رشد و وزن جنین در هفته های مختلف بارداری

در انسان، یاختهٔ رشدکنندهٔ از لحظهٔ بارورسازی تا پایان هفتهٔ هشتم رویان (embryo) نام دارد و پس از آن جنین (به انگلیسی:fetus) نامیده می‌شود. بررسی مراحل رشد و تکامل جنین در هفته های مختلف بارداری برای زنان باردار واقعا لذت بخش است .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، قلب جنین در پایان هفته چهارم ضربان نسبی دارد و خون را به همهٔ بخشهای جنین می‌رساند. در این زمان چشم، بینی و گوش بیرونی هنوز تشکیل نشده و دیده نمی‌شود.

تشکیل دستگاه گوارش آغاز می‌شود و جوانه‌های کوچکی که در آینده دستها و پاها را تشکیل می‌دهند در این هنگام دیده می‌شوند. در این زمان اندازهٔ جنین ۶ تا ۱۰ میلیمتر می‌باشد. یعنی به اندازهٔ یک تخم سیب درختی.

جنین در پایان هفتهٔ هشتم وزن جنین در حدود یک گرم و طول قد او در حدود ۲/۵ سانتیمتر است. اندامها شروع به مشخص شدن کرده‌اند، بازو، آرنج، ساعد، دستها، ران، ساق پاها کم و بیش دیده می‌شوند. در این هنگام بخشی که قبلا به شکل دم دیده می‌شد، از بین می‌رود.

جنین در پایان هفتهٔ دوازدهم وزن جنین ۳۰ گرم و طول قد او ۷٫۵ تا ۹ سانتیمتر می‌باشد، اندامها کاملا تشکیل شده‌اند. بازوها، انگشتان، دستها و پاها کاملا مشخص شده و تشکیل بافتها آغاز می‌گردد. گوش خارجی دیده می‌شود، چشم تقریبا کامل شده ولی پلکها هنوز بسته‌اند. ضربان قلب جنین را با وسایل مخصوص و دقیق فراصوتی تشخیص داد.

سه‌ماههٔ دوم دوران بارداری سه‌ماههٔ نخست دوران بارداری زمانی است که به طور انحصاری اندامهای جنین تشکیل می‌شوند، در صورتی که در سه‌ماهٔ دوم اندامهای پدیدآمده نمو کرده و به تدریج تکامل می‌یابند.

در پایان شش‌ ماهگی، طول قد جنین در حدود ۲۷/۵ تا ۳۰ سانتیمتر وزن آن در حدود ۶۰۰ تا ۷۲۰ گرم می‌رسد. پوست بدن جنین در ماههای پنجم و ششم تقریبا رنگ قرمز دارد و در این زمان است که کم‌کم غدد چربی پوست، چربی تراوش کرده و با یاخته‌های مرده پوست تشکیل مادهٔ سفید رنگی (پنیری شکل) را می‌دهد که پوست جنین را می‌پوشاند و عمل نگهداری پوست را خواهد داشت در این هنگام پلکها از هم جدا شده و مژه‌های جنین نیز تشکیل گردیده‌اند.

در ششمین ماه دوران بارداری، رحم مادر به اندازه‌ای بزرگ می‌شود که بخش بالایی آن را در بالای ناف او می‌توان لمس کرد در این زمان مادر حرکات جنین خود را حس می‌کند. ولی حرکاتی را که پیش از این زمان حس می‌کرده‌است بیشتر مربوط به حرکات دستگاه گوارش خود او بوده و مربوط به حرکات جنین نبوده‌است.

بیشتر در پایان پنجمین ماه بارداری است که مادر ممکن است وزن اضافه نماید و حتی در هر هفته در حدود ۵۰۰ گرم بر وزنش افزوده شود. در این زمان است که او باید مواظب باشد که بیش از معمول اضافه نگردد.

سه‌ماههٔ پایانی دوران بارداری در خلال سه‌ماههٔ پایانی دوران بارداری وزن مادر نباید بیش از معمول زیاد شود. اضافه وزن مادر در همهٔ دوران بارداری نباید از ۱۱ کیلوگرم بیشتر شود که ۳/۵ کیلوگرم آن خود جنین است.

در این دوران است که انقباضهای رحم زیادتر خواهد شد و این انقباضها معمولا بدون درد است و سبب می‌شود که رحم گشاد شود. تا جنین در حال رشد را در خود جا می‌دهد. در حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پیش از زایمان سر جنین به سمت درون لگن چرخش پیدا می‌کند و این تغییر وضع سبب راحتی مادر می‌گردد زیرا دیگر رحم به پردهٔ دیافراگم و شش مادر فشار نخواهد آورد.

در این زمان گه‌گاه دردهایی مانند درد زایمان ولی نه چندان شدید احساس می‌شود. در سه‌ماه پایانی دوران بارداری، جنین از مادر خود، از راه جریان خون جفت، ماده‌ای به نام پادتن دریافت می‌دارد. که نوزاد را برای مدتی در برابر برخی از بیماریها مانند سرخک، سرخجه، مخملک، آنفلوانزا و حتی بیماریهای ویروسی مثل سرماخوردگی ایمن می‌کند.

اگر مادری در ماههای پایانی دوران بارداری برای برخی از بیماریها واکسینه شود، ایمنی نسبی در نوزاد بوجود آمد. پادتن نیز از راه آغوز و حتی از راه شیر مادر نیز به کودک می‌رسد. و این ایمنی نسبی در کودک وجود دارد تا زمانی که به کودک واکسن زده شود.

در زیر وزن جنین در هفته ای مختلف بارداری ذکر شده است اما  به یاد داشته باشید که این ارقام به صورت میانگین به دست آمده اند و ممکن است در جنین های مختلف و بارداری های مختلف، با هم تفاوت داشته باشند.

• هفته۱:

شمارش هفته های حاملگی از روز اول آخرین پریود شروع می شود بنابراین در این هفته هنوز لقاح انجام نشده است

• هفته۲:

هنوز لقاح انجام نشده است!!

• هفته۳:

اسپرم و تخمک همدیگر را در لوله فالوپ ملاقات می کنند

در خانمهایی که پریود ۲۸ روزه دارند تخمک گذاری روز ۱۴ سیکل صورت می گیرد

قابل ذکر است که اسپرم یک کروموزومX و یک کروموزومY دارد در حالیکه تخمک دو کروموزومX دارد پس تعیین کننده جنسیت پدر است

• هفته ۴:

توده سلولی در حال تقسیم به رحم می رود تا جایگاهی برای استقرار پیدا کند

• هفته۵:

اندازه جنین در این هفته ۵تا ۷ میلیمتر است

توده سلولی به دو قسمت تقسیم شده قسمت جنینی وقسمت جفتی و پس از ان قسمت جنینی به سه لایه  تقسیم شده:
لایه خارجی :مغز, نخاع, پوست و مو را تشکیل میدهد
لایه میانی: قلب, سیستم گردش خون, استخوان, عضله, کلیه و سیستم تناسلی را تشکیل میدهد
لایه داخلی:روده ها کبد پانکراس و مثانه را می سازد

• هفته۶:

اولین ضربان قلب جنین در این هفته است
اندازه جنین در این هفته ۸ تا ۱۰ میلیمتر است به اندازه ناخن انگشت کوچک است

• هفته۷:

اندازه جنین در این هفته۱۷ تا ۲۰ میلیمتر است که در حد بزرگی ناخن شست است

• هفته۸:

در این هفته جنین ۲٫۵ تا ۳٫۵ سانتی متر است
در این هفته جنین مانند  یک ماهی با سر بزرگ و بدنی کوچک است

• هفته ۹:

سریعترین رشد در این هفته مربوط به اندامهای کودک است و رشد دستها بیشتر از پاها است انگشتان وناخن جنین در حال تکامل ست
انداره آن ۴۴ تا ۴۶ میلیمتر است

• هفته۱۰:

رشد اندامها ادامه دارد و بهترین خبر در اینهفته این است که جنین از خطر ابتلا به ناهنجاریهای مادرزادی نجات پیدا میکند
اندازه جنین ۵۰ تا ۶۰ میلیمتر است

• هفته۱۱:

اندازه جنین ۶۵ تا ۷۵ میلیمتر است
صورت جنین شباهت بیشتری به صورت همیشگی انسان پیدا می کند!!

• هفته ۱۲:

اندازه جنین ۸۵ میلیمتر و وزن او حدود ۹ تا ۱۲ گرم است
در این هفته بند ناف شروع به جریان انداختن خون بین لایه های جفتی  و جنین  می شود ومنبع تغذیه کودک از این هفته همین ارتباط خونی می باشد

تریمستر دوم

• هفته۱۳

در این هفته تمام ۲۰ دندان جنین در زیر لثه شکل می گیرد وزن جنین در این هفته ۲۰ تا ۲۵ گرم و قدش ۱۰ سانتی متر است . همچنین در این هفتهئجنین شروع به بلع مایع آمنیوتیک می کند

• هفته۱۴

در این هفته جنین شروع به تولید ادرار می کند که وارد مایع آمنیوتیک می شود و ضرری برای مادر و جنین ندارد
وزن جنین در این هفته۶۵ تا ۷۰ گرم می باشد و قدش حدود ۱۲٫۵ سانتی متر است

• هفته۱۵

در این هفته جنین شروع به مکیدن انگشت شستش می کند .همچنین در این هفته کودک دارای ابرو و مژه می شود

مایع آمنیوتیک قادر به انتقال صوت به جنین بوده و کودک بوسیله آن می تواند صدای معده ضربان قلب و صدای شما را بشنود

وزن جنین در این هفته۷۰ تا ۷۵ گرم و قدش ۱۳ تا ۱۴ سانتی متر است

• هفته۱۶

در این هفته ناخن جنین شروع به رشد کرده . جنین هر ۴۵ تا ۶۰ دقیقه ادرار می کند  جنسیت جنین در این هفته ممکن است با سونوگرافی مشخص شود

وزن جنین ۸۰ گرم و قدش ۱۴ تا۱۶ سانتی متر است

• هفته۱۷

از این هفته به بعد باید منتظر ثبت حرکات جنین باشید گاهی مثل نوک زدن پرنده ه قفس گاهی شبیه پرزدن پروانه زیر پوست خود حس می کنید. در حاملگی اول ممکن است تا هفته ۲۰ این حرکات را متوجه نشوید

وزن کودک ۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم و قدش ۱۶ ساتی متر است

• هفته۱۸

استخوانها شروع به استخوان سازی کرده اثر انگشت کودک تکامل یافته   و وزن او در این هفته ۱۶۰ تا ۱۸۰ گرم و قدش تا ۲۰ سانتی متر است

• هفته۱۹

جوانه دندانهای اصلی در پشت دندانهای شیری شروع به تکامل هستند موهای کرکی شکل بدن کودک را پوشانده وزنش در این هفته ۲۰۰ تا ۲۲۰گرم وقدش ۲۰ تا ۲ سانتی متر است

• هفته۲۰

از این هفته به بعد کودک صدای شما را تشخیص می دهد وزن ان حدود ۲۸۰ گرم و قدش ۲۵ سانتی متر است توجه داشته باشید که قد به دو صورت اندازه گرفته می شود یکی قد کامل ویکی تا ناحیه باسن کودک بنابراین اگر تغییری در اندازه های مختلف دیدید بعلت متد اندازه گیری است

• هفته۲۱

وزن جنین ۳۷۰ گرم وقدش۲۵ تا ۲۶سانتی متر است
مهمترین اتفاق ساخت گلبولهای سفید در این هفته است

• هفته۲۲

وزن کودک  ۴۰۰ تا ۴۲۰ گرم و قدش ۲۷ تا ۲۸ سانتی متر است
حس لامسه اولین حسی است که در کودک به بلوغ می رسد وکودک در این هفته بخوبی می تواند صورت خود را لمس کند

• هفته۲۳

گاه کودک ممکن است بدنبال بلعیدن مایع آمنیوتیک دچار سکسکه شود با لمس شکم و صدا حرکات جنین بیشتر می شود وزن جنین ۵۰۰ تا ۵۵۰ گرم و قدش۲۸ تا۲۹  سانتی متر است

• هفته۲۴

مهمترین اقدام در این هفته تکامل چربی در زیر لایه پوست است
وزن جنین ۶۰۰ گرم و قدش ۳۰ سانتی متر است

• هفته۲۵

در این هفته استخوانها محکم تر و سخت تر می شود و کودک هم بعلت رشد چربی زیر پوست فربه تر می شود
وزن در این هفته ۷۰۰ گرم و قد حدود۳۱ سانتی متر است

• هفته ۲۶

وزن جنین ۸۰۰ تا ۸۵۰ گرم و قدش ۳۲ سانتی  است
ریه های کودک با تولید شاخه های برونش شروع به تکامل می کند

• هفته۲۷

وزن جنین ۹۰۰ گرم و قدش۳۳ تا ۳۴ سانتی متر است

در این هفته رنگ چشم کودک آبی یا آبی تیره می باشد

• هفته۲۸

وزن ودک ۱ کیلو گرم و قدش ۳۵ سانتی متر است
ریه های کودک در این هفته به بلوغ کافی رسیده ولی اگر متولد شود نیاز به مراقبتهای خاص دارد

تریمستر سوم:

• هفته۲۹:

کودک در این هفته تمام فضای رحم را اشغال می کند . رشد کودک از این هفته به بعد کمتر از یک سانتی متر در هفته است . از این هفته به بعد هفته ای ۲۰۰ گرم به وزن کودک اضافه می شود

کودک روزانه نیم لیتر ادرار وارد مایع آمنیوتیک می کندو همچنین از این هفته شروع به تنظیم دمای بدن خویش می کند

وزن جنین حدود۱۲۰۰ گرم است

• هفته۳۰:

در این هفته جنین بسیار هوشیار نسبت به محیط اطراف است و تاریکی ونور محیط بیرون را تشخیص می دهد
وزن جنین در این هفته ۱۴۰۰ گرم است وقدش ۳۷ تا۳۸ سانتی متر !

