نقش طب سوزنی در درمان چاقی

دی ۵, ۱۳۹۳ توسط :   موضوع: : طب سنتی, مشروح اخبار

تحقیقات نشان می‌دهد که طب سوزنی توانایی کاهش و حتی برطرف کردن انواع درد را داشته و می‌تواند تواناییهای قسمتهای مختلف بدن افراد را بالا ببرد. دردهای مفصلی بخصوص در ناحیه دست و شانه و گردن ، درد مهره‌های کمری ،آلرژی ، آرتروز ، میگرن ، بی‌خوابیها و برخی اختلالات روحی – روانی بخوبی با طب سوزنی پاسخ می‌گیرند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، درمان چاقی با طب سوزنی روش موثری برای کاهش وزن است که امروزه توسط بسیاری از متخصصان دنیا مورد استفاده قرار می گیرد.

بیماری چاقی احتمال ابتلا به فشار خون را تا هفت برابر، ابتلا به دیابت را تا 12 برابر،ابتلا به سرطان را را 5 و 6 برابر افزایش می دهد و تمام بیماریهای قلبی و عروقی رابطه مستقیمی با چاقی خواهند داشت.

چاقی عامل مهمی برای بیماریهای اسکلتی،عضلانی،دردهای زانو و کمر است.چاقی باعث کاهش توانایی کاری افراد در طول روز می شود که در دراز مدت هزینه های درمانی زیادی را برای مردم در برمی گیرد.

اگر چه اکثر مردم جهت به دست آوردن زیبایی اندام و جهت درمان چاقی به پزشکان مراجعه می کنند اما باید توجه نمود که در پشت پرده چاقی بیماریهایی مانند دیابت ، افزایش فشار خون ، افزایش چربیهای خون ، افزایش اوره خون ، بیماریهای قلبی عروقی ، آرتروزها و دردهای مفاصل و سیاتیک ، مشکلات عصبی ، نا توانایهای جنسی و خیلی از بیماریهای دیگر نهفته است و به جرات می توان گفت: چاقی منشا بسیاری از بیماریها در کشورهای صنعتی است لذا درمان و توجه به آن از واجبات است.

چگونه طب سوزنی باعث کاهش وزن میشود ؟

1) طب سوزنی باعث کاهش اشتها میشود

طب سوزنی باعث کاهش اشتها می شود و بدین طریق از پرخوری جلوگیری می کند به خصوص در افرادی که پرخوری عصبی دارند یعنی در کسانی که عصبانی می شوند اشتهایشان زیاد می شود بسیار موثر است. در طب سوزنی با سوزن زدن بر روی نقاطی از گوش و بدن می توان در عرض یک هفته اشتهای فرد پر خور را بسیار کم نمود و در عرض یک هفته مقدار خوردن فرد به نصف کاهش می یابد ، یعنی اگر مقدار خوردن فرد در قبل از شروع درمان را صد در نظر بگیریم بعد از یک هفته درمان به حدود 50 می رسد و مسلما زمانیکه ورود غذا به بدن به این شدت کم شود فرد لاغر می گردد.

2) طب سوزنی باعث افزایش سوخت و ساز(متابولیسم)می شود

طب سوزنی می تواند با افزایش گردش خون و انرژی در بدن باعث افزایش متابولیسم و سوخت و ساز چربیها گردد. این روش به خصوص در افرادی که می گویند خیلی غذا نمی خورند ولی همچنان چاق می باشند موثر است. این افراد با گرفتن انواع رژیم های غذایی و به خصوص خوردن میوه ها و سالاد بدن خود را به سمت سردی و کاهش سوخت و ساز برده اند و لذا بدن به اصطلاح به خواب زمستانی فرو رفته است و با وجود رژیم های سخت لاغر نمی شوند. طب سوزنی باعث به کار افتادن موتور سوخت و ساز بدن شده و مواد اضافی را می سوزاند.

3) طب سوزنی باعث افزایش دفع مواد اضافی و آب انباشته شده در بدن میشود

طب سوزنی باعث دفع آب تجمع یافته در درون سلول های چربی (سلولیت) می شود لذا در افرادی که چاقی های موضعی مانند شکم و رانها دارند و از آب نمودن آنها عاجزند این روش بسیار موثر است و کاهش سایزی حدود 5سانتیمتر در هفته اول ایجاد می کنند.
طب سوزنی باعث رفع یبوست که یکی از علل مهم چاقی است می شوند لذا افرادی که از یبوست های مزمن رنج می برند از طب سوزنی نتیجه خوبی می گیرند.

4) طب سوزنی باعث تنظیم سیستم های هورمونی و آندوکرین و تیروئیدوهورمونهای زنانه میشود

طب سوزنی به طور کلی اثرات تنظیمی روی تمام سیستم های بدن از جمله سیستم های هورمونی که در ایجاد چاقی نقش دارند دارد. لذا با تنظیم این سیستم ها باعث تحریک عملکرد کل بدن شده و بدن را موزون می کند.لذا باعث تنظیم پریود زنان میشود

روش کاهش وزن با طب سوزنی در چه افرادی موثرتر است ؟

الف) هر چه سن کمتر باشد و فرد جوان تر باشد (مثلازیر35سال) موثر تر است.
ب) علت چاقی مشکلات هورمونی مانند کم کاری تیروئید ، تخمدانهای پر از کیست و غیره نباشد و در صورتی که عامل چاقی کم کاری تیروئید و یا مشکلات هورمونی زنان باشد اثر درمانی کمتر است.
ج) علت چاقی بخصوص اگر در اثر پر خوری و پرخوری عصبی باشد درمان موثر تر است.
د) افرادی که در ضمن طب سوزنی فعالیت ورزشی داشته باشند بیشتر لاغر می شوند.
ه) افرادی که در هفته اول درمان بصورت کامل بی اشتها شوند بیشتر لاغر می شوند.

میزان کاهش وزن ایجاد شده در این روش چقدر است ؟

البته میزان کاهش وزن بستگی به فاکتورهای فوق دارد که از 5 کیلو گرم تا 20 کیلو گرم متغیر است و به طور متوسط در اکثر افراد حدود 10تا15کیلو گرم کاهش وزن ایجاد می شود.

آیا کاهش وزن ایجاد شده با استفاده از طب سوزنی برگشت پذیر است یا ماندگار است؟

مانند تمام روش های کاهش وزن در اینجا نیز اگر بیمار بعد از اتمام جلسات طب سوزنی شروع به پرخوری کند مسلما مجددا چاق می گردد. اما امتیازی که این روش به سایر روش ها دارد این است که در طب سوزنی چون اشتهای بیمار کاهش می یابد لذا تا مدتها این بی اشتهایی پایدار می ماند (معمولا تا حدود یکسال)ودر این مدت معده کوچک میگردد و اشتهای کاذب و میل به شیرینی از بین میرود.

بیمار هر زمان که احساس کرد اشتهایش رو به افزایش است.باید مجددا جهت درمان مراجعه نماید (البته در درمان مجدد تعداد جلسات بسیار کمتر از جلسات درمان اولیه بیمار است)

آیا استفاده از طب سوزنی جهت کاهش وزن عوارضی برای افراد دارد ؟

یکی دیگر از امتیازات این روش این است که افراد در استفاده از طب سوزنی دچار هیچ گونه عارضه ای نمی شوند حتی به علت افزایش انرژی (سوخت و ساز) ایجاد شده در طول درمان احساس ضعف نمی کنند و حتی سایر ناراحتی های افرادمانند سردرد،میگرن، کمردرد ،زانودرد، سرگیجه، عصبانیت، افسردگی، ریزش موها با این روش درمان می شوند در صورتیکه در رژیم های غذایی ممکن ناراحتیهای گوارشی ایجاد شود و یا ریزش مو و یا عصبانیت و غیره رخ می دهد. لذا بیمارانیکه با نخوردن غذا دچار سردرد یا عصبی می شوند در این روش مشکلی نخواهد داشت.

در ضمن در این روش هیچگونه ضعف وبیحالی ایجاد نمیشود بلکه انرژی افرادبیشتر و بهتر میشود.

روش درمان و تعداد جلسات مورد نیاز را توضیح دهید ؟

1) هفته اول (از شنبه تا پنج شنبه) هر روز به مدت نیم ساعت سوزن گزاری می شود.

در صورتی که بیمار در هفته اول بی اشتها گردد درمان وارد هفته دوم می گردد ولی در صورتیکه بیمار در طی هفته اول دچار بی اشتهایی محسوس(قابل قبول) نگردد درمان قطع می گردد و این روش درمانی در او خیلی موثر نخواهد بود.

2) هفته دوم یک روز در میان(هفته ای سه روز)

3) هفته سوم دوروز درمیان(هفته ای دوروز)

4) هفته چهارم دوروز درمیان(هفته ای دوروز)

تا اینجا جا بیمار حدود13جلسه درمانی طی مدت یکماه را طی نموده است و بایستی حدود 5 الی 10 کیلوگرم کاهش وزن داشته باشد و با توجه به کاهش وزن بیمار جلسات هفته ای یکبار یا دوبار ادامه می یابد تا بیمار به وزن مطلوب مورد نظر خود برسد.
معمولا بیمار طی یک دوره 3 تا 4 ماهه با طی حدود 20 تا 30 جلسه به وزن مطلوب خود می رسد.

نکته بسیار مهم :

در این روش با توجه به اینکه اشتها و سیستم سوخت و ساز بیمار کنترل و تنظیم می گردد پس از قطع جلسات بیمار به کاهش وزن خود ادامه می دهد و مانند سایر روش ها که به سرعت وزن کاهش یافته برگشت می کند نیست لذا توصیه می گردد بیمارانیکه با سایر روش ها از جمله رژیم غذایی و حتی کاهش وزن نموده اند جهت جلوگیری مجدد چاقی و افزایش وزن شان با طب سوزنی اشتهایشان را کنترل نمایند.

در افرادیکه با روش جراحی،وزن اضافی را جراحی نمودند و یا از روشهای کاهش حجم معده(رینگ وبالون)استفاده نموده اند جهت برطرف نمودن اشتهای کاذب وجلوگیری از پرخوری و افزایش وزن مجددپیشنهاد می گردد از این روش استفاده نمایند.

در ضمن طب سوزنی در رفع تهوع و استفراغ ناشی از انواع روشهای جراحی بخصوص بالون و رینگ نیز موثر است.

طب سوزنی باعث لاغری کل بدن شده و باعث لاغری و کاهش سایز موضعی نیز میشود لذا کسانیکه فقط چاقی وسلولیت موضعی دارند ونمی خواهند وزن کلی بدنشان کاهش یابد می توانند از این روش استفاده کنند

طب سوزنی در تمام سنین وتمام بیماریهاقابل انجام است وهیچگونه محدودیت وممنوئیتی ندارد.

