است – تورم مفاصل ( arthritis) که به تب روماتیسمی حاد ( Acute Rheumatic Fever) نامیده میشود و درگیری کلیوی ( nephritis) منجر میشود .

این عوارض خطیر و طولانی مدت هستند و صدمات جبران ناپذیری را به بیمار تحمیل میکنند. لذا شایسته است فارنژیت استرپتوکوکی با وسواس تشخیص داده شده و درمان شود.

۲) دیفتری (corynebacterium diphteriae) .

گرچه با اعمال واکسیناسیون همگانی علیه دیفتری این بیماری در شرف ریشه کنی است معهذی موارد تک گیر بیماری دیده میشود. تب در این بیماری شدید نیست ولی بعلت ترشح توکسین ( سم ) بیمار شدیدا بدحال است. کودکان عمده ترین گروه سنی درگیر هستند.

در معاینه اگزودای خاکستری غلیظ که از لوزه ها به لوزه کوچک و حتی به پشت حلق و نازوفارنکس نیز کشیده شده است دیده میشود. بلع دشوار سبب امتناع کودک از غذا خوردن یا حتی فرودادن آب دهان میشود و سیالوره بطور شایع دیده میشود. مشخصه اگزودای دیفتری این است که تلاش برای کندن غشاء سفت لوزه سبب ایجاد خونریزی ازسطح لوزه میشود. اگزودا مجموعه ای از میکروبهای کشته شده – سلولهای ایمنی مخدوش شده – ترشحات پلاسما و سلولهای اپیتلیال لوزه هستند که بطور عمیق با نسج لوزه ممزوج شده اند. تشخیص این عفونت نیز حائز اهمیت بسیار است چون در صورت عدم درمان سم میکروب روی قلب تاثیر گذاشته سبب مرگ میشود.

گاه وسعت اگزودا در اوروفارنکس یا نازوفارنکس سبب انسداد تنفسی شده خفگی کودک را بدنبال دارد. این بیماری یک اورژانس پزشکی محسوب میشود و باید علاوه بر اقدامات سریع جهت تایید تشخیص درمان را نیز بصورت همزمان شروع کرد ( تزریق آنتی توکسین و آنتی بیوتیک ). در بحث درمان در این مورد بیشتر شرح داده خواهد شد

۳) کورینه باکتریوم همولایتیکوم (corynebacterium haemolyticum ) .

از نظر باکتریولوژی شبیه دیفتری است ولی فاقد اگزوتوکسین کشنده آن است. این بیماری اگزودایی شبیه استرپتوکوک ایجاد میکند که ممکن است به ندرت از حدود لوزه ها فراتر رود. تب ملایم است – علائم عمومی نظیر درد بدن – توکسی سیتی – لرز و لکوسیتوز معمولا دیده نمیشود. مشخصه عفونت با این میکروب ایجاد ضایعات پوستی بصورت راش (rash) در تنه و اندامها است که رویت این ضایعات پزشک را به وجود این عامل بیماریزا هدایت میکند. تشخیص مستلزم جداکردن میکروب از سطح لوزه است که محیط مخصوص کشت کورینه باکتریوم را لازم دارد.

۴) گنوکوک ( Neisseria gonorrhea) .

گروه نیسریاسه عموما در دستگاه ادراری تناسلی بیماریزایی ایجاد میکنند ولی ممکن است در حلق نیز کولونیزه شوند و بصورت کومانسال وجود داشته باشند. عفونت حاد نایسریا گونوره میتواند تونسیلیت یا فارنژیت شبیه استرپتوکوک ایجاد کند .

وجود اگزودا نادر است و عموما درمعاینه اریتم و تورم لوزه ها دیده میشود. علائم سیستمیک ملایم هستند. تب – میالژی – سردرد – بلع دردناک در اکثر موارد دیده میشود. این میکروب عارضه خاصی ایجاد نمیکند ولی از نظر اپیدمیولوژیک حائز اهمیت است. این عفونت اکثرا در جوانهای فعال از نظر جنسی دیده میشود.

۵) آدنوویروس -  adenovirus. همانطور که ذکر شد جزء معدود ویروسهایی است که میتواند اگزودا روی لوزه ایجاد کند. تورم و اریتم لوزه ها – علائم سیستمیک ملایم و لنفادنوپاتی تحت فکی و زنجیره قدامی گردن در اکثر مبتلایان دیده میشود.

از خصائص این عفونت میتوان درگیری همزمان چشمها بصورت تورم ملتحمه (conjunctivitis) را نام برد. وجود کونجنکتیویت یا با احتمال کمتر راش جلدی پزشک را به تشخیص این عفونت راهنمایی میکند.

۶) هرپس سیمپلکس – herpes simplex (ویروس تبخال). عموما تیپ ۱ و ندرتا تیپ ۲ میتواند حفره دهان و فارنکس را درگیر کند.

کوکساکی ویروس coxsackievirus نیز علاوه بر ضایعات جلدی میتواند حفره دهان را درگیر کند و ضایعات مخاطی (enantem) شبیه هرپس ایجاد کند.

تفاوت این دو در این است که هرپس معمولا قسمت قدام ( جلوی ) دهان را درگیر میکند و گاه فارنژیت ایجاد میکند ولی کوکساکی A قسمت خلف ( عقب ) و سقف دهان را درگیر کرده و عموما روی مخاط دهان ضایعات مخاطی سفید-کرم رنگ به اندازه ۱-۲ میلیمتر ایجاد کند.

همانطور که شرح داده شد در عفونت هرپسی شروع عفونت بشکل وزیکول است که بعد (‌ظرف ۲الی ۳ روز) طاولها باز شده ترشحات توام با دبری های ناشی از عفونت شمایی شبیه اگزودا روی فارنکس یا لوزه  ایجاد میکند. عارضه خاصی بدنبال عفونت با این ویروس ها وجود ندارد و بیماری عموما خود محدود شونده است. گرچه در زمان بیماری درد شدید در حفره دهان کودک را آزار میدهد و خوردن غذا با دشواری همراه است

۷) اپشتین وار ویروس ( EBV) و سایتومگال ویروس (CMV). این دو ویروس جزء DNA-viruses هستند و علیرغم بیماریزایی پایین در کودکان میتوانند فارنژیت های طول کشنده و شدید ایجاد کنند. CMV سیستم ریتیکولواندوتلیال نظیر طحال یا کبد را بیشتر درگیر میکند و درگیری لوزه ها و غدد لنفاوی گردن بیشتر با EBV دیده میشود. این ویروس میتواند اگزودایی کاملا مشابه استرپتوکوک روی لوزه ها ایجاد کند. اگزودایی ملایم به رنگ cream که گاه خارج از حدود لوزه ها نیز مشاهده میشود.

از مشخصات عفونت با این ویروس برجسته شدن غدد لنفاوی گردن بخصوص در نواحی خلف گردن و نیز طول کشیدن بیماری و عدم پاسخ مناسب به تزریق پنی سیلین یا تجویز سایر آنتی بیوتیکها است.

از دیگر خصوصیات عفونت با این ویروسها ( بخصوص CMV  ایجاد راشهای جلدی روی تنه و اندامها یکی دو روز بعد از تجویز آمپی سیلین یا آموکسی سیلین است.  تغییراتی که در خون محیطی ایجاد میکند (‌لنفوسیتوز و لنفوسیت آتی پیک بیش از ۱۰٪ ) و تولید آنتی بادی ( monospot test) پزشک را در تشخیص قطعی کمک میکند. گاه همزمان با این ویروس باکتریهای پاتوژن نیز جدا میشوند نظیر استرپتوکوک یا کورینه باکتریوم.