• هفته۳۱:

ناخن کودک در این هفته به انتهای انگشت میرسد لایه چربی زیر پوست کاملتر شده وزن جنین هم حدود ۱۶۰۰ گرم است

از این هفته به بعد موهای کرکی و ورنیکس (ماده مومی شکل پوشانده بدن کودک) شروع به محو شدن می کنند

• هفته۳۲:

در این هفته و هفته های آخر شنوایی کودک ارتباط کاملی با دنیای بیرون از رحم برقرار می کند

در میان صداهای خارجی او به صدای مادر عادت کرده و پس از تولد با شنیدن صدای مادر, وی را تشخیص می دهد

وزن کودک ۱۸۰۰ کرم و قدش ۳۹ سانتی متر است

• هفته۳۳:

از این هفته سورفاکتانت در ریه جنین شروع به ساخت می کند بنابراین اگر از این هفته به بعد کودک بدنیا بیاید مشکل کمتری از نظر تنفسی خواهد داشت
ولی حتما نیاز به دستگاه انکوباتور دارد زیرا چربی زیر پوستی هنوز کم است
وزن جنین ۲۰۰۰ گرم وقدش ۴۱ سانتی متر است

• هفته۳۴:

پوست کودک کم کم به رنگ صورتی در می آید و ریه های کودک به بلوغ کامل می رسند
وزن کودک۲۲۰۰ و قدش ۴۲٫۵ سانتی متر است

• هفته۳۵:

از این هفته تا هفته های آخر بارداری لایه چربی بیشتری زیر پوست کودک  بخصوص اطراف شانه اورا در بر می گیرد

از این هفته به بعد می توانید سوتین های مخصوص شیر دهی را تهیه کنید!!
وزن کودک حدود ۲۵۰۰ گرم است

• هفته۳۶:

قد جنین ۴۵ سانتی متر و وزنش ۲۷۰۰ گرم است
تمام اعضای کودک در این هفته به بلوغ می رسند

• هفته۳۷:

از این هفته به بعد هر روز باید آماده باشید!! ساک بیمارستان را ببندید, تلفن های ضروری را در دسترس قرار دهید!
وزن کودک حدود ۲۹۰۰ گرم است

• هفته ۳۸:

اگر فرزند شما پسر باشد در این هفته بیضه های او در داخل کیسه بیضه قرار می گیرد
وزن جنین ۳۱۰۰ گرم است
این زمان بهترین وقت برای نوشتن نامه به کودک خود است!!!

• هفته۳۹:

روده های کودک در این هفته پر از مواد دفعی که مکونیوم نام دارد می باشداین مواد به رنگ سبز تیره و چسبناک است  در طی ۲ هفته اول تولد, کودک ان را دفع می کند . گاهی در اثر فشار طی زایمان ممکن است این ماده دفع شود
وزن جنین در این هفته ۳۲۵۰ گرم است

• هفته۴۰:

در زمان تولد پوست کودک ممکن است در ابتدا آبی رنگ باشد و یا قسمتهایی از بدنش هنوز از ورنیکس پوشیده باشد سر کودک در بدو تولد ممکن است شکل نامنظمی داشته باشد این وضعیت اغلب به علت عبور از کانال زایمانی است و بعد از این سر کودک در تمام مراحل زندگی اش شکل ثابتی دارد

وزن کودک در این هفته ۳۵۰۰ گرم و قدش حدود ۵۰ سانتی متر است

البته توجه داشته باشید که وزن و قد تقریبی هستند و از نوزادی به نوزاد دیگر فرق می کند

صرع و بارداری

بیماری صَرع یا اپی‌لپسی (epilepsy)  در نورولوژی به حالتی گفته می‌شود که شخص٬ بدون عامل برانگیزاننده خاصی مثل افت قند خون، تب، کمبود کلسیم و غیره مکرراً دچار حملات تشنج شود. بنابراین به مجرد یک حمله تشنج نمی‌توان گفت فردی به بیماری صرع مبتلا شده‌است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، در مواردیکه تشنج در اثر عامل برانگیزاننده بروز کرده باشد با رفع عامل مثلاً افت قند خون و یا کمبود کلسیم، حملات تشنج نیز متوقف می‌شوند. اما اگر بدون وجود علت و یا بعد از کنترل و یا رفع عوامل برانگیزاننده٬ حملات تشنج بازهم تکرار شود آن موقع بیماری صرع مطرح می‌شود.

گاه علت صرع وجود یک اختلال ساختمانی در مغز مانند تومور است اما در اغلب موارد هیچ علت خاصی یافت نمی‌شود.

در برخی از کودکان مبتلا، حملات تشنج به دنبال یک محرک حسی مثل نورهای شدید بروز می‌کنند و گاه هیچ عامل شروع کننده ای وجود ندارد.از علل شناخته شده صرع تومورهای مغزی، بیماریهایی که بر رگهای خونی مغز اثر می‌گذارند و انواع سموم می‌باشد. به غیر از صرع علل متعدد دیگری نیز برای تشنج وجود دارد که یکی از آنها تب بالاست (تشنج ناشی از تب).

تشنج :

در واقع اختلال گذرای عملکرد مغزی است که در اثر تخلیه الکتریکی غیر طبیعی در سلولهای عصبی مغز پیدا می‌شود و سبب ایجاد علائم گوناگونی مثل از دست دادن ناگهانی هوشیاری، انقباض عضلات و یا تغییرات حسی و رفتاری در فرد می‌شود.

این امواج الکتریکی غیر طبیعی در نوار مغزی ثبت و قابل مشاهده خواهند بود. گاه دلیل تشنج اختلالات ناگهانی به‌علت وجود یک عامل مثل تب بوجود می‌آید.

انواع صرع:

موضعی(Partial):

از یک ناحیه موضعی در مغز منشاء می گیرد و عملکرد عصبی ناحیه موضعی متناظر را تحت تاثیر قرار می دهند. تشنجهای ساده حرکتی ،در یک ناحیه از بدن شروع می شوند و به سایر نواحی در همان سمت بدن پیشرفت می کنند و حرکات تونیک و سپس کلونیک ایجاد می کنند .معمولا هوشیاری از بین نمی رود و بهبود سریع است.

ژنرالیزه:

هر دو نیمکره مغز را به طور هم زمان گرفتار می کنند .ضمن از دست رفتن هوشیاری انقباضات تونیک عضلانی و حالت سفتی بدن و سپس انقباضات کلونیک تمام انتها ها رخ می دهندو در عین حال شل شدن عضلات بتدریج ایجاد می شود.

بازگشت هوشیاری تدریجی است وبیمار ممکن است به مدت چند ساعت دچار عدم آگاهی به زمان و مکان شود.

مشاوره قبل از بارداری:

بایستی از مشاوره قبل از حاملگی سود ببرند.هدف از برگزاری جلسات مشاوره، تصمیم گیری مشترک بین پزشک و بیمار درباره موضوعاتی مانند مناسب ترین زمان بارداری در صورت تمایل به این کار، چگونگی کنترل حملات صرع می باشد.مصرف اسید فولیک روزانه mg۵ تا ۱ در بیماران صرع که دارو مصرف می کنند از سه ماه قبل از بارداری تا پایان بارداری توصیه می شود.

صرع و بارداری:

خطرهای اصلی مرتبط باحاملگی در زنان مبتلا به صرع ،شامل افزایش تعداد تشنجها و خطر بروز ناهنجاریهای جنینی هستند.

با توجه به این که ۵۰ درصد بیماران مصروع را زنان در سنین باروری تشکیل می دهند با این حال هنوز به طور دقیق تاثیر صرع، حملات تشنجی و داروهای ضد صرع بر بارداری شناخته نشده است.

ولی به طور کلی تعداد حملات در طول دوران بارداری ۵۰ درصد بدون تغییر، ۲۵تا۳۰ درصد تشدید، و ۱۰ تا ۲۰درصد کاهش می یابد و این چندان نگران کننده نیست زیرا با مشورت پزشک و تنظیم دارو قابل کنترل است.

بیشتر زنان مبتلا به صرع، دوران بارداری طبیعی را طی می کنند و زایمان بی خطری خواهند داشت.لازم است زنان مبتلا به صرع مانند تمام زنان باردار در این دوران مراقبت های جسمی و روانی لازم مانند استراحت کافی، توجه دقیق به تغذیه، دوری از هیجان، عصبانیت و پرهیز از کم خوابی را رعایت کنند.

یک زن مبتلا به صرع هنگام بارداری ممکن است با مشکلاتی مواجه شود. لذا باید به طور مرتب با پزشک خود در تماس باشد.

خوشبختانه بیش از ۹۰ درصد زنان مبتلا به صرع بارداری موفقی دارد و فرزندان سالمی به دنیا می آورند.

البته یکی از خطرات دوران بارداری، عوارض مصرف داروهای ضد صرع است زیرا برخی از این داروها اثرات منفی برجنین می گذارند. خوشبختانه داروهای کم ضرری برای مادران باردار وجود دارد که برای استفاده از آن ها باید با پزشک معالج خود مشورت کنند.

افزایش تعداد تشنج در بارداری اغلب با کمتر بودن دوز دارو در ارتباط است و علت این مساله ،کمتر بودن میزان داروهای ضد تشنج از محدوده درمانی،پایینتر بودن آستانه تشنج ویا هر دو است.

میزان کمتر از حد درمانی،ممکن است در اثر مسایل زیر به وجود آید: تهوع و استفراغ،کاهش تحرک دستگاه گوارش و استفاده از آنتی اسیدهایی که جذب دارو را کاهش می دهند؛هیپرولمی حاملگی که با اتصال به پروتئینها جبران می شوند؛ القای آنزیمهای کبدی ،پلاسمایی و جفتی که متابولیسم دارو را افزایش می دهند؛و افزایش فیلتراسیون گلومرولی که کلیرانس دارو را تسریع میکند.

نکته مهم این است که برخی از زنان به علت نگرانی در مورد آثار تراتوژن داروها،مصرف آنها را قطع می کنند. همچنین محرومیت از خواب در اثر حاملگی و نیز هیپرونتیلاسیون و درد در جریان لیبر ،ممکن است بر آستانه تشنج تاثیر بگذارد.

عوارض جنینی و نوزادی:

در مادران مبتلا به صرع که از داروهای ضد تشنج استفاده می کنند،جنین بی شک در معرض افزایش خطر ناهنجاریهای مادرزادی قرار می گیرد. عوارضی مثل کم وزن بودن نوزاد در زمان تولد، مرگ جنین و نوزاد، ناهنجاری‌های مادرزادی و تاخیر رشد کودک از جمله موارد قابل ذکر هستند.