دومین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی 8 تا 11 مهرماه سال جاری برگزار می شود

خرداد ۲۵, ۱۳۹۳ توسط :   موضوع: : اخبار علمی پزشکی, طب سنتی, مشروح اخبار

دومین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی، فرآورده های طبیعی و طب سنتی ایران 8 تا 11 مهرماه سال جاری در مصلی تهران برگزار می شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، دومین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی، فرآورده های طبیعی و طب سنتی ایران از سوی ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری با 14 محور و 4 کارگاه آموزشی در مصلی تهران برپا می شود.

ارتقای سطح عمومی در زمینه شناسایی، اهلی کردن، کشت، تولید و استخراج مواد موثر و همچنین فرآوری های پس از تولید و بسته بندی گیاهان دارویی، فرهنگ سازی و به کارگیری آموزه های طب سنتی در فرآیند تولید، توزیع و مصرف فرآورده های سالم، طبیعی و ارگانیک و ارتقای سطح آگاهی عمومی در زمینه مصرف صحیح گیاهان دارویی و فرآورده های طبیعی محورهای برگزاری دومین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی فرآورده های طبیعی وطب سنتی ایران است.

همچنین، معرفی فرصتهای نوین اشتغالزایی و کارآفرینی، معرفی فرآورده ها و مکمل های طبیعی، معرفی انواع افزودنی های مجاز، ایجاد بستر تعامل و همفکری سازنده بین بخش های علمی، تولیدی، اجرایی و بازرگانی، فراهم کردن شرایط مناسب برای سرمایه گذاران و بازگانان داخلی و خارجی، ترویج فرهنگ تبادل فناوری و به کارگیری دانش روز، معرفی طرح های مربوط به احیای میراث مکتوب طب سنتی ایران، تجاری سازی در حوزه گیاهان دارویی و داروهای گیاهی و ارتقای سطح دانش عمومی در زمینه صیانت از ذخایر موجود در اکو سیستم های طبیعی از دیگر محورهای این جشنواره عنوان شده است.

در این جشنواره کارگاه هایی با عناوین فن بازار، طب سنتی، ارگانیک و گیاهان دارویی نیز برگزار خواهد شد.

علاقه مندان شرکت در این جشنواره می توانند به آدرس chtm.isti.ir/festival2 مراجعه و اطلاعات بیشتر را دریافت کنند.

پیش از این نخستین جشنواره و نمایشگاه ملی گیاهان دارویی فرآورده های طبیعی وطب سنتی ایران 21 تا 24 خردادماه 91 برگزار شده بود. دومین دوره این جشنواره 8 تا 11 مهرماه در مصلی تهران برپا می شود.

پیاده روی 40 دقیقه‌ای سه بار در هفته می‌تواند فرایند پیری مغز را در افراد سالمند و خانه نشین به تاخیر بیندازد

اسفند ۲۸, ۱۳۸۹ توسط :   موضوع: : طب سنتی, طب ورزش, مشروح اخبار

ادوارد مک آلی، استاد بهداشت عمومی، حرکات شناسی بدن و مدیر موسسه بکمن می گوید نتایج تحقیقات او و همکارانش نشان می دهد که پیاده روی 40 دقیقه‌ای سه بار در هفته می‌تواند فرایند پیری مغز را برای افراد خانه نشین به تاخیر بیندازد .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،  این پژوهشگر آمریکایی  در بررسی‌های خود نشان داد که انجام حرکات فیزیکی ملایم مانند پیاده روی 40 دقیقه سه بار در هفته برای شادابی مغز بسیار مناسب است و می‌تواند اتصالات مغزی و کارایی شناختی را بهبود بخشیده و با پیری بافت مغزی مبارزه کند.

 این محقق با بررسی 65 فرد بین 59 تا 80 سال به این نتایج دست یافت تمام این شرکت کنندگان خانه نشین بودند و در طول شش ماه قبل از تحقیق تنها دو بار در هفته به مدت 30 دقیقه فعالیت فیزیکی داشتند.

پس از تصویربرداری از مغز این افراد و انجام آزمایشات شناختی آنها مشخص شد که برخی از اتصال مدارات مغزی این افراد از هم گسسته شده است. اما افراد سالمندتری که تمرینات فیزیکی بهتری داشتند فعالیت مغزی آنها در شرایط بهتری بود. این افراد همچنین می‌توانستند بهتر برنامه ریزی کنند و چندین کار را با هم انجام دهند.

در ادامه این تحقیقات، به مدت یکسال برای تمام این افراد یک سری تمرینات پیاده روی و ورزش‌های کششی تجویز شد و در پایان سال آزمایشات شناختی بر روی این داوطلبان و تصویربرداری از مغز آنها انجام شد.

نتایج این تحقیقات نشان داد که اتصالات مغزی در سالمندانی که پیاده روی می‌کردند تاحد قابل ملاحظه‌ای افزایش یافت درحالی‌که این افزایش در افرادی که حرکات کششی انجام می‌دادند مشاهده نشد.

به همین دلیل این پژوهشگر توصیه کرد که سالمندان با انجام پیاده روی‌های روزانه و تمرینات فیزیکی ملایم می‌توانند به حفظ شادابی مغز خود کمک کنند.

 تعدادی از پژوهشگران می گویند انجام فعاليت و ورزش در افراد سالمند حتي از ورزش در دوره جواني مهمتر است اما مقدار و نوع ورزش براي سالمندان با افراد جوان تفاوت دارد.

يكي از بهترين، موثرترين و ارزان‌ترين و قطعا ساده‌ترين فعاليت جسمي كه به تناسب ‌اندام منجر مي‌شود، پياده‌روي است.به اعتقاد پژوهشگران، پياده‌روي ورزشي مناسب براي همه سنين به شمار مي‌آيد. در سالمندان اين ورزش اهميت دو چنداني دارد از سوي ديگر دويدن براي سالمندان خطرناك است بخصوص اگر مبتلا به بيماري قلبي باشند.

ورزش‌هاي سخت و تند، باعث لخته شدن خون در داخل رگ‌هاي خوني و در نتيجه توقف گردش خون در ماهيچه‌هاي قلب و درد شديد در قلب مي‌شود.

برعكس هنگام راه رفتن، عضلات همانند تلمبه كار مي‌كنند و خون به راحتي در قلب جريان مي‌يابد. پياده‌روي با كمي سرعت، ورزشي ساده و بخصوص امن براي سالمندان است كه نقش مهمي در سلامت بدن و پيشگيري از بيماري‌ها دارد و همچنين باعث از بين رفتن افسردگي در آنان مي‌شود.

تحقيقات نشان داده، سالمندان افسرده‌اي كه به جاي درمان دارويي، از ورزش و پياده‌روي براي درمان استفاده كرده‌اند، در مقايسه با افرادي كه تنها با دارو درمان شده‌اند، زودتر بهبود يافته‌اند و عود بيماريشان كمتر بوده است.
در صورتي كه به ‌علت بيماري قلبي منعي وجود نداشته باشد، سالمندان بايد بطور منظم و مرتب و با مدت زمان كافي پياده‌روي كنند.

در افراد خيلي چاق يا كساني كه سال‌ها بي‌حركت بوده‌اند شروع فعاليت‌ها بايد بسيار آهسته باشد پياده‌روي فعاليت عضلاني را بهبود بخشيده و به اجابت مزاج منظم سالمندان نيز كمك مي‌كند.

●  چند توصيه

افراد مسن اگر مي‌خواهند پياده‌روي بهتري داشته باشند نكات زير را در نظر بگيرند:

30 دقيقه صبح و 30  دقيقه شب و 2 تا 3 ساعت بعد از غذا خوردن بهتر زمان پياده‌روي است.

حتما كفش راحت و كاملا اندازه پا انتخاب كنيد.

جوراب‌هايي با بافت متراكم و ضخيم انتخاب كنيد كه چسبان باشند و از ميزان اصطكاك پا و كفش كم ‌كنند. با ميزان متناسب و نسبتا كوتاه، پياده‌روي را شروع كنيد، براي مثال 15 تا 20 دقيقه در روز براي شروع خوبست.

هنگام راه رفتن شانه‌هاي خود را عقب نگه داريد و عضلات خود را آزاد كنيد. بگذاريد دست‌هايتان آزادانه در كنارتان تاب بخورند.

مراقب باشيد كه زودتر از حد، زمان و مسافت پياده‌روي خود را افزايش ندهيد.

لباس‌ آزاد و راحت بپوشيد. اگر هوا سرد است، به جاي يك پوشش ضخيم، از چند پوشش نازك و سبك استفاده كنيد تا بتوانيد پس از گرم شدن از تعداد آنها كم كنيد.

قدم‌هاي خود را به صورت پاشنه ـ پنجه برداريد. كف پا را بر زمين نكوبيد.

اگر براي مدت چند هفته به هر دليلي پياده‌روي نكرديد، نبايد با همان سرعت و قدرت گذشته شروع كنيد. مدتي زمان لازم است تا بتوانيد به حالت قبلي پياده‌روي كنيد.

در چند دقيقه آخر پياده‌روي، به تدريج گام‌هايتان را كوتاه و سرعت‌تان را كم كنيد.

●   زنان بيشتر پياده‌روي كنند

همچنين متخصصان تاكيد كردند: پياده‌روي خطر بروز سكته مغزي را در زنان كاهش مي‌دهد.

به گزارش ايسنا، محققان در يك پژوهش جديد دريافته‌اند: زناني كه 2 ساعت يا بيشتر در هفته پياده‌روي مي‌كنند يا معمولا عادت دارند كه سريع راه بروند، در مقايسه با زناني كه اصلا عادت به پياده‌روي ندارند، به ميزان قابل‌توجهي كمتر دچار سكته مغزي مي‌شوند.

محققان تاكيد كردند: با پياده‌روي خطر بروز تمام انواع سكته مغزي از جمله سكته ناشي از تشكيل لخته‌هاي خوني و نيز سكته ناشي از خونريزي كاهش مي‌يابد.

دكتر جاكوب ساتلماير، پژوهشگر اصلي اين تحقيق و متخصص اپيدميولوژي در دانشكده بهداشت عمومي هاروارد در بوستون خاطرنشان كرد: فعاليت و تحرك بدني از جمله پياده‌روي منظم يك رفتار و عادت اصلاح‌كننده مهم براي پيشگيري از سكته مغزي است.

وي افزود: تحرك بدني براي ارتقاي سلامت قلبي و عروقي و كاهش خطر بيماري‌هاي قلبي عروقي ضروري بوده و پياده‌روي يكي از روش‌هاي مهم براي رسيدن به تحرك بدني مطلوب است.

همچنین محققان دانشگاههاي پيتسبورگ، ايلينويز، رايس و اوهايو در بررسيهاي خود نشان دادند که يکسال انجام فعاليتهاي فيزيکي سبک (40 دقيقه پياده روي) مي تواند ابعاد هيپوکامپ را افزايش داده و موجب بهبود حافظه فضايي در سالمندان شود.

اين دانشمندان 120 داوطلب سالمند را که همگي بدون تحرک و بدون علائم زوال عقل بودند به دو گروه تقسيم کردند.

براي گروه اول 40 دقيقه پياده روي به مدت 3 بار در هفته و براي گروه دوم تمرينات کششي تجويز شد.