اینکه آیا این باکتریها بطور توام عفونتزایی نیز دارند یا خیر مورد تردید است ولذا برخی پزشکان اعتقاد دارند در صورت جداسازی باکتری پاتوژن آنتی بیوتیک مناسب نیز تجویز شود. بطور کلی عفونت EBV خود محدود شونده است و بدون عارضه خاصی خوب میشود. به ندرت اگزودای وسیع – تورم شدید مخاط حلق و یا بزرگی غدد لنفاوی گردن سبب ایجاد انسداد نسبی شده به بیمار حالت تنگی نفس یا خفگی دست میدهد.

۸) ایدز – HIV infection :

خود ویروس HIV در جریان بیماریزایی خود در مرحله Acute retroviral syndrome میتواند فارنژیت ایجاد کند. لنفادنوپاتی گردن معمولا دیده میشود. علائم سیستمیک وجود دارند و ضعف جسمی نیز چشمگیر است ولی اگزودا روی لوزه تشکیل نمیشود. تشخیص این عفونت با تابلوی ذکر شده بسیار دشوار است و ظن قوی پزشک بعد از مصاحبه کامل – معاینه فیزیکی دقیق و درخواست تستهای آزمایشگاهی مناسب (p24) میتواند پزشک را به تشخیص برساند.

۹) قارچها و بخصوص کاندیدا در بیماران دچار نقص سیستم ایمنی میتوانند لوزه ها را درگیر کنند. در بیماران دیابتیک – مبتلا به سرطان – بیماران تحت شیمی درمانی و مبتلایان به ایدز ممکن است کاندیدا  بصورت بیماریزا در دهان و حلق عفونت ایجاد کرده لکه های سفید رنگ پنبه ای شکل روی مخاط دهان و لوزه ها ایجاد کند. ضایعه عموما با درد شدید همراه نیست و اریتم مخاط دهان و لوزه ها بطور شایع دیده میشود. سایر قارچهای سیستمیک نظیر کوکسیدیومایکوزیس – کوکسیدیوایدومایکوزیس – نوکاردیا – کریپتوکوک نیز در بیماران دچار نقص سیستم ایمنی میتواند فارنژیت ایجاد کند ولی اکثر این عوامل در ایران به ندرت دیده میشوند ( آندمیک نیستند )

۱۰) ویروسهایی از قبیل آنفولانزا – پاراآنفولانزا – RSV – کوروناویروس و رینوویروس میتوانند در سیر بیماریزایی خود لوزه ها را نیز درگیر کنند ولی عموما علائم ناشی از خود بیماری شدید تراز علائم فارنژیت است و بیمار در حین توضیح علائم خود نظیر : آبریزش بینی – گرفتگی بینی – تب و درد عضلانی ( در مورد آنفولانزا ) احساس خارش یا درد ملایم را نیز در حلق ذکر میکند که توجه به همین نکته میتواند پزشک را در تشخیص فارنژیت از عفونتهای ویروسی دستگاه تنفس کمک کند.

تشخیص :

عمده ترین جنبه ای که در درمان باید در نظر گرفته شود افتراق استرپتوکوک پایوژن از سایر عوامل بیماریزا است چون اگر بخوبی تشخیص و درمان نشود عوارض جبران ناپذیری ایجاد میکند. کشت حلق بهترین روش تشخیص این عامل بیماریزا است ولی حداقل ۲ روز زمان میبرد. چون باید برای درمان بیمار سریعا تصمیم گیری شود میتوان از تستهای راپید تشخیص آنتی ژن استفاده کرد. این تستها ( Strip ) هنوز در کشور ما چندان رایج نشده اند ولی ساده اند و به کمک آن بسرعت میتوان عفونت استرپتوکوکی را تشخیص داد.

عقیده کلی بر این است که اگر تست استریپ مثبت شد نیازی به انجام کشت نیست ولی اگر منفی گزارش شد کشت حلق باید انجام گیرد . حساسیت تست را حدود ۸۰٪ و ویژگی آنرا بیش از ۹۰٪ میدانند. بجز این دو روش تشخیص اسمیر مستقیم از لوزه یا اگزودای روی لوزه با رنگامیزی گرم میتواند پزشک را تا حدی راهنمایی کند.

استرپتوکوک بصورت کوکسی های گرم مثبت پراکنده بنفش رنگ زیر لام دیده میشود. وجود این یافته در کنار علائم بالینی منطبق با فارنژیت استرپتوکوکی میتواند تاحدی تشخیص را آسان کند ولی تشخیص قطعی مستلزم کشت حلق است.

تشخیص دقیق عفونت کورینه باکتریوم ( اولسرانس – دیفتریه – همولایتیکوم ) مستلزم کشت روی محیط های اختصاصی است. ( لوفلر آگار ) و رنگامیزی خاص دیفتری نیز میتواند کوکسی های گرم مثبت را نشان دهد. تشخیص دقیق این عفونت هم از نظر اپیدمیولوژیک ( انقال به سایرین ) و هم درمان سریع بیمار ( بعلت مرگ و میر بالا ) لازم است.

در مورد ویروسها در شرایط ما امکانات تشخیصی کافی وجود ندارد و عموما تشخیص عفونت ویروسی حلق بر اساس رد کردن سایر عوامل بیماریزا و کلینیک بیمار صورت میپذیرد. در یافته های پاراکلینیکی عدم افزایش ESR – لکوسیت کانت تقریبا طبیعی یا مختصر افزایش یافته و نیز در اکثر موارد غالب بودن تعداد لنفوسیت میتواند پزشک را به ویروسی بودن عفونت راهنمایی کند.

در مورد قارچها گرچه کشت قطعی ترین روش تشخیص است ولی بعلت زمان بر بودن این متد و نیز محدود بودن امکانات کشت قارچ عموما از اسمیر مستقیم لوزه و یافته های بالینی جهت تشخیص استفاده میشود.

درمان:

هنوز مقاومت سطح متوسط یا بالا نسبت به استرپتوکوک بتاهمولیتیک ( جز در موارد محدودی از دنیا ) گزارش نشده است. لذا درمان فارنژیت استرپتوکوکی تزریق یک دوز پنی سیلین بنزاتین ۱٫۲۰۰٫۰۰۰ واحدی است. میتوان از تزریق همزمان ۲ عدد پنی سیلین ۶٫۳٫۳ در بالغین و یکعدد در اطفال زیر ۲۸ کیلوگرم استفاده کرد. مزیت پنی سیلین ۶٫۳٫۳ نسبت به بنزاتین پنی سیلین تاثیر زودتر آن بعلت داشتن پنی سیلین کریستال است.

در مناطقی که شک مقاومت استرپتوکوک به پنی سیلین وجود دارد یا با تزریق یک دوز پنی سیلین نتیجه قابل قبول عاید نشد میتوان ۳ روز اول را علاوه بر تزریق پنی سیلین از آموکسی سیلین با دوز ۵۰۰ میلیگرم تا ۱ گرم هر ۸ ساعت یا کوآموکسی کلاو ۶۲۵ میلیگرم هر ۸ ساعت ویا آزیترومایسین ۵۰۰ میلیگرم در روز استفاده کرد. البته روی این موضوع اتفاق نظر وجود ندارد.

در مواردیکه ترریق پنی سیلین ممکن نیست میتوان از پنی سیلین وی (p.v) با دوز ۲۵۰ الی ۵۰۰ میلیگرم هر ۸ الی ۶ ساعت استفاده کرد منتهی دوره درمان حداقل باید ۱۰ روز اعمال شود تا میکروب از لوزه ها ریشه کن شود.

در موارد حساسیت به پنی سیلین میتوان از داروهای دیگر استفاده کرد : اریترومایسین برای ۱۰ روز – آزیترومایسین – کلاریترومایسین برای ۷ روز – کلیندامایسین ۳۰۰ میلیکرم هر ۶ الی ۸ ساعت برای ۱۰ روز – داکسی سیکلین ۱۰۰ میلیگرم دوبار در روز بمدت ۱۰ روز. پیشنهاد میشود از تتراسیلکلین و کوتریموکسازول برای درمان فارنژیت استرپتوکوکی استفاده نشود ( مقاومت نسبی میکروب به این داروها و عدم ریشه کن شدن میکروب از لوزه ها )

در مواردیکه عفونتهای مکرر لوزه وجود دارد یکی از بهترین داروهایی که میتوان برای پیشگیری از عود فارنژیت بکار برد کلیندامایسین خوراکی با دوز ذکر شده در فوق است.

