رابرت ادواردز برنده جایزه نوبل پزشکی و پدر لقاح آزمایشگاهی (IVF) در سن ۸۷ سالگی درگذشت

فروردین ۲۴, ۱۳۹۲ توسط :   موضوع: : تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

پروفسور رابرت جفری ادواردز (Robert Geoffrey Edwards) در سال ۱۹۲۵ در انگلستان به دنیا آمد. وی که به پدر نوزادان آزمایشگاهی مشهور بود، جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۱۰ در زمینه درمان ناباروری به روش IVF (لقاح خارج رحمی) را به خود اختصاص داده است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  این متخصص زنان و زایمان لقب «پدر کودک پرورش یافته در لوله آزمایش» را یدک می‌کشید. ادواردز تحقیقات خود در زمینه لقاح مصنوعی را در دهه ۵۰ میلادی آغاز کرد و این جایزه معتبر به دلیل انجام این تحقیقات که به باروری میلیون‌ها زوج نابارور در سراسر جهان منجر شده، به وی اهدا شده است.

البته این دانشمند انگلیسی مجبور بود تا سال ۱۹۷۸برای مشاهده نتایج تحقیقاتش منتظر بماند که این موفقیت با تولد اولین کودک پرورش یافته تحقق یافت.

بنیاد نوبل در سال ۲۰۱۰، رابرت جی .ادواردز را به دلیل مقاومت در برابر محدودیت‌های اجتماعی و ابداع و توسعه تکنیک باروری مصنوعی که تا آن زمان به تولد چهار میلیون انسان در سرتاسر جهان منجر شده است به عنوان برنده نوبل فیزیولوژی انتخاب کرد.

رابرت جفری ادواردز، پژوهشگر و پزشک انگلیسی همراه پاتریک استپتو، لقاح تخمک انسان در آزمایشگاه را تکمیل کرد. استپتو در سال ۱۹۸۸ درگذشت.

توسعه روش لقاح آزمایشگاهی تخمک (IVF) در سال ۱۹۵۵ میلادی با تلاش های دکتر «رابرت جی ادواردز» و «پاتریک استپتو» آغاز شد.

پروفسور ادواردز؛‌ در منزلش درگذشت.

«لوئیس براون» نخستین نوزاد با روش لقاح آزمایشگاهی در سال ۱۹۷۸ میلادی متولد شد که به میلیون ها زوج ناتوان برای فرزند دار شدن کمک کرد.

تاکنون بیش از پنج میلیون کودک با روش ابداعی این دو دانشمند متولد شده اند و هر ساله نیز ۳۵۰ هزار کودک با این روش پا به عرصه حیات می گذارند.

«رابرت ادرواردز» در سال ۲۰۱۰ میلادی برای توسعه روش لقاح آزمایشگاهی (IVF) موفق به دریافت جایزه نوبل پزشکی شد.

بر اساس اعلام دانشگاه کمبریج، پروفسور «ادواردز» چهارشنبه شب در سن ۸۷ سالگی در منزلش درگذشت.

رابرت ادواردز،‌ دانشمند انگلیسی که «پدر نوزاد آزمایشگاهی» به حساب می‌آید، به‌خاطر تحقیقات و فعالیت‌هایش در زمینه لقاح آزمایشگاهی (IVF)، برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۱۰ اعلام شد.

انجمن نوبل در انستیتو کارولیسنکای سوئد درباره ادواردز گفت: «دستاوردهای او درمان ناباروری را امکان‌پذیر کرد؛ مشکلی که بیش از ۱۰ درصد زوج‌های جهان با آن دست‌به‌گریبانند.»

ادواردز ۸۵ ساله که این جایزه معتبر را به خاطر کارش در زمینه لقاح آزمایشگاهی دریافت کرده، به میلیون‌ها زوج نابارور در جهان کمک کرد تا دارای فرزند شوند.

شیوه لقاح مصنوعی شامل گرفتن تخمک از زن و بارور کردن آن در ظرف آزمایشگاهی با اسپرم اهدایی مرد است. سلول تخم حاصل تقسیم می‌شود و به آن اجازه داده می‌شود به مرحله رویان چندسلولی برسد و سپس این رویان درون رحم زن کاشته می‌شود تا به رشد خود ادامه دهد و درنهایت به‌صورت یک نوزاد درآید.

ادواردز کار در زمینه ایجاد این روش را ابتدا در دهه ۱۹۵۰ با بررسی سلول‌های زایا در حیوانات آغاز کرد. کرستر هوئئوگ، عضو کمیته نوبل، در این‌باره گفت: «او از همان زمان در اواخر دهه ۱۹۵۰ می‌دانست این روش در انسان‌ها نیز قابل استفاده است.» اما این پزشک و دانشمند انگلیسی مجبور شد تا ۲۵ ژوییه ۱۹۷۸ منتظر بماند تا اولین نوزاد آزمایشگاهی به دنیا آید.

لوییس براون، اولین نوزاد آزمایشگاهی، دختری بود که با وزن ۶۱/۲ کیلوگرم به روش سزارین، در بیمارستان عمومی اولدهام در شمال غرب انگلیس به دنیا آمد. والدین او لسلی و جان ۹ سال تلاش کرده بودند‌ تا بچه‌دار شوند اما به علت انسداد لوله‌های تخمدان لسلی براون موفق نشده بودند.

لوییس براون ۲ سال پیش در سی‌امین سالگرد تولدش گفت که همچنان رابطه‌ای نزدیک با ادواردز دارد و افزود: «او مانند پدربزرگ من است!» از هنگام تولد لوییس براون تا به حال ۴ میلیون کودک به روش لقاح مصنوعی به دنیا ‌آمده‌اند.

جرج هانسون، یک عضو هیات داوران جایزه نوبل، گفت: «ادواردز وضع سلامت مناسبی نداشت و موقعی که من با همسرش درباره اهدای جایزه نوبل به او صحبت کردم کاملا شوکه شد.» ادواردز قبلا در مورد بحث‌برانگیز بودن کارش سخن گفته بود.

او ۵ سال پیش در مصاحبه‌ای گفت: «در آن زمان مرا دیوانه خواندند. هیچ‌کس نمی‌خواست مسوولیت اخلاقی انجام چنین کاری را بپذیرد. مردم به من می‌گفتند بچه‌ای که از این طریق به دنیا بیاید طبیعی نخواهد بود و تعجب می‌کردند که این چه کاری است که من می‌خواهم انجام دهم. اما من هیچ‌گاه نگران نبودم چون پژوهش‌هایم نشان داده بود که لقاح مصنوعی درست مانند لقاح طبیعی عمل می‌کند.»

ادواردز در ایجاد لقاح مصنوعی همکاری نزدیکی با پاتریک استپتو، متخصص زنان، داشت که در سال ۱۹۸۸ درگذشت. این دو، کلینیک بورن هال را در دانشگاه کمبریج بنیانگذاری کردند که اولین مرکز درمان با لقاح مصنوعی در جهان بود.

ادواردز که در سال ۲۰۰۱ برنده جایزه معتبر پزشکی آلبرت لاسکر شد، در مصاحبه‌ای در آن زمان گفت او و استپتو هرگز تصور نمی‌کردند که این رویان‌های آزمایشگاهی به صورت غیرطبیعی به دنیا بیایند؛ گرچه بسیاری از افراد مشهور، از جمله برندگان جایزه نوبل، به او گفته بودند که او مجبور خواهد شد به کشتن نوزادان ناهنجار حاصل از این روش دست بزند.

امروزه ۲۰ تا ۳۰ درصد تخمک‌های بارورشده به وسیله لقاح مصنوعی به تولد نوزاد منتهی می‌شوند. هانسون،‌ عضو هیات داوران نوبل با اشاره به لوییس براون و سایر کودکان حاصل از لقاح مصنوعی که بعدها خودشان به‌طور طبیعی بچه‌دار شده‌اند، گفت: «پیگیری‌های درازمدت نشان داده است که کودکان حاصل از لقاح مصنوعی به اندازه کودکان دیگر سالم هستند.» به گفته او این نتایج، بهترین شاهد در مورد ایمنی و موفقیت درمان با لقاح مصنوعی است.

مارتین جانسون، ‌استاد علوم تناسلی در دانشگاه کمبریج پس از اعلام برنده شدن ادواردز گفت: «به نظر من این جایزه نوبل خیلی دیر به او اهدا شد.»

او افزود: «من واقعا از این قضیه متعجبم که چرا جایزه نوبل پس از این همه مدت به ادواردز داده می‌شود.» کسی که به قول او، رشته بیماری‌های زنان و زایمان را به عصر مدرن رسانده است.

سال ۱۳۹۱ در جهان علوم پزشکی چه گذشت ؟

فروردین ۷, ۱۳۹۲ توسط :   موضوع: : اخبار علمی پزشکی, تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

سال ۱۳۹۱ شمسی همچون دیگر سالها در ایران و جهان اتفاقات مهمی در رابطه با علوم بهداشتی و سلامت روی داد . جهان در سال ۱۳۹۱ شمسی به نقاط عطف‌ مهم و کلیدی در عرصه سلامت  دست یافت که بسیاری از آنها تحقیقاتی بوده است و تعدادی نیز بهداشتی که مطمئنا موفقیت های بهداشتی حاصل کار گروهی و دسته جمعی در سطح یک کشور بوده است .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، اخبار مربوط به تولید ترکیبات دارویی جدید ، ریشه کنی بعضی بیماری ها در نقاط خاصی از جهان ، انجام جراحی های موفقیت آمیز خاص در سطح کشور ایران ، ساخت تجهیزات پیشرفته پزشکی در کشور وتولید داروهای نو ترکیبی داخلی و بسیاری از اخبار مهم دیگر پزشکی کشور ایران آنقدر مهم و افتخار آمیز بوده است که ناکامی وزارت بهداشت در اجرای طرح پزشک خانواده شهری را کمرنگ کند .

در زیر به بررسی مهمترین اخبار و رویدادهای پزشکی ایران و جهان می پردازیم :

●    مهم‌ترین رویدادهای بهداشتی در سال ۱۳۹۱ در سطح جهان :

- از جمله موفقیت های جهانی  در عرصه بهداشت عمومی می‌توان به ریشه‌کن شدن فلج اطفال در هند و دستیابی به اهداف توسعه هزاره در زمینه تامین آب شرب سالم اشاره کرد.

- دولت‌های مختلف، تصمیمات مهمی را در جهت مبارزه با تجارت غیرقانونی محصولات دخانی، کنترل بیماری‌های غیرواگیر و انجام مطالعات بیشتر روی ویروس آنفلوآنزای H5N1  اتخاذ کردند.

- سازمان جهانی بهداشت،  در سال ۱۳۹۱ کشورهای جهان را به سرمایه‌گذاری در عرصه آزمایش و ردیابی موارد ابتلا به مالاریا تشویق کرده است.

- در سال ۱۳۹۱ شمسی جدیدترین آمار سازمان جهانی بهداشت با تاکید بر رشد آمار مبتلایان به فشار خون بالا و دیابت، تولد ۱۵ میلیون نوزاد زودرس در هر سال و در عین حال پیشرفت کلی و سریع در زمینه نجات شمار بیشتری از کودکان از چنگال بیماری‌ها و مرگ، منتشر شد.

- در سایر دستورالعمل‌ها و توصیه‌های بهداشتی بین‌المللی نشان داده شد که چطور می‌توان از اطلاعات آب و هوایی برای حفاظت از سلامت عمومی استفاده کرد و چطور می‌توان اطمینان یافت که مبتلایان به مشکلات و اختلالات روانی به مراقبت‌های بهداشتی مناسب دست خواهند یافت.

- همچنین در روز جهانی سلامت بر روش‌هایی به منظور اطمینان از بهبود سلامت دوران سالمندی تاکید شد. در مجمع جهانی بهداشت سال ۱۳۹۱  نیز تصمیمات حائز اهمیتی در زمینه موضوعاتی شامل تغذیه، نوجوانی، بارداری و اعمال اصلاحاتی در سازمان جهانی بهداشت اتخاذ شد.

- هند رکورد اولین سال بدون فلج اطفال را ثبت کرد. نام کشور هند که زمانی مرکز جهانی فلج اطفال بود، از فهرست کشورهایی که آمار بالای انتقال فعال ویروس فلج اطفال را دارند، حذف شد. در حال حاضر فقط سه کشور افغانستان، نیجریه و پاکستان بالاترین آمار آلودگی به ویروس را دارند. موفقیت هند در زمینه مقابله با این ویروس ثابت می‌کند که جلوگیری از انتقال آن حتی در آلوده‌ترین نواحی نیز امکان‌پذیر است.

- درک بهتر از مطالعات انجام شده روی ویروس آنفلوآنزای H5N1 ، سازمان جهانی بهداشت کارشناسان جهانی را گرد هم آورد تا درباره توقف یا ادامه تحقیقات برای درک بهتر از نحوه فعالیت و انتقال ویروس H5N1 (آنفلوآنزای پرندگان) تصمیم‌گیری کنند چون این دغدغه همواره وجود داشته که نتایج این تحقیقات ممکن است علیه بشریت مورد استفاده قرار گیرد، لذا سازمان جهانی بهداشت توصیه‌های فنی را در اختیار کشورهای جهان درباره امنیت زیستی و اطلاعات مربوط به چگونگی استفاده از این نتایج، تحقیقات برای حفاظت بهتر از سلامت انسان‌ها، قرار دارد.