تمام افراد در مدت و بعد از تحقيقات از ديدگاه فيزيکي آزمايش شدند و مغز آنها با رزونانس مغناطيسي کنترل شد.

نتايج اين تحقيقات نشان داد داوطلباني که تمرينات ايروبيک سبک را انجام مي دادند در هيپوکامپ چپ و راست آنها به ترتيب 2.12 و 1.97 درصد افزايش حجم مشاهده شد.

درحالي که در افراد گروه دوم، افزايش فضاي هيپوکامپ کمتر و برابر با 1.40 درصد براي هيپوکامپ چپ و 1.43 براي هيپوکامپ راست به ثبت رسيد.

براساس گزارش نيويورک تايمز، در مرحله بعد، تمام افراد تحت يک آزمايش سنجش حافظه فضايي قرار گرفتند. در اين آزمايش، داوطلبان گروه اول بس از يکسال پياده روي نسبت به تست پيش از شروع تحقيقات بهبود حافظه فضايي را نشان دادند.

اين محققان در اين خصوص توضيح دادند: “فکر مي کنيم که آتروفي هيپوکامپ در سنين بالا تقريبا اجتناب ناپذير باشد اما ما ديديم که حتي يک فعاليت ورزشي سبک که مدت يکسال به طور مرتب دنبال شود مي تواند ابعاد اين ساختار مغزي را افزايش دهد به طور خلاصه مغز در اين فاز همچنان قابليت اصلاح شدن را دارد.

●    سالمندان چگونه پیاده روی کنند ؟
شما با يك برنامه پياده روي كه به آرامي شروع شده و به طور تدريجي سرعت و مسافت آن افزايش يافته است، پس از مدتي مي توانيد توانايي هاي تنفسي خود را به حد يك فرد جوان برسانيد. بهتــر است قبــل از شروع پياده روي با حركـــات كششي عضلات خود را گرم  كنيد. سپس براي مدت10 تا 15دقيقه پياده روي كنيد. مدت پياده روي را به تدريج افزايش دهيد، تا حداكثر به يك ساعت در روز برسد. بهتراست پياده روي را در دو نوبت صبح و عصر و هربار 30 دقيقه انجام دهيد.اگر توانايي انجام 30 دقيقه پياده روي مداوم را نداريد مي توانيد به جاي آن 3 پياده روي 10 دقيقه اي داشته باشيد. براي پياده روي مسيري هموار و با هواي تميز انتخاب كنيد.يك بطري آب همراه خود داشته باشيد

●   براي انجام پياده روي نكات زير را رعايت كنيد:

1- كفش هاي راحت، كاملاً اندازه و بنددار بپوشيد ، كه پا را در خود نگهدارد و مانع تاثير ضربه به پا شود. همچنين جوراب هاي ضخيم نخي كه عرق پا را جذب وپاها را حفظ كند بپوشيد.

2- لباس هاي راحت، سبك و متناسب با دماي هوا بپوشيد. در تابستان لباس هاي با رنگ روشن بپوشيد. و در زمستان به جاي يك لباس ضخيم، چند لباس نازكتر بپوشيدتا بتوانيد به تدريج با گرم شدن بدن در حين پياده روي، لباس هاي خود را كم كنيد.

3- پياده روي را با سرعت كم شروع كنيد.

4- دريك وضعيت متعادل و راحت راه برويد. سر را بالا نگهداريد، به جلو نگاه كنيد نه به زمين. در هر قدم بازوها را آزادانه در كنار بدن حركت دهيد. بدن را كمي به جلو متمايل كنيد. گام برداشتن را از مفصل ران و با گام بلند انجام دهيد. روي پاشنه فرود آمده و با يك حركت نرم به جلو برويد. از برداشتن گام هاي خيلي بلند خودداري كنيد.

ورزش در هواي آلوده مضر است.

5- راه رفتن را درصورت امكان بدون توقف انجام دهيد. ايستادن مكرر و شروع مجدد پياده روي مانــع تاثيرات  مثبت آن مي شود.

6-  در حين راه رفتن نفس هاي عميق بكشيد. با يك نفس عميق از طريق بيني و با دهان بسته ريه ها را از هوا پركنيد و سپس هوا را از دهان خارج كنيد.

7- سعي كنيد زمان خاصي از هر روز را براي پياده روي در نظر بگيريد كه خسته و يا گرسنه نباشيد  و در صورت امكان با دوستانتان پياده روي كنيد.

8-  اگردر سربالايي يا سراشيبي قدم مي زنيد، بــدن را به سمت جلــو متمايل كنيدوبراي حفظ تعادل ، قدم هاي كوتاه تري برداريد. – 

9- مدت زمان پياده روي و مسافتي كه طي كرده ايد را هر روز در تقويم خود ياد داشت كنيد.  هفته اي يك بار مدت زمان پياده روي را افزايش دهيد.

10- در اواخر پياده روي به تدريج قدم هاي خود را آهسته تر كنيد. مي توانيد حركات انعطاف پذيري را نيز انجام دهيد و با اين كار كم كم بدن خود را سرد كنيد.

11-اگر در حين پياده روي دچار درد قفسه سينه، تنگي نفس و يا پا درد شديد فوراً استراحت كنيد و با پزشك مشورت نماييد.

پياده روي به علت تحريك ماهيچه ها واستخوان ها سبب افزايش قدرت عضلاني و استخــواني مي شود.

زماني كه خسته يا گرسنه هستيد ورزش نكنيد.

همایش کشوری مراقبت و درمان بیماران با طب مکمل و جایگزین از تاریخ 28 مهر الی 30 مهر 1389 برگزار می شود

همایش کشوری مراقبت و درمان بیماران با طب مکمل و جایگزین ( Patients Care & Treatment by  Complementary & Alternative Medicine ) از تاریخ 28 مهر الی 30 مهر 1389 در دانشگاه علوم پزشكي اصفهان برگزار می شود .

 

 

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از سایت این همایش ،  هدف اين همايش معرفی روش ها با مستندات علمی آنها، ارائه پژوهشهای علمی مربوط به موفقيت روش های طب سنتی، مکمل و جايگزين در پیشگیری، درمان، مراقبت های پرستاری، بازتوانی بيماران و بحث و تبادل نظر متخصصين و دست اندرکاران درباره جایگاه و نحوه ارتقاء آنها می باشد.

محورهای همایش:
1- استفاده همزمان طب مکمل و جایگزین با طب رایج در مراقبت و درمان بیماران
2- مبانی فلسفی روش های مکمل و جایگزین
3- طب مکمل و خلاقیت در مراقبت و درمان بیماران
4- یدمیولوژی طب مکمل و جایگزین در ایران
5- مراقبت و درمان با روش های طب سنتی ایرانی
6-اصول مراقبت بیماران و اجتناب از عوارض و خطاهای پزشکی در به کار بردن طب مکمل و جایگزین
7-شواهد علمی در باره کاربردهای درمان معنوی و دعا، ماساژ درمانی، هومیوپاتی، طب سوزنی، گیاهان داروئی، یوگا، فرادرمانی، تن آرامی، رفلکسولوژی حجامت، آیورودا، زایمان بدون درد،
زالو درمانی، زنبور درمانی، بادکش، کایروپراکتیس، موسیقی درمانی، هنر درمانی، تفریح درمانی، هیپنوتراپی، انرژی درمانی، مغناطیس درمانی، درمان بیولوژیک، آب درمانی و …

لطفاً براي ثبت نام و ارسال خلاصه مقاله به آدرس اینترنتی:  www.seminars.mui.ac.ir/CCAM  مراجعه كنيد و پس از انتخاب گزینة ثبت نام در سمت راست صفحه، به صورت آنلاين در همايش ثبت نام فرمائيد و شناسة كاربري و رمز عبور دريافت داريد.
از شناسه كاربري و رمز عبور مي توانيد براي ورود مجدد به سیستم و تماس با دبيرخانه همايش استفاده كنيد. ارسال خلاصه مقاله، پیگیری، آگاهي از پذیرش، شيوه، و زمان ارائه نيز با استفاده از شناسه كاربري و رمز عبور ميسر است.
پس از آنكه ثبت نام كرديد، تاییدیة ثبت نام به طور خودكار به ايميل شما ارسال خواهد شد. از اين رو نوشتن نشانی دقیق، تلفن (ثابت و همراه) و آدرس ايميل، ما را در برقراری ارتباط سریع و مؤثر با شما یاری خواهد كرد. بنابراين درخواست داريم در هنگام ثبت نام آنلاين فرم مربوطه را با دقت کافی تکمیل فرمائيد.
شما تا قبل از پايان فرصت ارسال خلاصه مقاله ها می‌توانيد به سيستم وارد شويد و خلاصه مقاله خود را ويرايش كنيد. لطفاً براي ثبت نام و ارسال خلاصه مقاله فقط از سایت همایش استفاده فرمائيد. دبیر خانه همایش از پذیرش مقالات ارسالی از طریق دورنگار و پست معذور است. خلاصه مقاله شما در صورت پذیرش، بامسئوليت شما و بدون تغییر در كتاب خلاصه مقالات چاپ خواهد شد.
ارائه مقالات در همایش به صورت سخنراني يا پوستر خواهد بود. از نويسندگان که مقاله آنان براي سخنرانی پذیرفته می شود، تقاضا می شود اسلايدهای خود را تنها با استفاده از نرم افزار power point 2003 تهیه كنند. در صورت نیاز به اطلاعات بیشتر لطفاً با دبیرخانه‌ی همایش82-7923081 0311 تماس حاصل فرمایید.

آویشن باغی ، یک گیاه دارویی با خواص زیاد

آویشن باغی یکی از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی و ادویه‌‌ای است. تیموس (Thymus) کلمه‌ای یونانی و به معنای شجاع است. مردم یونان باستان این گیاه را نماد شجاعت میدانسته‌اند. از آویشن باغی در اکثر فارماکوپه‌های (دارونامه‌ها) معتبر به عنوان یک گیاه دارویی نام برده شده و خواص درمانی آن بر شمرده شده است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  آویشن (Thymus vulgaris L. ) گیاهی است از تیره نعناعیان (Lamiaceae ) که ساختار بوته ای دارد و دارای ساقه مستقیم و علفی یا چوبی و پرشاخه به ارتفاع 10 تا 30 سانتی متر و در بعضی موارد تا 45 سانتی متر است. ساقه های منشعب این گیاه پوشیده از کرک های سفید رنگ می باشد.

برگ های آن معطر، تا حدودی همیشه سبز، متقابل، تقریباً بدون دمبرگ یا دارای دمبرگ بسیار کوتاه  می باشد. برگ ها خاکستری روشن، بیضوی- نیزه ای تا حالت کشیده یا لوزی شکل با طول 5 تا 15 میلی متر که عموماً کنار برگ ها برگشته می باشد. سطح تحتانی برگ ها از گردی به رنگ متمایل به سفید یا نمد مانند پوشیده شده که دارای غده های فراوان اسانس می باشد که به علت وجود چنین غده هایی، معمولاً گل ها به رنگ ارغوانی کم رنگ تا سفید به شکل لوله ای، دو لبه، صمغی و به طول 5 میلی متر دیده مـی شود.