اخیرا نقش مونوتراپی اریترومایسین در درمان فارنژیت استرپتوکوکی را محدود میدانند که علت آن استفاده بی رویه از این دارو در عفونتهای دستگاه تنفس فوقانی و مقاوم شدن نسبی میکروب به این دارو است.

- عفونت هرپس ( تبخال ) را میتوان با آسیکلوویر (acyclovir) با دوز ۴۰۰ میلیگرم هر ۵ ساعت بمدت ۵ روز درمان کرد. درمانهای حمایتی جهت کاهش درد نظیر ضد التهاب و استامینوفن پیشنهاد میشود. غرغره شربت دیفن هیدرامین تاثیر چندانی در سیر عفونت ندارد ولی میتواند شدت سوزش و درد را بطور موقت کاهش دهد.

- عفونت آدنوویروس گرچه از انواع شدید عفونت حلق به شمار میرود نیازمند درمان نیست و پس از گذشت ۱۰ الی ۱۴ روز خود بخود محدود میشود.

- عفونت EBV & CMV اگر چه دوره بیماریزایی طولانی دارند ولی خود محدود شونده هستند. گرچه برای درمان عفونتهای سیستمیک شدید ناشی از این دو ویروس دارو در اختیار داریم ولی فارنژیت ناشی از این ویروسها نیاز به درمان ضد ویروس ندارد. گاه التهاب شدید فارنکس بخصوص در مورد EBV میتواند انسداد نسبی راه هوایی ایجاد کند که در اینصورت تزریق یک دوز دگزامتازون سبب بهبود علائم و بازماندن دستگاه فوقانی تنفس میشود

- دیفتری :

درمان این عفونت یک اورژانس طب محسوب میشود. چون بخش عمده بیماریزایی دیفتری بعلت اگزوتوکسین این میکروب است خنثی کردن سم میکروب در اولویت درمان قرار میگیرد. لذا باید اولین اقدام درمان آنتی توکسی دیفتری باشد. آنتی توکسین از سرم اسب تهیه میشود ولذا میتواند حساسیت در بیمار ایجاد کند.

جهت تعیین اینکه بیمار حساسیت دارد یاخیر به این روش عمل میکنیم : تست خراش – Scratch test که در این روش با سرسوزن استریل یک یا دو خراش سطحی روی پوست ایجاد میکنیم بشرطی که منجر به خونریزی نشود. سپس یک قطره سرم ضد دیفتری با رقت ۱۰۰۰/۱ را روی خراش میریزیم. اگر پس از چند ثانیه کهیر در موضع ایجاد شد بیمار حساسیت دارد . اگر کهیر ایجاد نشد ۱/۰ میلی لیتر از همین رقت را داخل جلد تزریق میکنیم. اگر حساسیت موضعی ایجاد نشد میتوان سرم ضد دیفتری را تزریق کرد.

دوز آنتی توکسین :

در دیفتری حلقی یا بینی اگر زمانی کمتر از ۴۸ ساعت گذشته باشد مقدار ۴۰۰۰۰واحد کفایت دارد.

اگر حلق و بینی با هم درگیر بود ۸۰۰۰۰ واحد و اگر زمانی بیش از ۳ روز از شروع علائم دیفتری گذشته بود یا وسعت بیماری بیش ازاین بود تا ۱۲۰۰۰۰ واحد تزریق میشود. اکثر مولفین معتقدند نصف سرم بصورت انفوزیون آهسته وریدی و نصف دارو عضلانی تزریق شود.

برخی تزریق عضلانی کل دوز را ارجح میدانند. میتوان کل دارو را بشکل انفوزیون وریدی نیز تزریق کرد ولی عموما با واکنشهای نسبتا شدید همراه است.

-  نکته قابل ذکر این است که بطور کلی در درمان فارنژیت ها از دگزامتازون استفاده نشود. چون اکثر عوامل ویرال در اثر تزریق این دارو شدت یافته علیرغم بهبود آنی و ظاهری بیمار طولانی شدن عفونت و دوره بیماریزایی را بدنبال دارد.

عموم بیماران فردای پس از تزریق دگزامتازون از بدتر شدن علائم بالینی خود شکایت دارند. اما استفاده از ضد التهاب نظیر ناپروکسن یا تولمتین یا بروفن بلامانع است. از تجویز آسپیرین در دوران اپیدمی آنفولانزا بعلت احتمال ایجاد سندرم ری پرهیز شود.

- هرپانژاینا ناشی از کوکساکی A گرچه میتواندعلائم بالینی شدید ایجاد کند ولی خود محدود شونده است و نیاز به درمان ندارد. درمانهای حمایتی نظیر استامینوفن کمک کننده است.

- پیشگیری:

- نکاتی که باید توسط بیمار رعایت شود: تا زمانیکه کشت لوزه منفی شود بیمار میتواند میکروب موجود در حلق خود را به دیگران منتقل کند. با سرفه و عطسه قطرات ریزی در هوا معلق میشوند (droplet) که تا ۱ متر برد دارند و براحتی میتوانند طرف مقابل را آلوده کنند. لذا توصیه میشود افراد مبتلا تا بهبودی کافی ویا حداقل ۴۸ ساعت پس از مصرف آنتی بیوتیک مناسب موقع صحبت – عطسه یا سرفه جلوی دهان و بینی خود را با دستمال تمیز بپوشانند.موقع صحبت با افراد سالم در مقابل صورت آنها قرار نگیرند و بهتر است زاویه دو صورت ۹۰ درجه باشد. رعایت حداقل فاصله ۱ متری الزامی است.

- بیماران آنتی بیوتیک را با دوره کافی و به فواصل زمانی تعیین شده استفاده کنند. تسکین درد گلو به منزله بهبودی کامل نیست

- نوشیدن مایعات ولرم به تسکین درد گلو کمک میکند. رژیم غذایی نرم و فاقد مواد محرک نظیر ادویه باشد

- غرغره آب یا سرم نرمال سالین ولرم به کاهش التهاب حلق کمک میکند

- مکیدن قرص گیاهی لیکوفار تا حدی درد و سوزش حلق را کاهش میدهد

-استفاده از استامینوفن با فواصل حداکثر ۶ ساعت به تسکین درد کمک میکند. درمواردی که اودینوفاژی شدید است یا استفراغهای مکرر وجود دارد میتوان تا بهبود نسبی علائم از شیاف استامینوفن هر ۶ ساعت استفاده کرد

- داروهای ضد التهاب در صورتیکه منع مصرف نداشته باشند بهتر از استامینوفن میتوانند التهاب حلق و لوزه را کاهش دهند. ناپروکسن ۲۵۰ میلیگرم هر ۸ ساعت – ایبوپروفن یا ژلوفن ۴۰۰ میلیگرم هر ۸ ساعت – تولمتین ۲۰۰ میلیگرم هر ۱۲ ساعت داروهایی موثر محسوب میشوند.

دکتر منصور ملاعابدین
متخصص بیماریهای عفونی و تب دار

لارنژیت حاد

لارنژیت حاد ( Acute laryngitis ) یا التهاب حنجره که عموما با گرفتگی صدا تظاهر می یابد. افرادیکه زیاد صحبت میکنند با احتمال بیشتری به این بیماری مبتلا خواهند شد ( نظیر معلمین ) .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، بدنبال عفونت تنفسی ویروسی دستگاه تنفس فوقانی مثل سرماخوردگی ، ویروس حنجره را ملتهب کرده سبب گرفتگی صدا ، خشن شدن صدا و گاها سرفه میشود.