- دستیابی به اهداف توسعه هزاره در زمینه دستیابی به آب شرب سالم در روز ششم ماه مارس، در سال ۱۳۹۱  سازمان جهانی بهداشت و یونیسف اعلام کردند که جهان به هدف خود برای کاهش تعداد افرادی که به آب شرب سالم دسترسی ندارد، رسید.

- موضوع روز جهانی بهداشت  نیز رعایت اصول بهداشتی برای افزودن به طول عمر افراد تعیین شد. موضوع این روز سالمندی و سلامت نامیده شد و پیش‌بینی شد که برای اولین بار ظرف چند سال آینده جمعیت افراد بالای ۶۰ سال در جهان از کودکان زیر پنج سال فراتر خواهد رفت.

- در روز جهانی مالاریا نیز سازمان جهانی بهداشت بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری در بخش‌های آزمایش، ردیابی و درمان برای مقابله با این بیماری تاکید کرد. آمارهای اخیر حاکیست امروزه سیستم‌های نظارت بر شیوع مالاریا یک دهم کل آمار جهانی موارد ابتلا به این بیماری را تشخیص می‌دهند.

- در گزارش سالانه سازمان جهانی بهداشت همچنین تاکید شد که هر سال حدود ۱۵ میلیون نوزاد زودرس در جهان متولد می‌شوند.

- طبق گزارش سال۱۳۹۱ آمار سلامت جهانی که در ۱۶ ماه مه ۲۰۱۲ منتشر شد،‌ آمار ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر بویژه فشار خون بالا و دیابت رو به افزایش است که هر دو از عوامل موثر در بروز بیماری‌های قلبی و سایر امراض مزمن هستند. رشد این آمار به ویژه در کشورهای کم درآمد و در حال توسعه مشاهده می‌شود.

- در سال ۱۳۹۱ همچنین در شصت و پنجمین مجمع جهانی سلامت که ۲۶ ماه مه  ۲۰۱۲ برگزار شد اجرای اقدامات جدید بین‌المللی در زمینه پوشش دهی مسائل مهم بهداشتی جهانی برای مقابله با بیماری‌های غیرواگیر، اختلالات روانی، تغذیه، ریشه‌کنی فلج اطفال و موارد دیگر و روند اصلاح سازمان جهانی بهداشت از سوی کشورهای مختلف پذیرفته شد.

•  دیگر موضوعات و رویدادهای مهم بهداشتی و پزشکی در سال ۱۳۹۱ به طور فهرست‌وار عبارتند از:

- مقابله با بی‌توجهی و سهل‌انگاری در مورد مبتلایان به اختلالات روانی.

- ارائه اولین دستورالعمل کارآمد برای استفاده از داروهای ایدز برای افرادی که تست ایدز در آنها منفی است اما با وجود سالم بودن در معرض خطر ابتلا به این عفونت هستند.

- تلاش برای توقف شیوع ابولا در اوگاندا.

- پیشرفت جهانی در زمینه کاهش نرخ جهانی مرگ و میر کودکان.

- ارائه اطلس سلامت و تغییرات جوی.

- موافقت کشورها در زمینه ارائه چارچوبی برای کنترل بیماری‌های غیرواگیر.

- توافق بر سر یک معاهده بین‌المللی جدید در جهت مبارزه با تجارت غیر قانونی محصولات دخانی.

در سال ۱۳۹۱ شمسی همچنین خبر تولید ترکیبات دارویی مختلفی برای مقابله با انواع بیماری‌های خطرناک منتشر شد که از جمله آنها می‌توان به تولید داروی جدید برای درمان سرطان پیشرفته پروستات، تولید آنتی اکسیدان جدید برای مقابله با اختلالات چشمی و استفاده از هورمون گیاهی برای درمان آنفلوآنزا اشاره کرد .

●    مهم‌ترین رویدادهای علوم پزشکی در سال ۱۳۹۱ در سطح جهان

سال ۱۳۹۱ یادآوری لحظات بزرگی در دنیای علوم و مخصوصا علم پزشکی بوده است . که یادآوری مهمترین اخبار حوزه علوم پزشکی در سال ۱۳۹۱ در سطح ایران و جهان خالی از لطف نیست :

- سلولهای بنیادی در تخمدان انسان شناسایی شد که نشان‌دهنده تولید تخمکهای جدید در طول زندگی یک زن است. این یافته‌ها می‌تواند در آینده درمانهای لقاح خارج رحمی را ارتقا بخشد.

- مرکز سرن اعلام کرد که نتایج تکان‌دهنده سال گذشته در مورد امکان سفر سریعتر نوترینوها نسبت به سرعت نور احتمالا در اثر یک کابل فیبر نوری معیوب بوده است.

- زیست‌شناسان سنتزی دریافتند که شش مولکول دیگر بجز دی‌ان‌ای می‌توانند اطلاعات ژنتیکی را ذخیره و منتقل کنند.

- فیزیکدانان ذرات در پی کشف احتمالی ذره گریزان بوزون هیگز توسط دانشمندان مرکز سرن تیتر تمام اخبار جهان را به خود اختصاص دادند. این ذره گریزان که بنظر می‌رسد جرم تمام ذرات ابتدایی را تامین کرده، با بررسی ضایعات چندین تریلیون برخورد بین ذرات پروتون در آشکارسازهای اطلس و CMS در برخورددهنده بزرگ هادرونی شناسایی شد. این کشف ۵۰ سال پس از پیش‌بینی وجود این ذره توسط پیتر هیگز بدست آمده است.

- کاوشگر کنجکاوی ناسا در یکی از جاه‌طلبانه‌ترین و پیچیده‌ترین فرودهای فضایی تاکنون در سطح مریخ قرار گرفت. و به نتایجی جالب در رابطه با احتمال وجود حیات در کره مریخ دست یافت. اولین تحلیل از خاک مریخ توسط کاوشگر کنجکاوی نشانگر یک ترکیب کربنی اسرارآمیز بود. و سپس نشانه های وجود یخ و حیات اولیه در مریخ کشف شد .

- یخ قطب شمال تا کمترین سطح آن در تاریخ کاهش یافت و اگر این کاهش ادامه داشته باشد، تا دهه ۲۰۵۰ تابستانهای قطب می‌تواند برای اولین بار در سه میلیون سال گذشته بدون یخ باشد.

- توفان سندی به ساحل شرق آمریکا اصابت کرده که منجر به ویرانی و قطع برق گسترده و فرو رفتن بخشهای عظیمی از شهر نیویورک در آب شد. اخبار رسیده نشان می دهد که جهان در سال ۱۳۹۲ با بدتر شدن تغییرات آب‌وهوایی با سیلها و افزایش دمای بیشتر روبرو خواهد شد.

●    مهم‌ترین رویدادهای علوم پزشکی در سال ۱۳۹۱ در کشور ایران :

براساس رتبه بندی جهانی کشور ایران در ۱۰ سال گذشته از رتبه ۵۱ به رتبه ۲۶ پزشکی در دنیا صعود کرده است که این نشان دهنده روند صعودی کشورمان در علم پزشکی است.

-   موفقیت پزشکان ایرانی در انجام جراحی های بزرگ

- جراحی موفقیت آمیز قلب جنین در رحم مادر از افتخارات غرور آفرین پزشکان و متخصصان ایرانی در سال ۹۱ بود که در این عمل جراحی پزشکان ایرانی موفق شدند قلب یک جنین هفت ماهه را در درون رحم مادر جراحی کنند .این جنین دارای تنگی شدید دریچه قلب بود، از این رو قلب وی باید تا قبل از ۲۷ تا ۲۹ هفتگی جنینی جراحی می شد.

پزشکان پس از تشخیص این بیماری، با استفاده از روش سونوگرافی، سوزنی را از راه شکم مادر وارد محوطه رشد جنین کردند و از سر این سوزن بالونی را وارد دریچه قلب جنین کرده و با استفاده از این بالون تنگی شدید دریچه قلب جنین را رفع کردند.

-   انجام عمل موفقیت آمیز جایگزینی بخشی از روده بزرگ به جای مری

با تلاش متخصصان گروه جراحی قفسه سینه دانشگاه علوم پزشکی مشهد عمل جایگزینی بخشی از روده بزرگ به جای مری با موفقیت انجام شد.

این عمل بر روی یک بیمار ۵۶ ساله انجام شد . این بیمار سه سال قبل به دلیل سرطان مری تحت شیمی درمانی و جراحی قرار گرفته و دچار عود مجدد در باقیمانده معده در قفسه سینه شده بود. حال این بیمار با این جراحی موفقیت آمیز روبه بهبودی است .

-  انجام نخستین پیوند دست در خاورمیانه توسط پزشکان ایرانی

این پیوند دست در بیمارستان فوق تخصصی جراحی پلاستیک ۱۵ خرداد وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با موفقیت انجام شد.

تیم پزشکی پس از شش ساعت عمل جراحی اعلام کرد که شریان ها، عصب و سایر نسوج دست را پیوند زده و این عمل موفقیت آمیز بوده است.

-   عمل جراحی مایوتومی مری به روش لاپاروسکوپیک در کودکان

امسال نخستین عمل جراحی مایوتومی مری به روش لاپاروسکوپیک در کودکان در بیمارستان میلاد تهران با موفقیت انجام شد. این عمل جراحی از جدید ترین روش های درمانی است .

هم اکنون در ۲۵ استان کشور مرکز جراحی قلب وجود دارد که در هشت مرکز آن پیوند قلب انجام می شود . ایران هم اکنون جزو ۱۰ کشور برتر جهان در زمینه عمل قلب است .

-   ساخت و تولید داروهای جدید

با توجه به پیشرفت های ایجاد شده در صنعت داروسازی کشور، برای اولین بار در تاریخ داروسازی ایران، داروهای نو ترکیبی همچون سینووکس (برای بیماران ام اس )، اینترفرون بتا، گاما و آلفا ( برای بیماران خاص ) و اینترفرون پگنیله ( برای مبتلایان به هپاتیتc ) توسط متخصصان داخلی ساخته و وارد بازار شده است.

در واقع ساخت نخستین داروی نو ترکیب انسانی به نام گاما اینترفرون ( گاما ایمونکس) سرآغاز ورود ایران به عرصه تولید داروهای نوترکیب به عنوان سومین کشور تولیدکننده این دارو پس از آلمان و آمریکاست وبدین ترتیب ایران قادر خواهد بود به تولید صنعتی این دارو در سطح بین المللی برسد و انحصار تولید این دارو را بشکند .

-   تولید داروی ایرانی برای پیشگیری و بهبود بیماری ایدز

این دارو نیز حاصل تلاش محققان ایرانی است. این دارو سیستم دفاعی بدن فرد مبتلا را در برابر عوارض عفونی بیماری ایدز تقویت می کند.

-    ساخت نوعی ترکیب دارویی گیاهی برای درمان ام اس

محققان ایرانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز نوعی ترکیب دارویی گیاهی برای درمان بیماری ام .اس (M .S) ساختند. این مکمل گیاهی به صورت شربت و از روغن گیاهان خاصی تهیه شده است .استفاده از این ترکیب دارویی برای بیماران ام اس بی خطر است و عوارضی جانبی به همراه ندارد .

-    ساخت داروی ضد سرطان «تاکسوتئر»

این دارو توسط محققان پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی دانشگاه شهید بهشتی در مقیاس آزمایشگاهی تولید شد.

دوسه تاکسل ( با نام تجاری تاکسوتنر) یکی از پرمصرف ترین، گران قیمت ترین و پرکاربردترین داروهای مورد استفاده در کنترل و درمان سرطان هایی نظیر تخمدان، پروستات، سینه و ریه است.در حال حاضر مواد اولیه این دارو در کشورهای فرانسه، سوئیس وآمریکا تولید می شود.

-   رونمایی از چهار ماده اولیه دارویی در دانشگاه علوم پزشکی تهران

رونمایی از این چهار ماده دارویی نیز موفقیتی بزرگ برای کشور به شمار می آید. این چهار ماده اولیه دارویی شامل بوسنتان برای ساخت داروهای جدید فشار خون و ریوی است .

انوکساپارین برای ساخت داروهای درمان مشکلات انعقادی ، ارلوتین و گرانیست برای ساخت داروهای شیمی درمانی است.

-   رونمایی از هشت داروی بیولوژیک راهبردی (نوترکیب جدید) وهشت کیت آزمایشگاهی

این داروها برای درمان سرطان سینه، پروستات، بیماری های خونی و نازایی کاربرد دارد.

-   ساخت و تولید نخستین نانوداروی تزریقی ضدسرطان خاورمیانه

این نانو دارو با نام تجاری سینا دوکسوزوم یکی از اقدامات مهم محققان کشورمان درسال جاری بوده است . این نانو دارو نوعی آنتی بیوتیک قابل استفاده در انواع سرطان ناحیه شکمی است.

سینا دوکسوزوم مشابه داروی خارجی داکسیل داروی شیمی درمانی تزریقی است که هم اکنون تولید این دارو در انحصار یک شرکت آمریکایی است .