کاسبرگ ها کرکدار و غده مـانند و دارای براکتـه های شبیه برگ می باشند. در شاخه های فرعی، گل ها به صورت دسته های جانبی و مارپیچی دیده شده و یا به صورت سرگل انتهایی بیضوی یا کروی شکل قرار می گیرند. همچنین کاسه گل به صورت زنگوله ای شکل با لبه دندانه ای کوتاه و صاف است.

حالات غیرطبیعی این گیاه آن است که بعضی از پایه های آن، گل های فاقد پرچم دارند و در برخی دیگر، پرچم ها زودتر از مادگی رشد می کنند.

میوه از چهار فندقه کوچک تشکیل شده که در لوله کاسه گل محصور شده است. بذر آویشن گرد و ریز که هر 000/170 بذر آن یک اونس ( 3/28 گرم ) وزن  داشته و بذر آن برای سه سال زنده باقی می مانند.

اکولوژی:

مطالعات اکولوژی و آماری که روی آویشن ( Thyms vulgaris ) انجام شده نشان داده که پراکنش جغرافیای آن مطابق شکل شماره 1 است.

در مناطق گرم با ارتفاع کم و در اقلیم های مدیترانه ای خشک، جمعیت های تشکیل شده از گیاهان فنولیک ( تیمول و کارواکرول ) از همه غالب تر بودند. با فاصله بیشتر از نواحی ساحلی مدیترانه ای و حرکت به طرف مناطق مرطوب تر، گیاهانی که کمتر فنولیک بودند پدید می آمدند و جای خود را به تدریج به شیمیوتیپ های حاوی ترپن های غیرفنولیک حلقوی ( 4- توجانول و آلفا- توپنیئول ) و مونوترپن های غیر حلقوی ( لینالول یا استورادیکلی، ژرانیول ) می دادند. در اسپانیا شیمیوتیپ دیگری یافت شده که ترکیب دو حلقه ای 1 و 8- سینئول به عنوان ترکیب اصلی آن شناسایی و بومی آنجا نیز می باشد.

آویشن گیاهی است که به طور طبیعی در شرایط مزرعه ای در نواحی نیمه خشک تا معتدل گرم در دماهای بالا و تشعشع شدید آفتاب رشد می کند. آویشن در مراحل اولیه دارای رشد خیلی کند بوده و در مراحل بعدی نمود- مخصوصاً 60 روز بعد- یک افزایش سریع در تجمع ماده خشک ( 4 تا 6 برابر تحت نور اضافی و 5/2 تا 5 برابر تحت نور طبیعی ) نسبت به گیاهان 40 روزه دارد.

میزان آب خاک و رژیم های نوری به طور معنی داری رشد کلنی های آویشن ( وزن خشک ریشه و اندام هوایی ) را تغییر می دهند و بین شرایط نوری و میزان رطوبت خاک اثر متقابل مشاهده شده و تأثیر افزایش رطوبت خاک اثر متقابل مشاهده شده و تأثیر افزایش رطوبت خاک در شرایط نور طبیعی به اندازه نور اضافی قابل توجه نبوده است و افزایش رطوبت خاک در شرایط نور اضافی دارد. به هر حال در شرایط نور اضافی و رطوبت خاک 70 درصد، بالاترین میزان فتوسنتز و اسانس نیز در شرایط نور طبیعی و 50 درصد رطوبت خاک ذکر گردیده است. البته منظور از نور اضافی یعنی جریان فتوسنتزی 200 میکرومول بر متر مربع در ثانیه است که به وسیله لامپ های ( HPS High Pressure Sodium ) به همراه نور طبیعی ایجاد می گردد.

در تحقیقی برای بررسی سطوح نوری بر روی میزان اسانس، گیاه آویشن تحت شدت های مختلف نوری ( سایه، ابری، 15، 27، 45، 100 درصد نور کامل ) قرار داده شدند و مشخص شد که بیشترین غلظت اسانس و میزان تیمول و Myrcene موجود در اسانس در نور کامل خورشید به دست می آید. طول برگ و تراکم Peltate hair با کاهش سطوح نوری کاهش می یابد.

خاک مزرعه آویشن بایستی به خوبی زهکشی شده و PH آن حداقل 6 باشد و در صورت نیاز بایستی با استفاده از آهک اصلاح شود. اگرچه آویشن در شرایط خیلی خشک و بدون بارندگی رشد می کند ولی عملکرد آن کاهش می یابد و اساساً آبیاری، عملکرد را افزایش می دهد.

● خصوصیات گیاه شناسی
آویشن باغی گیاهی خشبی، چند ساله و متعلق به خانواده نعناع (Lamiaceae)میباشد. منشأ این گیاه نواحی مدیترانه گزارش شده است. ارتفاع این گیاه متفاوت و بین ۲۰ تا۵۰ سانتی‌متر است.برگها کوچک، متقابل و کم و بیش نیزه‌ای شکل بوده و پوشیده از کرکهای خاکستری رنگ است. گلها کوچک، سفید، ارغوانی یا صورتی است که در قسمت فوقانی ساقه‌هایی که از بغل برگها خارج میشوند روی چرخه‌هایی به صورت مجتمع پدیدارمیشوند.
میوه دراین گیاه فندقه به رنگ قهوه‌ای تیره بوده و طول آن یک میلی‌متر است. داخل میوه‌ ۴ دانه به رنگ قهوه‌ای تیره وجود دارد. وزن هزار دانه ۲۵/۰ تا ۲۸/۰ گرم است.
● مواد مؤثره
پیکر رویشی آویشن باغی حاوی مواد مؤثره واز نوع اسانس میباشد. اسانس این گیاه زرد رنگ بوده و مقدار آن بین ۱ تا ۲ درصد متغیر است. مهمترین اجزاء تشکیل دهنده اسانس را تیمول، کارواکرول و پاراسیمول تشکیل میدهد. پیکررویشی همچنین حاوی تانن، فلاونوئید، ساپونین و نیزمواد تلخ میباشد.
● اثر درمانی
مواد مؤثره آویشن باغی خلط آور بوده و برای معالجه سرفه مورد استفاده قرار میگیرد. از تنتور و عصاره‌های الکلی پیکررویشی این گیاه برای معالجه سرفه، گلودرد، برونشیت و آسم استفاده فراوان میشود.
● سایر کاربردها
مواد مؤثره آویشن باغی درصنایع غذایی به مقادیر فراوان کاربرد دارد. از تیمول و کارواکرول آن بعنوان نگهدارنده مواد غذایی درصنایع غذایی استفاده میشود. اسانس آویشن باغی همچنین خاصیت شدید ضد باکتریایی و ضد قارچی دارد.
از مواد مؤثره این گیاه در صنایع آرایشی و بهداشتی و در تهیه کرم‌ها، عطرها، لوسیونها، دهانشویه‌ها و پماد استفاده میشود. مواد مؤثره آویشن باغی نیز از ترکیبات ضد ریزش مو در عصاره‌های گیاهی مورد استفاده در شامپو میباشد. از اسانس این گیاه به عنوان آروماتراپی (درمان با مواد معطر) استفاده شده و درخمیر دندان نیز به عنوان یک ماده ضد باکتری مورد استفاده قرار میگیرد.
‌● فرآورده‌ها
از این گیاه داروهایی به شکل شربت، قرص مکیدنی، بخور، قرص، اسانس و همچنین ترکیبات آروماتراپی تهیه میشود. از عصاره‌های آبی، آبی – الکلی و پروپیلن گلایکولی آویشن باغی نیز در تهیه شامپو،‌کرم، پماد و دیگر فرآورده‌های استفاده فراوان میشود.

آشنایی با آرتیشو (کنگر فرنگی) Artichoke و خواص درمانی آن

 رومی‌ها در حدود ۲۰۰۰ سال پیش این گیاه را پرورش می‌دادند و به‌عنوان سبزی در سالاد استفاده می‌كردند. آرتیشو در قرن شانزدهم در انگلستان و فرانسه برده شد و سپس در قرن نوزدهم در آمریكا كشت شد. اكنون كالیفرنیا و سواحل اقیانوس آرام مركز كشت آرتیشو می‌باشد. كلمه Artichoke از كلمه ایتالیائی Articicco مشتق شده كه به معنی میوه كاج می‌باشد و آرتیشو هم مانند میوه كاج است. آرتیشو برای رشد احتیاج به آب و باران فراوان دارد.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از رویترز ،  آرتیشو گیاهی است چند ساله درای ساقه‌ای راست كه ارتفاع آن به حدود یك متر می‌رسد. برگ‌های آن پهن و دراز مانند برگ‌های كاهو است كه به رنگ سبز تیره است. در انتهای ساقه میوه آن كه به شكل میوه كاج یا سیب فلس‌دار است مشاهده می‌شود‌. گلبرگ‌های آن ضخیم‌ و گوشتی بوده و انتهای گلبرگ‌ها ضخیم‌تر است كه مصرف خوراكی دارد‌.
برای خرید آرتیشو دقت كنید كه برگ‌ها باز نشده و سفت‌ و سبز باشد‌. هنگامی‌كه برگ‌های آرتیشو قهوه‌ای است نشان دهنده كهنه بودن آن می‌باشد‌. فصل آرتیشو معمولاً ماه‌های فروردین و ادریبهشت (‌آپریل و می‌)است‌.

تركیبات شیمیائی:
برگ‌های خوردنی آرتیشو دارای اینولین‌، اینولاز و ماده‌ای تلخ به‌نام سینارین Cynarine می‌باشد‌.
سینارین خاصیت زیادكننده ترشحات صفرا را دارد و علت صفرا برای آرتیشو داشتن این ماده است‌.