پس علائم لارنژیت بدین شرح است : hoarsness یا خشن شدن صدا – گاه آفونی ( بیمار قادر به تولید صدا نیست ) و اکثر موارد با سرفه همراه است. سرفه ها خشک و نه چندان شدید هستند ولی اصلی ترین تظاهر بیماری همان گرفتگی صدا است.

شیوع :

حدود ۳۰% موارد سرماخوردگی به لارنژیت منتهی میشود. ولی شیوع کلی آن حدود ۲% است. در فصل سرد سال این بیماری بیشتر دیده میشود و شیوع آن در زمستان ۲ برابر تابستان است.  از نظر سن ، شیوع خاصی را برای این بیماری نمیتوان در نظر گرفت و میتوان گفت در تمامی سنین احتمال ابتلا وجود دارد.

طول دوره بیماری :

در اکثر موارد ظرف ۳ روز گرفتگی صدا برطرف میشود ولی گاه تا ۸ روز یا بیشتر نیز طول میکشد. بیماری خود محدود شونده است و عارضه خاصی برای آن گزارش نشده است.

اتیولوژی :

تقریبا تمامی ویروسهایی که سرماخوردگی ایجاد میکنند میتوانند لارنژیت نیز ایجاد کنند. ویروس پاراآنفولانزا ( ۲۱% ) ، رینوویروس ( ۱۵% ) جزء شایعترین ها هستند. ویروسهای آنفولانزا و آدنوویروس در مرتبه بعد ( حدود ۳% ) شیوع دارند. ولی در اپیدمی های آنفولانزا قطعا شیوع لارنژیت ناشی از ویروس آنفولانزا افزایش می یابد ( تا ۳۰% ).

از نظر عوامل باکتریال میتوان به :

Mycoplasma Pneumoniae , Chlamydophilia pneumoniae  و استرپتوکوک گروه A اشاره کرد. دیفتری را باید در نظر داشت. Haemophilus influenzae بعنوان یک عامل اتیولوژیک در نظر گفته میشود.

از علل غیر شایع لارنژیت میتوان به عوامل زیر اشاره کرد : ویروس هرپس ، کاندیدا ، کوکسیدیوئیدس ایمیتیس ، کریپتوکوکوس نئوفورمنس و استرپتوکوک گروه A . این عوامل بیماریزا گاها در افراد با ایمنی طبیعی نیز قادر به ایجاد لارنژیت هستند.

سل حنجره همراه یا بدون همراهی سل ریوی از علل مهم و جدی درگیری حنجره بحساب می آید.

سل حنجره از نظر مسری بودن بسیار حائز اهمیت است و یکی ازانواع سل  با بار میکروب بالا در نظر گرفته میشود.

احتیاطات لازم در برخورد با این بیماران اهمیت دارد ( نظیر اتاق ایزوله با فشار هوای منفی – ماسک هپا – پوشش بینی و دهان بیمار با ماسک هنگام خروج بیمار از اتاق ) ولی در مورد سایر موارد بیماریزای لارنکس به احتیاطات تنفسی droplet نظیر استفاده از ماسک معمولی ( ماسک جراحی ) بسنده میشود.

هیستوپلاسموزیس نیز میتواند لارنژیت ایجاد کند . این عفونت عموما با بدخیمی لارنکس نظیر SCC اشتباه گرفته میشود ( بخصوص در لارنگوسکوپی یا برونکوسکوپی ) و نمونه برداری از موضع میتواند تشخیص قطعی را اثبات کند. رنگامیزی مخصوص قارچ میتواند عامل بیماریزا را در ناحیه تحت مخاطی نشان دهد.

از علل غیرعفونی گرفتگی صدا که نباید با لارنژیت اشتباه شود میتوان به : استفاده بیش از حد از صدا – ریفلاکس اسید معده و بدخیمی حنجره اشاره کرد.

گاه بیماریهای عفونی دیگر میتوانند گرفتگی صدا ایجاد کرده با لارنژیت اشتباه شوند . نظیر : کروپ ( خروسک ) ، تراکئیت باکتریال ، اپیگلوتیت حاد و سایر علل عفونی لارنکس.

تشخیص :

عموما تاریخچه بیماری میتواند تشخیص را برای پزشک مسجل کند. معاینه لارنکس نشانگر پرخونی مخاطی – قرمز شدن چین های صوتی و ادم مخاط منطقه است.

درمان :

شامل درمان بیماری زمینه ای است. عموما : ۱) استراحت صوتی و ۲ ) مرطوب کردن مخاط مثل استفاده از بخور آب سبب تخفیف علائم بیماری میشود. مطالعاتی که اثربخشی آنتی بیوتیک را در درمان لارنژیت بررسی کرده اند عموما نشاندهنده بی تاثیر بودن آنتی بیوتیک بوده است ولی در مواردیکه شک به عوامل باکتریال نظیر کلامیدیوفیلیا ، مایکوپلاسما ، سیاه سرفه و دیفتری وجود دارد باید حتما آنتی بیوتیک مناسب ( عموما ماکرولیدهای جدید نظیر آزیترومایسین یا کلاریترومایسین ) استفاده شود.

توصیه ها :

۱) تا سه روز بطور مطلق و تا یک هفته بصورت نسبی استراحت صوتی کنید. تصور کنید قادر به حرف زدن نیستید. حداقل از حرف زدن در مورد مسائل غیر ضروری اجتناب کنید

۲)اگر مجبور به صحبت کردن هستید با تن آهسته حرف بزنید. جیغ کشیدن یا بلند صحبت کردن سبب میشود بیماری شما تا چندین هفته طول بکشد

۳)از دستگاه بخور استفاده کنید. بخور آب سرد ارجحیت دارد چون بعلت مکانیسم خود ذرات آب کوچکتری در هوا پخش میکند و نفوذ آن به دستگاه تنفس بیشتر است. بخور آب سرد به این معنی نیست که بخار سرد است یا دمای پایین دارد بلکه به مکانسم تولید آن بر میگردد یعنی بخار با روش گرم شدن تولید نمیشود. آب به ذرات خیلی ریز تبدیل شده در هوا پخش میشود. دستگاه بخور آب گرم با مکانیسم حرارتی بخار تولید میکند و چون ذرات آب بزرگ هستند تا شعاع یک متری از دستگاه را میتواند مرطوب نگه دارد. لذا توصیه کلی برای استفاده از بخور ، بکار بردن بخور آب سرد است.

۴)در موارد طول کشیده از یک داروی ضد التهاب استفاده کنید. من ناپروکسن با دوز ۲۵۰ میلیگرم هر ۸ ساعت را ترجیح میدهم. ولی ایبوپروفن – ایندومتاسین – تولمتین نیز داروهای موثری محسوب میشوند

۵) اگر آلرژی فصلی دارید از یک داروی آنتی هیستامین استفاده کنید. ستیریزین – کلرفنیرامین – فکسوفنادین و لوراتادین داروهای خوبی بحساب می آیند.

۶) اگر سرفه با خلط همراه بود یا تب وجود داشت استفاده از آنتی بیوتیک الزامی است. در این مورد به پزشک مراجعه کنید تا آنتی بیوتیک مناسب برای شما تجویز شود

۷) اگر علائم خاصی که موید عفونت سیستم تنفس است وجود دارد بلافاصله به پزشک مراجعه کنید. این علائم شامل : وجود اگزودا ( چرک ) روی لوزه ها – تب و لرز – خلط سبز یا زرد رنگ – وجود طاول های ریز در حفره دهان – وجود بثورات پوستی و غیره….