ناهنجاری‌های مادرزادی بیشتر در نوزادانی دیده می‌شوند که مادرانشان طی دوران حاملگی تحت درمان با میزان زیاد داروهای ضدصرع بوده‌اند و یا سطح دارو در خون مادر زیاد بوده و یا با چند دارو درمان می‌شده‌اند. شایع‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی شامل: مشکلات قلبی مثل باز بودن دیواره بین بطن‌ها، لب‌شکری و شکاف کام، اختلالات مجرای ادرار، اختلالات استخوانی و ستون فقرات می‌باشند.

علاوه بر این مشکلات، اختلالات رفتاری و شناختی نیز در این کودکان دیده می‌شود. . همچنین در کودکان مادران مبتلا به صرع،احتمال ابتلا به اختلال تشنجی ۱۰ درصد است.

درمان تک دارویی در مقایسه با درمان چند دارویی با میزان کمتر ناهنجاریهای مادرزادی همراه است.

همچنین در موارد ضروری ،افزایش دادن ابتدایی دوز درمان تک دارویی ،به افزودن داروهای دیگر ترجیح داده می شود.مصرف مکمل فولیک اسید در بارداری باعث کاهش میزان ناهنجاریها در زنانی که از داروهای ضد تشنج استفاده می کنند می شود.

برای تشخیص زودرس اختلالات لوله عصبی در مورد بیمارانی که اسیدوالپروئیک یا کاربامازپین مصرف می‌کنند می‌توان از اولترا سونوگرافی یا تعیین FetoProtein (در مایع حاصله از آمینو سنتز) استفاده کرد. در صرع بدون عارضه ،عموما تست سلامت جنین انجام نمی شود.

خطر کوچکی دیگری که نوزاد را در ۲۴ ساعت اول تولد تهدید می کند مربوط به خونریزی است .داروهای ضدصرع به طور کلی انتقال ویتامینK را از سد جفتی مهار می کنند. در نتیجه زمان پروترومبین و زمان نسبی ترومبوپلاستین در نوزاد طولانی می شود. این خطر می تواند با مصرف ویتامین K اضافی در ماه اخر جبران شود. این مسئله می تواند به دنبال در تماس بودن جنین با داروهای فنوباربیتال، پریمیدون، فنی تویین و … رخ دهد.

عوارض مادری:

در مادران باردار مبتلا به صرع عوارض : زایمان سزارین(اساسا صرع عامل اصلی برای سزارین نیست بیشتر مادران مبتلا قادر به زایمان طبیعی هستند و سزارین در مواردی که نجات جنین مهم باشد و درد زایمان به خوبی پیشرفت نمی کند، اندیکاسیون دارد.)،پره اکلامپسی ، خونریزی واژینال، آنمی ناشی از فقر آهن، استفراغ وخیم بارداری، توکسمی ناشی از عفونت های باکتریال،پارگی زودرس کیسه آب، افسردگی بعداز زایمان ، مرگ نوزادی در بدو تولد و مرگ و میر پره ناتال بیان شده است.

خطر مرگ برای زنان حامله مصروع ده برابر بیش از زنان سالم است که به دلیل حملات تشنجی در دوران بارداری است و اغلب به دلیل قطع مصرف دارو دیده می‌شود.(زیرا مادران از عوارض دارو روی کودک خود هراس دارند.).

تشنج گراند مال یا تونیک- کلونیک در ماه های آخر بارداری می تواند سبب صدمه به جنین شود. گاهی تشنج تونیک کلونیک در طی بارداری سبب سقط خودبخودی می شود. (تشنج باعث کاهش یا افت اکسیژن جنینی شده و این مسئله می تواند سبب سقط یا مرگ جنین شود.)

تدابیر درمانی در حاملگی:

هدف اصلی ،پیشگیری از تشنج است.برای انجام این کار ،باید تهوع واستفراغ درمان شود.پس بایستی رانندگی از برنامه فعالیتهای فیزیکی در اوایل حاملگی حذف شود.همچنین این زنان باید از محرکهای ایجاد کننده تشنج اجتناب کنندو پذیرش درمان نیز باید مورد تاکید قرار گیرد.دارو درمانی ضد صرع عموما باید با کمترین دوز کنترل کننده تشنج،تداوم یابد. این درحالیست که اگر به علت قطع دارو تشنج ایجاد شود، درصد ابتلا به  اختلالات در نوزاد افزایش می‌یابد.

اکثر نوزادان مادرانی که در طول دوران بارداری دارو مصرف کرده‌اند، دچار مشکل جدی نمی‌شوند و تنها به دلیل عبور دارو از جفت عوارضی همچون بی تحرکی و خواب آلودگی بر آنها عارض می‌شود که البته موقتی بوده و پس از گذشت مدت زمان کوتاهی بر طرف می‌شود.

کمترین عوارض مربوط به درمان با لاموتریژین و بیشترین میزان بروز اختلالات مربوط به والپروات می باشد.پس تا جایی که ممکن است بایستی والپروات تجویز نگردد.

ولی اگر تشنج‌های بیمار فقط به وسیله والپروات کنترل می شود و به داروهای دیگر مقاوم می باشد باید والپروات ادامه یابد چون همان‌طور که قبلا ذکر شد بروز تشنج در دوران حاملگی بسیار خطرناک‌تر خواهد بود.

تغییرات فیزیولوژیک دوران حاملگی موجب کاهش غلظت داروهای ضدصرعی در جریان حاملگی می‌شوند.در صورتی که این کاهش غلظت، همراه بروز حمله تشنجی حاد باشد، افزایش مصرف روزانه دارو ضروری است ولی اگر این کاهش غلظت بدون همراهی حمله باشد هیچ‌گونه اقدامی در جهت افزایش مقدار مصرفی دارو نیاز نیست.

از طرف دیگر اگر تغییرات غلظت سرمی دارو در جریان حاملگی به کمتر از میزان درمانی سقوط کند افزایش مصرف دارو حتی در صورت عدم بروز هرگونه حمله‌ای ضروری به نظر می‌رسد.

نکته دیگری که حتما باید مدنظر باشد این است که غلظت سرمی داروهای ضد صرعی، بعد از زایمان معمولا افزایش می‌یابند. به همین دلیل در دوران بعد از تولد حتما باید علائم مسمومیت دارویی را مورد کاوش قرار داد تا در صورتی که تغییر میزان مصرفی دارو ضروری باشد این کار در زمان لازم انجام گیرد.

(سطح داروهای مورد مصرف در خون بیمار تا ‪ ۸‬هفته بعد از زایمان بایستی کنترل شود تا خطری از لحاظ افزایش سطح خونی و مسمومیت در بیمار ایجادنگردد.)

نیازمندی مادران:

یافته ها حاکی از آن است که نیازمندی مادر مبتلا به صرع در بارداری شامل نیاز به ویزیت مرتب و مکرر در بارداری، توجه به مراقبت دوران بارداری، مراقبت از خود و جنین در حال رشد، مشاوره ژنتیک، مصرف اضافی اسید فولیک قبل و طی بارداری، مصرف ویتامین K در ماه آخر بارداری، انجام سونوگرافی سریال در بارداری، ارزیابی سطح آلفافیتو پروتئین سرم مادر، توجه به تغذیه و خواب و استراحت مناسب، کاهش استرس با برنامه های مشاوره و تکنیک های آرامسازی، مشاوره با متخصص مغز و اعصاب در مورد نوع و مقدار و تداوم داروی مصرفی، انجام آزمایشات خونی از جهت ارزیابی سطح دارو در خون، عدم استفاده از الکل و کافئین و کوکایین و ماری جوانا، عدم تماس با رنگ ها و مواد شیمایی تشدید کننده تشنج، نیاز به ورزش بویژه پیاده روی، نیاز به آگاهی در مورد سرانجام حاملگی و استفاده از روش های کاهش درد در حین زایمان، نیاز به آگاهی والدین از سلامت جنین در طی بارداری با پیگیری برنامه های غربالگری، آگاهی در مورد تاثیر صرع بر حاملگی و بالعکس و… می باشد.

موارد فوق باید توسط پرسنل بهداشتی درمانی و متخصصان به مادران مبتلا به صرع آموزش داده شد تا سلامت مادر و جنین حفظ شود و بنیان خانواده مستحکم تر گردد.

پس در آخر باید گفت موارد زیر در مادران مبتلا به صرع از اهمیت ویژه ای برخوردارمی باشد :

۱٫ انتخاب بهترین و کم عارضه‌ترین درمان قبل از اقدام به بارداری.

۲٫ در صورت امکان، درمان به صورت تک دارویی.

۳٫ انتخاب موثرترین دارو برای نوع حمله صرعی.

۴٫ مصرف کمترین میزان ممکن از داروی ضدصرع.

۵٫ مصرف اسیدفولیک از زمان تصمیم برای حاملگی تا پایان بارداری.

۶٫ تجویز ویتامین K برای مادران در هفته‌های آخر بارداری و نوزادان در ابتدای تولد در صورت مصرف داروهایی که با ویتامین K تداخل دارند

صرع و شیردهی:

طبق منابع علمی موجود ، تمامی انواع داروهای ضدصرع وارد شیر مادر شده و از این طریق به کودکان انتقال می یابد ولی خوشبختانه مقدار دارویی که از طریق شیرمادر به نوزاد می رسد زیاد نبوده و قابل چشم پوشی است . لذا شیردهی را نباید برای مادران مبتلا به صرع ممنوع کرد .

متذکر می شویم که شیرمادر مبتلا به صرع با وجود مصرف داروهای ضدصرع برای نوزاد ،‌کاملاً سالم و بی خطر بوده و توصیه می شود که طبق روال عادی شیردهی ادامه داشته باشد .توصیه می شود اگر بیداری در شب برای مادر مبتلا به صرع مناسب نباشد شیر را دوشیده و پدر آنرا به کودک بدهد .

راضیه مقیمی کارشناس مامایی
– مسئول جمعیت و سلامت خانواده
– شبکه بهداشت و درمان شهرستان خورو بیابانک

منابع:

روانشناسی کودکان و نوجوانان استثنایی.دکتر میلانی فر
بارداری و زایمان ویلیامز(جلد۳) .ترجمه دکتر بهرام قاضی جهانی و روشنک قطبی

مواد مغذی مورد نیاز در بارداری

مطمئنا شما باید شرایط سلامت خود و همچنین آزمایش های مربوطه را قبل از بارداری بررسی کنید . ویتامین ها و رژیم غذایی صحیح شانس شما را برای یک بارداری سالم افزایش می دهد .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، ریز مغذی ها یی که در طول دوره بارداری باید مصرف شوند به شرح زیر است :

فولات ( اسید فولیک ) ، ویتامین D ، آهن ، روی ، کلسیم ، ویتامین C .

اغلب زنان باردار باید میزان مشخصی از ویتامین ها را دریافت کنند مگر اینکه پزشک معالج دستور دیگری داشته باشد .

برای مثال فولیک اسید یکی از مواد مفید است که باید قبل از بارداری مصرف شود و از بروز ناهنجاری های مادرزادی مثل نقص لوله عصبی پیشگیری می کند . توجه به این نکته ضروری است که همه ویتامین ها در طول بارداری نباید مصرف شود خصوصا با دوز بالا مثلا ویتامین A یکی از موارد است .

در حقیقت برای مصرف هر نوع دارو باید با پزشک مربوطه خود مشورت کند . به خاطر داشته باشید مصرف یک مورد داروی خودسرانه می تواند بارداری را در معرض خطر قرار دهد . اغلب پزشکان مخصوصا لیستی از داروهای مجاز در دوران بارداری در اولین ملاقات با خانم باردار به او می دهند .

وزن

اضافه وزن در طول دوران بارداری یا هر دوره دیگری موضوعی است که اغلب زنان را نگران می کند . بمنظور دوری کردن از بیش خوری راههای زیر توصیه می شود :

۱- بعد از هر لقمه قاشق و چنگال را در بشقاب قرار دهید و لقمه خود را کاملا بجوید و برای لقمه بعدی مجددا از داخل بشقاب قاشق و چنگال را بردارید .