در صد گرم آرتیشو پخته مواد زیر موجود است:
انرژی ۱۴ كالری
پروتئین ۱/۵ گرم
آب ۸۶ گرم
مواد چرب ۰/۱ گرم
مواد نشاسته‌ای ۵ گرم
كلسیم ۲۲ میلی گرم
فسفر ۴۰ میلی گرم
آهن ۰/۶ میلی گرم
سدیم ۳۰ میلی گرم
پتاسیم ۰ ۲۵ میلی گرم
ویتامین آ ۴۰ واحد بین المللی
ویتامین ب ۱ ۰/۰۴ میلی گرم
ویتامین ب ۲ ۰/۰۲ میلی گرم
ویتامین ب ۳ ۰/۶ میلی گرم
ویتامین ث ۵/۲ میلی گرم

خواص داروئی:
آرتیشو از نظر طب قدیم ایران گرم و كمی خشك است‌. قسمت مورد استفاده آرتیشو برگ‌ها و قسمت وسط آن است كه به‌نام قلب آرتیشو معروق می‌باشد‌. آرتیشو‌:

۱) كبد را تمیز و اعمال كبد را تنظیم می‌كند‌.
۲) ترشح صفرا را افزایش می‌دهد.
۳) از جمع شدن چربی در كبد جلوگیری می‌كند و آنهائی كه كبد چرب دارند بهتر است از آرتیشو استفاده كنند.
۴) یرقان مزمن را درمان می‌كند‌.
۵) تقویت‌كننده بدن است‌.
۶) موجب دفع ادرار می‌شود‌.
۷) تب‌بر است‌.
۸) در درمان رماتیسم مؤثر است‌.
۹) یبوست های ناشی از عدم صفرا را درمان می كند.
۱۰) در درمان ورم روده موثر است .
۱۱) باعث دفع سنگهای كیسه صفرا می‌شود.
۱۲) نیروی جنسی را افزایش می‌دهد.
۱۳) كلیه و مثانه را گرم می‌كند.
۱۴) گاز و نفخ معده و روده را از بین می‌برد.
۱۵) باعث هضم غذا می‌شود.
۱۶) بیماری‌های كبدی را درمان می‌كند.
۱۷) كلسترول خون را پائین می‌آورد.
۱۸) داروی لاغری است و كسانی‌كه می‌خواهند وزن كم كنند و لاغر شوند می‌توانند هر روز آرتیشو بخورند.
۱۹) سرگیجه را برطرف می‌كند.
۲۰) آنهائی‌كه گوششان زنگ می‌زند اگر آرتیشو را بخورند آنرا برطرف می‌كند.
۲۱) مبتلایان به بیماری قند می‌توانند با خوردن آرتیشو قند خود را تنظیم كنند.
۲۲) در درمان میگرن موثر است‌.
۲۳) در برطرف كردن بیماری آسم اثر مفید دارد‌.
۲۴) نقرس را برطرف می‌كند‌.
۲۵) آرتیشو رگ‌ها را تمیز كرده و تصلب شرائین را درمان می‌كند‌.
۲۶) در برطرف كردن اگزمت مؤثر است‌.
۲۷) در درمان اكثر بیماری‌های پوستی اثر مفید دارد.
۲۸) سموم بدن را دفع می‌كند.
۲۹) زخم‌های ریه و روده را درمان می‌كند.
۳۰) برای جلوگیری از ریزش مو ار برگ‌های آرتیشو پماد تهیه كرده و به سر بمالید.
۳۱) برای برطرف كردن بوی بد زیر بغل عصاره برگ آرتیشو را به زیر بغل بمالید.
۳۲) عصاره آرتیشو را اگر به بدن بمالید خارش را برطرف می‌كند.
۳۳) برای رفع آب آوردن بدن از جوشانده آرتیشو به مقدار سه فنجان در روز استفاده كنید.

مضرات:
آرتیشو چون گرم است ممكن است در بعضی از اشخاص تولید سودا كند لذا بهتر است با سركه خورده شود ضمناً طعم آرتیشو را دوست ندارند. اینگونه اشخاص اگر بخواهند از مزایای آرتیشو استفاده كننده تنطور قرص یا كپسول آرتیشو مصرف نمایند.

آشنایی با تاریخچه گیاه درمانی و طب سنتی

اردیبهشت ۳۱, ۱۳۸۹ توسط :   موضوع: : اخبار علمی پزشکی, طب سنتی, مشروح اخبار

براي پيگيري تاريخچه گياهان دارويي ابتدا بايد تاريخچه فارماكولوژي ( داروشناسي) را بررسي نمود زيرا تا قرن 19 ميلادي كلاً از گياهان دارويي براي درمان بيماريها استفاده مي شد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  به نقل از پارسی طب ،  كشف ويژگي هاي درماني گياهان بايد ناشي از نوعي غريزه انساني باشد. انسان اوليه از گياهان به عنوان غذا و دارو استفاده مي كرد. دراين راستا انسان به مرور زمان و در اثر آزمايش و خطا و نيز تجربه هاي ناموفق فراوان، موفق به كشف برخي ويژگي ها در بعضي از گياهان شد و براساس اين گونه ويژگي ها، گياهان را شناسايي و طبقه بندي كرد. او همچنين مشاهده كرد كه چگونه حيوانات به هنگام بيماري از گياهان استفاده مي كنند.
به عنوان مثال وقتي ديد يك گوزن زخمي براي تسكين درد، تن خود را به علف مبارك مي مالد، به خاصيت ضد درد آن گياه پي برد. و بعدها براي تسكين درد زخمهايش آن را به كار گرفت. مثال ديگر، گياه مَرغ است كه گربه ها از آن استفاده مي كنند و خاصيت قي آور دارد. بسياري از نويسندگان به دانش غريزي حيوانات از گياهان دارويي اشاره كرده اند، مثلاً سيسرو به استفاده گوزنهاي ماده از زراوند براي تسهيل زايمان اشاره مي كند و پلوتارك از كاربرد گياه شيپوري وحشي توسط خرسها ياد مي كند. پيش از تشخيص گياهان سودمند و درمانگر از گياهان سمي، احتمالا موارد مسموميتهاي اتفاقي بسياري رخ داده است.
موليسچ گياه شناس آلماني مشاهده جالبي در مورد شش گياه حاوي كافئين( قهوه، كولا، ماته، چاي، كاكائو، گوارنا) دارد.
ميان تعداد بيشماري از انواع مختلف گياهان، بشر اين شش گياه را با دقت كامل شناسايي كرده است، با اينكه اين گياهان، فاقد هر گونه مشخصه ظاهري نمايانگر خاصيت درماني هستند.
اطلاعات اوليه دانش گياه شناسي در مورد مصارف درماني گياهان، بيشتر حكايت از نقش غريزه در انتخاب آنها دارد ولي با گذربشراز دوران ماقبل تاريخ به دوران باستان، انسان شروع به كاربرد عقل و منطق نموده، با محاسبات منطقي به خلاقيت هاي خاصي براي بهبود روش و كيفيت زندگي خود دست يافت.
بين ملل جهان، مصريان قديم را بايد نخستين ملتي دانست كه از گياهان دارويي به نحو گسترده اي استفاده مي كردند. درعصر هومر كشور مصر به عنوان منطقه اي غني از گياهان دارويي و سمي شهرت يافت. پاپيروس مشهور ابرز كه گمان مي رود 3500 سال قبل نوشته شده است، حاوي مجموعه اي از نسخ و دستورالعملهاي دربردارنده بسياري از داروهاي داراي منشاء گياهي است كه از آن جمله اند: روغن، سركه، تربانتين، انجير، روغن كرچك، سير، كـُندر، افسنطين، صبر زرد، ترياك، زيره سبز، نعناع، انيسون، رازيانه، زعفران، سدر، تخم كتان، صمغ عربي و اقسام بالزامها. برخي داروهاي داراي منشاء معدني كه توسط مصريان مورد استفاده قرار مي گرفته اند شامل: آهن، سرب، منگنز، شنگرف، سولفات مس، سفيداب، كربنات سديم، نمك طعام و احجار كريمه مي باشند.
از سنگ نوشته هاي ميخي برمي آيد كه بابلي ها نيز همانند مصريان از خواص و كاربردهاي دارويي گياهان آگاه بودند.
دركتابخانه ساندرا پالوسي ( آشورباني پال) كه 2650 سال قبل داير بوده است چندين لوح گلي كه موضوعات طبي و دارويي روي آنها حك شده، يافت گرديده است. فهرست داروهاي مندرج روي الواح مذكور، بسيار شبيه فهرست داروهاي مورد استفاده در مصر باستان بود كه شامل 250 نوع گياه و داروي معدني مي باشد. برخي از داروهاي مذكور عبارتند از : سنا، دارچين، قسط بحري، انيسون، ياسمين، خرزهره، نعناع، بذرالبنج، شيرين بيان، اقسام روغن ها، موم، تربانتين، قير طبيعي و آلوم. چنانچه در كتاب مقدس نيز آمده، عبريان از ارس وزوفا براي درمان بيماريهاي مختلف استفاده مي كردند . در چين يك كتاب شبه فارماكوپه به نام پن تاسو يعني دارونامه برگ گياهي كه 40 مجلد و حاوي چند هزار نسخه دارويي بوده، وجود داشته است. كتاب مذكور حدود 2735 سال قبل از ميلاد مسيح(ع) نوشته شده و مولف آن يكي از امپراطوران آن كشوربه نام شينون بوده است.