دکتر منصور ملاعابدین
متخصص بیماریهای عفونی و تب دار

سرماخوردگی

سرماخوردگی ( common cold ) به مجموعه علائمی که در اثر عفونت ویروسی دستگاه تنفس فوقانی )عمدتا بینی وحلق (  ایجاد میشود سرماخوردگی گفته میشود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، پنج گروه عمده ویروس مسئول ایجاد این عفونت هستند که شامل : رینوویروس ( Rhinovirus ) -  کوروناویروس      ( coronavirus ) – رسپیراتوری سنسیشیال ویروس ( RSV- Respiratory syncytial virus ) – کوکساکی ویروس A21 و پاراانفولانزا (parainfluenza) میباشد. ویروس متانوموویروس (Metaneumovirus) نیز جزء گروه ویروسهای ایجاد کننده عفونت سرماخوردگی محسوب میشود. ویروسهای آنفولانزا و آدنوویروس در شروع عفونت زایی دستگاه تنفس فوقانی را درگیر میکنند و ممکن است با سرماخوردگی اشتباه گرفته شوند ولی شروع علائم بالینی اختصاصی نظیر تب بالا و درگیری دستگاه تنفس تحتانی  علائم سرماخوردگی را تحت الشعاع قرار داده تشخیص آنرا را ساده تر میسازد.

هرکدام از ویروسهای ذکر شده در فوق شامل ایمیونوتایپهای بسیار زیادی هستند. بعنوان مثال برای راینوویروس حدود ۱۰۰ ایمینوتایپ شناخته شده است. این رقم در مورد کوروناویروس بسیار بیشتر است. تنوع سویه های ویروس و نیز ماهیت ایمنی زایی هر کدام از سویه ها باعث میشود مقاومت ایمنی نسبت به سویه های مختلف ویروس نتواند به حدی برسد که بتواند از بروز سرماخوردگی بعدی جلوگیری کند. مضاف به اینکه عفونت مجدد با همان سویه نیز دیده میشود. بعنوان مثال افرادیکه با سویه خاصی از کوروناویروس بیمار شده بودند مجددا با همان سویه دچار بیماری شده اند. همین عوامل باعث میشوند نتوان واکسن موثری برای پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی تهیه کرد.

گرچه در سرماخوردگی عمدتا حفره بینی و حلق درگیر است ولی ابتلاء بینی – گوش و سینوسها نیز بطور خیلی شایع دیده میشود بطوریکه میتوان گفت در اکثر موارد این اعضاء نیز درگیر میشوند. ولی در صورتیکه سابقه قبلی از عفونت یا اشکال آناتومیک در مسیر درناژ نداشته باشند دچار عفونت مضاعف باکتریال نشده و التهاب آنها همزمان با شروع بهبودی سرماخوردگی رو به کاهش و بهبود میگذارد. به همین ترتیب میتوان گفت در مواردیکه سابقه ابتلا به سینوزیت مزمن یا عفونت مزمن گوش میانی وجود داشته باشد بدنبال هر عفونت سرماخوردگی عفونت باکتریال در ارگانهای مذکور شکل گرفته و علائم خاص درگیری آن عضو را ایجاد میکنند که بلاشک مستلزم درمان اختصاصی خود هستند. لذا گرچه سرماخوردگی عمدتا یک عفونت ویروسی ساده ی خود محدود شونده محسوب میشود ولی بعلت ایجاد عارضه در درصد نسبتا قابل توجهی از بیماران حائز اهمیت است.

شیوع فصلی : عموما در فصل سرد سال رخ میدهد. البته هرکدام از ویروسها زمان خاصی برای همه گیر شدن دارند. بعنوان مثال رینوویروس در اوایل پاییز و اواسط بهار شایع است و همه گیری کوروناویروس را بیشتر در فصل زمستان مشاهده میکنیم. ولی این موضوع به این معنی نیست که سردی هوا عامل شیوع این ویروسها باشد. یکی از عوامل شیوع فصلی را میتوان شروع مدارس و مهدکودکها دانست که در آنجا فاصله بیمار با افراد سالم کم است و عفونت میتواند به سهولت منتقل شود. رطوبت هوا یک عامل موثر در شیوع عفونت سرماخوردگی است چون رطوبت بیشتر هوا سبب بقاء بیشتر ویروس در خارج از بدن انسان میشود. انتقال ویروسهای تنفسی در محیطهای بسته آسانتر صورت میپذیرد و لذا در فصول سرد سال که افراد خانواده بیشتر در منزل اقامت دارند عفونت را از هم کسب میکنند. کودک عفونت را از مدرسه کسب کرده آنرا به مادر خانواده  منتقل میکند و سپس سایر افراد درگیر میشوند.

چگونه ویروس بین افراد منتقل میشود ؟ دو روش عمده را میتوان نام برد :

۱) قطرات ریز تنفسی که هنگام عطسه یا سرفه  سبب پخش شدن ویروس در هوا میشوند  و

۲) آلودگی دستها و اشیاء اطراف.

در مورد اکثر ویروسهای ایجاد کننده سرماخوردگی برد قطرات ریز تنفسی حاوی ویروس بیشتر از شعاع یک متر نیست و لذا رعایت این فاصله میتواند از آلوده شدن پیشگیری کند. درمورد روش دوم هنگامی که فرد بیمار با دست و انگشتان خود ترشحات بینی یا چشم خود را لمس میکند ویروس را به دست خود منتقل میکند. دست دادن و روبوسی کردن میتواند ویروس را به دست و صورت طرف مقابل منتقل کند و یا اشیاء آلوده شده توسط شخص سالم لمس شده و ویروس به دست فرد سالم و سپس مخاط دستگاه تنفس وی راه یابد. بنابر این ساده ترین روشهای پیشگیری از سرماخوردگی شستشوی دستها – تمیز نگاه داشتن اشیاء – رعایت فاصله یک متری از شخص بیمار و در مواردیکه تماس نزدیک اجتناب ناپذیر باشد ( مثل تماس کودک و مادر ) استفاده از ماسک است.

برخی از عوامل بیماریزا که دستگاه تنفس را مبتلا میکنند از راه هوا ولی نه توسط قطرات ریز تنفسی منتقل میشوند. اینها ذرات بسیار ریزی را در هوا ایجاد میکنند که به سهولت سقوط نکرده بلکه بمدت طولانی در هوا معلق میمانند. به این روش انتقال air born – droplet nuclei گفته میشود که جهت پیشگیری نیز طرق خاصی مثل ایزولاسیون تنفسی یا استفاده از ماسک N95 لازم است. اما هیچ کدام از ویروسهای ایجاد کننده سرماخوردگی از این راه منتقل نشده جهت پیشگیری از آنها همین روشهای ذکر شده  در فوق کفایت دارد.

علائم بالینی : عموما بیماران از علائم مربوط به بینی و حلق شکایت دارند :

الف) آبریزش شفاف بینی ( دوطرفه ) که در روزهای آخر بیماری به کدورت میگراید. این تغییر رنگ نباید به حساب اضافه شدن عفونت باکتریال گذاشته شود.

ب) احساس خارش یا تیرکشیدن داخل حفره بینی . این مورد باید از تب یونجه ( hay fever) و سایر موارد رینیت آلرژیک افتراق داده شود.

ج) گرفتگی بینی . توام با آبریزش بینی درجاتی از گرفتگی بینی نیز وجود دارد که آنهم عموما دوطرفه است.

د) گلودرد . گاه به شکل درد واضح بیان می شود و گاه بصورت احساس خراشیدگی در حلق (scratchyness) ویا احساس سوزش بیان میشود.

ر) عطسه .

س ) سرفه مختصر و بدون خلط. در صورتیکه سرفه ها شدید با ماهیت قطاری باشند ویا همراه با خلط باشند باید به عفونت دستگاه تنفس تحتانی فکر کرد.

ط)  آبریزش خفیف یا قرمزی مختصر چشمها که زود برطرف میشوند. درگیری ملتحمه چشم بصورت شدید و طول کشنده در آدنوویروس دیده میشود (Pharyngo-conjunctival fever ) که عفونت جداگانه ایست و تشخیص و مراقبت خاص خود را لازم دارد. کلامیدیا تراکوماتیس و به میزان کمتر کلامیدیا نومونیه میتوانند در زمینه عفونت تنفسی ملتحمه چشم را درگیر ساخته قرمزی و اشک ریزش و عفونت ملتحمه چشم ایجاد کنند.

