آشنایی با ضربه های مغزی

اسفند ۲۷, ۱۳۸۹ توسط :   موضوع: : آموزش-اورژانس-پزشكي, مشروح اخبار

مغز از بافتی  نرم تشکيل شده است  و توسط خون  و مايع  نخاعی  مشروب می شود.وقتی  فردی  دچار ضربه مغزی  می شود مغز ناگهان  در درون جمجمه تکان می خورد و به استخوان جمجمه  که در سمت  مقابل است برخورد می کند. گاهی  اين حالت با نيرو  و قدرت  بسيار  شديد  اتفاق  می  افتد .در ضربه مغزی  عملکرد مغز به طور موقت تغيير می کند که گاهی عوارض جبران  ناپذيری  به دنبال دارد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،   گاهی  اين حالت چند  لحظه  طول می کشد  و گاهی شدت  ضربه  مغزی  به حدی است که فرد  بيهوش می شود. توجه داشته باشيد  اگر علايم حتی برای  چند لحظه  کوتاه بروز کنند بازهم  ممکن است  خطرناک باشند.متاسفانه هر  ساله صدها هزار نفر بر اثر ضربه مغزی راهی  بيمارستان ها  می شوند که تعداد زيادی از آنها را کودکان تشکيل می دهند.
 
مغزدر حقیقت فرمانده كل بدن و ارگانیسمی بسیار پیچیده است . تفكر ،درك حس های دقیق ، حركات ، تعادل ، شنوایی ، بینایی ، هماهنگی بین بخشهای مختلف بدن و… همه با سلامت مغز معنی پیدا می كنند .
این ساختمان بسیار مهم توسط پرده های مختلفی پوشیده شده و در داخل محفظه ای محكم به نام جمجمه قرار گرفته است . اطراف مغز را مایعی به نام مایع مغزی – نخاعی ( CSF ) احاطه كرده و علاوه بر اعمال متعدد دیگرش تا حدی اثرات حفاظتی ساختمان های مختلف بر مغز را تقویت می كند .

معمولا اگر  ضربه  شديد  و ناجور باشد  شدت آسيب مغزی  هم بيشتر  است  که معمولا اين حالت در  دوچرخه سواران، موتور  سواران  و تصادف  با اتوموبيل  ديده می  شود. ضربه مغزی  شديد  يک اورژانس  پزشکی محسوب می شود و فرد بايد فورا  به بيمارستان  منتقل  شود .اگر مغز به طور جدی  آسيب  ببيند  مشکلات بيمار  طولانی مدت  خواهد  شد  و ممکن است در حرکت ، يادگيری  يا صحبت کردن با مشکلات روبه رو  شود. البته اکثر مواقع  بعد از  ضربه خفيف  فرد به حالت طبيعی  برمی گردد.اگر تعداد ضربه های  مغزی زياد  باشد  مشکلات  جدی  تر و شديدتر خواهد  شد .اين حالت  در فوتباليستها و بوکس بازان  بيشتر ديده می  شود.

اين که فرد  بعد از ضربه مغزی  چه حالتهايی پيدا می کند  به شدت آسيب بافت مغز در درون جمجمه  بستگی  دارد.گاهی هشياری  فرد از  دست  می رود و برای چند  ثانيه  تا چند  دقيقه غش  می کند  و به اغماء فرو می رود. گاهی  شدنت  ضربه کم است ،فرد هوشيار بوده اما دچار  فراموشی  می  شود  و لحظاتی  کوتاه قبل از  ضربه  و يا بلفاصله  بعد از آن را فراموش می کند.

در اکثر افرادی که دچار  ضربه مغزی  شده اند  حالت گيجی  و خيره گی  برای  مدت کوتاهی  به وجود می آيد.آنها حس  می کنند  روی  ابرها  هستند، می لرزند  و اگر بخواهند  راه بروند  يا فعاليت های  عادی  داشته باشند به علت گيجی  نیم توانند  احتمال تهوع  و استفراغ  بعد از  ضربه مغزی  وجود دارد .سردرد خفيف  برای  مدت  چند روز  و يا بيشتر در اکثر اين افراد ديده می  شود.

گاهی  در موارد  شديد  امکان خونريزی  مغزی  و يا آسيب  به بافت  ظريف  مغز وجود دارد  .در اين  شرايط  احتمال  بيهوش  شدن طولانی  مدت  ،گيجی  شديد ، فراموشی  در حدی  که فرد  نام افراد ،مکانها  و حتی  گاهی  نام خود  را به ياد  نمی آورد ، استفراغ  مکرر و سردرد شديد  وجو دارد.