-  ابداع روش های جدید درمانی در کشور

پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای نخستین بار در کشور دستگاه انتقال انواع مایعات درعمل های جراحی بسته و باز اورولوژی ساخت .

در عمل های اورولوژی به روش بسته ، به منظور افزایش دید جراح و رقیق شدن خونریزی ها ،مایعی باید در مسیر جراحی تزریق شود که این اقدام با فشار دستی و به وسیله سرم نمکی توسط کمک جراح انجام می شد ولی با استفاده از این دستگاه جدید ، امکان تزریق مایعات به صورت خودکار و با توجه به پارامترهای مشخص امکان پذیر شده است.

-  راه اندازی دستگاهی دقیق برای تشخیص سرطان در کشور

امسال با راه اندازی دستگاه پت سی تی در بیمارستان مسیح دانشوری، ایران به دستگاهی دقیق برای تشخیص سرطان مجهز شد.

تا قبل از این بسیاری از بیماران برای تشخیص سرطان به خارج از کشور اعزام و متحمل هزینه های گزافی می شدند .

-  ارایه روشی نوین برای درمان بدخیمی های چشمی

امسال محققان ایرانی برای نخستین بار در کشور روش نوینی برای درمان بدخیمی های سطح چشم ارایه کردند. در حال حاضر ضایعات بدخیم ملتحمه از بیماری های نسبتا شایع چشم در کشوراست . هم اکنون با استفاده از قطره « اینترفرون آلفا ۲ بی » در بیمارستان خاتم الانبیا (ص) به درمان بدخیمی سطح چشم، بدون عمل جراحی اقدام می شود .

-   تولید دهان شویه از عصاره گل محمدی

پژوهشگران ایرانی از عصاره گل محمدی ، دهان شویه ای تولید کردند که در التیام آفت دهانی بسیار موثر است .بر اساس تحقیقات انجام شده مصرف این دهان شویه در کوتاه مدت موجب ترمیم زخم های ناشی از آفت دهانی و کاهش درد و سوزش آن می شود .

-  موفقیت در ساخت تجهیزات پیشرفته پزشکی

ساخت دستگاه سامانه راهبری جراحی هوشمند یکی دیگر از موفقیت های ایران در تولید تجهیزات پزشکی است . سامانه راهبری جراحی هوشمند به جراح کمک می کند تا در حین عمل جراحی موقعیت ابزار خود را با دقت بسیار بالا روی نقاط آناتومیکی بدن مشاهده کند. به این ترتیب این سامانه می تواند نقش مهمی در افزایش دقت و کیفیت عمل های جراحی پیچیده و خطرناک ایفا کند .

-   ساخت دستگاه ثابت کننده قلب (اختاپوس) در ایران

متخصصان ایرانی امسال دستگاه ثابت کننده قلب (اختاپوس) را در کشور ساختند و بدین ترتیب انحصار ساخت این دستگاه در جهان شکسته شد. دستگاه ثابت کننده قلب که در عمل های جراحی کرونر قلب، کاربرد زیادی دارد تاکنون تنها در کشور آمریکا ساخته می شد.

الکساندر فلمینگ کاشف پنی‌سیلین

بهمن ۲۰, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع: : تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

الکساندر فلمینگ ( Sir Alexander Fleming )‏ ‏کاشف پنی‌سیلین است.  او در سال ۱۹۴۵ موفق به دریافت جایزه نوبل پزشکی شد.الکساندر فلمینگ کاشف پنی‌سیلین در سال ۱۸۸۱ در «لاچفیلد» اسکاتلند زاده شد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  وی از مدرسهٔ پزشکی بیمارستان «سنت‌مری» لندن فارغ‌التحصیل شد و پس از پایان تحصیلات به تحقیق و بررسی در زمینهٔ ایمنی‌شناسی و مصونیت‌ها پرداخت. سپس به عنوان پزشک نظامی در جنگ جهانی اول زخم‌های عفونی را مورد مطالعه قرار داد و متوجه شد که اغلب مواد ضد عفونی کننده خیلی بیش از آنکه میکروب‌ها را از پای درآورند سلول‌های بدن را از بین می‌برند.

به این ترتیب فلمینگ به ضرورت وجود ماده‌ای که بتواند بدون آسیب زدن به سلول‌های سالم باکتری را از بین ببرد، پی برد.

پس از جنگ فلمینگ به بیمارستان سنت مری بازگشت و به کار تحقیق خود مشغول شد. در سال ۱۹۲۲ ماده‌ای را کشف کرد که آن را «لیسوزیم» نامید. لیسوزیم، آنزیمی است که در بدن انسان تولید می‌شود و در ترکیبات مخاط و اشک وجود دارد، به سلول‌های بدن آسیب نمی‌رساند. این ماده اگرچه برخی از میکرب‌ها را از بین می‌برد ولی در برابر میکرب‌های خاصّی که به انسان آسیب می‌رساند بی اثر است. این کشف با وجود جالب بودن از اهمیت چندانی برخوردار نبود.

الکساندر فلمینگ در سال ۱۸۸۱ در روستای آیرشایراسکاتلند به دنیا آمد. وقتی هفت ساله بود پدرش درگذشت و مسئولیت اداره مزرعه و تربیت چهار فرزند تنی و چند فرزند ناتنی به دوش مادر الکساندر افتاد. وقتی الکساندر  پنج ساله بود، پیاده به مدرسه ای در ۵/۱ کیلومتری می رفت و وقتی دهساله شد، مجبور بود فاصله  ۵/۶ کیلومتری خانه تا مدرسه را پیاده طی کند. هنگامی که به دوازده سالگی رسید مدرسه اش بیش از ۲۵ کیلومتر با خانه فاصله داشت، بنابراین در آکادمی کیلمارناک اقامت گزید. با این حال مجبور بود در تعطیلات آخر هفته حدود ۲۰ کیلومتر راه رفت و برگشت از ایستگاه قطار تا منزل را طی کند. پس از یک سال و نیم اقامت در کیلمارناک به لندن پیش برادرش رفت و تحصیلات خود را در پلی تکنیک ادامه داد. اما این دوران دیری نپایید، چون الکساندر توان مالی تحصیل در آنجا را نداشت. فلمینگ  شانزده ساله در یک شرکت کشتیرانی استخدام شد و کمی از وقت خود را با نیروهای داوطلب اسکاتلندی مقیم لندن گذراند. او در تیم واترپولوی این گروه بازی می کرد، و یک بار با تیمی از بیمارستان سن مری، وابسته به دانشگاه لندن، مسابقه داد.

چند سال بعد ارث مختصری به او رسید و برادرش او را تشویق کرد تا وارد دانشکده پزشکی شود. در لندن دوازده  دانشکده پزشکی بود، که فلمینگ از هیچ کدامشان شناختی نداشت- جز یکی که بیمارستان سن مری وابسته به آن بود و تنها چیزی که می دانست این بود که یک تیم واترپولو دارد، و به همین دلیل به آنجا رفت. در همان هنگام بود که المرات رایت به عنوان مدرس باکتری شناسی در آن دانشکده مشغول به کار شد. فلمینگ در ابتدا تصمیم داشت جراح شود، اما پس از فارغ التحصیلی، شغلی در آزمایشگاهی که در آن موقع المرات رایت سرپرستی آن را به عهده داشت به او پیشنهاد شد؛ فلمینگ تا پایان عمر خود را در آن آزمایشگاه گذراند و در سال ۱۹۲۹ استاد باکتری شناسی شد.

طی جنگ جهانی اول فلمینگ و رایت به فرانسه اعزام شدند تا به معالجه سربازان زخمی بپردازند. آن زمان پزشکان برای درمان جراحت های جنگی از مواد ضد عفونی کننده استفاده می کردند. اما فلمینگ متوجه شد که فنل ( یا اسید کربولیک که رایجترین ماده ضد عفونی کننده آن زمان بود) بیشتر ضرر دارد تا فایده، چون گویچه های سفید خون را سریع تر از باکتری ها نابود می کند. فلمینگ می دانست که این اثر زیانمند است چون گویچه های سفید ، مدافعان طبیعی بدن در برابر باکتری ها هستند.

بخت یاری :

در سال ۱۹۲۲ فلمینگ برحسب تصادف میکروب کشی کشف کرد که باکتری ها را از بین می برد، اما بر گویچه های سفید اثری نمی گذاشت. هنگامی که فلمینگ دچار زکام شد، از ترشحات بینی خود کشتی تهیه کرد. همچنان که ظرف کشت را که پر از باکتری های زرد رنگ بود بررسی کرد، اشکی از چشمش به درون ظرف افتاد. روز بعد وقتی کشت را مورد مطالعه قرار داد، در قسمتی که اشک ریخته بود فضای شفافی دید. کنجکاوی و تیزبینی اش او را به نتیجه صحیح راهنمایی کرد. در اشک ماده ای بود که باعث تخریب سریع ( لیز) باکتری ها می شد، اما به بافت انسان آسیبی نمی رساند. او این آنزیم ضد میکروبی اشک را   لیزوزیم نامید. معلوم شد که این آنزیم اهمیت کاربردی چندانی ندارد، چون میکروب هایی که لیزوزیم از بین می برد نسبتاً بی ضرر هستند، اما چنان که خواهیم دید، این اکتشاف مقدمه ضروری کشف پنی سیلین بود.

کشف پنی سیلین:

در سال ۱۹۲۸ فلمینگ کشف بزرگ خود را به انجام رساند. یکی از ظروف حاوی کشت باکتری «استافیلوکوک» در معرض هوا قرار گرفت که در نتیجه برخی قسمت‌های آن از کپک پوشیده شده.

فلمینگ متوجه شد در آن قسمت‌هایی که در نتیجه برخی قسمت‌هایی که کپک نفوذ کرده است باکتری به کلّی از بین رفته‌اند.

او به این نتیجه رسید ماده‌ای که کپک تولید می‌کند پادزهر باکتری استافیلوکوک است. وی توانست نشان دهد که ماده مزبور از رشد بسیاری از انواع باکتری مضر برای انسان جلوگیری می:ند.

این ماده که فلمینگ آن را به خاطر عامل تولیدکنندهٔ آن (پنی سیلیوم نوتانیوم) پنی سیلین نامید، برای انسان و حیوان زیان‌آور نبود. حاصل کار فلمینگ در سال ۱۹۲۹ منتشر شد. ولی توجه چندانی را جلب نکرد.

فلمینگ دریافته بود که پنی‌سیلین استفاده‌های پزشکی بسیار مهمی می‌تواند داشته‌باشد. امّا به هرحال او نتوانست تکنیکی را برای تصفیه و پالایش پنی‌سیلین ارائه کند و این داروی اعجاب انگیز تا ده سال بعد بدون استفاده باقی‌ماند.

چگونه فلمینگ پنسیلین را کشف کرد ؟

در تابستان سال ۱۹۲۸ فلمینگ مشغول تحقیق درباره آنفلوانزا بود. ضمن انجام کارهای معمول آزمایشگاهی که می بایست کشت های باکتریایی را که در ظرفهای پهن در پوش دار رشد کرده بودند زیر میکروسکوپ بررسی کند، متوجه شد که در یکی از ظرف ها ناحیه شفافی به وجود آمده است.

تحقیقات بیشتر نشان داد که ناحیه شفاف در اطراف نقطه ای بود که ظاهراً وقتی سرپوش ظرف گذاشته نشده بود، تکه ای کپک به درون آن افتاده بود.

فلمینگ با به خاطر آوردن تجربیاتش در زمینه لیزوزیم، نتیجه گرفت که کپک چیزی تولید می کرد که باعث مرگ باکتری های استافیلوکوک در ظرف کشت شده بود. فلمینگ تعریف کرد:

اگر تجربیات قبلی ام درباره لیزوزیم نبود چه بسا مانند کاری که بسیاری از باکتری شناسان دیگر قبلاً کرده بودند ظرف را به دور می انداختم. به احتمال زیاد برخی از باکتری شناسان هم متوجه تغییراتی مشابه آنچه من دیدم شده بودم، اما چون علاقه ای به مواد ضد باکتریایی طبیعی وجود نداشت، کشتها را به دور اندخته بودند. من به جای آنکه مطابق رسم زمانه کشتهای آلوده را دور بیندازم، تحقیقاتی انجام دادم.

فلمینگ کپک را جدا کرد و آن را به عنوان یکی از اعضای جنس پنی سیلیوم شناخت، و ماده آنتی بیوتیکی را که تولید می کرد پنی سیلین نامید. بعدها گفت: هزاران کپک مختلف وجود دارد و هزاران باکتری مختلف، و این که بخت ، کپک را در لحظه مناسب در نقطه مناسب بگذارد مثل برنده شدن در مسابقه بخت آزمایی بود.

ذکر هزاران باکتری مختلف آن قدر هم بی مورد نبود، چون گرچه پنی سیلین برای باکتریهای متعددی، ازجمله استافیلوکوک، مرگبار است، اما بر برخی از انواع دیگر باکتری ها اثری ندارد. خوشبختانه باکتری هایی که پنی سیلین از بین می برد، سبب بسیاری از عفونت های شایع و خطرناک در انسان هستند.