تب وجود ندارد. تنها در بچه ها ممکن است تا نیم درجه سانتیگراد افزایش درجه حرارت بدن دیده شود.  که آنهم در یکی دو روز اول بیماری دیده میشود. ادامه تب در کودکان یا وجود تب در بالغین با تشخیص سرماخوردگی منافات داشته باید تشخیصی دیگر را جستجو کرد.  درد عضلات در سرماخوردگی دیده نمیشود. برخی از بیماران از احساس ضعف در اندامها بخصوص در حین فعالیت فیزیکی شکایت دارند ولی این مشکل نیز زود برطرف خواهد شد. درد شدید عضلانی یکی از مشخصات آنفولانزا است .

تقریبا مهمترین بخش در امر تشخیص درست سرماخوردگی افتراق گلودرد چرکی استرپتوکوکی و آنفولانزا از سرماخوردگی بدون عارضه است. در بسیاری از اوقات فارنژیت استرپتوکوکی با تشکیل چرک ( اگزودا ) روی لوزه همراه نیست و فقط به شکل قرمزی و التهاب دیده میشود. یکی از بهترین طرق تشخیصی در این حالت استفاده از تستهای تشخیص سریع آنتی ژن ( rapid antigen detection test) میباشد.

درمان :

عمدتا حمایتی است.  استراحت – بخور آب گرم – نوشیدن مایعات ولرم – تمیز نگه داشتن مجاری هوایی فوقانی – یک داروی تب بر ساده میتواند علائم را تخفیف بخشد. عموما بیمار بعد از ۵ و حداکثر ۷ روز نباید هیچ علامتی از عفونت دستگاه تنفس فوقانی داشته باشد. در غیر اینصورت لازم است بررسی بیشتری برای بیمار انجام شود.

داروهای ضد ویروس :

چون ویروسهای ایجاد کننده سرماخوردگی عارضه خاصی در بدن ایجاد نمیکنند و خود محدود شونده هستند نیاز به درمان اختصاصی ضد ویروس نیست. گرچه داروی آنتی وایرال نیز برای تمامی گروههای دخیل وجود ندارد. در موارد شدید عفونت کوروناویروس میتوان از pleconaril استفاده کرد. ( این دارو هم اکنون در ایران موجود نیست ) .

اینترفرون آلفا – ۲ بی ( interferon alph 2-b ) بصورت داخل دماغی ( intranasal) : اینترفرون که توسط گلبولهای سفید بدن نیز ساخته میشود خاصیت ضد ویروسی دارد و جزء دفاع غیراختصاصی بدن محسوب میشود.

در ضمن دارای قابلیت تعدیل سیستم ایمنی نیز هست و در درمان برخی بیماریهای عفونی نظیر هپاتیت C , B کاربرد دارد ( فرم تزریقی آن ) .  برخی مطالعات نشان داده استفاده از این دارو بعنوان پیشگیری از ابتلا موثر بوده است. دارو بصورت اسپری داخل بینی پاشیده میشود و میتواند از تکثیر ویروس و انتقال سلول به سلول ویروس در مخاط دستگاه تنفس پیشگیری کند.

این امر موجب میشود در صورتیکه ویروس وارد دستگاه تنفس فوقانی شود اجازه تکثیر نیابد و توسط حرکت مژکهای سلولها به بیرون رانده شود. اکثر مطالعات در این زمینه دارو را برای پروفیلاکسی بخصوص در افراد خانواده پیشنهاد میکنند ولی تاثیر درمانی آن پس از شروع علائم سرماخوردگی ناچیز است. گرچه به نظر میرسد تا ۲ روز اول شروع بیماری باز استفاده از آن موثر باشد.

ویتامین C :

نتایج بررسی ها بسیار متفاوت بوده است. برخی تاثیر آنرا در پیشگیری یا درمان زودرس بیماری کاملا مردود میدانند و برخی از مولفین نیز تاثیرات مفیدی برای آن قائل هستند. در کل میتوان نتیجه گرفت در صورت بروز اولین علائم بیماری مصرف روزانه ۲ گرم ویتامین C بصورت خوراکی یا تزیق وریدی میتواند هم از بروز بیماری بکاهد و هم علائم عفونت را تخفیف بخشد.

تب برها :

بهتر است از استامینوفن استفاده شود. یک قرص ۳۲۵ یا ۵۰۰ میلیگرمی هر ۶ ساعت کفایت میکند. در موارد شدید میتوان از ترکیبات ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAID ) نظیر ایبوپروفن – ناپروکسن – ایندومتاسین یا تولمتین استفاده کرد. نکته مهم پرهیز از آسپیرین در سرماخوردگی های شدید است. چون گاه آنفولانزا علائم سرماخوردگی را تقلید میکند و با تجویز آسپیرین احتمال بروز سیندرم رای وجود دارد.

آنتی هیستامین ها :

در این مورد تقریبا اتفاق نظر وجود دارد. آنتی هیستامین ها میتوانند پرخونی مخاط بینی و حلق را کاهش داده راحتی بیشتری برای بیمار ایجاد کنند. در این صورت استفاده از آنتی هیستامین های نسل ۱ ( نظیر کلرفنیرامین – پرومتازین – هیدروکسی زین ) بر آنتی هیستامین های نسل ۲ ( نظیر لوراتادین – ستیریزین – فکسوفنادین ) ارجحیت دارد.

آبریزش – التهاب – احتقان بینی و باز ماندن مجاری سینوس و گوش در مواردیکه از آنتی هیستامین های نسل ۱ استفاده میشود بهتر کنترل میشود. تنها نکته منفی آن نسبت به نسل ۲ خواب آلودگی بیشتر بیمار با این دسته داروهاست. کلرفنیرامین با دوز ۱۲ میلیگرم در روز دارویی موثر است.

شستشو با سرم نرمال سالین ولرم :

در دفع ترشحات بینی و باز نگه داشتن مجرا بسیار موثر است. یا سرم در دست ریخته شده با دو حفره بینی به داخل کشیده شده و از پشت حلق به دهان وارد شده و خارج گردد یا با سرنگ بدون سر سوزن به آرامی در حالیکه سر به عقب خم شده داخل دو حفره بینی ریخته شود. اینکار در کودکان تاثیر بسیار مثبتی دارد.

داروهای گیاهی :

تنها گیاهی که برای این منظور نام برده شده است خانواده اکیناسه است. ولی تحقیقات و تجریبات نشان داده است عملا استفاده از این داروی گیاهی نه تاثیری در جهت کنترل علائم و نه در کوتاه کردن دوره بیماری دارد.

توصیه برای بیماران :

۱)لااقل ۲ روز را در منزل استراحت کنید. پرهیز از فعالیت فیزیکی دوره بیماری شما را کوتاه تر میکند

۲)از دستگاه بخور استفاده کنید. بخور آب سرد بعلت نفوذ بیشتر ارجحیت دارد ولی بخور آب گرم نیز تا شعاع یک متری موثر است

۳)بطور مرتب بینی و حلق را با سرم نرمال سالین ولرم شستشو دهید. طریق شستشو در پاراگراف فوق توضیح داده شد. از آب معمولی استفاده نکنید چون باعث تحریک مخاط بینی میشود. ساختن آب نمک در منزل توصیه نمیشود چون کم یا زیاد بودن غلظت نمک در آب تاثیر کاملا معکوس دارد ( یا باعث چروکیده شدن مخاط میشود و یا تورم مخاطی را افزایش میدهد و لذا انسداد مجاری سینوس و گوش تشدید میشود )

۴)از یک داروی آنتی هیستامین نسل یک استفاده کنید. کلرفنیرامین با دوز یک قرص هر ۸ تا ۱۲ ساعت ارجحیت دارد

۵)از یک داروی تب بر ساده استفاده کنید. در اکثر موارد استامینوفن به فواصل ۶ و حداکثر هر ۴ ساعت کفایت میکند. در موارد شدید اگر ناراحتی معده ندارید از ناپروکسن ۲۵۰ میلیگرم هر ۸ ساعت استفاده کنید

۶) حتی المقدور از داروهای گیاهی استفاده نکنید. در صورتیکه اعتقاد دارید داروهای گیاهی به شما کمک میکنند فقط از خانواده اکیناسه آنهم به مقدار محدود و متعارف استفاده کنید. به عکس اعتقاد عموم  دم کرده اکثر گیاهان اثرات مضری دارند.