از ديگر كتب دارويي چين باستان، كتابي بوده كه مشخصات، رويشگاهها و نحوه درمان با بيش از يك هزار گياه دارويي مفيد در آن موجود بوده است. در طب چيني از داروهايي همچون جلبكهاي دريايي، ريوند، آقونيطون، شاهدانه، كافور، اقسام افدرا، آهن، گوگرد جيوه و آلوم استفاده مي شده است. اصول طب چيني در كتابي با عنوان ” هديه امپراطور زرد در طب داخلي هاوينگ دي ني جينگ ” و با عنايت به دو مفهوم اسامي ين و يانگ و نيز عناصر پنج گانه وي يوسينگ كه محتملاً طي سالهاي 200 قبل از ميلاد تا 100 ميلادي نگاشته شده، مدون مي باشد. از ديگر كتب سنتي چين” تحفه كشتزارهاي الهي ” است كه طي قرن اول ميلادي تدوين گرديده و شامل شرح و توصيف 252 داروي گياهي است.
در سال 1977 ” دايرة المعارف تركيبات دارويي مورد استفاده در طب سنتي چين” به زبان انگليسي انتشار يافت كه دربردارنده 5757 دارو است كه بخش عمده آنها منشاء گياهي دارند.
استفاده از خواص درماني گياهان نزد هنديان باستان، رواج كامل داشته است. منابع طب هندي شامل ريگ ودا كه طي سالهاي 4600 الي 1600 سال قبل از ميلاد تاليف گرديده و نيز ايورودا كه طي سالهاي 2600 الي 2500 سال قبل از ميلاد تاليف گرديده ، هستند.
از ديگر كتب معروف طب هندي مي توان از “شاراكا سمهيتا” كه واجد آثار درماني 500 گياه طي 50 دسته مي باشد و نيز كتاب سوس روتا كه شرح ويژگي هاي 760 گياه در 37 دسته را در بردارد، ياد نمود.
طب آيورودايي كه امروز هم در هند رواج دارد، نظامي فراگير و مستند به اندر كنش جسم، عقل و روح است. در طب مذكور انرژي و ماده از يك مقوله شمرده شده اند كه به پنج صورت اتر، هوا، اتش ، آب و خاك تجلي مي نمايند. بر اساس مباني طب آيورودايي اين عناصر پنج گانه با عملكردهاي حواس پنج گانه ارتباطي محكم و ناگسستني دارند. عناصر مورد بحث در تشكيل نيروهاي سه گانه تريدوشا دخيلند. بدين ترتيب كه اتر و هوا عنصر “واتا”، آب و آتش عنصر” پيتا ” و آب و خاك عنصر “كافا” را تشكيل مي دهند و تعادل عناصر مذكور در تداوم سلامت نقش اساسي دارد. براساس طب ايورودايي مواد داراي طعم هاي شيرين، ترش و شور موجب افزايش كافا و كاهش واتا مي گردند. حال آنكه داروهاي واجد طعم هاي تلخ و گزنده عملكردي معكوس دارند و گياهان داراي طعم هاي ترش، شور و گزنده موجب افزايش عنصر پيتا مي گردند.
متاسفانه در سال 1833 ميلادي دولت استثمارگر بريتانيا به بهانه مبارزه با خرافات تمامي مدارس طب آياورودايي موجود در هند را تعطيل و آموزش طب مزبور را ممنوع نمود، ليكن خوشبختانه پس از استقلال هندوستان اين مكتب پزشكي جايگاه خويش را بازيافت و امروزه به عنوان يكي از مكاتب درماني ارزشمند مطرح است.
در مورد پزشكي ايران باستان اطلاعات زيادي برجاي نمانده ، ليكن به نظر مي رسد در قلمرو گسترده هخامنشيان تشكيلات پزشكي منظمي وجود داشته است و ظاهراً مفهوم ” اخلاط رابعه” كه مبناي طب بقراطي مي باشد از ايران باستان به يوانان راه يافته است. انتقال مذكور به دنبال حمله اسكندر به ايران وطي دوران سلوكي صورت پذيرفته است . طب ايراني در دوره اشكاني آميخته اي از طب يوناني در دوره اشكاني آميخته اي از طب يوناني و طب زرتشتي بود. برخي پزشكان نامور عصر مذكور از قبيل آزوتكس و فرهاته( فرهاد) بر همين منوال عمل مي نمودند. اين روند تا زمان ساسانيان نيز ادامه يافت و آموزه هاي پزشكي ملغمه اي از مكاتب طب يونان، هند و نيزتعاليم زرتشتي بود.
در اين دوران رئيس كل بهداري كشور به نام ” درذستبد= درستبد” خوانده مي شد. در همين دوران دانشگاه و بيمارستان ” گندي شاپور” در شمال غربي خوزستان تاسيس گرديد كه در دوران انوشيروان به حداكثر اعتلا رسيد. در دانشگاه مذكور اساتيد يوناني، سرياني، هندي و ايراني به تدريس اشتغال داشته، كتابهاي گوناگون را به زبان پهلوي در مي آوردند . پزشكان نامور قرون نخستين اسامي از قبيل حنين بن الحق، سهل بن شاپور، عيسي بن مهاربخت، عيسي بن شهلافا، يوحنابن سرافيون، داويدبن سرافيون و نيز اعضاي خاندانهاي بختيشوع و ماسرجويه كه در مباحث بعدي بدانها اشارت خواهد رفت، عموماً از دست پروردگان همين دانشگاه بودند.
بنيانگذار طب يوناني اسكولاپيوس مي باشد كه احتمالا يك شخصيت نيمه تاريخي نيمه افسانه اي واجد جنبه الهي بوده است. بقراط پزشك يوناني ( 357-460 ق.م) كه عموماً او را بنيانگذار دانش پزشكي مي دانند، بر طب رومي و نيز طب رايج در قرون وسطي تاثيرعميقي گذارد. گرچه شهرت وي به دليل آثار فصيح به جا مانده از او( از قبيل” سوگند نامه بقراط” و يا كتاب همه گيري=Epidemy) مي باشد، ليكن نسخه ها، روش هاي تجويز، و برنامه هاي دارويي ابداع شده توسط وي نيز نقش عمده اي در شهرت او دارند . نكته جالب توجه آن است كه درخت چنار تناوري كه امروزه نيز بر مزار اين دانشمند بزرگ درايالات آي آرسا واقع در شمال يونان، سايه افكنده ، همان درختي است كه وي در زمان حياتش در سايه آن به تدريس طب مي پرداخته است.
نخستين رساله مكتوب و مدون در زمينه گياه شناسي دارويي مقارن ظهور تمدن يونان توسط تئوفر است ( 285-370 ق.م) ارائه شد. اين رساله با عنوان تاريخچه گياهان بود و گرچه نمايانگر تلاش ارزنده نويسنده در ارائه يك موضوع مهم با انسجام علمي لازم مي باشد، ولي در عين حال نشانگر مرزهاي محدود كار مولف است كه خود ناشي از محدوديت اطلاعات و دانش موجود در زمينه گياهان دارويي در آن زمان بوده است. باز اين وجود در كتاب مزبور علاوه بر مطالب جالب توجه در زمينه گياهان دارويي مختلف براي نخستين بار به سرخس هايي اشاره شده كه به عنوان داروي ضد كرم به كار مي رفته اند. همچنين در اين كتاب براي اولين بار تفاوت هاي بين فلفل گرد و دراز بيان شده است. از قضا مطالعه اين كتاب چندان آسان نيست، زيرا نام هاي گياهان مذكور در اين كتاب با اسامي رايج و امروزي آنها كاملاً متفاوت است و اين موضوع بازشناسي آنها را سخت مشكل مي كند.
به هر حال كتاب طبي تدوين شده توسط پدانيوس ديوسكوريدس اهميت بيشتري دارد. وي در قرن اول ميلادي ( سالهاي 90-40 ميلادي) مي زيست و جراح ارتش نرون بود. حين سفرهاي نظامي به بررسي گياهان و جانوران برخي مناطق از جمله ايتاليا، يونان، آسياي صغير ، اسپانيا و فرانسه پرداخت و تعداد معتنابهي از نمونه هاي معدني، گياهي و جانوري را جمع آوري نمود و درهر فرصت ممكن به تحقيق پيرامون خواص درماني نمونه هاي جمع آوري شده پرداخت.
اثر مذكور در 5 جلد به رشته تحرير در آمده و حاوي تمام اطلاعات مربوط به دانش پزشكي در آن روزگار و شامل شرح و توصيف 600 نمونه گياهي مي باشد. دراين اثر نيز تلاشي براي طبقه بندي بر اساس حروف الفبا نبوده ، بلكه مبتني بر وجوه اشتراك گياهان و شباهت هاي آنهاست. توصيف ها بسيار دقيق و به زباني بسيار ساده و دور از ابهام ارائه شده اند و و روش هاي تهيه نيز به نحو دقيق و صحيح بيان گرديده اند . سفرهاي مكرر ديوسكوريدس به عنوان پزشك ارتش فرصت مناسبي براي مطالعه و ثبت تمام كاربردها و فوايد گياهان سرزمين هاي بيگانه را براي او فراهم نمود. در واقع تقريباً تا پايان قرن شانزدهم ميلادي نوشته هاي او اثر مرجع و استاندارد درحوزه فارماكولوژي به شمار مي رفت و اين نشانگر وسعت اطلاعات او درباره موضوع مورد بحث است. كتاب ديوسكوريدس نخستين بار در سال 1499 ميلادي به زبان يوناني چاپ گرديد.
اهميت آثار ديوسكوريدس بسياري از نويسندگان ديگر را بر آن داشت تا به گسترش موضوعات مورد اشاره وي يا نقد نوشته هاي او همت گمارند. مباحث كتابهاي نوشته شده اغلب لغوي بوده، ولي بي شك كاملترين كتاب در اين زمينه كتاب آي ديسكوريدس اثر پزشك ايتاليايي پي. اي . ماتيولي مي باشد كه در قرن 16 ميلادي نگاشته شده است. كتاب وي به عنوان يك اثر پذيرفته شده، جايگزين كتاب ديوسكوريدس شد. دكتر ماتيولي به نقد و تجزيه و تحليل بيانات ديوسكوريدس پرداخت و با نامگذاري دقيق هر گياه به رفع نارسايي ها و موارد ابهام موجود در كتاب وي و طبقه بندي مجدد گياهان موجود در آن همت گماشت. او دراثر خود گياهان جديدي مانند آفتابگردان را ثبت كرد و تعداد ديگري از گياهان خارجي ( بيگانه) مانند شاه بلوط هندي را به اين مجموعه افزود.
از ديگر نويسندگان رومي مي توان اسكريبونيوس لارگوس ( 79- 23 ميلادي) ، پليني بزرگ ، اوريباسيوس را نام برد. امروزه لارگوس را به خاطر وضع واژگاني از قبيل آنودين ( مسكن) واپيسپاتيك ( داروي باز كننده تاول) مي شناسند كه در فرهنگ واژگان دارويي رايج هستند، گو اينكه فعاليت او تنها در زمينه گياهشناسي دارويي بود. اگر چه اوريباسيوس در زمينه شناخت گياهان دارويي گامهاي موثري برداشت ليكن پليني با نوشتن اثر چند جلدي خود با عنوان ” تاريخ طبيعي ” بيشترين سهم را در اين زمينه داشت. وي دراين اثر، دانش و انديشه علمي زمان خود را به دقت شرح داده است. حاصل كار او كه گردآوري نظريات و ديدگاههاي حدود 400 محقق آن دوران بود، هم اكنون به عنوان يكي از كتب مرجع فارماكولوژي دنياي قديم به شمار مي رود.
جالينوس( 201-131 م) چهره شناخته شده جامعه پزشكي است و يقيناً به عنوان پزشك بيش از ديوسكوريدس شهرت دارد . اين طبيب كه از اهالي پرگاموس يونان بود ، داروها را بر اساس نوعي مقياس حرارتي طبقه بندي عامل مناسبي براي شناسايي داروي مناسب براي هر بيماري ارائه داد. وي در زمينه هاي مختلف علم طب تاليفاتي دارد كه اهم آنها در 16 جلد گرد آوري شده است . دانشمند مزبور طي يادداشتهاي خود از 473 داروي گياهي ياد كرده است

آشنایی با تاريخچه طب سنتى ايران

طب در تمام ادوار تاريخ زندگى بشر، با او همراه بوده است. همچنان كه درد و رنج جزئى از زندگى بشر است، پس او همواره به دنبال راه علاج گشته و مى گردد. در ايران، يونان، روم، آشور، كلده، مصر و تمامى جهان متمدن قديم مردم از طب اطلاعاتى داشتند و كسانى كه طبابت مى كردند، گاهى به صورت موبدان خدمت مى كردند و اين بقراط حكيم بود كه توانست طب را از اين شكل خرافاتى و معبدى بيرون آورد. او ثابت كرد كه مرگ و زندگى بر طبق قوانين منظم جهان رخ مى دهد و به علاوه مسائل اجتماعى و وجدانى خاصى نيز براى طبيب معين نموده است كه گواه آن “سوگند نامه بقراط” است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از موسسه طب سنتی ایران    ،  در كشور ایران طب و طبابت ادوار مختلفى دارد كه مهم ترين آنها عبارتند از:
الف) دوران هخامنشى ب) دوران ساسانى ج) دوران اسلامى
الف )دوران هخامنشى

اين دوره يكى از ادوار درخشنده و پرثمر طب ايران است و در ۲۵۰۰ سال پيش از اين علم داراى منزلت خاصى بوده است چرا كه در كتب مذهبى زرتشت نيز به خصوص از بهداشت، بسيار سخن گفته شده است. لذا از اين دوران پزشكان طبقه بندى شده اند كه مهم ترين آنها طبيب (پزشك)، جراح (كارد پزشك)، منتر پزشك و گياه پزشك يا پسيانز هستند كه در اوستا مى توان به يادداشت هايى در اين مورد دست يافت.
ب) دوران ساسانيان