۲- وقتی احساس سیری کردید خوردن را متوقف کنید و خود را موظف نکنید که بشقاب خود را کاملا خالی کنید در عین حال شما باید مطمئن شوید که مواد مغذی مورد نیاز را در طی بارداری بدست آورده اید .

میانگین افزایش وزن در بارداری ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم است که البته این میزان ممکن است کمتر یا بیشتر نیز توصیه شود که بستگی به وزن پیش از بارداری دارد .

ویار کی تمام می شود ؟

در اوایل بارداری شما ممکن است نتوانید وعده غذایی صبحانه را هر روز تحمل کنید البته بعضی از خانم ها در هنگام شب دچار مشکل می شوند . سعی کنید تعداد وعده های غذایی را بیشتر و حجم آنرا کاهش دهید غذاهای نرم مثل موز و پلو راحت تر تحمل می شوند .

ویار در همه افراد وجود ندارد و همیشه نیز به ساعات آغازین روز مربوط نمی شود

پزشکان عقیده دارند رژیم نرم ، وعده های غذایی کم حجم و در زمان های کوتاه مصرف مکمل های حاوی ویتامین ب۶ ( طبق نظر پزشک) نیز وجود دارد که براساس شرایط توصیه می شود .

سوزش سردل

سوزش سردل اغلب در ماه های آخر بارداری هنگامی که اندازه بچه بزرگ شده و باعث انقباض می شود ایجاد می شود . که این عمل باعث اختلال در هضم غذای خورده شده می شود که با اضافه کردن تعداد وعده های غذایی و کاستن از حجم آنها ، پرهیز از خوردن غذاهای اسیدی و دراز کشیدن بعد از خوردن غذا می توان از این اتفاق پیشگیری کرد . ( در بعضی مواقع نیز با توجه به نظر پزشک دارو تجویز می شود . )

غذاهای غیرمجاز در دوران بارداری

مادران باردار باید از خوردن کافئین و الکل در دوران بارداری پرهیز نمایند و همچنین استفاده از ماهی خام و پنیر های نرم نیز جزو موارد منع مصرف می باشد .

اخیرا دیده شده است که در برخی از ماهی ها جیوه وجود دارد . افزایش سطح جیوه در خون زنان باردار منجر به اختلالات نورولوژیکی در جنین می شود . بنابراین نباید در هیچ زمانی مصرف شود و توصیه بر این است که قبل از مصرف ماهی از سالم بودن آب آن مطمئن شوند .

دقت کنید آلودگی های باکتریایی در غذاهایی که دیگر از خطراتی است که مادران باردار را تهدید می کند . نه فقط بخاطر اینکه آنان را بیمار می کند بلکه همچنین بخاطر این مطلب که برخی از داروهای تجویز شده برای درمان این بیماری ها با ایجاد ناهنجاری های مادرزادی ارتباط دارد .

همچنین مادران باردار بهتر است از پنیرهای نرم ( تخمیر شده ) و غیر پاستوریزه خودداری کنند چون ممکن است حاوی باکتری لیستریا باشد . همچنین برخی از گوشت ها در بارداری مفید نمی باشد مثل انواع هات داگ ها که بهتر است در هنگام مصرف تا نقطه بالا حرارت داد و ترجیحا کمتر استفاده کرد و همچنین از محصولات لبنی و آب میوه های غیر پاستوریزه مطلقا در این دوران استفاده نکنید .

سایر اهداف کاربردی

علاوه بر شروع ویتامین ها و دوری کردن از الکل ، از قرار گرفتن در مجاورت دود سیگار و استفاده از محصولات حاوی تنباکو باید دوری کرد ، همچنین از مصرف بعضی از داروهای غیرمجاز و واکسن ها . به عنوان مثال یکی از آزمایشات قبل از بارداری سرخک است که می توانیم واکسن آنرا بزنیم اما دقت کنید که هرگز نباید بعد از بارداری از این واکسن استفاده کنید .

یکی دیگر از موارد توصیه شده استفاده از کمربند ایمنی است در داخل ماشین چون اغلب افراد فکر می کنند که بستن کمربند ممکن است به نوزاد آسیب برساند اما تحقیقات نشان داده است تصادف با وسیله نقلیه یکی از بیشترین مواردی است که منجر به مرگ زنان جوان می شود .

از اینرو بستن کمربند ایمنی به شرطی که به طرز صحیح از زیر شکم تا روی قفسه سینه بسته شود می تواند می تواند از شما و بچه شما حمایت کند .

در پایان به یاد داشته باشید که حاملگی زمان شادی است . بارداری بیماری نیست ، هدیه زیبا از جانب خداوند و زمان مخصوصی که شما تحت پوشش یک گروه قرار می گیرید که این تیم شامل همسر شما ، خانواده شما و دوستان صمیمی و پزشک شماست .

دستورالعمل مراقبت قبل از بارداری

بهمن ۳۰, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع: : آموزش سلامت, اخبار مامایی, مشروح اخبار

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه عوارض دوران بارداری و زایمان علت اصلی مرگ زنان در سنین بارداری محسوب می شوند در هر دقیقه بیش از یک مادر به دلیل عوارض بارداری و زایمان جان خود را از دست می دهند و به طور کلی ۵۸۵۰۰۰ مادر به همین دلیل در هر سال از بین می روند .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، کمتر از یک درصد این مرگها در کشورهای توسعه یافته اتفاق می افتد. علاوه بر مرگهای ناشی از عوارض دوران بارداری و زایمان در هر سال زنان با بیش از ۵۰ میلیون مشکلات بهداشتی مرتبط با بارداری روبرو می باشند.

به طور تقریب ، حدود ۳۰۰ میلیون نفر زن ، بیش از یک چهارم زنان بالغ کشورهای در حال توسعه ، از بیماریها و جراحات حاد یا مزمن مرتبط با حاملگی و زایمان رنج می برند.

بررسیهای آماری نشان می دهد که میزان مرگ و میر مادران در استان اصفهان در سال ۸۱ برابر۵/۱۸ درصد هزار‌بوده و نکته قابل تامل اینکه در تمام موارد مرگ مادری در طی سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۱ ، مادر باردار ، دارای یکی از فاکتورهای خطر دوران بارداری و در حقیقت نیازمند مراقبت ویژه بوده است.

بررسیهای گوناگون ثابت کرده که در صورت تامین منابع و در اختیار قرارگرفتن خدمات کافی ، این عوارض و مرگها قابل پیشگیری است.

به طور کلی طبق آخرین آمار گرفته شده براساس نظام ثبت و گزارش از جمیع بارداریهای تحت پوشش سیستم بهداشتی استان در سال ۷۹ بیش از ۵۰ درصد را بارداریهای در معرض خطر یا پرخطر تشکیل داده اند.

تعدادی از این بارداریها مربوط به عوامل یا فاکتورهایی هستند که با آموزش و مراقبتهای قبل از بارداری قابل حذف می باشند ، نظیر حاملگی در سنین زیر ۱۸ و بالای ۳۵ سال ، حاملگی با فواصل کمتر از ۲ سال ، حاملگی چهارم و بیشتر .

گرچه برخی از فاکتورهای خطر قابل پیشگیری یا حذف نیستند و لیکن با انجام مراقبتهای قبل از بارداری و ارائه آموزشهای لازم می توان عوارض ناشی از آنها را در طی بارداری به حداقل رساند مانند ابتلا به بیماریهای مختلف ، سابقه وجود عوارض دوران بارداری و زایمان.
در این راستا ضرورت دارد سطح آگاهی پرسنل ارائه دهنده خدمات (بهورز ، کاردان ، کارشناس و پزشک) در زمینه اهمیت ، لزوم و چگونگی مراقبتهای قبل از بارداری ارتقاء یافته و ایشان براساس شرح وظایف مشخصی با برنامه ریزی مدون در چهارچوب مراقبتهای اولیه بهداشتی به ارائه این خدمات بپردازند.

تعریف : مراقبت قبل از بارداری مجموعه ای از خدمات مراقبتی است که به ارزیابی خطرات موجود برای باردار شدن می پردازد و با ارائه آموزشها و انجام اقدامات درمانی و مداخلات دارویی در زمینه بهبود سلامت زن تلاش می کند. هدف از این خدمات ایجاد یک بارداری بدون خطر ، حفظ و تامین سلامت مادر و جنین وی می باشد.

مراقبت باید شامل این موارد باشد :

۱- مصاحبه ، تشکیل (یا بررسی پرونده)

۲- معاینه بالینی

۳- آزمایشها (یا بررسی تکمیلی)

سه مورد فوق به منظور شناسایی عوامل خطر تاثیر گذار بر نتیجه حاملگی و ارزیابی آمادگی (اجتماعی و اقتصادی ) زوجین برای بچه دار شدن صورت می گیرد.

۴- آموزش و مشاوره

۵- ایمنسازی و مکلمهای غذایی

جدول مراقبت پیش از بارداری (خلاصه پنج مرحله مراقبت قبل از بارداری را مشخص می نماید.)

مراقبت پیش از بارداری

چگونگی مراقبت قبل از بارداری در سیستم بهداشتی

الف ) ارائه کننده خدمت :

این خدمات توسط کارکنان محیطی اعم از بهورز ، کاردان و کارشناس ( بهداشت خانواده و مامایی )و پزشک عمومی در واحدهای بهداشتی درمانی به مراجعین ارائه می شود.

ب ) گروه هدف :

شامل کلیه خانمهایی هستند که تصمیم به باردار شدن دارند و یا در معرض خطر بارداری هستند ( منظور خانمهای عقد کرده و زنان فاصله گذار استفاده کننده از روش غیر موثر می باشند.). لذا جهت انجام این مراقبت از “فرم فاصله گذاری بین تولدها “ استفاده می شود.

ج ) دستورالعمل مراقبت پیش از بارداری :

۱- گرفتن شرح حال مراجعه کننده:

در گرفتن شرح حال موارد زیر را مورد سئوال قرار دهید.

تاریخچه پزشکی :

سابقه یا ابتلا فعلی به بیماریهای زمینه ای مانند دیابت ، فشار خون بالا ، صرع ، بیماری کلیوی ، کبدی ، قلبی (اختلالات دریچه ای و سیانوتیک ) ، اختلال انعقادی (ترومبوآمبولی ، هموفیلی) ، بیماریهای بافت همبند، اختلالات روانی ، بیماریهای ژنتیکی ، مصرف دارو ، عادات غذایی و سابقه جراحی .

تاریخچه بارداری: سابقه عوارض در بارداری و زایمان قبلی

تاریخچه خانوادگی :

ابتلا به بیماری زمینه ای ، عقب افتادگی ذهنی و نقایص مادرزادی در خانواده

تاریخچه اجتماعی :

سن زیر ۱۸ سال و بالای ۳۵ سال ، فاصله گذاری کمتر از ۳ سال ، بارداری چهارم و بالاتر ، مصرف سیگار و اعتیاد به مواد مخدر و مشروبات الکلی، نمایه توده بدنی غیر طبیعی (BMI کمتر از۱۹و بیشتر از ۲۹ ) و مادر دارای شغل سخت و سنگین (شامل کار طولانی مدت به صورت ایستاده ، قرار گرفتن در معرض تشعشعات رادیواکتیو و اشعه ایکس و یا در معرض مواد شیمیایی (حشره کش ، آزمایشگاه و … ) و بالابودن حجم فعالیت جسمی به گونه ای که موجب افزایش ضربان قلب و عرق کردن زیاد شود. )

تذکر ۱: با توجه به اینکه بخش شرح حال فرم فاصله گذاری در حال حاضر برای انجام مراقبت قبل از بارداری کامل نمی باشد . لازم است در هنگام گرفتن شرح حال موارد مندرج در دستورالعمل (بخش شرح حال ) حتما” مورد سئوال قرار گیرند.

۲- انجام معاینه بالینی که شامل دو مرحله به شرح ذیل می باشد :

الف ) کنترل قد و وزن ، نمایه توده بدنی و فشار خون

ب ) انجام معاینه فیزیکی

نمایه توده بدنی :

با استفاده از میزان وزن و قد ، نمایه توده بدنی خانم (BMI) را محاسبه کنید (حدود طبیعی بدنی بین ۲۰ تا ۲۶ است .) و مقدار آن را در گوشه سمت چپ وبالای فرم فاصله گذاری به شکل زیر ثبت نمایید.