۷)در صورتیکه پس از روز اول بیماری تب داشته باشید حتما به پزشک مراجعه کنید. در این حالت شما با یک سرماخوردگی ساده رو برو نیستید و باید علت تب برای شما مشخص شود.

۸)اگر در روز چهارم – پنجم بیماری ترشحات به مقدار کم باشد و منجر به انسداد بینی نشود مهم نیست و جزء علائم بیماری – شروع دوره نقاهت – محسوب میشود . اما اگر با ترشحات چرکی سبز یا زرد رنگ زیاد یا شدید روبرو بودید حتما جهت دریافت آنتی بیوتیک به پزشک مراجعه کنید. در این حالت یا دچار سینوزیت شده اید یا عفونت دستگاه تنفس تحتانی نظیر برونشیت کسب کرده اید.

۹)در صورتیکه فردی از افراد خانواده دچار سرماخوردگی بود به او توصیه کنید هنگام حضور در جمع از ماسک استفاده کند ( ماسک معمولی ) و فاصله افراد سالم را با او حداقل یک متر حفظ کنید. به فرد بیمار توصیه کنید ترشحات بینی و خلط خود را با دستمال کاغذی تمیز کرده آنرا بصورت معقولی دور اندازد.

این ترشحات حاوی مقادیر بسیار زیادی ویروس هستند و در صورت آلوده کردن اشیاء و دست و پوست فرد سالم براحتی میتوانند او را بیمار کنند. پیشنهاد میکنم سطل در داری مخصوص جمع آوری دستمالهای آلوده در خانه تعبیه شود وفرد یا افراد آلوده دستمالهای مستعمل خود را در آن بیاندازند.

هنگام تخلیه سطل دستکش بدست داشته باشید و ترجیحا ماسک به صورت بزنید. کیسه زباله را کامل ببندید و آنرا خارج از منزل در محل مناسب تخلیه زباله توسط شهرداری قرار دهید.

۱۰)در صورت اثبات سرماخوردگی در دانش آموز ( سنین دبستان ) با هماهنگی پزشک ومسئولین مدرسه تا ۳ روز ( از شروع علائم ) او را از رفتن به مدرسه معاف کنید. اینکار علاوه بر تسریع بهبودی کودک عدم ابتلاء سایر همکلاسان را نیز در پی خواهد داشت.

۱۱)از میوه جات تازه که حاوی ویتامین C هستند – نظیر لیموشیرین – توت فرنگی بیشتر استفاده کنید

۱۲)از تخلیه خشن ترشحات بینی ( فین کردن ) بپرهیزید. اینکار باعث افزایش فشار هوا در حلق شده ترشحات حلق و بینی را از طریق مجاری سینوس و گوش به ارگانهای ذکر شده میرساند و عفونت را در سینوس و گوش شکل میدهد. بهترین کار برای تمیز نگاه داشتن بینی شستشوی آن با سرم نمکی است.

۱۳)در معرض وزش باد سرد قرار نگیرید. اینکار احتمال بروز سینوزیت را در شما افزایش میدهد.

دکتر منصور ملاعابدین
متخصص بیماریهای عفونی و تب دار

عفونتهای دستگاه تنفس

دستگاه تنفس بدن انسان سیستمی پیچیده و نسبتا عظیم است که از بینی تا حبابچه های هوایی ریه را شامل میشود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، بر اساس محل عفونت میتوان بیماریهای عفونی این دستگاه را طبقه بندی کرد :

۱) رینیت :

التهاب و یا عفونت مخاط بینی تا ناحیه نازوفارنکس را شامل میشود. مخاط سطح  پوشاننده سطوح داخلی دستگاههایی است که به نحوی با محیط بیرون ارتباط دارند مثل دستگاه تنفس یا دستگاه گوارش. مخاط شبیه پوست است با این تفاوت که ضخامت لایه مخاط کمتر از پوست است و سلولهای کراتینیزه پوست کمتر در آن دیده میشوند.

مویرگهای خونی در مخاط بیشتر از پوست وجود دارند و لذا رنگ مخاط صورتی یا متمایل به قرمز دیده میشود.

به این دوعلت مخاط بیشتر از پوست مستعد عفونت با عوامل ویروسی یا باکتریال است. چه در مخاط دستگاه تنفس فوقانی و چه مخاط دستگاه گوارش ( فوقانی ) ویروسها یا باکتریهایی بصورت ساپروفیت زندگی میکنند که بعنوان فلور طبیعی شناخته میشوند. وجود این باکتریها برای بدن مفید است چون از رشد سایر باکتریهای بیماریزا جلوگیری میکند.

گاه ممکن است میکروبهای بیماریزا در مخاط جایگزین شده ولی بیماریزایی نداشته باشند و تحت کنترل سیستم دفاعی بدن یا سایر فلور دستگاه تنفس یا گوارش بطور موقت بیماریزایی خود را از دست بدهند ولی تحت شرایط خاصی مجددا بیماریزا شده به  مخاط تهاجم کنند و بیماری ایجاد شود

رینیت ها عموما بصورت احساس گرفتگی بینی – کیپ شدن بینی – احساس خارش و تیرکشیدن در بینی تظاهر می یابند . احساس وجود خلط پشت حلق در اکثر موارد وجود دارد. ترشح ( در صورت وجود ) عموما شفاف است .  علت اصلی اکثر رینیت ها حساسیت یا آلرژی است.

بنابراین عموما ماهیت فصلی دارد یا پس از استنشاق آلرژن ( مواد معلق در هوا که میتواند برای فرد حساسیت ایجاد کند ) تشدید میشوند.

در موارد شدید ارگانهای اطراف بینی نظیر چشم نیز درگیر میشود و علائمی نظیر اشک ریزش از چشم – سرخی و خارش چشمها پدید می آید. گاه ممکن است عوامل ویروسی عامل ایجاد رینیت حاد باشند. علائم تقریبا شبیه موارد فوق است ولی احساس خارش و تیرکشیدن در بینی کمتر دیده میشود و آبریزش یا ترشح بینی شایعتر است.

در مواردیکه رینیت حالت مزمن بخود میگیرد میتواند علائم سینوزیت مزمن را تقلید کند. یعنی بدون داشتن درد واضحی در ناحیه صورت یا پیشانی فقط خلط پشت حلق داشته باشد. تفکیک این حالت از سینوزیت دشوار است و حتما باید با اقدامات پاراکلینیک نظیر رادیوگرافی سینوس یا سی تی اسکن تایید شود.

درمان رینیت ها عموما علامتی است. بیماری خود محدود شونده است و نیاز چندانی به مداخله دارویی ندارد. در موارد شدید میتوان از آنتی هیستامین های خوراکی یا استنشاقی استفاده کرد.

اسپری استروئید استنشاقی در اکثریت موارد میتواند علائم را بخوبی کنترل کند. شستشوی بینی حداقل ۴ بار در روز بسیار موثر است. در موارد شدید ترکیبات ضدالتهابی غیر استروئیدی ( نظیر ایبوپروفن یا ناژروکسن ) سبب تخفیف علائم میشود.

در رینیت های مزمن عود کننده میتوان بعنوان پروفیلاکسی ( پیشگیری از ایجاد بیماری ) از ترکیبات مهار کننده لوکوترین نظیر مونته لوکاست یا زفیرلوکاست استفاده کرد.