انتقال اصل و مايه طب، از دوران هخامنشى به دوران ساسانى بود اما بر اثر اختلافات مذهبى كه در امپراتورى روم شرقى بين امپراتوران با دانشمندان و پزشكان پيدا شد، دوران جديدى در تاريخ طب ايران و نتيجتاً در طب اسلامى پديدار شد. ايران از همسايگان كشور هاى روم شرقى بود بنابراين دانشمندان و پزشكان عالى رتبه از مرز ها به ايران مهاجرت كردند و به تعليم اين دانش اشتغال ورزيدند و به اين ترتيب بيمارستان و مدرسه جندى شاپور تأسيس شد. در دوران انوشيروان انقلاب بزرگى در علم طب ايران و جهان به وقوع پيوست كه همانا تأسيس اولين كنگره پزشكى براى مناظره و مباحثه پزشكان در مورد فلسفه و طب بوده است.
ج) دوران اسلامى

واگذارى تمام ميراث ساسانيان علاوه بر ميراث بزرگ يونانيان به مسلمانان، پس از غلبه اعراب بر ايران و انقراض سلسله ساسانيان و اشاعه زبان عربى بود. مثلاً در دوران عباسيان “جندى شاپور” به بغداد انتقال يافت به اين ترتيب كم كم بغداد مركز علم و دانش پزشكى شد و جندى شاپور از رونق افتاد، خلاصه آن كه به بركت تعاليم اسلامى مسلمانان به خدمات بزرگى در علم طب، ترجمه و تأليف متون پزشكى توفيق يافتند.در دوران اسلامى به خصوص در باب ترجمه در اثر تشويق هاى افراد درجه اول اجتماع، باب جديدى بر مترجمين باز شد و آثار زيادى به صورت كتاب هاى طبى، علمى، فلسفى، تاريخى و غيره از زبان يونانى به عربى ترجمه شد.
گروهى از مترجمان نيز در غرب كشورهاى مسلمان يعنى مراكش، الجزاير، اسپانيا، تونس و… نيز به ادامه اين خدمت اشتغال داشته اند.گروه بزرگى از مولفان بودند كه پس از مطالعه كامل ترجمه كتاب هاى يونانى، خود توانسته اند كتاب هايى را نوشته و حتى به صورت نظم درآورند و از خادمان جهان پزشكى هستند. ولى پزشكان مشرق زمين قدم هاى بزرگ ترى در راه پيشبرد علم طب برداشته اند. بيشترين سهم در طب اسلامى، متعلق به ايرانيان است.از بهترين شاگردان بقراط و جالينوس مى توان از پزشكان مسلمان نام برد كه با حفظ اخلاق پزشكى و ساير صفات نيك، بعدها بر كتب اساتيد خود نقد و بررسى نمودند!
آنها عقل سليم و تجربه را سرچشمه تحقيقات خود قرار دادند و بدين ترتيب استادان بزرگ و بى نظيرى در آسمان علم و دانش چونان ستاره هايى پرفروغ درخشيدند، مانند:

– محمدزكرياى رازى صد و چند جلد كتاب و رساله در طب مانند حاوى و المنصورى و مرشدو «آبله و سرخك» تاليف نمود
– شيخ ابوعلى سينا صاحب و مولف كتاب «قانون» و «نبض» و امثال آنها
– اسماعيل جرجانى صاحب كتاب “ذخيره خوارزمشاهى”، «يادگار» و اغراض
– ابن رشد قرطبى صاحب كتاب “كليات”، “سموم” و “شرح بر قانون”
 – على بن عباس مجوسى ارجانى مولف كتاب “كامل الصناعه الطبيه الملكى”
 – ابوالقاسم بن خلف الزهراوى مولف كتاب “التصريف”

طى قرون سوم، چهارم، پنجم و ششم هجرى قمرى، پزشكان ايرانى توانستند برگ هاى زرينى بر تاريخچه طب جهان اضافه كنند و تحولات و انقلابات بزرگى را در طب ايجاد نمايند. از جمله محمد زكرياى رازى، عباس مجوسى اهوازى، شيخ الرئيس ابوعلى سينا و اسماعيل جرجانى .
اگر بخواهيم مرورى بر دستاوردهاى تلاش هاى بى شائبه دانشمندان ايرانى و ثمرات آن در جهان پزشكى داشته باشيم مى توانيم بگوييم.

۱ _ بيرون آوردن علم طب از صورت نظرى و متحول ساختن اين علم با ايجاد بستر مناسب براى عرضه طب عملى، گامى بسيار مثبت در راه توسعه و پيشبرد اين دانش بوده است.
۲ _ ايجاد نظم و ترتيب در دانش طب پراكنده و بى سر و سامان يونانى و افزودن اطلاعاتى جديد در زمينه پزشكى و تكميل اطلاعات قبلى.
۳ _ با نظر بر وظايف و طبايع شرح داده شده براى اعضاى بدن، تاثير دارو و درمان را با توجه به طبيعت داروها و شرايط اقليمى بيماران وارد علم پزشكى ساخته اند و توانستند تا قرن شانزدهم، هفدهم و نيمه هاى قرن هجدهم در علم پزشكى اروپا، تاثيرات حيرت انگيزى به جا بگذارند. حتى عده زيادى از پزشكان اروپايى (آلمان و اتريش) تحت تاثير افكار و تحقيقات پزشكان اسلامى قرار گرفتند و آنان را آرابيست (Arabistes) مى ناميدند كه تا اوايل قرن هفدهم ميلادى در اروپا از حاميان زيادى برخوردار بودند و افكارشان مورد توجه بوده است.
كار آنها تحقيق و بررسى عينى روى نتايج به دست آمده از پژوهش هاى پزشكان اسلامى و بسط و ترويج افكار آنها بوده است كه گروه بزرگى از پزشكان را تشكيل مى داده اند. خود اين پزشكان گروه هاى فكرى و مكتب هاى علمى در اروپا ايجاد كردند كه از آن شمار مى توان مكتب سالرن و پادوا در ايتاليا را نام برد كه تحت تاثير و نفوذ مستقيم دانشمندان علم طب اسلامى بوده اند. ترجمه هايى از آثار دانشمندان اسلامى نيز نشان دهنده نفوذ همه جانبه آثار آنها بر نام آوران عرصه علم طب در ديار فرنگ است براى مثال مى توان از ترجمه كتاب «آبله و سرخك» رازى كه به زبان لاتين ترجمه شده و همچنين ترجمه «قانون» ابوعلى سينا ياد كرد كه هر يك حدود چهل تا پنجاه بار به زبان هاى زنده دنيا تجديد چاپ شده است.
علاوه بر آن ژراد دو كرمن فرانسوى از معروف ترين كسانى است كه به ترجمه قانون شيخ و حاوى و منصورى زكرياى رازى و كتاب تصريف ابوالقاسم پرداخته است و از كسانى كه اطلاعات طب اسلامى ايران را به اروپا برده اند و همچون گنجينه اى از آن مراقبت كرده اند مى توان از ژرد برد ورياك و آشوك ريموند نام برد .
– عصر تحول طب اسلامى ايران

اين مهم از زمانى شروع مى شود كه كتاب ذخيره خوارزمشاهى توسط سيد اسماعيل جرجانى نوشته و تاليف مى شود (متوفى به سال ۵۳۱ هجرى قمرى). اين دانشمند والامقام ايرانى جنبش عظيمى در نشر متون پزشكى در تمدن اسلامى در آن زمان ايجاد كرد كه كتب نوشته شده خود را به زبان فارسى به رشته تحرير درآورد كه همان «ذخيره خوارزمشاهى» است.
 كتاب ذخيره خوارزمشاهى مشتمل بر ده جلد كتاب كوچك تر است، بدين شرح:
– كتاب اول: درشناختن حد وحدود طب، هدف آن وگنجينه بدن انسان از مواد، خلط ها، مزاج ها، طبيعت بدن ها، عادت ها و شرح هر يك از اعضاى بدن.
– كتاب دوم: در تشخيص بيمارى از حالت هاى بدن انسان و انواع و درجه بندى بيمارى ها و دلايل بروز آن و تشخيص و شناسايى نبض بيمار، تفسير و شناسايى حال بيمار مبتنى بر موارد زائدى كه از تن بيرون يا خارج مى شود مانند عرق و ادرار.
– كتاب سوم: در حفظ تندرستى و چگونگى انجام اين امر و شناخت نوشيدنى ها و خوراكى ها و ميزان و چگونگى خواب و بيدارى، و حركت، سكون و بازشناسى انواع رايحه ها و عطردرمانى (Aromatherapy ) و تدابير و راه هاى به كارگيرى روغن ها، مصرف مسهل و ملين و مواد تهوع آور، چگونگى انجام فصد و حجامت و فوايد شادى و مضرات غم و مسائل فرهنگى روانشناسى كه لفظ قديم بسيار زيبا و دلنشين بيان شده است و تشخيص نشانه هاى بيمارى و پرورش بچه ها و نگهدارى از پيران و مسافران از جمله مطالب بسيار شيوا، دقيق و مهمى است كه از آن سخن به ميان آمده است.
– كتاب چهارم: در تشخيص مرض و بيمارى و راه هاى آن كه بسيار ظريف و مدبرانه بيان شده است.
– كتاب پنجم: علل و علامت و عوارض تب و چگونگى معالجه آن .
– كتاب ششم: در معالجه بيمارى ها از فرق سر تا نوك پا
-كتاب هفتم: در معالجه ورم ها، آماس ها، زخم ها و چگونگى شكافتن و داغ كردن آنها (جراحى) و معالجه كردن عضوى كه سياه شده و مى ميرد، چگونگى معالجه شكستگى و ضرب خوردگى.
– كتاب هشتم: در زمينه راه هاى حفظ بهداشت و آراستگى ظاهرى.
– كتاب نهم: در زمينه چگونگى كاركرد و استفاده از زهرها و پادزهرهاى مهم در پزشكى.
– كتاب دهم: در تعب هايى كه به شكل هاى گوناگون پديدار مى گردند.