….. = ۱۰۰ * ٢ (قد(متر))/ وزن(کیلوگرم) = BMI

فشار خون مادر را اندازه گیری کنید . فشار خون ۹۰/۱۴۰ میلیمتر جیوه و بالاتر « فشار خون بالا» است.

برای انجام معاینه فیزیکی به شرح زیر اقدام کنید.

– بررسی صلبیه ، از نظر زردی و ملتحمه چشم ، از نظر کم خونی

– بررسی پوست از نظر وجود ضایعه

– لمس تورم واندازه غده تیروئید از نظر گواتر یا ندولهای تیروئید

– سمع قلب و ریه

– معاینه پستانها

– لمس شکم از نظر بررسی اندازه کبد وطحال وبررسی شکم از نظر وجود اسکار (برش جراحی)

– بررسی اندامهای تحتانی از نظر وجود واریس و ادم

–  معاینه لگنی شامل :

الف ) بررسی وضعیت ظاهری لگن از نظر تغییر شکلهای محسوس مانند راشیتیسم ، فلج بودن ، اسکولیوزیس و وضعیت ناحیه تناسلی از نظر هرپس و یا سایر ضایعات

ب ) معاینه واژینال به منظور بررسی عفونتها ، تومورها ، انجام پاپ اسمیر ، معاینه رحم وضمائم آن

تذکر ۲ : انجام معاینه فیزیکی توسط پزشک یا ماما صورت می پذیرد.

۳- توصیه جهت انجام آزمایشات یا بررسی های تکمیلی :

پاپ اسمیر : در خانمی که حداقل سه سال از آخرین پاپ اسمیر او گذشته باشد یا براساس تمایل شخصی ، از دهانه رحم نمونه بگیرید .

آزمایشهای پیش از بارداری :

تعیین گروه خون و ارهاش ، اندازه گیری هموگلوبین و هماتوکریت ، قند خون ناشتا ، کامل ادرار ، VDRL ، تیتر سرخجه و سنجش آنتی ژن و ویروس هپاتیت ب را توصیه کنید.

تذکر ۳ : هزینه آزمایشات به عهده مراجعه کننده می باشد.

۴ – ارائه آموزش و انجام مشاوره :

آموزش و مشاوره در زمینه بهداشت فردی و روان ، تغذیه ، فعالیت ، مصرف دارو، دخانیات و مواد مخدر و بهداشت محیط کار مادر

۵- ایمنسازی و توصیه به مصرف مکملهای  غذایی :

مطابق جدول مراقبت پیش از بارداری اقدام نمایید.

تذکر ۴ : در صورت تزریق واکسن ویروس زنده سرخجه ، خانم باید تا ۳ ماه از یک روش پیشگیری از بارداری موثر استفاده کند و چنانچه خانم قبل از ۳ ماه باردار شود نیاز به ختم بارداری نیست.

  تاریخ مراجعه بعدی :

به خانم توصیه کنید که در صورت قطع قاعدگی برای تشخیص بارداری مراجعه نماید.

فشار خون بالا در زمان بارداری ، موجب افزایش خطر بیماریهای قلبی در آینده می گردد

پژوهشگران علوم پزشکی می گویند نتایج یک تحقیق جدید نشان داده است که زنانی که در دوران بارداری فشار خون بالا دارند در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماریهای قلبی، بیماریهای کلیوی و دیابت در مراحل بعدی زندگی خود قرار خواهند گرفت.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  خانم هایـی که بـعد از طـی نیمه اول بـارداری دچار افزایـش فشار خون می شوند و در ادرار پروتئین دارند دچار اختلال پیچیده ای هستند که پره کلاپسی نامیده می شود.

کسانیکه قبل از بارداری دچار فشار خون هستند و یا قبل از هفته بیستم بارداری به آن مبتلا می شوند دچار اختلالی هستند که فشار خون مزمن نامیده می شود.

محققان عنوان کردند که افزایش خطر این نوع بیماریها حتی برای زنانی که یک یا ۲ بار در دوران بارداری دچار افزایش فشارخون بالا شده اند، نیز صدق می کند.

تویجا مانیستو، فوق دکترا از موسسه ملی بهداشت کودکان و توسعه انسانی در آمریکا گفت: بر اساس تحقیقات انجام شده افرادی که جوان و دارای وزن طبیعی، غیر سیگاری و بدون دیابت در دوران بارداری بودند، همگی در آینده در زندگی خود با خطرات کمتری از بیماریهای مذکور رو به رو بودند.

مانیستو افزود: بر اساس این یافته ها زنان مبتلا به فشار خون در دوران بارداری یا افرادی که به فشار خون بالا برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده می شوند ممکن است از عوامل خطرات بیماریهای جامع قلبی که به وسیله پزشکان در جهت کاهش بیماریهای قلبی دراز مدت کنترل می شود، بهره مند شوند.

فشار خون زنان باردار باید کمتر از ١٣ بر روی ۵/٨ باشد که اگر این رقم به ١۴ بر روی ٩ یا بیشتر افزایش یابد، فشارخون بالا محسوب می شود.

هر چند این مشکل بعد از زایمان برطرف می شود، اما ممکن است خطر فشارخون بالای مزمن را در آینده افزایش دهد، به همین دلیل کنترل بیماری در دوران بارداری توسط پزشک ضروری است.

در دوران حاملگی به طور طبیعی تغییراتی در سیستم قلبی عروقی رخ می دهد که در بسیاری از موارد مشابه بیماری های قلبی است و می تواند تشخیص بیماری قلبی را دشوارتر کند.

آلودگی هوا موجب تولد نوزادانی با وزن کم می شود

پژوهشگران علوم پزشکی می گویند آلودگی هوا می تواند موجب تولد نوزادانی با وزن هنگام تولد پایین گردد . آنان می گویند نتایج تحقیقات ثابت کرده است نوزادانی که در شهرهای آلوده بدنیا می آیند کم وزن هستند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  بر اساس این گزارش آلودگی هوا نه تنها روی افراد عادی بلکه حتی بر سلامتی و وزن کودکانی که هنوز متولد نشده اند، تاثیر منفی دارد و موجب می شود آنها هنگام تولد وزن کمتری داشته باشند.

اگرچه این فرضیه در تحقیقات علمی دیگر نیز مطرح بود اما اکنون معلوم شده است ارتباط مستقیمی بین قرار داشتن مادر در فضای دارای آلودگی هوا و کم وزن بودن نوزادان متولد شده از آنها وجود دارد، به طوری که هر چقدر آلودگی هوا بیشتر باشد، خطر کم وزنی نیز افزایش می یابد .

وقتی نوزاد با وزنی کمتر از ۵/۲ کیلوگرم متولد شود، پیامد های شناخته شده ای دارد: افزایش مرگ و میر پیش از تولد و مستعد بودن نوزادان برای ابتلا به بیماریهای مزمن در سنین بلوغ از جمله قلب و عروق، چاقی و مشکلات روانی.

دانشمندان اسپانیایی، مطالعات خود را در این زمینه روی ارتباط میان تولد نوزادان کم وزن با غلظت ذرات معلق در هوا با سطح پایینتر از ۱۰ میکرون و ۵/۲ میکرون آلودگی ناشی از ترافیک، صنعت و تاسیسات تولید انرژی در زادگاه های آنها متمرکز کرده اند.

یکی از نتایج نگران کننده این مطالعات آن است که خطر کم وزنی حتی در مناطقی که میزان ذرات موجود در هوا متناسب با استانداردهای تعیین شده از سو ی دولت ها و سازمانهای جهانی است، نیز وجود دارد.

محققان موسسه ای اچ پی (Environmental Health Perspectives) بر روی بیش از سه میلیون نوزاد در نه کشور جهان تحقیق کرده و به این نتیجه رسیده اند که ممکن است تاثیر آلودگی بر وزن نوزادان کم باشد اما افراد باید در این باره آگاه باشند.

آنها می گویند در کل آلودگی تاثیر منفی بر جمعیت دارد.

خطر ابتلا به مشکلات سلامتی و مرگ در نوزادان کم وزن بیشتر است.

البته این روزها بیشتر آنها زنده می مانند اما ممکن است در بزرگسالی به بیماریهایی چون مرض قند و امراض قلبی مبتلا شوند.

پروفسور نریسی وودراف و همکارانش در دانشگاه کالیفرنیا در مورد تاثیر آلودگی هوا و انسان تحقیقهای زیادی انجام داده اند.

آنها تا کنون متوجه شده اند که رابطه آلودگی هوا و وزن نوزادان هر چند کم است اما هر چقدر فرد باردار بیشتر در معرض آلودگی قرار گیرد وزن نوزادش کمتر از حد معمول خواهد شد.

سازمان جهانی بهداشت می گوید میزان آلودگی بالاتر از ۱۰ میکروگرم در متر مکعب ذرات ۵/۲ میکرونی، عواقب زیان آوری برای سلامت انسان دارد و اتحادیه اروپا نیز حداکثر سطحی را که اجازه می دهد ۲۵ میکروگرم در هر متر مکعب هوا است.

خانم وودراف گفت: “چیزی که مهم است این است که همه دنیا به نوعی در معرض آلودگی هوا قرار دارند.”

در گذشته هم دانشمندان دانشگاه کالیفرنیای جنوبی تحقیقی را در رابطه با تاثیر آلودگی هوا بر بیماری اوتیسم در کودکان انجام داده بودند و به این نتیجه رسیده بودند که آلودگی هوا می تواند یکی از عوامل این بیماری باشد.

حساس ترین زمان بارداری نسبت به آلودگی هوا، آخرین سه ماهه است، هنگامی که نوزاد افزایش وزن دارد و خود را برای تولد آماده می کند.

حداقل سه ماه قبل از بارداری شرایط را برای تولد نوزاد آماده سازید

همه ی ما در جامعه شاهد کودکانی هستیم که دچار معلولیت هستند گرچه تعداد زیادی از این کودکان به دلیل اختلالات ژنتیکی دچار مشکل گردیده اند اما تعدادی نیز در اثر غفلت والدین در تصمیم به بارداری دچار ضایعاتی می شوند و از داشتن زندگی سالم و شاداب محروم می شوند و یکی از دلایل آن عدم آشنایی والدین به توصیه هایی سلامتی است .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، ما به شما توصیه می کنیم که اگر تصمیم به بارداری و داشتن فرزند دارید باید حداقل سه ماه قبل از بارداری شرایط را برای تولد نوزاد آماده سازید و به چند پرسشی که در این مورد می شود پاسخ دهید .

۱- آیا شما ( مادر) در قبال بیماری سرخجه مصونیت دارید ؟

اگر زن بارداری که قبلا به سرخجه مبتلا نشده و واکسن هم نزده باشد با فرد مبتلا به سرخجه تماس پیدا کند، ویروس سرخجه از راه بینی و حلق او وارد بدنش می‌شود و در بدن او تکثیر می‌یابد. سپس ویروس از راه جفت به جنین می‌رسد.

سن بارداری به هنگام ابتلا مهم است. اگر ابتلای مادر به سرخجه در طی ۸ هفتگی دوران آبستنی باشد، ۵۰ تا ۸۰ درصد امکان دارد جنین او مبتلا شود. در سه ماهه دوم دوران بارداری، ۱۰ تا ۲۰ درصد و در سه ماهه سوم دوران بارداری، ابتلا کمتر می‌باشد.

اگر جنین در سه ماهه اول دوران جنینی مبتلا شود، چون در این دوران اعضای جنین در حال شکل گرفتن می‌باشند، موجب ناهنجاری های مختلف جنینی می‌شود و نوزاد پس از تولد دچار ناهنجاری های قلبی ، کبدی ، عارضه چشم (آب مروارید و آب سیاه) ، عارضه گوش (کری) و خونی (خونریزی پوست) می گردد و بالاخره ویروس، مستقیما اعصاب مرکزی را مبتلا می‌سازد و نوزاد پس از تولد دچار عقب افتادگی مغزی و گاهی تشنج می‌گردد.