البته در سال ۱۹۲۸ استفاده از کپک برای مقابله با عفونت ، ابتکار کاملاً نوظهوری نبود. لویی پاستور و همکارش ژ. ف. ژوبر در سال ۱۸۷۷ نشان داده بودند که گاه میکروبی از رشد میکروبی دیگر جلوگیری می کند. نوشته اند که درعهد باستان مصریان و رومیان از کپک نان استفاده می کردند، اما هزاران کپک مختلف بر نان می رویند که تنها چند نوع آنها چیزی تولید می کنند که با عفونت مقابله کند. قاعدتاً فلمینگ هم از این مسئله مطلع بود و به همین سبب در می یابیم که چرا شگفت زده شد.

فلمینگ در ادامه نشان داد که پنی سیلین برای جانوران سمی نیست و به یاخته های بدن آسیبی نمی رساند:

همین سمی نبودن پنی سیلین برای گویچه های سفید بود که باعث شد متقاعد شوم روزی به عنوان ماده ای دارویی شناخته خواهد شد.

وقتی پنی سیلین خام در خون انسان آزمایش می شد، رشد استافیلوکوکها را در رقت ۱ در ۱۰۰۰ کاملاً مهار کرد، اما اثر سمی آن بر گویچه های سفید چیزی بیش از محیط کشت اولیه نبود. آن را به جانوران نیز تزریق کردم، و ظاهراً هیچ اثر سمی نداشت. چند آزمایش ابتدایی بربیماران نتایج مطلوبی داد اما اتفاق معجزه آسایی نیفتاد، و فهمیدم که باید آن را غلیظ می کردیم . سعی می کنیم پنی سیلین را تغلیظ کنیم اما دریافتیم که پنی سیلین به سرعت خراب می شود، و روشهای نسبتاً ساده ما فایده ای نداشتند.

یک شکست:

در همین هنگام موفقیت چشمگیر سولفانیل آمید باعث شده بود که شیمی درمانی توجه همگان را به خود جلب کند . همکاری هرولد ریستریک و فلمینگ برای جدا سازی و تغلیظ پنی سیلین با شکست مواجه شد، و تا چندین سال بعد دیگر کار مهمی درباره پنی سیلین انجام نگرفت.

در اواخر دهه ۱۹۳۰ هاوارد و. فلوری استاد آسیب شناسی دانشگاه آکسفورد همکاری پژوهشی خود را با ارنست بوریس چین ، زیست شیمیدان پناهنده یهودی که از آلمان هیتلری گریخته بود و به سفارش فلوری به آکسفورد آمده بود، آغاز کرد. آن دو تحقیق درباره لیزوزیم، همان آنزیم ضد باکتریایی که فلمینگ کشف کرده بود، و نیز دیگر مواد ضد باکتریایی طبیعی را شروع کردند.

چندی نگذشت که پژوهش های آنان بر پنی سیلین که به نظر آنان امید بخش ترین این عوامل بود متمرکز شد.

گروه آکسفورد با بهره گیری از روشهای پیچیده شیمیایی برای جداسازی و تغلیظ، که امکانات آن در آکسفورد وجود داشت و فلوری و چین با آن آشنا بودند، اما فلمینگ در سن مری نه با آنها آشنایی داشت و نه بدانها دسترسی، موفق شدند پنی سیلین را آن قدر تغلیظ و تصفیه کنند که خواص درمانی آن را ابتدا در مقابله با عفونت های تجربی در موش و بعداً در افراد بیماری که از عفونت های استافیلوکوکی و دیگر آلودگی های خطرناک رنج می بردند، به اثبات رسانند .

به سبب ضرورت بهره گیری سریع از توانایی پنی سیلین در مقابله با بیماری ها و درمان زخمهای نظامیان جنگ جهانی دوم، تولید آن در مقیاس گسترده، هم در انگلستان و هم در ایالات متحده، از اولویت های اول بود. فلوری به آمریکا رفت تا روشهای استخراج و تولید پنی سیلین در انگلستان را شرح دهد، و شیمیدانان دو سوی اقیانوس اطلس به طور خستگی ناپذیری کار کردند تا ساختار شیمیایی پنی سیلین را تعیین کنند و از راه تخمیر یا تولید آزمایشگاهی آن را به دست آورند. این مولکول پیچیده و ناپایدار برای نخستین بار سالها پس از پایان جنگ به طور صناعی تهیه شد، اما پیشرفت در گسترش تولید آن از راه تخمیر در مدت جنگ به نحوی استثنایی سریع بود.

بخت یاری در تولید پنی سیلین:

همان طور که بخت یاری در کشف پنی سیلین نقش داشت، در این مرحله از تولید آن نیز وارد صحنه شد. وقتی فلوری به ایالات متحده رفت تا درباره تولید پنی سیلین در مقیاس وسیع تبادل نظر کند، از آزمایشگاه پژوهشی ناحیه شمال وابسته به وزارت کشاورزی ایالات متحده در پئوریای ایلینویز دیدن کرد.

مدتی بود که در این آزمایشگاه به دنبال کاربردی صنعتی برای محصول غلّه اضافی، و راه حلی برای مشکلی که در همین رابطه وجود داشت، یعنی دفع ماده چسبناکی که به عنوان یکی از فراورده های جانبی از فرایند آسیاب کردن ذرت به دست می آمد، جست و جو می کردند.

وقتی این ماده استخراج شده به محیط کشت پنی سیلین اضافه شد، بازدهی کپک مورد نظر را به طور نامنتظره ای ده برابر افزایش داد.

دومین کمکی که آزمایشگاه پئوریا کرد تهیه سویه بهتری از کپک مولّد پنی سیلین بود. صدها کپک از سرتاسر جهان جمع آوری و برای آزمایش به پئوریا فرستاده شدند.

شگفت آنکه بهترین کپک را یکی از زنان محلی به نام مری هانت فرستاد، که به دلیل علاقه اش به جست و جو برای کپک های جدید، مری کپکی لقب گرفته بود.

او از یکی از بازارهای میوه پئوریا یک طالبی آورد که کپکی با ظاهری قشنگ و طلایی روی آن بود. این سویه جدید کپک بازدهی پنی سیلین را دو برابر کرد، بنابراین ترکیب دو اکتشافی که در پئوریا صورت گرفت میزان بازدهی پنی سیلین را به ۲۰ برابر رساند.

چه کسی فکر می کرد پئوریا این قدر در تولید داروی معجزه آسایی که برحسب تصادف در لندن کشف شده بود، نقش پیدا کند؟

اشاره:

استفاده از پنی سیلین نه تنها جان هزاران نفر را طی جنگ جهانی نجات داد، بلکه عاملی شد تا برای کشف آنتی بیوتیک های دیگر، از جمله خانواده ای از ترکیبات مشابه شیمیایی پنی سیلین به نام سفالوسپورینها، پژوهش هایی انجام گیرد.

برخی از این آنتی بیوتیک های جدید در مبارزه با باکتری هایی که به پنی سیلین مقاوم اند مؤثر هستند .

فلمینگ، فلوری و چین جایزه نوبل در فیزیولوژی یا پزشکی را در سال ۱۹۴۵ مشترکاً بردند.

سرانجام در اواخر دهه ۱۹۳۰ دو محقق انگلیسی «هوارد والتر فلوری» و «ارنست بوریس چاین» به مقاله فلمینگ برخوردند.

آنها تجربه فلمینگ را تکرار کرده و ماده حاصله را روی حیوانات آزمایشگاهی تجربه کردند در سال ۱۹۴۱ پنی‌سیلین روی نمونه‌هایی از بیماران به کار برده شد. این آزمایش‌ها نشان داد که داری جدید به شکلی حیرت‌انگیز مؤثر و کارا می‌باشد.
هنگام دریافت جایزه نوبل

با ترغیب دولت‌های آمریکا و انگلیس شرکتهای داروسازی وارد فعالیت در این زمینه شده و سریعاً روش‌هایی را برای تولید مقادیر زیاد پنی‌سیلین ابداع کردند.

در آغاز پنی‌سیلین انحصاراً برای استفاده مصدومان جنگی نگهداری می‌شد ولی تا سال ۱۹۴۴ برای معالجه غیرنظامی‌ها در انگلیس و آمریکا در دسترس همگان قرار گرفت. با پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ استفاده از پنی‌سیلین در سراسر جهان معمول شد.

کشف پنی‌سیلین انگیزه‌ای برای جستجو و تحقیق برای یافتن سایر پادزیستها شد و آن تحقیقات منجر به کشف بسیاری از «داروهای معجزه‌گر » دیگر گردید. با وجود این پنی‌سیلین همچنان به عنوان پر مصرف ترین پادزیست باقی‌ماند.

یکی از دلایل ادامه تفوّق پنی‌سیلین آن است که این دارو علیه طیف وسیعی از موجودات ذره‌بینی آسیب رسان مؤثر است. از این دارو در درمان سفلیس، سوزاک، تب سرخ، دیفتری و همچنین برخی اشکال آرتریت، بُرُنشیت، مننژیت، مسمومیت خون، می‌شود. یکی دیگر از امتیازات پنی‌سیلین استعمال بی‌ضرر مقادیر زیاد آن است.

یک دُز ۵۰۰۰۰ واحدی پنی‌سیلین برای درمان برخی عفونت‌ها مؤثر است. امّا تزریق یکصد میلیون واحد پنی‌سیلین در روز بدون هیچ گونه مخاطره وعوارض جنبی تجویز می‌شود. البته برخی افراد نسبت به پنی‌سیلین حساسیت داردند ولی این دارو برای بیشتر مردم سلامتی و توانایی را به ارمغان می‌آورد.

فلمینگ بر روی یک تمبر فاروئی

از آنجا که پنی‌سیلین تاکنون جان میلیونها نفر را نجات داده و مطمئناً در آینده جان افراد بیشتری را نجات خواهد داد تنها معدود افرادی اهمیت کشف پنی‌سیلین را زیر سوال برده‌اند.

البته جایگاه واقعی و دقیق فلمینگ در این فهرست بستگی به این امر دارد که برای «فلوری» و چاین» چه اعتباری قائل شویم. من بر این باورم که تمام اعتبار این کار از آنِ فلمینگ است که کشف اصلی حاصل تحقیقات اوست. بدون او احتمالاً باید سال‌های زیادی می‌گذشت تا پنی‌سیلین کشف شود. همین که او نتایج کار خود را منتشر کرد دیگر از این که زود تکنیک و روش لازم برای تولید و پالایش پنی‌سیلین نیز ابداع می‌شود.

فلمینگ از ازدواج سعادتمند خود صاحب یک فرزند شد. در سال ۱۹۴۵ جایزه نوبل در پزشکی به طور مشترک به او و فلوری و چاین داده شد. فلمینگ در سال ۱۹۵۵ درگذشت.

پژوهشگران دارویی دوهزار ساله کشف کرده اند که هنوز سالم مانده است

دانشمندان ایتالیایی از درون لاشه یک کشتی غرق‌شده که متعلق به دست کم ۲۰۰۰ سال پیش است، دارویی مهم کشف کرده‌اند. پژوهشگران بعد از بررسی‌های خود به نتیجه رسیده‌اند که این دارو برای درمان ناراحتی‌های چشم به کار می‌رفته است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از دویچه وله ،  چنین کشف‌های مهمی زیاد پیش نمی‌آید. پژوهشگران به تازگی دارویی یافته‌اند که قدمتی بیش از۲۰۰۰ سال دارد. اما مهم‌تر این است که این دارو با وجود گذشت صدها سال سالم و قابل بررسی مانده است.

یک تیم تحقیقاتی به سرپرستی اریکا ریبکینی (Erika Ribechini)، کارشناس شیمی در دانشگاه پیزای ایتالیا بر معجونی خاکستری از مواد آلی و معدنی و محفوظ در ظرفی از جنس روی تحقیقاتی به عمل آورده است.

این ظرف در دل لاشه یک کشتی قدیمی کشف شد . این کشتی بیش از ۲ هزار سال پیش در آب‌های ساحل توسکانی ایتالیا غرق شده بود.

بقایای این کشتی در نزدیکی منطقه “رلیتو دل پوزینو” پیدا شد و به همین دلیل لاشه این کشتی “لاشه پوزینو” نام گرفته است.

ترکیب، شکل و تجزیه اجزای ماده مکشوف نشان می‌دهد که از این ماده به عنوان دارویی شفابخش برای چشم استفاده می‌شده است.

ریبکینی می‌گوید، از این دارو که به صورت ماده‌ای تکه‌تکه پیدا شده، به صورت مستقیم روی پلک‌ها استفاده می‌شد.

اجزای ترکیب شفابخش

تحقیق روی اجزای شیمیایی، معدنی و گیاهی این دارو نشان می‌دهد که در ترکیب دارو به طور عمده فلز روی به کار رفته است.

داروی مورد تحقیق ۴ سانتی‌متر قطر و یک سانتی‌متر ضخامت دارد و شامل اکسید آهن، نشاسته، موم زنبور عسل و صمغ کاج است.

در این داروی کهن اجزای گیاهی فراوانی یافت می‌شود. به موجب گزارش منتشره در نشریه علمی “پراسیدینگز”، متعلق به ‌آکادمی ملی علوم ‌آمریکا ذغال چوب، الیاف کتان، دانه‌های نشاسته، گرده درخت زیتون و شماری از دیگر گیاه‌ها از جمله اجزایی‌اند که در این دارو یافت شده‌اند.