تقسیم بندی های مختلفی برای ضربه های مغزی عنوان شده است كه در اینجا یكی از كاربردی ترین آنها را مطرح می كنیم ;
۱- ضربه های مغزی ناشی از برخورد مستقیم اشیاء با سر و بالعكس
۲- ضربه های مغزی ناشی از نیروهای اینرسیال با – یا- بدون برخورد مستقیم از گروه اول می توان به شكستگی های جمجمه مثلا در اثر برخورد اشیاء با سر و یا برخورد سر به شیشه جلوی اتومبیل در حین سوانح رانندگی اشاره كرد .
در گروه دوم اگر ضربه مستقیم وجود نداشته باشد ، ممكنست هیچگونه علامت ظاهری از ضربه مغزی در پوست یا صورت مشاهده نشود .
●  آسیب پوست سر :
درجات متفاوتی از آسیب پوست سر را می توان متعاقب ضربه های مستقیم به سر مشاهده كرد . ضخامت پوست سر در كاهش شدت آسیب مغزی مؤثر است.
پوست سر دارای عروق خونی فراوانیست ، به حدی كه خونریزی از آنها می تواند باعث بروز شوك در بیمار شود . به همین خاطر در صورت برخورد با اینگونه بیماران باید به عنوان اولین قدم سعی در كنترل خونریزی داشته باشیم ( پانسمان تمیز زخم ، بستن رگ خونریزی دهنده و … )
●  شكستگی جمجمه :

شكستگی جمجمه می تواند در اثر ضربه های نافذ یا غیر نافذ پدید آید . وجود این ضایعه همیشه بمعنی آسیب همزمان در مغز نیست ، از طرف دیگر عدم وجود شكستگی نیز نمی تواند آسیب مغزی را رد كند ، اما به هر حال مشاهده شكستگی جمجمه بمعنی شدت زیاد ضربه مغزیست و لزوم بررسی های بیشتر و انجام سی تی اسكن را می رساند.

رادیو گرافی ساده قادر به نشان دادن تمام شكستگی های جمجمه نیست.

● انواع شكستگی های جمجمه

الف) شكستگی خطی:

در صورتی پدید می آید كه نیروی زیاد به سطح وسیعی از جمجمه وارد شود ، این شكستگی ها می توانند به قاعده جمجمه نیز گسترش یابند.

میزان آسیب واردشده به نسج مغز در حضور انواع مختلف شكستگی متفاوت است. شكستگی بدون عارضه جمجمه به خودی خود مشكل آفرین نیست و به مرور زمان التیام خواهد یافت ، اما در بسیاری موارد پارگی سرخرگ سخت شامه مغزی مجاور شكستگی باعث خونریزی داخل جمجمه ای شده و مشكلات فراوانی را برای بیماران پدید می آورد. درصد زیادی از اینگونه بیماران محتاج مداخله جراحی خواهند بود.

اگر شدت ضربه های مغزی بیشتر باشد آسیب نسج مغز مجاور محتمل تر است. معمولا اینگونه ضربه ها دارای جزء اینرسیال هم هستند كه ضایعات مغزی همراه را بیشتر می كنند. درصورتیكه پوست مجاور ناحیه شكستگی دچار پارگی باشد، شانس عفونت داخل جمجمه ای افزایش می یابد.

ب) شكستگی قاعده جمجمه:

در اغلب موارد با شكستگی كاسه جمجمه همراه است.

سه عارضه اصلی این بیماران را تهدید می كند:

▪ نشت مایع مغزی نخاعی از بینی یا گوش ، بعلت آسیب استخوان كف جمجمه و پارگی پرده های مغزی مجاور آن پدید می آید. مهمترین خطری كه این بیماران را تهدید می كند عفونت پرده های مغزی (مننژیت) است. در اغلب این بیماران بهبودی خودبه خودپدید می آید اما در درصدی از موارد ، عمل جراحی اجتناب ناپذیر خواهد بود.

▪ آسیب اعصاب مغزی ، بسیاری از این بیماران دچار ضایعه عصب بویائی میشوند و بهمین دلیل حس بویائی خود را بطور ناقص یا كامل از دست میدهند.