اگر در طول دوران بارداری ابتلا به بیماری سرخجه شوید ضایعه ی جدی به اعضای داخلی بدن جنین خصوصا در اوایل بارداری می زند بنابر این قبل از اقدام به بارداری با پزشک متخصص مشورت کرده و از او درخواست آزمایش خون کنید زیرا در صورت زدن واکسن بایستی حداقل سه ماه صبر کنید تا بارداری را شروع کنید .

۲- آیا قرص های ضدبارداری مصرف می کنید ؟

در صورت استفاده از قرص های ضد بارداری حداقل سه ماه لازم است که از قرص ها استفاده نکنید یعنی سه دوره ی قاعده گی را پشت سر بگذارید تا آماده برای بارداری شوید و در این مدت می توانید از کاندوم استفاده کنید . اگر قبل از منظم شدن قاعدگی اقدام به بارداری کنید ، پیش بینی تاریخ زایمان دشوار خواهد بود .

۳- آیا سابقه ی بیماری طولانی و موروثی در خودتان و همسرتان دارید ؟

حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد مرگ و میر نوزادان و کودکان به دلیل مشکلات ژنتیکی است . لذا بهترین راه برای جلوگیری از تولد نوزاد بیمار، انجام  مشاوره ی ژنتیک، بخصوص قبل از ازدواج و بررسی ژنتیک جنین طی دوران بارداری امکان پذیر است.

اغلب بیماری های ژنتیکی درمان ندارند. معلولیت، نا توانی و رنجوری در تمام طول عمر فرد مبتلا همراه اوست.

ناشنوایی، نابینایی و عقب‌ماندگی ذهنی از مهمترین اختلالات ژنتیکی به شمار می‌آیند که علت شایع آن، ازدواج فامیلی است.

در صورت وجود سابقه ی بیماری طولانی و موروثی در خودتان و همسرتان با پزشک خود مشورت کنید و او را در جریان سابقه ی بیماری طولانی مانند صرع و دیابت و … قرار دهید و یا چنانچه در خانواده ی شما و همسرتان سابقه ی بیماری موروثی وجود دارد ، پزشک خود را در جریان قرار دهید تا احتمال خطر به ارث رسیدن بیماری به کودکتان به حداقل برسد .

۴- آیا شما از نظر وزنی آمادگی لازم برای زایمان دارد ؟

بهترین حالت ممکن آنست که بایستی وزن شما حداقل به مدت شش ماه قبل از باردار شدن با قدتان متناسب باشد .

در صورتیکه اضافه وزن دارید با نظر پزشک تغذیه از رژیم غذایی استفاده کنید تا وزن خود را کاهش دهید و در صورت کمبود وزن با استفاده از تغذیه ی مناسب با نظر پزشک تغذیه ، خود را به وزن ایده آل برسانید . چون کمبود و اضافه وزن زیاد موجب خطراتی برای مادر و جنین می شود

۵ – آیا از سیگار و یا الکل استفاده می کنید ؟

خوشبختانه در جامعه ی ما استفاده از الکل و سیگار در میان مادران نسبت به سایر جوامع در درجه ی پائین تری قرار دارد . و به همین جهت درصد بیشتری از نوزادان مصون هستند. ولی در صورتیکه تصمیم به بارداری گرفته اید باید هر دو والد استفاده از سیگار و الکل را قطع کنند ، چون استفاده از آن ها بر روی باروری مردان و زنان تاثیر منفی بسزایی دارد .

۶- آیا اسید فولیک مصرف می کنید ؟

از موقعیکه قرص های ضدبارداری را قطع کرده اید تا هفته ی دوازدهم بارداری باید از قرص اسید فولیک استفاده کرد . اسید فولیک ویتامینی است که مانع بروز برخی نواقص مادرزادی می شود .

در ۱۲ هفته ی نخست بارداری هر روز ۴۰۰ میکروگرم از این ویتامین ها مورد نیاز است . اسید فولیک از ویتامین های خانواده ی ب است و باعث تقویت لوله ی عصبی می شود . لوله ی عصبی که بعدا ستون فقرات را تشکیل می دهد به فاصله ی کوتاهی پس از باردار شدن شکل می گیرد .

در صورت کمبود اسید فولیک ، ممکن است لوله ی عصبی در امتداد طول خود کاملا جوش نخورد و منجر به بیرون زدن طناب نخاعی و عارضه ای بنام اسپینا بیفیدا شود . نوزادان مبتلا آنانسفالی به فاصله ی کوتاهی پس از تولد می میرند ، زیرا بخش بزرگی از مغز و یا همه ی آن را ندارند . این قرص ها را می توانید بدون نسخه ی پزشک تهیه کنید .

اگر قبلا کودکی با نقص لوله ی عصبی بدنیا آورده اید ، خطر بدنیا آوردن کودک دوم با همان نقص برای شما بیشتر است . در این صورت پزشک به شما توصیه خواهد کرد هر روز مقدار بیشتری اسید فولیک (۴ میلی گرم ) مصرف کنید .

احتمال خطر بارداری سریع پس از زایمان

در خانم‌ها چه زایمان طبیعی داشته و چه به روش سزارین زایمان کرده باشند، تا زمانی که خونریزی وجود دارد، نباید تماس جنسی انجام شود و بهتر است تا ۶ هفته پس از زایمان نیز روابط زناشویی برقرار نشود زیرا دستگاه تناسلی زن بعد از زایمان حدود ۶ هفته زمان می‌برد تا به حالت عادی برگردد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  در زایمان به روش طبیعی، به علت تغییراتی که در مجرای تناسلی زن ایجاد شده، بهتراست روابط زناشویی کمی دیرتر از سر گرفته شود.

همچنین اعتقاد بسیاری از زنان جامعه برآن است که چون قاعدگی آنها پس از زایمان قطع شده است یا اینکه چون در دوران شیردهی هستند، فعلا امکان باردارشدن آنها وجود ندارد و در مقاربتهای خود نیازی به استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری ندارند.

اگر چه این دیدگاه به طور کلی اشتباه نیست و پایه علمی نیز دارد اما موارد زیادی از خانمها به این دلیل که از جزئیات و شرایط کاربرد این روش اطلاع کافی نداشته اند متاسفانه دچار بارداری ناخواسته شده و مشکلات جدی برای آنها و کودکان آنها ایجاد شده است . لذا برای استفاده صحیح از این روش رعایت نکات زیر لازم و ضروری می باشد :

این روش که به نام قطع قاعدگی در دوران شیر دهی یاLAM شناخته می شود جزو روشهای طبیعی جلوگیری از بارداری می باشد که درآن از وقفه ای که بعد از زایمان در تخمک گذاری ایجاد می شود استفاده شده و به عنوان یک روش جلوگیری از بارداری بکار برده می شود.

اما باید دقت نمود که همیشه و همه زنانی که زایمان کرده اند قادر به استفاده از این روش نمی باشند و فقط در موارد زیراستفاده ازاین روش جهت جلوگیری از بارداری توصیه می گردد:

۱- زنانی می توانند ازاین روش استفاده کنند که به نوزاد خود شیردهی از پستان داشته باشند و اگر نوزاد با شیر خشک تغذیه شود و مادر شیر دهی نداشته باشد این روش موثر نخواهد بود . زیرا زنان غیر شیر ده ممکن است چند هفته پس از زایمان تخمک گذاری آنها مجددا شروع شده باشد اما قاعدگی مادر مانند همیشه وآنطوری انتظار داشته است اتفاق نیافتد لذا اگر زوجین در چنین شرایطی نزدیکی داشته باشند امکان بارداری مجدد خانم وجود دارد.

۲- مادر باید حداقل ۱۰-۸ بار در یک شبانه روز کودک خود رابه طور موثر وکامل شیر بدهد به طوریکه هر نوبت شیر دهی ۱۵-۲۰ دقیقه به طول بینجامد. و اگر مادر کمتر از این میزان شیردهی داشته باشد یا مدت زمان شیر دهی کوتاه باشد وشیر خوارنتواند مکیدن های عمقی وکامل داشته باشد امکان کم شدن تاثیر روش وجود دارد.

۳- مادر حتما در طول شب نیز به کودک خود شیر بدهد.

۴- فاصله بین دو نوبت شیر دهی در طی روز نباید بیش از چهارساعت و در طول شب نباید بیش ازشش ساعت باشد . بنابراین مادرانیکه شاغل هستند و در طی ساعات کاری شیر دهی ندارند باید شیر خود را درمحل کاربدوشند به صورتی که سینه ها به خوبی تخلیه شوند تا ازتاثیرروش کاسته نشود .

۵- نوزاد حداقل ۸۵ درصد از نیاز تغذیه ای خود را از شیر مادر بدست بیاورد و اگر غذای کمکی برای کودک آغاز گردد یا ازشیر خشک در کنارشیر مادراستفاده شود  چون نوزاد کمتر شیرمادر را مصرف می کند از موفقیت روش کاسته می شود .

۶- قاعدگی مادر پس از زایمان باز نگشته باشد .در صورتیکه مادر پس از زایمان دچار قاعدگی گردد به احتمال زیاد تخمک گذاری نیز شروع شده و این روش به هیچ عنوان قابل اطمینان نیست. ( برای اینکه مادر در تشخیص اینکه آیا قاعدگی وی شروع شده یا نه دچار اشتباه نشود بهتر است به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کند تابا گرفتن شرح حال دقیق اطمینان لازم حاصل گردد)

۷- هر زمانیکه کودک به سن شش ماهگی تمام برسد باید مادر این روش را ترک کند و سراغ روشهای مطمئن تری برود چون بعد از شش ماه خود به خودمیزان تاثیر این روش در حد زیادی کاهش می یابد. بنابراین حتی اگر مادر بعد از شش ماهگی کودکش همچنان شیر دهی کامل رانیز داشته باشد امکان موفقیت این روش به اندازه ماههای اول نیست.

در صورتیکه این روش با در نظر گرفتن شرایطی که در بالا ذکر گردید به طور مستمر مورد استفاده قرار گیرد می تواند تا حد زیادی از بارداری خانم جلوگیری کندو فقط به احتمال ۲ درصد ممکن است طی شش ماه اول تولدعلیرغم به کارگیری این روش دچار بارداری ناخواسته شود .

مادرانیکه در دوران پس از زایمان به سرمی برند علاوه بر روش قطع قاعدگی در شیر دهی (LAM)انتخاب های دیگری نیز دارند که این روشها عبارتند از :

۱- کاندوم ( موفقیت ۹۷درصدی )

۲- قرص لاینسترونول یا قرص دوران شیر دهی( موفقیت۹۹ درصدی)

۳- آمپول DMPA یا سه ماهه( موفقیت ۷/۹۹درصدی)

۴- ای یو دی( موفقیت۲/۹۹درصدی)

لذا توصیه میشود کلیه مادران تازه زایمان کرده به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه نمایند و با انجام یک مشاوره کامل و دقیق یک روش مطمئن جلوگیری از بارداری را برای خود انتخاب نمایندتا ازبارداری نا خواسته در این دوران حساس ومهم جلوگیری کرده وبه حفظ سلامت خود و جامعه کمک نمایند.

عوامل خطر در سرطان پستان

سابقه فامیلی ابتلا به سرطان پستان

از بین فاکتور های شناخته شده مؤثر بر افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان، سابقه فامیلی از مهمترین عوامل محسوب می شود. در حدود ۱۰-۵% سرطان های پستان در زمینه سابقه فامیلی ایجاد می شوند و تخمین زده می شود که ۳۰-۲۰% از خانم های مبتلا به سرطان پستان حداقل یکی از بستگان درجه اولشان دچار سرطان پستان بوده است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، مطالعات پزشکی ثابت کرده اند که در خانم هایی که وابستگان درجه اول آنها (مادر، خواهر، دختر) مبتلا به سرطان پستان بوده اند، خطر ابتلا به این بیماری در سنین پایین تری وجود دارد و سرطان پستان دو طرفه در آنها شایعتر است. از سوی دیگر خانم هایی که در سنین جوانتری دچار سرطان پستان  می شوند، وابستگان درجه اول و دوم آنها در معرض خطر بالاتری از ابتلا به سرطان پستان می باشند.

از مشخصات سرطان پستان با زمینه فامیلی، شروع بیماری در سنین پایین، میزان بالای بروز بیماری به صورت دو طرفه و همراهی سرطان پستان با سرطان های اعضای دیگر مثل تخمدان است.