بیش از نیمی از گرده‌های کشف شده در این دارو به گیاهانی تعلق دارد که پیش‌تر حشرات بر روی آن نشسته‌اند.

به همین دلیل دانشمندان گمان می‌کنند، وجود موم زنبور عسل در ترکیبات این دارو باعث شده که در آن گرده‌های گیاهی زیادی یافت شود. یعنی داروسازان دوران باستان به عمد از گرده گیاهان در این دارو استفاده نکرده‌اند، بلکه گرده گیاهان در اینجا ماده‌ای جانبی بوده است.

تاریخ ایدز از پیدایش تا کنون

دهه ۱۹۳۰محققان معتقدند که زمانی در دهه ۳۰ میلادی، در جمهوری دموکراتیک کنگو، برخی از کسانی که از گوشت شمپانزه‌ها تغذیه می‌کردند، در تماس با نوعی از ویروس نقص ایمنی میمونی (SIV) قرار گرفتند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از بی بی سی،  این ویروس سپس تبدیل به ویروس نقص ایمنی انسانی به نام “HIV-۱” شد که امروزه شایع‌ترین نوع ویروس ایدز در جهان به شمار می‌رود.

۱۹۵۹

۱۹۵۹ به علت ابتلا به بیماری ایدز جان خود را در کنگو از دست داده است. این نخستین و قدیمی‌ترین مورد مرگ شناخته شده در اثر ابتلا به این بیماری محسوب می‌شود.

دهه ۱۹۶۰نسخه دیگری از ویروس ایدز به نام “HIV-۲” که شیوع آن عمدتاً به غرب آفریقا محدود می‌شود، در دهه ۶۰ میلادی در اثر انتقال ویروس نقص ایمنی میمونی (SIV) از میمون “مانگابی” به انسان، در گینه بیسائو تعدادی را مبتلا کرد.

نتایج یک تحلیل ژنتیکی در سال ۲۰۰۳ نشان داد که ممکن است ویروس اچ‌آی‌وی نخستین بار در سال ۱۹۶۸ به ایالات متحده آمریکا رسیده باشد.

دهه ۱۹۷۰گسترش ویروس اچ‌آی‌وی به طور ناشناخته در آمریکا و سایر نقاط دنیا ادامه پیدا کرد و آغاز یک همه‌گیری جهانی را رقم زد.

۱۹۸۱مرکز “پیشگیری و کنترل بیماری” ایالات متحده آمریکا روز پنجم ژوئن در گزارش هفتگی خود، از ۵ مورد عفونت ریوی نادر در شهر لس‌آنجلس خبر داد. هر ۵ نفر مرد، جوان، همجنسگرا و همگی از پیشینه پزشکی سالمی برخوردار بودند. در آنها علایمی از عفونت‌های غیرمعمول دیگر هم مشاهده می‌شد که نشان می‌داد سیستم ایمنی بدن‌شان به درستی کار نمی‌کند. این نخستین گزارش رسمی از شیوع یک بیماری جدید بود که بعدها “ایدز” نام گرفت.

۱۹۸۲پژوهشگران مرکز “پیشگیری و کنترل بیماری” در آتلانتا اصطلاح “سندرم نقص ایمنی اکتسابی” یا همان ایدز (AIDS) را برای این بیماری به کار بردند.

تا پایان سال ۱۹۸۲، مواردی از ابتلا به بیماری ایدز در ۵ قاره جهان شناسایی شد. همچنین مشخص شد که یک بیماری که در آفریقا به عنوان “بیماری لاغری” شناخته می‌شد، در واقع شکلی از بیماری ایدز است.

۱۹۸۳ایدز در اروپا در حال گسترش بود. یک مورد ابتلا در مرد همجنسگرایی ثبت شد که به آمریکا سفر کرده بود و مورد دیگر در کسی که به آفریقای مرکزی در رفت و آمد بود.

تحقیقات در مورد شیوع ایدز در رواندا و زئیر و برخی دیگر از کشورهای آفریقایی آغاز شد.

۱۹۸۴با بهره‌گیری از تکنیک‌های تازه توسعه‌یافته، لوک مونتانیه در انستیتوی پاستور پاریس و رابرت گالو در انستیتوی ملی سرطان در واشنگتن، به طور جداگانه ویروس مولد ایدز را کشف کردند. این ویروس بعداً “ویروس نقص ایمنی انسانی” یا “HIV” نامیده شد.

مواردی از انتقال بیماری ایدز در اثر رابطه جنسی میان دو جنس مخالف نمایان شد.

۱۹۸۵نخستین کنفرانس بین‌المللی ایدز در آتلانتا برگزار شد.

به دنبال کشف ویروس اچ‌آی‌وی در سال قبل، اداره مواد غذایی و دارویی ایالات متحده آمریکا (FDA) مجوز نخستین تست شناسایی این ویروس را صادر کرد.

راک هادسن، هنرپیشه معروف آمریکایی، نخستین چهره معروفی بود که در اثر ابتلا به ایدز درگذشت.

بررسی بانک‌های خونی آمریکا برای اطمینان از آلوده نبودن آنها به ویروس ایدز آغاز شد.

۱۹۸۶نخستین موارد ابتلا به اچ‌آی‌وی در روسیه و هند گزارش شد.

۱۹۸۷نخستین داروی رِترو – ویروسی به نام “زیدووُدین” (AZT) پس از کسب موفقیت در آزمایش‌های اولیه، برای درمان در اختیار مبتلایان به اچ‌آی‌وی قرار گرفت. این دارو می‌تواند تکثیر ویروس اچ‌آی‌وی را درون سلول‌های انسانی متوقف کند و موجب کند شدن توسعه بیماری ایدز در مبتلایان و به تعویق افتادن مرگ آنها شود.

رونالد ریگان نخستین سخنرانی خود را درباره ایدز برگزار کرد.

آمریکا مهاجرت مبتلایان به اچ‌آی‌وی را به این کشور ممنوع کرد.

تا پایان سال ۱۹۸۷، در آمریکا ۱۶ هزار و ۹۰۸ نفر در اثر ابتلا به ایدز جان خود را از دست دادند. تا این زمان، سازمان جهانی بهداشت (WHO) کل موارد ابتلا به بیماری ایدز در جهان را ۷۱ هزار و ۷۵۱ نفر و تعداد کل مبتلایان به این بیماری را در آمریکا ۴۷ هزار و ۲۲ نفر گزارش کرده بود.

سازمان جهانی بهداشت با این تخمین که ممکن است ۵ تا ۱۰ میلیون نفر در سراسر جهان به ویروس اچ‌آی‌وی مبتلا باشند، “برنامه جهانی ایدز” خود را راه‌اندازی کرد که بعدها جای خود را به “برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای مقابله با ایدز” (UNAIDS) داد.

۱۹۸۸سازمان جهانی بهداشت نخستین روز از ماه دسامبر را به عنوان “روز جهانی ایدز” نامگذاری کرد.

۱۹۹۱روبان قرمز به عنوان یک نماد بین‌المللی برای بالابردن توجه و آگاهی در مورد ایدز معرفی شد.

۱۹۹۲ایدز در آمریکا به بزرگ‌ترین عامل مرگ مردان ۲۴ تا ۴۴ ساله تبدیل شد.

نخستین درمان دارویی ترکیبی برای اچ‌آی‌وی معرفی شد. اداره مواد غذایی و دارویی آمریکا استفاده از “ddC” را همراه با داروی AZT تأیید کرد. داروی جدید نیز از تکثیر اچ‌آی‌وی جلوگیری می‌کرد و مصرف توأم آن با AZT، علاوه بر تأثیر بیشتر، روند مقاومت دارویی را نیز در میان مبتلایان کاهش می‌داد.

۱۹۹۳مرکز “پیشگیری و کنترل بیماری” آمریکا تبلیغات تلویزیونی کاندوم را راه‌اندازی کرد.

۱۹۹۴استفاده از داروی AZT برای کاهش انتقال اچ‌آی‌وی از مادران باردار به جنین، در آمریکا توصیه شد. یک تحقیق نشان داد که این دارو می‌تواند میزان انتقال ویروس از مادر به جنین را به ۸ درصد کاهش دهد.

پس از گذشت بیش از ۱۲ سال از کشف ایدز، دولت آمریکا نخستین کمپین رسانه‌ای ملی را برای تشویق استفاده از کاندوم راه‌اندازی کرد.

۱۹۹۵داروی جدیدی به نام “ساکوئیناویر” برای درمان مبتلایان به ویروس اچ‌آی‌وی در دسترس قرار گرفت. این دارو شکل‌گیری ویروس‌های کامل جدید را در بدن متوقف می‌کرد و باعث می‌شد که روند آلوده‌شدن سلول‌های جدید در بدن از کار بیافتد. معرفی این داروی تازه که قوی‌تر از داروهای پیشین عمل می‌کرد، سرآغاز راه‌اندازی درمانِ ترکیبی تازه‌ای بود که “درمان ضد رِترو – ویروسی بسیار موثر” (HAART) نام گرفت.

تا این زمان، یک میلیون مورد ابتلا به ایدز به سازمان جهانی بهداشت گزارش شده بود و از آغاز همه‌گیری این بیماری در جهان، ۱۹ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در دنیا به ویروس اچ‌آی‌وی مبتلا شده بودند.

۱۹۹۶برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای مقابله با ایدز (UNAIDS) پایه‌گذاری شد.

برای سرعت بخشیدن به ساخت واکسنی برای اچ‌آی‌وی، یک سازمان غیرانتفاعی به نام “IAVA” در نیویورک شروع به کار کرد.

گزارش‌ها نشان داد که ۹۰ درصد کل مبتلایان به اچ‌آی‌وی در این زمان، در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند.

۱۹۹۷در نتیجه به‌کارگیری درمان “HAART”، میزان مرگ و میر سالانه ناشی از ایدز در آمریکا برای نخستین بار کاهش قابل توجهی پیدا کرد.

سازمان ملل متحد اعلام کرد ۴۰ میلیون کودک در جهان ممکن است تا سال ۲۰۱۰ میلادی، یکی از والدین خود یا هر دوی آنها را به علت ابتلا به ایدز از دست بدهند.

۱۹۹۸نخستین آزمایش تمام و کمال برای یک واکسن ضد اچ‌آی‌وی در آمریکا آغاز شد.

دو گروه از محققان شروع به توسعه واکسن‌هایی کردند که انواع اچ‌آی‌وی شایع در منطقه جنوب صحرا در آفریقا را هدف قرار می‌داد.

یک نوع اچ‌آی‌وی مقاوم به تمام داروهای موجود در بازار (که مانع از تکثیر ویروس در بدن می‌شدند) در سانفرانسیسکو شناسایی شد. همچنین برخی عوارض جانبی مصرف داروهای ضد اچ‌آی‌وی، مانند ناراحتی‌های قلبی گزارش شد.

۱۹۹۹ادوارد هوپر با انتشار کتابی با عنوان “رودخانه”، مدعی شد که برخی پزشکان با آزمایش یک واکسن ضدویروسی در آفریقا در دهه ۵۰ میلادی، به طور ناخواسته موجب آغاز روند همه‌گیری ایدز در جهان شده‌اند. این ادعا در سال ۲۰۰۱ توسط گروه بزرگی از محققان رد شد.

تا این زمان، ۳۳ میلیون مورد مبتلا به اچ‌آی‌وی و ۱۴ میلیون مرگ ناشی از ابتلا به ایدز در جهان ثبت شده بود.

ایدز به عنوان چهارمین قاتل بزرگ در جهان معرفی شد.

۲۰۰۰سیزدهمین کنفرانس بین‌المللی ایدز در دوربان آفریقای جنوبی برگزار شد. این نخستین بار بود که این کنفرانس در یک کشور در حال توسعه برگزار می‌شد.

۲۰۰۱یک شرکت هندی فروش داروهای گران ایدز را با قیمتی ارزان در آفریقا آغاز کرد. این حرکت موجب شد که برخی شرکت‌های دارویی دیگر نیز قیمت‌های‌شان را کاهش دهند.

کوفی عنان، دبیرکل سازمان ملل متحد، تأسیس “صندوق جهانی برای مقابله با اچ‌آی‌وی/ایدز، سل و مالاریا را پیشنهاد کرد.

ایدز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین عوامل مرگ و میر افراد ۱۵ تا ۵۹ ساله در جهان معرفی شد.

۲۰۰۳در این سال، ۵ میلیون ابتلای جدید به ایدز گزارش شد که بزرگ‌ترین میزان ابتلای سالانه از زمان شروع همه‌گیری این بیماری به شمار می‌رفت. در این سال، ۳ میلیون نفر در اثر ابتلا به ایدز جان خود را از دست دادند.

سازمان جهانی بهداشت از طرح خود برای ارائه خدمات درمانی به ۳ میلیون نفر مبتلا به ایدز در کشورهای در حال توسعه، تا سال ۲۰۰۵ خبر داد (اگرچه این هدف محقق نشد).

۲۰۰۴سازمان غیرانتفاعی “IAVA” که در زمینه تولید واکسن ایدز فعالیت می‌کرد، هشدار داد که جهان هنوز سال‌ها تا تولید یک واکسن موثر فاصله دارد. تا این زمان، کم‌‌تر از ۳ درصد کل بودجه اختصاص داده شده به ایدز، برای توسعه واکسن این بیماری صرف می‌شد.