توصیه ها :

۱) از آلرژن بپرهیزید . آلرژن برای هر فردی خاص است. خود بیمار باید تشخیص دهد به چه گونه موادی حساسیت دارد

۲) به محض شروع علائم شستشو با سرم نرمال سالین ۹/۰ درصد با درجه حرارت ولرم را آغاز کنید. شاید با همین کار ساده بتوان علائم را برطرف کرد

۳) در صورت ادامه علائم از آنتی هیستامین نظیر ستیریزین – کلرفنیرامین – لوراتادین با دوز کافی استفاده کنید

۴) در صورتیکه آنتی هیستامین نتوانست علائم را تخفیف دهد از ناپروکسن با دوز ۲۵۰ میلی گرم ۳ بار در روز استفاده کنید ( افرادیکه ناراحتی معده دارند قرص را با احتیاط و بعد از غذا استفاده کنند

۵) در صورت وجود ترشح چرکی از بینی ( ترشحات غلیظ و سبز رنگ و زیاد ) باید از آنتی بیوتیک سیستمیک استفاده شود. انتخاب نوع آنتی بیوتیک را به تجویز پزشک واگزار کنید

۶) برای پیشگیری از ایجاد مجدد رینیت آلرژیک استفاده از ماسک با کیفیت بالا ( N95 ) تاثیر نسبی دارد. گرچه عموما آلرژن ها قطری ریزتر از ۵ میکرون دارند و میتوانند از الیاف ماسک عبور کنند ولی باز استفاده از ماسک در محیط کار یا قبل از ورود به منطقه ای که احتمال آلرژی دارد توصیه میشود.

دکتر منصور ملاعابدین
متخصص بیماریهای عفونی و تب دار

ایدز هنوز یک بیماری کشنده است

ویروس ایدز بتدریج قدرت دفاعی بدن را کم می‌کند، بطوریکه انسان مبتلا حتی در مقابل بیماری‌ها و یا عفونت‌های خیلی سبک هم نمی‌تواند مقاومت کند و در نتیجه از بین خواهد رفت.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  ایدز یکی از بیماری‌های ویروسی واگیر دار است. که در حال حاضر برای آن واکسن و داروی مناسب وجود ندارد. مهمترین خطر ایدز در برخورد با انسانها از بین بردن قدرت دفاعی بدن فرد آلوده است.

ایدز چگونه سرایت می‌کند؟

ویروسی که موجب ابتلا به ایدز می‌شود از ۴ راه اصلی به بدن سرایت می‌کند:

۱- آمیزش جنسی با افراد آلوده به ویروس ایدز

۲- استفاده مشترک از سرنگ و سوزن آلوده

۳- انتقال خون و فرآورده‌های خونی آلوده به ویروس

۴- مادر آلوده به کودک

۱- آمیزش جنسی

اگر زن یا مرد به ویروس آلوده باشند از طریق آمیزش جنسی، ویروس را به طرف مقابل خود انتقال می‌دهد. یعنی ویروس از زن به مرد و یا از مرد به زن و یا از مرد به مرد سرایت می‌کند و سن، جنس و نژاد در انتقال تاثیری ندارد.

در ایران درصد موارد آلوده به ایدز از طریق آمیزش جنسی در حال افزایش است .

۲- از راه انتقال خون و فرآورده‌های خونی

اگر خون یا فرآورده‌های خونی آلوده به ویروس باشد به هر شکل که به بدن شخص سالم وارد شود، او را آلوده می‌کند.

مثلاً اگر در تزریقات از سرنگ و سر سوزنی استفاده شود که قبلاً برای شخص آلوده به ویروس بکار رفته است، احتمال دارد فرد سالم را آلوده کند، یا اگر خونی که به شخص تزریق می‌شود آلوده باشد، سرایت تقریبا حتمی است.

۳- از مادر به کودک

مادرانی که به ویروس آلوده‌اند در یک سوم از موارد در هنگام زایمان یا کمی قبل از وضع حمل و یا بلافاصله پس از وضع حمل، ویروس را به کودکان خود انتقال می‌دهند.

از سال ۱۳۶۴ به بعد که خون و فرآورده‌های خونی در اغلب کشورهای دنیا از نظر آلودگی به ویروس ایدز مورد بررسی قرار می‌گیرد، انتقال از راه خون و فرآورده‌های آن تقریبا منتفی است.

آیا از ظاهر اشخاص می‌توان به بیماری آنها پی برد؟

هیچگونه علامت و نشانه‌ ظاهری در شخص آلوده به ویروس دیده نمی‌شود.

حتی ممکن است انسان از آلودگی خویش هم بی خبر باشد، اما همین شخص می‌تواند به آسانی ویروس را از راههای ذکرشده، به دیگران منقل کند و بیشترین خطر سرایت و انتقال ویروس به همین افراد مربوط است. ( از ابتدای شروع همه‌گیری ایدز تا ابتدای دی‌ماه ۱۳۷۹ دو هزار و دویست و هفتاد و یک نفر در کشورمان به ویروس آلوده شده‌اند.)

خطر آلوده شدن به ویروس ایدز بیشتر متوجه چه کسانی است؟

۱- افرادی که در روابط جنسی خود احتیاط لازم را نمی‌کنند.

۲- کسانی‌که به مواد مخدر تزریقی معتاد هستند و از سرنگ و سر سوزن مشترک استفاده می‌کنند.

علت بی‌اطلاعی فرد و نداشتن علامت و نشانه‌ی آلودگی این است که ایدز هم مانند دیگر بیماری‌ها دارای دوره‌ی نهفتگی مشخصی است. یعنی از ورود ویروس به بدن تا بروز علائم بیماری‌ مدتی طول می‌کشد. دوره نهفتگی ایدز از زمان آلودگی شخص به ویروس تا ظهور علائم ممکن است از چند ماه تا ده سال متغیر باشد.

هر نوع تزریق باید از سوزن و سرنگ یک بار مصرف و یا استریل استفاده کرد. زیرا استفاده از سوزن مشترک در تزریقات موجب انتقال بیماری‌های مختلف می‌شود. به همین دلیل افراد معتاد به مواد مخدر تزریقی که در حالات بی خبری از سوزن و سرنگ‌های یکدیگر استفاده می‌کنند بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به ویروس هستند.

(۶۵ درصد کل موارد ابتلا در کشور ما از طریق استفاده از سوزن و سرنگ مشترک آلوده شده‌اند. )

۳- کودکی که مادرش به ویروس ایدز آلوده باشد .

آیا روابط عادی اجتماعی با اشخاص آلوده به ویروس ایدز موجب سرایت و آلودگی می‌شود؟

ویروس ایدز از راه هوا، غذا، آب، دست دادن ، حرف زدن، بوسیدن و تماسها و روابط عادی اجتماعی مانند سوارشدن در اتوبوس و تاکسی از شخص آلوده به شخص سالم سرایت نمی‌کند.

چه راه‌هایی برای پیشگیری از بیماری ایدز وجود دارد؟

۱- با توجه به اینکه شایع‌ترین راه سرایت ایدز از طریق تماس جنسی است، تنها راه مطمئن برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری، پایبندی به اصول اخلاقی و خانوادگی و اجتناب از بی‌بند و باری‌های جنسی است.

و هرگز به زنا نزدیک نشوید که کاری بسیار زشت و راهی بسیار ناپسند است. سوره اسرا، آیه ۳۲

۲- استفاده از کاندوم وسیله ای نسبتاً مطمئن برای پیشگیری از ایدز است.

۳- استفاده اختصاصی از لوازمی که ممکن است در قسمتی از بدن بوسیله‌ی آنها بریدگی ایجاد شود، مانند تیغ خود تراش.

۴- استفاده از سوزن و سرنگ یک بار مصرف در تزریقات.

Next Page »