در نوشته پيشين تا جايى پيش رفتيم كه به معرفى كتب ده جلدى خوارزمشاهى پرداختيم. بد نيست بدانيم كه سه كتاب ديگر نيز به زبان فارسى نوشته شده است كه عبارتند از «يادگار» – «اغراض الطبيه و مباحث العلائيه» و “خف علايى و يا خفى علايى”.
از جمله كتاب هايى كه در چنين دورانى تاليف شد مى توان از كتاب قانون شيخ كه شامل پنج كتاب بدين ترتيب است، نام برد:
۱- كليات كه شامل چهار فن و چهار شيوه است.
۲ _ ادويه مفرده (داروهايى گياهى) كه شامليت آن بر دو جمله است.
۳ _ بيمارى هاى اعضاى بدن از سر تا نوك پا كه شامل بيست و دو تكنيك است.
۴ _ بيمارى هاى تخصصى كه به عضو خاصى اختصاص ندارد.
۵ _ داروهاى گياهى مركب كه در بردارنده مقالات و دو جمله است.
يكى از مولفين بزرگ كتاب هاى طبى در تمدن اسلامى، سيد اسمعيل طبيب بوده است. از دوران حمله مغول و خسارات فراوان وارده بر ايران زمين، تا دوران قاجار هيچ كتاب و رساله پزشكى اى نوشته نشده است.
كتاب “تحفه حكيم مومن” اثر محمد مومن بن ميرزا محمد زمان تنكابنى از آثار درخشان در زمينه طب سنتى و خواص گياهان، كانى ها، روغن ها و مواد طبيعى درمانى است كه قدمت آن حدوداً از زمان صفويه انتشار يافته است.«تحفه حكيم مومن» در نتيجه و حاصل مطالعات نويسنده آن در دوران خود است، قابل توجه است كه عموماً در آن دوران تحصيل علم پزشكى كه به همراه حكمت و فلسفه و تواماً آموخته مى شده است شكل يادگيرى در حضور استاد به صورت ديدن چهره و حال و هواى بيمار (معاينه)، نبض گيرى و نسخه نويسى (تغذيه و گياهان مفرده و مركبه دارويى) بوده است، چنانچه تا حدود نيم قرن پيش در كشور ايران هنوز اين روش وجود داشته است.
يكى از كتب قابل توجهى كه در اين دوره تاليف شد كتاب «مالا يسع الطبيب جهله يا مالا يسمع الطبيب» تاليف يوسف بن اسماعيل خويى شافعى معروف به «ابن الكبير» است كه نام آن را «جامع» گذاشته اند كه شامل دو كتاب يا دو قسمت است كه اولى در دوا هاى مفرده و تغذيه و دومى در داروهاى مركب است.
كتاب ديگر به نام «جامع المفردات الادويه و الاغذيه» تاليف ابن ابيطار (ضياءالدين عبدالله بن احمد مالقى اندلسى) «اهل اسپانيا» است.
 كتاب ديگرى كه در اين زمينه خوش درخشيده است «تذكره شيخ داود انطاكى»ميباشد اين كتاب، نوشته شيخ داود بن انطاكى پزشك است كه ملقب به بينا بوده و شامل چند باب است:
باب اول: در زمينه كليات علوم پزشكى
باب دوم: در قوانين افراد و تركيب
باب سوم: در مفردات و مركبات
باب چهارم: در بيمارى ها
كتاب هايى كه در اين زمينه به تاليف رسيده است كتاب «حاوى رازى» و اختيار «شرح جالينوس بر بقراط» و «قرا با دين موجز» و حواشى بر قانون ابن سينا” و «رساله در فصد» است.
كتاب قانون اثر ابوعلى سينا، سال هاى سال در كشورهاى اروپا مورد توجه بوده و تدريس شده است و در دانشكده هاى پزشكى سراسر جهان به زبان هاى مختلف تدريس گشته است.
كتاب معالجات بقراطى نيز در اين زمينه در آن دوران منتشر شد.
كتاب حاوى كبير و صغير: كتاب حاوى به زبان ساده تاليف «محمدبن زكرياى رازى» پزشك نامى ايران است. اين كتاب بعد از مرگ رازى با كمك و زحمت خواهر رازى تدوين گشته است. به طورى كه در اخبار است رازى يادداشت هاى حاوى را تهيه كرده است ولى عمرش براى تدوين كامل آن كفاف نداده است و همان گونه كه مى دانيم كتاب «حاوى» دايره المعارفى است كه شامل ماوقع و آنچه است كه در مطب رازى رخ داده و حاصل معالجه و روايت علايم بيمارى بيماران در بيمارستان است و شاهكار بزرگ علم پزشكى و مايه افتخار تمدن بزرگ اسلامى است.
كتاب حاوى شامل ۱۲ باب است بدين شرح:
۱ _ در درمان بيمارى ها و بيماران
۲ _ در حفظ بهداشت
۳ _ در بخيه و شكسته بندها و زخم ها
۴ _ در نيروى داروها و غذاها
۵ _ در داروهاى مركب
۶ _ در صنايع پزشكى و وسايل مورد استفاده در اين صنعت
۷ _ در داروسازى رنگ و مزه و بوى داروها
۸ _ در بدن ها، انواع طبايع و چگونگى عملكرد آنها
۹ _ در وزن ها و پيمانه ها
۱۰ _ در تشريح اعضاى بدن، آناتومى و فوايد و كارآمدى هر عضو بدن
۱۱ _ در دلايل و اسباب و وسايل طبيعى در پزشكى
كتاب حاوى همچنين به زبان لاتين «Continent» نيز ترجمه شده است. بهترين نسخه كتاب حاوى همان است كه در كتابخانه اى در نزديكى مادريد اسپانيا موجود است كه بهترين نسخه اين كتاب است كه با اقتباس از آن جلدهاى ديگرى بدين شرح منتشر شده است:
جلد اول: بيمارى هاى مربوط به سر (مغز و اعصاب)
جلد دوم: بيمارى هاى چشم
جلد سوم: بيمارى هاى گوش و بينى و دندان
جلد چهارم: بيمارى هاى ريه
جلد پنجم: بيمارى هاى مرى و معده
جلد ششم: استفراغ ها، چاقى و لاغرى
جلد هفتم: بيمارى پستان، كبد و قلب
جلد هشتم: ورم امعا و بيمارى هاى مربوطه
در ادامه معرفى تاريخچه بزرگان و آثار طب سنتى ايران زمين مى توان از نام ايلاقى (شرف الزمان) كه از شاگردان بنام بوعلى سينا در طب بود نام برد. كتب “طب ايلاقى”،”فصول ايلاقى” و «فصول ايلاقيه» يا «ايلاقيه الفصول» در كتابخانه ها و فهرست ها ديده مى شود و مورد اعتبار بوده است.
كتاب «كوناش فاخره»: از نوشته هاى محمدبن زكرياى رازى بوده است كه در زمان خود براى طلبگان علم طب و دانشجويان اين رشته داراى ارزش ماهيتى فراوان بوده است.
نام ديگرى كه در دوران خلفاى عباسى بر سر زبان ها بوده است «يوسف ساهر» معروف به «يوسف القس» است. وى به علت داشتن نوعى بيمارى به «يوسف ساهر بيدار» مشهور گشته است. نوشته هاى او شامل دو فصل مجزا مى شود قسمت اول: بيست باب (فصل) در مورد اعضاء و جوارح بدن انسان و قسمت دوم حدود ۶ فصل است و در مورد وظايف اعضاى بدن به صورت نامرتب توضيح مى دهد.
در تاريخ طب همچنين به كلمه اى برمى خوريم كه به معناى خاندان پزشكى است كه در پيشبرد اهداف دانشگاه “جندى شاپور” سهم بسزايى داشته اند كه به آنها «بختشيوع» مى گفتند.
يكى از مورخين بزرگ اروپايى در مورد خاندان پزشكى «بختشيوع» چنين مى نويسد:
۱ _ بختشيوع اول (بنيانگذار)
۲- جرجيس طبيب (۷۶۱ ميلادى)
۳- بختشيوع دوم (۸۰۱ ميلادى)
۴ – جبرائيل (۸۲۸ ميلادى)
۵- جرجيس دوم
۶- بختشيوع سوم (۸۷۰ ميلادى)
۷- عبيدالله
۸- يحيى يا يوحنا
۹- جبرائيل (۱۰۰۶ ميلادى)
۱۰- بختشيوع چهارم (۹۴۵ ميلادى)
“جالينوس” حكيم از پزشكان بزرگ و بى نظير يونان است كه دنباله رو تحقيقات بقراط است و علم طب بسيار مديون اوست. نوشته هاى او اغلب به زبان عربى ترجمه شده و مدت ها به جهان پزشكى جسم و ذهن خدمت كرده است. در اين زمان حكام هندى و يونانى از خود آثار بسيار ارزشمندى به جاى گذاشته اند كه در جاى خود از آن ياد خواهد شد. در اين دوران مى توان از آثارى چون: «كتاب النبض الكبير» ، «سته عشر»، «كتاب النفس»، «كتاب حيله البرء»، «كتاب ايام البحران»، «كتاب القوى الطبيعه»، «كتاب صرع الاطفال»، «كتاب الذبول»، «كتاب الترياق»، «كتاب الادويه المفرده» و «الاخلاط لبقراط» مى توان نام برد كه هر يك از اين كتب از طرف دانش پژوهان طب مورد استقبال و توجه شايانى قرار گرفت و سال هاى سال منبع اطلاعاتى براى اين گروه بوده است.
كتاب ديگرى كه در اين زمينه مورد بررسى و توجه قرار گرفته “كتاب كامل الصناعه” تاليف و نوشته «ابوالحسن مجوسى اهوازى» است كه از پزشكان بزرگ و نامى مسلمان و حاذق و دانشمند بوده است.
وى در ساختن مراكز درمانى معروف در زمان عضدالدوله ديلمى خدماتى انجام داده و كتاب او «كامل الصناعه» مبتنى بر دو بخش مهم و عمده است. قسمت تئورى و قسمت پراكتيكال (عملى) كه داراى فصل ها و مقالات و بخش هاى كوچكتر است. قابل ذكر است كه اين كتاب در حدود سال ۱۵۰۰ ميلادى ترجمه و در حدود سال ۱۵۲۵ ميلادى در فرانسه چاپ شد و بسيار مورد استفاده پزشكان در دانشكده هاى پزشكى آن زمان قرار گرفته است، اين كتاب در ايتاليا و فرانسه ترجمه شده است.
جالب توجه است كه يك دوره كامل جراحى كه از زمان يونانيان شروع شده در اين كتاب به رشته تحرير درآمده است و بسيار مورد استفاده جراحان اروپا قرار گرفته است.
منابع و مراجع غنى در اين مورد كتب: «اهوازى كيست» و «ملكى چيست» هستند. همچنين «پندنامه اهوازى» كه در حدود سال ۱۳۲۶ در تهران چاپ شد و چاپ مجدد آن در سال ۱۳۲۶ شمسى بوده است. كتاب «تحفه حكيم مومن» نيز از كتب گرانمايه در زمينه طب قديم است كه حدود ۳۰۰ سال است كه مورد تحقيق پزشكان علوم قديم قرارگرفته و قرار دارد. اين كتاب يكى از پرارزش ترين كتب طبى در اسلام و ايران است كه در نوع خود كم نظير، كامل، پويا و مفيد است و به كليه علاقه مندان توصيه مى شود در صورت داشتن دانش زبان عربى حتماً آن را مورد تحقيق و مطالعه قرار دهند. اين كتاب ارزشمند در زمينه درمان بيمارى ها با داروهاى گياهى با منشاء طبيعى و معدنى، حيوانى و غيره است.
* با تشكر از استاد گرانمايه دكتر محمود نجم آبادى