آزمایش کرِم‌های واژینال که ممکن بود بتواند به عنوان سلاح نیرومندی علیه انتقال اچ‌آی‌وی عمل کند، آغاز شد. آزمایش‌هایی که روی جانوران صورت گرفت، نشان از موفقیت‌آمیز بودن این کرم‌ها در ۷۵ درصد موارد داشت.

در پی تحقیقاتی که روی جانوران انجام شد، دارویی تولید شد که می‌توانست از تماس محتوای ژنتیکی ویروس اچ‌آی‌وی با کروموزوم‌های انسانی جلوگیری کند. این دارو نویدبخش راه تازه‌ای برای مقابله با ویروس اچ‌آی‌وی بود؛ به ویژه در دوره‌ای که انواع “مقاوم به دارو” این ویروس رو به افزایش بود.

۲۰۰۵در این سال، حدود ۴۰ میلیون مبتلا به ایدز در جهان وجود داشت.

نوع بسیار مقاومی از اچ‌آی‌وی نسبت به داروهای موجود، در نیویورک شناسایی شد.

۲۰۰۷واکسن اچ‌آی‌وی شرکت “مِرک” نتوانست از آزمایش‌های بالینی با موفقیت گذر کند. با وجود این، کار بر روی انواع دیگری از واکسن‌ها برای مقابله با ایدز ادامه یافت.

سازمان جهانی بهداشت و برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای مقابله با ایدز (UNAIDS)، یک مشاوره‌ بین‌المللی را در سوییس با برگزار کردند تا تعیین کنند که آیا ختنه مردان را باید برای جلوگیری از انتقال اچ‌آی‌وی توصیه کرد یا نه. کارشناسانی که در این مشاوره حضور داشتند، بر اساس شواهد موجود در آن زمان (که قرار شد تکمیل شود) توصیه کردند که ختنه مردان می‌تواند در کاهش خطر ابتلای مردان به اچ‌آی‌وی در اثر تماس جنسی با جنس مخالف موثر باشد.

۲۰۰۸مرکز “پیشگیری و کنترل بیماری” آمریکا اعلام کرد که بررسی‌های دقیق‌تر و جدید نشان می‌دهد که وضع شیوع اچ‌آی‌وی در این کشور وخیم‌تر از چیزی است که تصور می‌شد.

موارد جدید ابتلا به اچ‌آی‌وی در میان مردانی که با همجنس خود رابطه جنسی داشتند، رو به افزایش نهاد.

لوک مونتانیه (Luc Montagnier) و فرانسواز بار-سینوسی (Francoise Barre-Sinoussi) برای کشف ویروس اچ‌آی‌وی کلیک برنده جایزه نوبل پزشکی شدند.

از ۳۳ میلیون مبتلا به اچ‌آی‌وی در این سال، ۳ میلیون نفر تحت درمان قرار داشتند.

برای نخستین بار، مرگ و میر ناشی از ایدز در جهان رو به کاهش نهاد.

۲۰۰۹محاسبات برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای مقابله با ایدز (UNAIDS) نشان داد که گسترش جهانی ایدز در سال ۱۹۹۶، با ۳ و نیم میلیون مورد ابتلای جدید، بیشترین رکورد را داشته است.

نظرسنجی‌ها نشان داد که آمریکایی‌ها دیگر ایدز را یک مشکل بزرگ تلقی نمی‌کنند.

۲۰۱۰باراک اوباما ممنوعیت مهاجرت مبتلایان به اچ‌آی‌وی به این کشور را که در زمان رونالد ریگان وضع شده بود، لغو کرد.

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد که ۳۴ میلیون مبتلا به اچ‌آی‌وی/ایدز در جهان زندگی می‌کنند که حدود ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر از آنها به تازگی در این سال مبتلا شده‌اند.

اعلام شد که به طور تقریبی، روزانه حدود ۷ هزار و ۴۰۰ نفر به اچ‌آی‌وی مبتلا می‌شوند و حدود ۵ هزار و ۵۰۰ نفر جان خود را در اثر بیماری‌های مرتبط با ایدز از دست می‌دهند.

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد که ایدز بزرگ‌ترین “قاتل عفونی” در جهان است و تاکنون حدود ۳۰ میلیون نفر جان خود را در اثر ابتلا به ایدز از دست داده‌اند. این سازمان تخمین زد که این بیماری به طور متوسط هر سال جان یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر را می‌گیرد.

آمار کودکان مبتلا به اچ‌آی‌وی/ایدز در جهان، در این سال، ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر اعلام شد. سازمان جهانی بهداشت تأکید کرد که انتقال اچ‌آی‌وی از مادر به جنین تقریباً به طور کامل قابل پیشگیری است.

۲۰۱۱نام “تیموتی ری براون” موسم به “بیمار برلین”، به عنوان نخستین فرد مبتلا به ایدز که احتمالاً درمان قطعی شده است، کلیک معرفی شد. او را “هری پاتر” این بیماری لقب دادند و اعلام شد که ۴ سال پس از درمان و در حالی که ۲۰ سال از زمان تشخیص اولیه ابتلای او می‌گذشت، تیموتی همچنان از ویروس اچ‌آی‌وی پاک است.

حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار مورد ابتلای جدید به اچ‌آی‌وی در این سال گزارش شد.

برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای مقابله با ایدز (UNAIDS) اعلام کرد که موارد جدید ابتلا به ویروس ایدز از سال ۲۰۰۱ تاکنون، در ۲۵ کشور جهان حدود ۵۰ درصد یا بیشتر کاهش یافته است. با وجود این در این سال، حدود ۳۴ میلیون مبتلا به اچ‌آی‌وی در سراسر جهان وجود داشته است.

در این سال، موارد جدید ابتلا در میان کودکان، ۴۲ درصد کم‌تر از میزان مشابه در سال ۲۰۰۳ و ۲۴ درصد کم‌تر از سال ۲۰۰۹ بود.

اعلام شد که در این سال، حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در جهان در اثر عوامل مرتبط با ایدز، جان خود را از دست دادند. این میزان ۲۴ درصد کم‌تر از میزان مشابه مرگ و میر در سال ۲۰۰۵ بود. همچنین اعلام شد که موارد جدید ابتلا در منطقه خاور میانه و شمال آفریقا نسبت به سال ۲۰۰۱، بیش از ۳۵ درصد افزایش یافته است.

۲۰۱۲اعلام شد که ردی از ژن‌های ویروس اچ‌آی‌وی در بدن “تیموتی ری براون” (که پیشتر از او به عنوان نخستین بیمار درمان شده، نام برده بودند) کلیک پیدا شده است. این ژن‌ها متفاوت از نوع اچ‌آی‌وی بود که پیش از درمان در بدن او یافت شده بود. البته محققان اضافه کردند که یافتن این ژن‌های ویروسی الزاماً به مفهوم درمان نشدن او و تداوم ابتلایش به ایدز نیست.

برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای مقابله با ایدز (UNAIDS) شعار روز جهانی ایدز را در این سال، “حرکت به سوی صفر” در خصوص “ابتلای جدید، تبعیض، همچنین مرگ ناشی از ایدز” اعلام کرد.

چشم‌اندازمحققان پادتن‌هایی را کشف کرده‌اند که ویروس اچ‌آی‌وی را هدف قرار می‌دهند. آنها امیدوارند که این اکتشافات سرانجام به تولید واکسن موثری بیانجامد که بتواند سپر مقاومی برای محافظت انسان‌ها در برابر ایدز ایجاد کند. در میان این پادتن‌ها، “PGT۱۲۸” بیشترین امیدواری را در میان دانشمندان ایجاد کرده است.

مبانی پزشکی سنتی سیستان

پژوهش در خصوص پزشکی سنتی سیستان، دید تاریخی و تبارشناختی وسیعی را می طلبد؛ چه آنکه شواهد و مستندات، حکایت از پیشینه چند هزار ساله پزشکی در سیستان دارد. انجام نخستین عمل جراحی مغز در آسیا به مردمان شهر سوخته سیستان در ۳۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح نسبت داده شده است (۲). پژوهش حاضر با صرف نظر از بلندای وسیع تاریخ سیستان، توجه خود را به صده اخیر معطوف نموده و به بررسی پزشکی معاصر سیستان می پردازد.

بیماری و رویکرد درمان آن در سیستان از مفهوم ویژه ای برخوردار است؛ چه آنکه همواره در پزشکی سنتی سیستان به باد بیماری بیش از خود بیماری توجه می شود و عموم را چنین عقیده می باشد که در صورت عدم انجام مراقبت های ویژه درمانی، پس از پایان یافتن دوران بیماری، باد آن در وجود فرد بافی مانده و پیامدهای خاص خود را به همراه خواهد آورد (۳). پاتوژنیسیته باد در این شکل نمادین خود متوجه طیف وسیعی از بیماری ها از قبیل موارد زیر می گردد (۳، ۴):
۱٫ سیاه سرفه (باد سیاه سرفه)
۲٫ خروسک (باد ناق)
۳٫ دیفتری (باد خناق)
۴٫ سرخک (باد سورک)
۵٫ سیفیلیس (باد آزاره)
۶٫ رتیل زدگی (باد کپو)
۷٫ اختلال اعصاب (باد سر)
۸٫ صرع (باد زمین)
۹٫ دردهای عضلانی و اسکلتی (باد بدن)
۱۰٫ بواسیر (باد بواسیر)
بر اساس آخرین طبقه بندی بین المللی آماری بیماری ها (ICD-10) که توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) ارائه شده است، بیماری های مورد اشاره در فوق را می توان در شش دسته کلی بیماری های عفونی و انگلی، بیماری سیستم تنفسی، بیماری های سیستم عصبی، بیماری های سیستم عضلانی – اسکلتی و بافت همبند، بیماری های سیستم گردش خون و عوامل خارجی مرگ و میر و امراض جای داد (۵). درمان این بیماری ها در پزشکی سنتی سیستان صورت های مختلفی به خود می گیرد. به عنوان مثال برای درمان «باد زمین»، در قسمت لبه یک سطح مرتفع، نقبی حفر می شد که یک راه آن متوجه دیوار قائم این سطح برجسته و راه دیگر آن در کف فوقانی این سطح قرار داشت؛ آنگاه فرد مصروع را سه بار و گاه تا هفت بار از زیر این نقب عبور می دادند. برای درمان «باد سیاه سرفه»، یکی از اقوام بیمار در مسیر راهی مال رو می نشست تا سوارکار رهگذری که اسب کبود می داشت از آنجا می گذشت؛ پس با صدای بلند از این سوارکار پرسیده می شد “آهای سیاه سوار، برای درمان سرفه چه چیز خوب است؟” و سوارکار نام غذا یا دارویی را می گفت و می گذشت و همان خوراکی یا دارو به فرد بیمار داده می شد. «باد ناق» و «باد خناق» را نیز با تجویز محلول غلیظی از فلفل سیاه مداوا می نمودند. این محلول غلیظ که در گویش سیستانی از آن با عنوان «دؤری (دارو)» یاد می شود، در درمان بسیاری دیگر از بیماری های عفونی و التهابی نیز بهره برده می شود (۳). هم از این روست که پزشکی سنتی سیستان را می توان شاخه ای از طب کل نگر (Holistic Medicine) قلمداد نمود؛ چه آنکه بیش از هر چیز، توجه خود را معطوف به تمامیت بیمار و شرایط جسمی، روانشناختی و اجتماعی وی می دارد (۶).
نگاه ویژه به باد در طب سنتی سیستان را می توان بازنموده عواملی چند دانست؛ از آن جمله می توان به شرایط جوی و بادخیز طبیعت سیستان اشاره داشت. بر طبق نظریه زبانشناختی ساپیر – وورف، بینش و دیدگاه انسان در محیط پیرامون خویش به واسطه زبان شرطی می شود. در این خصوص می توان به بازتاب محیط طبیعی زیست جامعه بر روی زبان و ساختار واژگان آن اشاره نمود؛ به عنوان نمونه در شرایطی که زبان انگلیسی تنها از دو واژه برای بیان «برف» بهره می برد، زبان اسکیمویی چندین واژه برای این منظور به کار می گیرد (۷). وضعیت مشابهی را می توان در خصوص الگوی بیان «باد» در گویش سیستانی سراغ گرفت؛ واژگان سیستانی زیر، به اقسام باد و موعد ویژه هر کدام از آنها از نگاه سیستانیان اشاره می دارد (۳):
۱٫ باد ۱۲۰ روزه: بادهای موسمی، از خرداد ماه تا شهریور ماه.
۲٫ باد سور: در اردیبهشت و به موسم درو.
۳٫ باد پنجکه (یا پنجکه کئخاگو): پنج روز پیش از نوروز.
۴٫ باد پلپلاسی: در هفته سوم دی ماه.
۵٫ باد لوار (یا چلّه، یا تموز): حالتی از بادهای موسمی ۱۲۰ روزه به گونه ای نسیم وار و سوزاننده.
۶٫ باد گؤکش: در ابتدای دی ماه و سخت سرد و سوزناک.
۷٫ باد پورزالک: از نهم تا یازدهم دی ماه.
۸٫ باد هفتم چله کوچک: در هفدهم بهمن ماه.
۹٫ باد شش لنگ: پس از نوروز.
۱۰٫ باد سیکّ: در روزهای نخستین بهار و پس از روئیدن گیاه محلی «سیکّ»
۱۱٫ باد پیکّ: همزمان با جوانه زدن گیاهان درختی.
۱۲٫ باد پخل نازوک: نسیم تند به وقت بهار و قادر به حمل پر کاه.