شرایطی که اثبات کننده وجود استعداد فامیلی در یک خانم هستند عبارتند از:

۱- ابتلاء افراد متعدد در فامیل به یک نوع سرطان

۲- تشخیص سرطان در سنین جوانتر نسبت به سن مورد انتظار در آن نوع سرطان

۳- تشخیص دو یا سه نوع سرطان در یک فرد

۴- سرطان دو طرفه یا چند کانونی در یک فرد

۵- ابتلاء به سرطان پستان در یک فرد مذکر خانواده

سرطان پستان در سنین پایین مهمترین مشخصه استعداد فامیلی ابتلاء به سرطان است.

وقتی وجود استعداد فامیلی در اعضا یک فامیل مورد شک است باید مشاوره پزشکی و بررسی های لازم انجام گیرد تا اطلاعات کاملتری جهت اثبات این استعداد بدست آید.

در صورتی که مادر، خواهریا دختر شما دچار سرطان پستان بوده اند، احتمال ابتلا به این بیماری در شما نیز کمی بیشتر از افراد عادی است و بهتر است زیر نظر پزشک از برنامه های تشخیص زودرس استفاده کنید.

چنانچه وجود این استعداد ژنتیکی در خانمی ثابت شود و آن خانم تحت پوشش برنامه های تشخیص زودرس قرار بگیرد، در صورت ابتلا به سرطان، بیماری وی در مراحل اولیه کشف خواهد شد و میزان طول عمرو کیفیت زندگی او افزایش خواهد یافت.

عوامل مربوط به دوره باروری و هورمونها

عوامل خطر دوره باروری شامل موارد زیر هستند:

·  قاعدگی زودرس و یائسگی دیر رس

·  وضعیت بارداری:

۱٫  سن اولین بارداری بالای ۳۰ سال

۲٫  نازایی و بچه دار نشدن

· مصرف داروهای ضدبارداری در شرایط خاص

· درمانهای هورمونی بعد از یائسگی

·  عدم سابقه شیردهی به فرزندان

قاعدگی زودرس و یائسگی دیر رس

قاعدگی زودرس و یائسگی دیررس، خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهند. مطالعات زیادی نشان داده اند که سن بلوغ زیر ۱۲ سال نسبت به سن بلوغ بالای ۱۵ سال، خطر ابتلا به سرطان پستان را تا ۲ برابر افزایش می دهد. در واقع هر عاملی که تماس بدن با استروژن را افزایش دهد، خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهد.  مطالعات محدودی که در ایران در این زمینه انجام شده اند، ارتباطی بین سن شروع قاعدگی قبل از ۱۲ سالگی با سرطان پستان پیدا نکرده اند. به هر حال برای اظهار نظر قطعی، باید مطالعات وسیعتری انجام شود.

سن یائسگی بیشتر از ۵۵ سال نیز احتمال ابتلا به سرطان پستان را افزایش میدهد. زنانی که به طور طبیعی بعد از ۵۵ سالگی یائسه شده اند، نسبت به زنانی که یائسگی آنها قبل از سن ۴۵ سالگی بوده است دو برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پستان هستند.

همچنین احتمال ابتلا به بیماری در زنانی که هر دو تخمدان خود را پیش از ۴۰ سالگی از بدن خارج کرده اند یا به هر علتی فعالیت هورمونی تخمدانها را از دست داده اند، کاهش می یابد.
وضعیت بارداری

– سن اولین بارداری

در ابتدا لازم است اشاره شود که مقصود از بارداری در اینجا، دوره کامل و ۹ ماهه بارداری است، اعم از اینکه منجر به تولد نوزاد زنده شده یا نشده باشد.

سن بالاتر از ۳۰ سال در اولین بارداری خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهد. در مقابل وقتی سن اولین بارداری پایین تر باشد خطر سرطان پستان کمتر است. اهمیت سن کم در اولین زایمان، ناشی از بلوغ زودهنگام بافت پستان است که حساسیت آن را نسبت به عوامل سرطان زا کاهش می دهد.

بنابراین، در صورتی که اولین بارداری و زایمان شما پس از ۳۰ سالگی بوده است، بهتر است به سلامت پستان های غدد توجه بیشتری داشته باشید.

– نداشتن فرزند و نازایی

بچه دار نشدن خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش می دهد. خطر ابتلا در زنان بدون فرزند مشابه خطر ابتلا در زنانی است که سن اولین زایمان آنها بیشتر از ۳۰ سال است.

اگر شما مشکل نازایی دارید بویژه اگر این مشکل بعلت اختلالات هورمونی شما است، بهتر است تحت پوشش برنامه های تشخیصی زودرس قرار بگیرید.
مصرف داروهای ضدبارداری

مطالعات قبلی نشان داده بودند که بین مصرف قرصهای ضد بارداری و افزایش خطر سرطان پستان، رابطه ای کوچک وجود دارد. بررسی های بعدی، تاثیر این داروها را در دو گروه از زنان مورد ارزیابی قرار دادند: گروه اول زنان جوانی که از این داروها به مدت طولانی استفاده کرده بودند و گروه دوم، زنانی که قبل از اولین بارداری این قرصها را مورد استفاده قرار داده بودند

طبق نتایج بسیاری از مطالعات مصرف این داروها به مدت ۴ سال یا بیشتر و قبل از اولین حاملگی در زنان جوان، خطر سرطان پستان را افزایش می دهد و ممکن است این اثرات تا ۱۰ سال پس از مصرف باقی بماند، اگرچه این نتایج هنوز مورد بحث است. به علت شیوع کمتر مصرف قرصهای ضد بارداری در ۳۰ سال گذشته، اطلاعات موجود در این زمینه کامل نیست و مطالعات بیشتر ضرورت دارد.

درمانهای هورمونی بعد از یائسگی

این نوع درمان، یک درمان دارویی برای جانشین کردن هورمونهای طبیعی تخمدان در زمان یائسگی است. در حال حاضر برای جلوگیری از عوارض یائسگی، ترکیبات استروژنی و پروژسترونی پس از یائسگی استفاده می شود. در بسیاری از خانمها پس از یائسگی ترکیبی از این دو هورمون به عنوان درمان هورمونی جایگزینی تجویز می گردد.

هر خانم در سن یائسگی دارای شرایط خاص خود است و برای درمان هورمونی بایستی تحت نظر پزشک معالج خویش باشد.

بنابراین:

از هر گونه مصرف خودسرانه داروهای هورمونی پرهیز نمائید.

هرگز توصیه به درمان هورمونی از دوستان و آشنایان را بدون مشورت با پزشک معالج نپذیرید.

درمانهای هورمونی جایگزین دارای منافع زیر می باشد:

۱)  کاهش گر گرفتگی و تعریق شبانه پس از یائسگی

۲)  کاهش خشکی مجرای تناسلی

۳)  برطرف شدن خستگی و تغییرات خلقی ناشی از یائسگی

۴)  برطرف شدن اختلالات خواب

۵) برطرف شدن درجاتی از بی اختیاری ادرار

۶)  کاهش مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی

۷) جلوگیری از پوکی استخوان

آیا درمان هورمونی خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش میدهد؟

هورمون درمانی خطر سرطان پستان را تا ۳۰ درصد افزایش می دهد. فواید مصرف آن بسته به میزان خطر سرطان پستان و سایر عوامل دارد که توسط نظر پزشک تعیین می شود.

پزشک معالج شما، شما را از نظر وجود عوامل خطر ابتلا به سرطان پستان بررسی می کندو با توجه به مزایاو معایب این روش، جهت تجویز یا عدم تجویز این هورمونها تصمیم می گیرد.

نکته مهم این است که:

چنانچه داروی هورمونی توسط پزشک تجویز گردد برای شما خطری به دنبال ندارد.

عواملی که باید توسط پزشک بررسی گردد:

۱)  سابقه ابتلا به سرطان پستان در فرد یا در بستگان فرد

۲)  سابقه مشکلات قلبی و فشار خون

۳)  سابقه مشکلات انعقادی

۴)  سابقه بیماری کیسه صفرا

مهمترین عامل در این موضوع، بررسی سابقه ابتلا به سرطان پستان است. اگر بیماری سابقه قبلی سرطان پستان داشته باشد یا اینکه سابقه ابتلا در بستگان وی وجود داشته باشد، باید حتماً به پزشک اطلاع دهد تا در تصمیم گیری نهایی وی مشکلی ایجاد نگردد.

همچنین سابقه بیماری قلبی و بالا بودن فشار خون و یا وجود سابقه فامیلی این بیماری ها، عامل بسیار مهمی هستند که باید پزشک معالج را از آنها مطلع کرد. اگر فردی در موارد مذکور سابقه ای داشت باید دقیقاً به پزشک معالج اطلاع دهد تا در مورد مزایا و معایب درمان هورمون، نظر نهایی از جانب پزشک اعمال گردد.

افرادی که تحت درمانهای جایگزینی هورمون قرار می گیرند، باید از برنامه های تشخیص زودرس سرطان پستان استفاده کنند در این صورت استفاده از هورمونهای جایگزین خطر مرگ در سرطان پستان را افزایش نمی دهد.

سابقه شیردهی به فرزندان

شیر دادن مادر به فرزند، به عنوان یک عامل حمایت کننده در برابر سرطان پستان، خطر ابتلا به این بیماری را کاهش می دهد. به نظر می رسد تاثیر شیردهی، به طول مدت و زمان آن بستگی نداشته باشد. تاثیر حمایتی شیردهی در سرطان پستان قبل از یائسگی واضحتر است. گفته می شود هر چه زمان شیردهی طولانی تر باشد، این اثر محافظتی قویتر خواهد بود، بویژه اگر این مدت بیشتر از ۶ ماه باشد.

البته کم بودن شیر یا ترشح نشدن آن در بعضی خانمها که منجر به کاهش دوران شیردهی به زیر ۶ ماه شده باشد، اثری در بروز سرطان پستان ندارد.

همچنین قطع شیر با استفاده از داروهای هورمونی باعث افزایش خطر سرطان پستان نمی شود ولی اگر سن مادر در زمان شیردهی پایین تر باشد، این اثر محافظتی بیشتر خواهد شد.

به هر حال، از آنجا که شیردهی در بین مادران غربی چندان متداول نیست، این موضوع مستلزم بررسی های وسیعتر در کشور خودمان است.

چگونه می توانیم خطر سرطان پستان را کاهش دهیم؟

کسانی که سابقه ابتلا به سرطان پستان را در یکی از بستگان دارند نمی توانند این عامل را تغییر دهند.

افرادی که قاعدگی زودهنگام یا یائسگی دیر هنگام دارند نمی توانند این عامل را تغییر دهند.

ولی این افراد می توانند با انجام اقدامات زیر اثر سایر عوامل خطر را کاهش دهند:

– تعدیل وزن در حد متناسب

– کاهش چربی رژیم غذایی

– انجام ورزش روزانه بطور مرتب

توجه کنید:

بعضی از عوامل خطر سرطان پستان قابل کنترل هستند و با کمی دقت، می توانند این عوامل را تحت کنترل درآورید.

نقش آلودگیهای محیطی در بروز سرطان پستان

شواهدی وجود دارند که نشان می هند عومل محیطی و آلودگی ها، می توانند بر میز ان بروز و مرگ و میر سرطان پستان تأثیر بگذارند. در اینجا بعضی از عوامل محیطی را که می توانند در بروز سرطان پستان مؤثر باشند مورد بررسی قرار می دهیم:

قرار گرفتن در معرض اشعه

مطالعات بهداشتی ثابت کرده اند که قرار گرفتن بافت پستان در معرض اشعه با افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان همراه می باشد. این اثر در خانم های جوانی که پس از بمباران اتمی زنده مانده اند نیز مشخص شده است. همچنین در خانم هایی که مکرراً تحت انجام عکسبرداری از قفسه سینه قرار گرفته اند و یا به علت وجود سرطان های قسمت فوقانی بدن تحت انجام درمان با اشعه یونیزان (رادیوتراپی) قرار می گیرند این مسئله گزارش شده است. افزایش خطر بیماری به دنبال تابش اشعه زیاد، به سن بیمار نیز بستگی دارد و هر چه سن پایین تر باشد احتمال این مسئله بیشتر است (بخصوص در سنین ۱۴-۱۰ سال). نکته مهم این است که انجام ماموگرافی جهت تشخیص بیماری یا تشخیص زودرس، چنین اثری را به دنبال ندارد، بخصوص اینکه بطور عمده بعد از سنین ۴۰-۳۵ سالگی انجام می شود.