با در نظر گرفتن خصایل بارز باد از قبیل «انتقال و تحرک شدید»، می توان توجه ویژه به این پدیده را در طب سنتی سیستان مولود تصور نمادینی دانست که از خصایل باد می رود. به عنوان مثال، بیماری صرع می تواند القاء کننده مفهوم «تحرک شدید» باشد. همچنین بیماری سفلیس با خصیصه تنوع مناطق درگیر بدن را می توان بازنمایاننده مفهوم «انتقال» دانست. وجه نمادین باد را می توان با «هوا و دم» نیز در ارتباط دانست، هم از این روست که رویکرد مشابهی را می توان در خصوص بیماری های تنفسی دیفتری، سیاه سرفه، سرخک و خروسک اتخاذ نمود.
بررسی تطبیقی طب سنتی سیستان بیش از هر چیز ما را به طب سنتی بلوچستان و اهمیت بادها به عنوان ارواحی که از نیروی فوق بشری برخورداند، متوجه می سازد (۸). گمان می رود پاره ای از اعتقادات به این ارواح خبیثه، همراه و همپا با مهاجرت سیاهان در دوران برده داری از آفریقا به بلوچستان آمده و با باورهای مردمان بومی آمیزش یافته است (۹). زندگی سخت و یکنواخت ساحل نشینان جنوب ایران، شرایط مساعدی را برای بروز پریشانی های خیال و ناهنجاری های روانی فراهم می کرده است (۱۰). گفتنی است در اندیشه غالب اقوام گذشته، بیماری تجسم پدیده ای فوق طبیعی تصور می شد و پیشینیان ریشه رنج و درد و بیماری را در ارواح شریری می جستند که به وجود آدمی راه یافته و حیات وی را تهدید می کنند. لازم به ذکر است این تصور از باد، ریشه در اعتقادات ایرانیان باستان نیز می دارد؛ در متون اوستایی و فارسی میانه زرتشتی به اتفاق، انگره مینو (مینوی بد) را عامل پیدایش بیماری دانسته اند (۱۱). علاوه بر این از استویهاد (باد بد) با عنوان مسئول مرگ و پیری و به خصوص بندی که انسان در سراسر زندگی بر گردن دارد، یاد شده است (۱۲).
اهمیت بنیادین باد در فرهنگ ملل، ریشه در باور دیرینه ای دارد که آن را در کنار «آب، خاک و آتش» و در ردیف «عناصر اربعه» قرار می دهد؛ ردّ پای این تصور را با اندکی اختلاف می توان از بابل، یونان و مصر باستان گرفته تا هندوستان و ژاپن باستان نیز رهگیری نمود (۱۳). باد، جایگاهی ویژه در اسطوره های فرهنگهای گوناگون داشته و به عنوان عنصری ناپیدا، برخوردار از ذاتی پنهان و قدرتی شگفت انگیز و در غالب موارد خشونت بار، تصور می شده است (۱۲).
باد همچنین در طب سنتی چین از نقش و مفهوم ویژه ای برخوردار است؛ چه آنکه عامل بسیاری از بیماری ها پنداشته شده و پس از نفوذ به بدن به واسطه حالت پویا و متغیر خود، تظاهرات بیمارگونه متعددی را به همراه خواهد داشت (۱۴). نامگذاری نقاط مختلفی از بدن در طب سوزنی چین (acupuncture) بر اساس واژه چینی تسخیر باد (feng) صورت پذیرفته است (۱۵)؛ در این خصوص می توان به نقاط فنگ چی (GB-20)، فنگ فو (GV-16)، فنگ من (BL-12) و فنگ شی (GB-31) اشاره داشت (۱۶). توجه به طب سوزنی چین در اینجا هنگامی از حیث اهمیت دو چندان برخوردار می گردد که به نمونه های مشابهی از طب سوزنی در پزشکی سنتی سیستان نیز اشاره داشته باشیم. سیستانیان برای درمان دردهای مچ دست، زانو و ناحیه گیجگاه، متوسل به روش سوزن زنی می شوند (۱۷). تشابه درمان های بومی سیستان با طب سنتی چین، تنها به این اینجا ختم نشده و مورد دیگری را نیز آشکار می سازد؛ شنگرف (سولفور جیوه) ماده ای می باشد که به منظور مداوای اعضای آسیب دیده بدن (من جمله در طی خوره و جذام) مشترکاً در طب سنتی سیستان و چین به کار برده می شود؛ از این ماده در چین با عنوان «سینابر» یاد می شود (۱۷، ۱۸).
وضعیت مشابهی را در خصوص طب سنتی ایران زمین می توان سراغ گرفت. مفهوم مزاج که وامدار اندیشه اطبای یونان باستان می باشد در طب سنتی ایران رخنه نموده و تحت تأثیر تفکرات ابوعلی سینا، به پایه و اساس رویکردهای درمانی طب سنتی ایران مبدل می گردد (۱۹). در تعریف «مزاج» چنین آمده است: “کیفیتی است که از واکنش متقابل اجزای ریز مواد متضاد (منظور عناصر اربعه می باشد) بوجود می آید. در این واکنش متقابل، بخش زیادی از یک یا چند ماده بر هم تأثیر می کنند و از این آمیزش، کیفیت مشابهی حاصل می شود که آنرا مزاج نامیده اند” (۲۰).
در طب سنتی سیستان نیز اعتقاد بر این است که برخی بدن ها خود به خود بادخیز بوده و در بدن فرد مستعد نهفته اند (۳). این عقیده به نوعی یادآور مفهوم مزاج در طب سنتی ایران بوده و نوع «گرم و تر» آن را که منتسب به باد (یا هوا) می باشد، بر می نمایاند. اندام سخت، موی سیاه، متراکم و آلوده و رنگ سرخ پوست بیانگر مزاج گرم و گوشت نرم اندام ها و موی راست و ناشکسته، از مشخصات مزاج تر می باشد (۲۱).
بر اساس طب سنتی سیستان، مصرف گوشت بزغاله، بز و گاو، باد زا بوده و به واسطه بروز و تجلی بادهای نفهته بدن، موجبات پیدایش بیماری را فراهم می آورد (بایستی خاطرنشان ساخت که مفهوم باد در این اینجا، متفاوت از مفهوم «نفخ معده» در پزشکی مدرن می باشد)؛ مصرف گیاهانی از قبیل سیر نیز زائل کننده باد دانسته می شود (۳).
با طرح مفهوم نمادین از پاتوژنیسیته باد در فرهنگ سیستانی و بررسی ریشه تاریخی آن که در واقع به دوران کهن باز می گردد و همچنین بررسی بافت ویژه طبیعت پیرامون سیستانیان، به شکل ویژه ای از طب کل نگر می رسیم که اگرچه در سراشیبی زوال گام نهاده است، با این حال همچنان بقایای آن در فرهنگ حاضر مردم سیستان قابل مشاهده می باشد.

دکتر حامد صوفی

منابع و مآخذ:
۱٫ Landor AHS. Across coveted lands. New York,: C. Scribner’s sons; 1903.
2. افشار (سیستانی)، ایرج. پزشکی سنتی سیستان. زابل: دانشگاه زابل، ۱۳۸۲، ص ۲۹٫
۳٫ رئیس الذاکرین (دهبانی)، غلامعلی. کندو، فرهنگ مردم سیستان. مشهد: مؤلف، ۱۳۷۰، صص ۱۰۲ تا ۱۰۵٫
۴٫ محمدی خمک (سکایی سیستانی)، جواد. واژه نامه سکزی (فرهنگ لغات سیستانی)، تهران: سروش، ۱۳۷۹، ص ۵۷٫
۵٫ International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems 10th Revision. World Health Organization. Available from: http://apps.who.int/classifications/icd10/browse/2010/en
6. American Holistic Medicine Association. 4101 Lake Boone Trail, Suite 201, Raleigh, NC 27607. Available from: http://www.holisticmedicine.org/index.html.
7. ترادیگل، پیتر. زبانشناسی اجتماعی (درامدی بر زبان و جامعه). ترجمه: محمد طباطبایی، تهران: مؤسسه انتشارات آگاه، ۱۳۷۶، ص ۳۵٫
۸٫ سلطانی، سیما. بانک اطلاعاتی استان سیستان و بلوچستان. زاهدان: سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۸۳، ص ۱۱۳٫
۹٫ ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهموری، ۱۳۵۶٫
۱۰٫ درویشی، محمدرضا. موسیقی و خلسه (ذکرهای گواتی بلوچستان). تهران: ماهور، ۱۳۷۸، ص ۱۹٫
۱۱٫ صبوری هلستانی ، نرجس بانو. پزشکی به روایت متون کهن ایرانی، نشریه اطلاع رسانی و کتابداری، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره ۱۲۵، ۱۳۸۷، صص ۱۶ تا ۲۱٫
۱۲٫ فکوهی، ناصر. تحلیل سیاسی از یک اسطوره سیاسی، اسطوره «وای» در فرهنگ ایرانی و همتایان غیر ایرانی آن. نامه علوم اجتماعی، شماره ۱۶، پائیز و زمستان ۱۳۷۹، صص ۱۵۰ تا ۱۵۶٫
۱۳٫ Francesca Rochberg (December 2002). “A consideration of Babylonian astronomy within the historiography of science”. Studies in History and Philosophy of Science 33 (4): 661–۶۸۴٫
۱۴٫ State Administration of Traditional Chinese Medicine, Advanced Textbook on Traditional Chinese Medicine and Pharmacology, (4 vol.) 1995–۶ New World Press, Beijing.
15. Ellis A, Wiseman N, and Boss K, Grasping the Wind, 1989 Paradigm Publications, Brookline, MA.
16. Deadman P and Al-Khafaji M, A Manual of Acupuncture, 1998 Journal of Chinese Medicine Publications, Hove, England.
17. محمدی خمک (سکایی سیستانی)، جواد. تحقیق میدانی پیرامون درمان های سرزمینی سیستان.
۱۸٫ کلمان، کاترین. دنیای تئو. ترجمه مهدی سمسار. تهران: نقش جهان، چاپ سوم، ۱۳۸۵، صص ۳۳۶ و ۳۳۷٫
۱۹٫ موسوی نسب، مسعود. بررسی مفهوم سردی و گرمی در میان گروهی از زنان شهر شیراز. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دور هفتم، شماره اول و دوم، پائیز ۱۳۷۰ و بهار ۱۳۷۱، صص ۷۷ و ۷۸٫
۲۰٫ ابوعلی سینا، شیخ الرئیس. قانون در طب. کتاب ۳-۱٫ ترجمه عبدالرحمن شرفکندی (هه ژار). چاپ دوم، تهران: انتشارات صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۶۳٫
۲۱٫ جرجانی، سید اسماعیل بن الحسن الحسینی. ذخیره خوارزمشاهی. جلد اول، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی، ۱۳۵۱٫

اولین بیمارستان تهران و ایران ، “مریضخانه دولتی” نام داشت

اسفند ۱۳, ۱۳۹۰ توسط :   موضوع: : تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

به دستور ناصرالدین شاه ، ناظم الاطباء در سال ۱۲۹۰ هجری قمری، اولین بیمارستان تهران و ایران را در میدان حسن آباد و در محله‌ای به نام هشت گنبد، تاسیس نمود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  ناصرالدین شاه پس از بازگشت به تهران تصمیم گرفت تا بیمارستانی در تهران دایر کند. او ناظم الاطباء، پزشک مخصوص خود را مامور تاسیس اولین بیمارستان تهران کرد.

این بیمارستان تا سال‌ها به نام “مریضخانه دولتی” نامیده می‌شد. پس از آنکه این بیمارستان شروع به فعالیت کرد، ناظم الاطباء به ناصرالدین شاه پیشنهاد کرد تا در این بیمارستان، پزشکان تربیت شده ایرانی به معالجه بیماران بپردازند.

پس از آن و با موافقت ناصرالدین شاه، تدریس رشته طب در مدرسه دارالفنون پذیرفته شد و هر ساله تعدادی دانشجو، به منظور فراگیری دانش پزشکی وارد این مدرسه می‌شدند و بر اساس تعالیم ناظم الاطباء به فراگیری این دانش می‌پرداختند. این عده، همزمان در مریضخانه دولتی و تحت نظر پزشکان غربی به کارآموزی پرداخته و توانستند اولین نسل از پزشکان تربیت شده دارالفنون شوند.

پس از این بیمارستان، چند بیمارستان دیگر نیز در تهران دایر شد، می توان از بیمارستان نظامی طهران نام برد که موسس آن شاهزاده علیقلی میرزا بود.

“مریضخانه دولتی” پس از چندی و در سال ۱۳۱۹ به پاس زحمات پدر طب ایران به بیمارستان سینا تغییر نام داد. این بیمارستان سال‌های متمادی، محلی برای معالجه و درمان امراض بیماران بود.

‘ویلسون گریت بچ’ ( Wilson Greatbatch ) مبتکر دستگاه ضربان ساز قلب ( pacemaker ) درگذشت

مهر ۹, ۱۳۹۰ توسط :   موضوع: : تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

” ‘ویلسون گریت بچ ”  ( Wilson Greatbatch   )  مبتکر دستگاه ضربان ساز قلب قابل کاشت در بدن  ( pacemaker ) در سن ۹۲ سالگی در بوفالو نیویورک درگذشت .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  دستگاه ضربان ساز نخستین بار در سال ۱۹۶۰ در بدن انسان کاشته شد و توانست ریتم منظم ضربان قلب را حفظ کند.

هر ساله پزشکان این دستگاه های ضربان ساز را در سینه صدها هزار نفر قرار می دهند.

دلیل مرگ گریت بچ هنوز مشخص نشده است. اما داماد وی به خبرنگاران گفته است سلامت وی این اواخر دچار مشکلاتی شده بوده است.

وی بیش از ۱۵۰ ثبت اختراع داشته است.

نخستین کاشت موفقیت آمیز دستگاه ضربان ساز در بیمارستان Veterans’ Affairs بوفالو انجام شد. یک بیمار ۷۷ ساله توانست ۱۸ ماه پس از کاشت این دستگاه زنده بماند.

گریت بچ در سال ۲۰۱۰ پنجاهمین سالگرد ساخت این دستگاه را جشن گرفت.

وی برای ساخت باتری هایی برای این ضربان ساز قابل کاشت در سینه بیماران، شرکتی را در سال ۱۹۷۰ تاسیس کرد.
در سال ۱۹۸۳ ضربان سازهای قابل کاشت در بدن به عنوان یکی از ۱۰ دستاورد مهم مهندسی در۵۰ سال معرفی شد.
وی که پدر پنج فرزند بود در سال های پایانی عمر خود بر روی درمان احتمالی ایدز کار می کرد.
گریت بچ معتقد بود سوخت های فسیلی تا سال ۲۰۵۰ به پایان خواهند رسید.

این دانشمند دانش آموخته مهندسی برق از دانشگاه کورنل و دانشگاه بوفالو بود.

وی در جریان جنگ جهانی دوم در نیروی دریایی آمریکایی خدمت کرد.همچنین در مدرسه رادار نیروی دریایی نیز تدریس کرده بود.

تاریخچه سلامت روان در ایران

تیر ۲۰, ۱۳۹۰ توسط :   موضوع: : تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

برای خدمات بهداشت روان در ایران می‌توان چهـار دوره قایل شد.  دوره اول تا سال‌های۱۳۲۰ ادامه یافت  و دارالمجانین‌ها  با  شرایط بسیار نامناسب در تهران، همدان، شیراز و اصفهان وجود داشتند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، دوره دوم ازسال‌های ۱۳۲۰آغاز شد، هنگامی‌که دانشکده پزشکی در کشور تاسیس شد و روان‌پزشکی به عنوان شاخه‌ای از طب مدرن منظور شد. تاسیس بیمارستان‌های دانشگاهی جدید و تاسیس و رشد تدریجی دپارتمان‌ها و بیمارستان‌های روان‌پزشکی و آموزش دستیاری روان‌پزشکی در سال‌های ۱۳۴۰، حداقل در شهرهای بزرگ، منجر به بهبود مراقبت‌های ارایه شده برای بیـماران روان‌پزشکی شد.

در سومین دوره که سال‌های ۱۳۵۰ را شامل می شد، تلاش‌هایی در جهت دستیابی به مراقبت‌های بهداشت روان جامع، توسط اولین معاونت وزارت بهداشت و تامین اجتماعی وقت انجام شد. وزارت‌خانه به یک سری پژوهش همه گیرشناسی و تاسیس تعدادی بیمارستان و مراکز جامع روان‌پزشکی جدید در نقاط مختــلف کشور اقدام کرد و آغاز به آموزش سطح بندی شده در روان‌پزشکی و روان‌پرستاری کرد.

این برنامه‌های آموزشی و تحقیقاتی، پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، در انستیتو روان‌پزشکی تهران ادغام شد و گسترش کشوری پیدا نکرد.

چهارمین دوره از مهرماه ۱۳۶۵ شروع شد. هنگامیکه برنامه ملی بهداشت روان (NPMH) توسط یک تیم چند رشته ای از متخصصان طرح و توسط دولت پذیرفته شد و استراتژی اصلی، ادغام فعالیت‌های جدید در سیستم مراقبت‌های بهداشتی اولیه بود.

سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۷۷ در سی امین اجلاس خود هدف «بهداشت برای همه تا سال ۲۰۰۰» را مطرح کرد و در سال ۱۹۷۸ در کنفرانس جهانی آلماآتا در قزاقستان مراقبتهای بهداشتی اولیه (PHC) بعنوان مهمترین استراتژی در رسیدن به هدف «بهداشت برای همه» تعیین شد و همه کشورهای عضو و از جمله ایران اعلامیه آلماآتا را پذیرفتند.

زیرا طبق اصل ۲۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، برخورداری از بهداشت و درمان حق مسلم برای همه مردم است. در سال ۱۳۶۵ برنامه کشوری بهداشت روان تدوین شد و در سال ۱۳۶۷ به تصویب رسید و به صورت پایلوت در شهر کرد اجرا شد و طی این برنامه پایلوت که به صورت یک پروژه تحقیقاتی بود، آگاهی، نگرش و عملکرد پرسنل بهداشتی در این برنامه مورد پایش و ارزشیابی قرار گرفت و سپس برنامه پایلوت در شهررضا  و هشتگرد نیز اجرا شد.

در سال ۱۳۶۹ با تصویب شورای معاونین وزارت بهاشت، بهداشت روان بعنوان جزء نهم PHC شناخته شد و در همین سال برنامه به دانشگاههای بیشتری گسترش پیدا کرد. در سال ۱۳۷۴ تمام دانشگاهها (حداقل یک شهرستان در هر دانشگاه) مجری برنامه بودند.

هدف از اجرای برنامه بهداشت روان فراهم آوردن خدمات اساسی بهداشت روان برای همه مردم به ویژه با تأکید بر گروههای آسیب پذیر و مردم محروم است. ضمناً این برنامه در نظر دارد آگاهی مردم و همچنین آگاهی و مهارت تیم سلامت را در ارائه خدمات بهداشت روان افزایش دهد و مشارکت جامعه را در بهره مندی از خدمات بهداشت روان جلب نماید.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  ایران تنها کشور در منطقه مدیترانه شرقی یا حتی در جهان است که برنامه ادغام بهداشت روان در نظام مراقبتهای بهداشتی را به اجرا در آورده است. برنامه بهداشت روان برنامه­ای مبتنی بر جامعه (جامعه نگر) است و هدف آن تأکید بیشتر بر درمان بیماران سرپایی و عرضه خدمات در محل زندگی می باشد.

تمام تلاش در پیشگیری از بستری طولانی مدت وبازگشت بیماران به محل زندگی و محل کارشان است، با این روش بستری شدنهای مکرر و متعاقب آن هزینه های درمان کاهش می یابد.

در حال حاضر برنامه ادغام بهداشت روان گسترش بیشتری یافته است و اکثر مناطق روستایی و بخشی از مناطق شهری را نیز تحت پوشش خود قرار داده است.

خدمات بهداشتی اولیه (PHC) و بهداشت روان:

خدمات بهداشتی اولیه مراقبت‌های اساسی هستند که تمامی افراد خانواده‌ها را از طریق مشارکت کامل  مردم با هدف تامین همگانی و ارزان خدمات، زیر پوشش قرارمی‌دهد.

برای ارایه خدمات بهداشتی و درمانی مناسب و مورد نیاز مردم بهترین روش، سطح بندی خدمات بهداشتی است. بر مبنای این روش استفاده از خدمات بهداشتی و درمانی از اولین سطح یعنی بهورز که مسوول آموزش بهداشت روان در روستا و بیماریابی، ارجاع و پی‌گیری درمان است شروع می‌شود.

بهورز که در خانه بهداشت مستقر است، بیماران را تحت عناوین بیماری خفیف روانی(مانند: افسردگی، اضطراب و وسواس…)، بیــماری روانی شدید(سایکوزها)، صرع، عقب ماندگی ذهنی و سایر بیماری‌ها می شناسد و به سطح بالاتر، پزشک عمومی ارجاع می‌دهد.

مرکز بهداشتی درمانی شهری و روستایی اولین سطح درمانی است و پزشک عمومی این مراکز ارایه دهنده خدمات بهداشت روان به بیمارانی است که به وسیله بهورز ارجاع می شوند یا این‌که خود مستقیم به مراکز مراجعه می‌کنند.در صورت نیاز، بیماران به سطح سوم (روان‌پزشک یا پزشک دو ماه دوره دیده شهرستان) و یا سطح چهارم (بیمارستان و مراکز فوق تخصصی روان‌پزشکی) ارجاع می‌شوند.

استفاده از این روش منجربه ارتقای سطح سلامت، کاهش هزینه‌های خانواده‌ها، دسترسی فوری‌تر به خدمات مورد نیاز، کاهش هزینه‌های عمومی و منافع فراوان دیگر می‌شود.

یکی از نیازهای اساسی در مجموعه نیازهای بهداشتی و درمانی، بهداشت روان است و همان‌گونه که در تعریف سلامتی اشاره شد، سلامت روان یک عنصر اساسی سلامتی است. در حال حاضر برنامه کشوری بهداشت روان مناطق شهری و روستایی در حال اجرا می‌باشد و جمعیتی بالغ بر۳۰ ملیون نفر را زیر پوشش دارد.

خانه بهداشت:

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  اولین واحد ارایه دهنده خدمات بهداشتـی  مستــقر در روستا است، که اغلب چند روستای دیگر(روستاهای قمر) را نیز پوشش می‌دهد. میانگین جمعیت زیر پوشش هر خانه بهداشت ۱۵۰۰ نفر است. به طور معمول توسط دو بهورز(یک زن و یک مرد)  اداره می‌شود که دارای حداقل ۵ تا ۸ کلاس سواد بوده و۲ سال دوره آموزش بهداشت عمومی را می گذرانند.

این بهورزان توسط مربیان بهورزی به میزان ۳۰ ساعت تحت آموزش بهداشت روان قرار می گیرند، تا مسوولیت‌های محوله زیر را در کنار سایر فعالیت‌های بهداشت عمومی انجام دهند:

-   آموزش بهداشت روان به زبانی ساده به افراد جامعه( به صورت گروهی یا چهره به چهره)

-    شناسایی افراد با ناراحتی‌های شدید روانی، خفیف روانی، صرع، عقب ماندگی ذهنی و سایر اختلال‌های (مانند اختلال‌های روانی دوران کودکی و سالمندی )

-  ارجاع بیماران به مراکز بهداشتی درمانی روستایی( ارجاع فوری و غیرفوری)

-  پی‌گیری دستورهای داده شده در مورد بیماران ارجاعی

-   گزارش و ثبت اطلاعات مربوط به بیماران جدید و قدیم

منبع :

دفتر سلامت روانی اجتماعی واعتیاد
وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

دکتر “باروخ اس. بلومبرگ” کاشف ویروس “هپاتیت بی” درگذشت

فروردین ۲۷, ۱۳۹۰ توسط :   موضوع: : تاریخ پزشکی, مشروح اخبار

دکتر “باروخ اس. بلومبرگ” کاشف ویروس “هپاتیت بی” که با ساخت واکسنی جان هزاران بیمار را نجات داد، در سن  ۸۵ سالگی درگذشت .   
 
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  بلومبرگ ۸۵ ساله مدت کوتاهی پس از ارائه سخنرانی مهمی در جریان یک کنفرانس در سازمان فضایی آمریکا (ناسا) بر اثر بروز یک سکته قلبی ناگهانی در “موفت فیلد” کالیفرنیا درگذشت.
بلومبرگ به دلیل فعالیت های ویروس شناسی و همه گیر شناسی خود که در دهه ۱۹۶۰ در مرکز سرطان “فاکس چیس” در فیلادلفیا آغاز کرده بود برنده جایزه نوبل شد.
فعالیت وی به کشف ویروس هپاتیت بی در سال ۱۹۶۷ و ساخت واکسن هپاتیت بی در سال ۱۹۶۹ با همکاری دکتر “ایروینگ میلمان” منجر شد.
بلومبرگ در سال ۱۹۷۶ به دلیل فعالیت در زمینه ریشه ها و عوامل گسترش بیماری های ویروسی عفونی با همکاری دکتر “کارلتون اجدوسک” به طور مشترک برنده جایزه نوبل در فیزیولوژی یا پزشکی شد.

در سال ۱۹۹۹ بلومبرگ ، مدیر موسس موسسه “استروبیولوژی” سازمان فضایی آمریکا (ناسا) شد و در زمینه کشف میکروارگانیسم ها در فضا تحقیق کرد.
بلومبرگ که در فیلادلفیا زندگی می کرد صاحب همسر، دو فرزند پسر ، دو دختر و نه نوه است.

Next Page »