در مورد خانم هایی که به علت سرطان پستان یک طرفه تحت انجام رادیوتراپی قفسه سینه قرار می گیرند، بخصوص در سنین زیر ۴۵ سال افزایش خطر سرطان پستان در پستان مقابل گزارش شده است. البته یک فاصله زمانی حداقل ۱۰ سال برای بروز سرطان پستان وجود دارد که گاهی این فاصله زمانی کاهش می یابد. اگر چه این احتمال کم است. ولی بر لزوم پیگیری بیماران مبتلا به این بیماری پس از درمان، تأکید می کند.

سیگار و الکل

مصرف سیگار با ابتلا به بسیاری از سرطانها رابطه دارد. در بعضی از مطالعات مصرف سیگار در دوران نوجوانی و بلوغ که بافت پستان به مواد سرطان زا حساسیت بیشتری دارد، با افزایش خطر سرطان پستان توأم بوده است. همچنین افزایش خطر در افرادی که در معرض دود سیگار قرار گرفته اند ثابت شده و علت آن این است که دود ناشی از سوختن سیگار دارای عوامل سرطان زای بیشتری است. مصرف الکل نیز باعث افزایش سطح سرمی استرادیول می شود.

سایر عوامل

تجمع سموم ارگانوکلره مثل D.D.T در بدن و قرار گرفتن در معرض میدانهای الکترومغناطیسی در محیط کاری احتمال دارد با افزایش خطر سرطان پستان همراه باشند ولی این اثرات صددرصد ثابت شده نیستند و برای اثبات آنها باید مطالعات وسیعتری صورت گیرد.

از بین آلودگی های محیطی که احتمال دارد خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش دهند، برخورد با اشعه مهمترین عامل محسوب می شود.

خلاصه:

· مهمترین عوامل خطر شناخته شده برای سرطان پستان عبارتند از: سابقه فامیلی ابتلا به سرطان پستان، سن اولین زایمان بیش از ۳۰ سال نازایی، بلوغ زودرس، یائسگی دیررس، عدم شیردهی به فرزندان. عوامل نژادی و اجتماعی- اقتصادی، چاقی پس از یائسگی و مصرف چربی زیاد، سابقه تابش اشعه به قفسه سینه و برخی بیماری های خوش خیم پستان.

· دارا بودن هر یک از عوامل خطر فوق الذکر، دلیل این نیست که شما حتماً به سرطان پستان مبتلا می شوید. بلکه معنای آن این است که شما اندکی بیشتر از جمعیت عادی در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستید.

در صورت دارا بودن هر یک از عوامل خطر ذکر شده، بویژه سابقه فامیلی، سن اولین زایمان بیشتر از ۳۰ سال و برخی از بیماری های خوش خیم پستان، بهتر است تحت نظر پزشک از برنامه های تشخیص زودرس استفاده کنید.

عوامل خطر زای سرطان سینه

عوامل خطر

یک عامل خطر منفرد و خاص برای سرطان پستان وجود ندارد. ترکیبی از عوامل هورمونی، ژنتیک و احتمالاً عوامل محیطی می تواند خطر ایجاد سرطان پستان را افزایش دهد. مطابق جدول پشت صفحه بیش از ۸۰% تمام

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  سرطان های سینه تک گیر هستند. به این معنی که در خانواده بیمار سابقه فامیلی ابتلا به سرطان پستان وجود ندارد. در سایر موارد باقیمانده دارای سابقه فامیلی هستند. هیچگونه شواهدی در مودر این که سیگار، کاشت سینه ی سیلیکون مصرف ضد عرق ها، پوشیدن بندهای سفت و فنری یا سقط خود به خودی احتمال خطر ابتلاء به سرطان پستان را افزایش می دهد، وجود ندارد همانطور که قبلاً بیان شده عوامل ژنتیک موثر است و باید گفت عوامل هورمونی و عوامل چاقی و رژیم غذایی و مصرف الکل خطر ابتلا را افزایش می دهد.

عوامل محافظت کننده

عوامل خاصی می توانند موجب محافظت در مقابل سرطان پستان شوند. یک مطالعه، نشان داده که فعالیت جسمانی خطر سرطان پستان را در زنان ۲۰% تا ۸۰% کاهش می دهد.

مطالعه در زمینه، موثرترین نوع ورزش و فعالیت و میزان دفعات آن در حال انجام است. تصور می شود شیردهی نیز به دلیل اینکه از برگشت قاعدگی جلوگیری کرده و از قرار گرفتن در معرض استروژن می کاهد خطر ابتلا به سرطان پستان را کاهش می دهد و تصوری
می شود که یک دوره بارداری کامل قبل از ۳۰ سالگی نیز اثر محافظتی داشته باشد.

یک رژیم غذایی سالم نیز خطر ابتلا به سرطان پستان را کاهش می دهد.

سایر علل :

– عوامل وراثتی:

نقش فاکتورهای ارثی و ژنتیکی به عنوان عوامل مستعد کننده در ابتلا به سرطان پستان تأیید شده است. یک سوم از کل مبتلایان، دارای سابقه مثبت وقوع کنسر پستان در یک نفر یا تعداد بیشتری از وابستگان درجه اول یا دوم خود هستند.

در افرادی که خواهر یا مادر مبتلا به کنسر پستان داشته اند، ریسک ابتلا ۴ برابر است. اما این بدین معنی نیست که در صورت سابقه ابتلای مادر یا خویشاوند درجه یک، شما هم حتماً مبتلا خواهید شد.

سرطان پستان ناشی از ژن های دخیل در این بیماری و فاکتورهای وراثتی، معمولاً در سنین پایین(زیر ۴۰ سالگی) در چند نفر از خویشاوندان بیمار و در یک یا هر دو پستان (البته نه به طور همزمان) مشاهده  می شود. ژن های مختلف شناسایی شده می توانند خصوصیات بافت شناسی و شدت تهاجم تومور را تعیین کنند.

– رژیم غذایی :

مصرف مواد غذایی پر چرب و سرخ کرده، احتـمال بـروز سرطان پستان را تا دو برابر افزایش می دهد. کیفیت و کمیت چربی رژیم غذایی، هر دو بر ایجاد این بیماری مؤثرند. همچنین بین مصرف متوسط الکل با بروز این بیماری رابطه دیده شده که مکانیسم آن هنوز ناشناخته است.

مصرف هورمون:

تعیین نقش بالقوه هورمون ها در ابتلا به کنسر پستان از اهمیت بسیاری برخوردار است، چرا که میلیون ها نفر از زنان، مرتباً در حال مصرف داروهای ضد بارداری خوراکی و یا دریافت درمان های جایگزینی هورمونی در دوران یائسگی هستند. این عقیده وجود دارد که مصرف OCP ( قرص ضد بارداری خوراکی ) حتی به صورت طولانی مدت، تأثیری در افزایش میزان بروز سرطان پستان ندارد.

ولی مطالعاتی نیز به نفع آنست که مصرف طولانی مدت قرص های ترکیبی در افرادی که سن خیلی پایین داشته و  یا بارداری را پشت سر نگذاشته اند، می تواند در بـروز سرطان مـؤثـر باشد. اما پیشنهاد می کنند کـه نقش ایـن عوامل در ایجاد سرطان پستان حتی درصورت مثبت بودن، بسیار اندک خواهد بـود. ( بالعکس، داروهای ضـد بارداری خوراکی نقـش محافظتی در برابر تومورهای اپیتلیومی تخمدان و سرطان اندومتر رحم دارند. ) بررسی های سازمان بهداشت جهانی نشان می دهد که استفاده از داروی ضد بارداری تزریقی ( DMPA ) تأثیری در افزایش ریسک سرطان پستان ندارد.

هنوز مشخص نشده است که درمان جایگزینی هورمونی ( HRT )، در صورت وجود سوابق خانوادگی از سرطان پستان یا یافته های مثبت در بیوپسی قبلی، میزان خطر سرطان پستان را تغییر می دهد یا خیر.

بعضی پژوهشگران، مصرف استروژن در سنین قبل و بعد از یائسگی را که به منظور جبران کمبود هورمونی صورت می گیرد، با افزایش مختصر در ریسک سرطان پستان همراه می دانند. به ویژه اگر سابقه ای از بیماریهای خوش خیم پستان وجود داشته باشد. ولی  در صورت مصرف استروژن به همراه  پروژسترون، اطلاعات کافی از مقدار این تأثیر موجود نیست. در مجموع پیشنهاد شده که به طور متوسط زنان از HRT سود می برند.

– چاقی:

بنابر اکثر اطلاعات موجود، وزن بالا با بروز سرطان پستان ارتباط دارد. میزان ریسک در زنان چاق ۲-۵/۱ برابر سایرین است که این ریسک مربوط به به دوران یائسگی می باشد.

– سابقه سرطان اولیه:

در زنانی که سابقه مثبت قبلی از بروز سرطان پستان دارند، ریسک ابتلای پستان سمت مقابل ۴-۳ برابر است. همچنین با وجود سابقه قبلی از کارسینوم تخمدان یا رحم، احتمال بروز سرطان در پستان ۴/۱-۳/۱ برابر افزایش می یابد.

عوامل خطر زای سرطان پستان

عوامل خطر

توضیحات

جنس مونث

۹۹% از موارد در زنان روی می دهد

افزایش سن

بالا رفتن سن همراه با افزایش خطر است

سابقه خانوادگی

سرطان پستان

داشتن وابسته ی درجه مبتلا به سرطان پستان(مادر، خواهر، دختر) احمال خطر را دو برابر افزایش می دهد. در صورتیکه دو نفر از وابستگان درجه ۱ مبتلا به سرطان پستان باشند. احتمال خطر ۵ برابر افزایش می یابد. احتمال خطر در صورتیکه فرد وابسته هنگام تشخیص سرطان در مرحله قبل از یائسگی بوده بالاتر است. پدر یا برادر مبتلا خطر افزایش را بالا می برد.

سابقه فردی

وقتی فردی تحت درمان سرطان قرار گرفته باشد خطر ابتلا به سرطان همان در پستان و پستان مقابل افزایش می یابد.

جهش ژنی

جهش ژنی BRCA-1 و BRCA-2 مسبب اکثر موارد سرطان های پستان ارثی هستند.

عوامل هورمونی

قائدگی زودرس

قبل از سن ۱۲ سالگی

یائسگی دیر رس

بعد از سن ۵۵ سالگی

عدم زایمان

نداشتن هیچ حاملگی منجر به زایمان

سن بالای اولین بارداری

سن بالای ۳۰ سال در اولین بارداری

هورمون درمانی

استفاده از هورمون درمانی ترکیبی بعد از یائسگی (استروژن و پروژسترون) در حال حاضر یا استفاده دراز مدت از قبل

چاقی

چاقی با افزایش وزن خطر سرطان پستان را بعد از یائسگی افزایش می دهد و در قبل از یائسگی بافت چربی بیشتر میزان تولید استروژن افزایش می یابد در نتیجه احتمال خطر افزایش می یابد.

مصرف الکل

مصرف الکل، آبجو، شراب و … که روزانه نوشیده شود.

احتمال خطر را در حدود ۵/۱ برابر افزایش می دهد.

مواجه با پرتوهای یونیزان در دوران بلوغ یا اوائل سن بزرگسالی

در صورتیکه بافت پستان در مراحل رشد خود درمعرض اشعه قرار گرفته باشد (دوران بلوغ) مانند پرتو درمانی در زنانی که به علت بیماری غدد لنفاوی در معرض اشعه در ناحیه سینه قرار گرفته باشد. درمعرض خطر ابتلای بالاتری هستند.

تهیه کننده: شهره کامران زاده
کارشناس پرستاری

منابع:
– پرستاری داخلی- جراحی- برونر و سودارث ۲۰۱۰
– تولید مثل و بیماریهای پستان- سوزان س- اسملترز
– پرستاری داخلی- جراحی دوریس اسمیت

« Previous PageNext Page »