▪ آسیب عروق قاعده جمجمه، پیدایش ارتباطات غیرطبیعی بین سرخرگها و سیاهرگهای بزرگ در قاعده جمجمه از جمله عوارض این شكستگی هاست. پ) شكستگی فرورونده جمجمه

این شكستگی در مواردی پدید می آید كه نیروی زیاد در سطح كمی وارد شود، مثال این حالت اصابت چكش یا سنگ به سر در جریان نزاع ، و یا برخورد سر با لبه كابینت آشپزخانه و… است. شانس عفونت های داخل جمجمه ای و آبسه مغزی در صورت پارگی همزمان پوست ناحیه مجاور بسیار زیاد است قطعه فرورفته استخوان می تواند باعث پارگی پرده مغزی مجاور و آسیب نسج شود.

اكثر مبتلایان به شكستگی فرورونده جمجمه (حتی در موارد نسبتا شدید) در زمان مراجعه هوشیارند.

در مواردی كه پوست روی محل شكستگی فرورونده سالم باشد ، تصمیم گیری بر اساس عوارض احتمالی ، مسائل زیبایی و … توسط جراح مغز و اعصاب صورت می گیرد.

● آسیب موضعی مغز:

▪ خونریزی های ناشی از ضربه مغزی

انواع مختلفی از خونریزی مغزی متعاقب ضربه می توانند پدید آیند ، كه بحث در مورد آنها را به مقالات تخصصی تر موكول میكنیم .

نكته مهم در این زمینه اینست كه بسیاری از بیماران پس از كاهش گذرای سطح هوشیاری ، به وضعیت ظاهرا طبیعی بازگشته و سپس بعد از گذشت مدتی مجددا دچار افت سطح هوشیاری شده اند.

در صورت برخورد صحیح درمانی ،معمولا خونریزی های خارج سخت شامه ای پاسخ خوبی به درمان می دهند.

یكی از كشنده ترین خونریزیهای مغزی ، خونریزی تحت سخت شامه ای است.

▪ خونریزی زیرسخت شامه ای مزمن دو طرفه

▪ خونریزی داخل مغزی در اثر ضربه

● له شدگی بافت مغز:

ممكن است بافت مغزی مجاور محل ضربه مستقیم ، تحت فشار قرار گیرد و دچار له شدگی یا Contusion گردد. موارد خفیف این حالت نیازی به جراحی ندارد ، اما موارد شدیدتر محتاج عمل جراحی هستند . شدت آسیب و محل درگیر، فاكتورهای مهمی در تعیین میزان پاسخ بیمار به درمان هستند.

● ضایعات ناشی از نیروهای اینرسیال

در این موارد حركات جمجمه و مغز نقش اساسی را ایفا می كنند ودر حقیقت جهت متفاوت حركات جمجمه و مغز و سرعت متفاوت آنهاست كه باعث آسیب مغزی می شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،  بهترین مثال برای شناساندن این نوع نیروها ضایعاتیست كه در رانندگان وسایل نقلیه موتوری پدید می آید. در اینگونه موارد نقش نیروهای اینرسیال حائز اهمیت است بطوریكه بخش زیادی از وخامت وضع بیمار را پدید می آورد .

این بیماران معمولا از ابتدای سانحه دچار افت سطح هوشیاری هستند. اختلال حافظه در این بیماران شایع است. ضایعات منتشرتر و در بسیاری از موارد دور از نقطه قابل پیش بینی اتفاق می افتند.

برای مثال ممكنست محل ضربه در پیشانی ، اما آسیب مغزی در بخش پس سری اتفاق افتاده باشد. طیف وسیعی از ضایعات در این گروه دیده می شوند.

● تكان مغزی (Concussion)

در این حالت بیمار دچار فلج گذرای عملكرد عصبی می شود ، كاهش گذرای سطح هوشیاری سپس بهبودی آن، از وجوه مشخصه Concussion است. اختلال حافظه در آنها شایع است.

● ضایعه منتشر مغزی در سطح سلولی (DAI)

در این حالت، بدون وجود ضایعات فضاگیر یا خونریزیهای وسیع و شدید مغزی ، بیمار دچار اختلال در عملكرد عصبی شده و معمولا در كوما است. البته خود این حالت نیز درجات مختلفی دارد و اغلب از نوع خفیف هستند.

● ورم مغزی:

در اثر این آسیب های منتشر در سطح سلولی و نیز بهم خوردن تنظیم خودكار عروق مغزی اتفاق می افتد و انواع مختلفی دارد. بیشترین میزان ادم مغزی طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از ضربه پدید می آید و میتواند موضعی یا منتشر باشد.

● خونریزی های داخل جمجمه ای:

این نیروها می توانند انواع مختلفی از خونریزیهای داخل جمجمه ای را پدید آورند.

● له شدگی بافت مغزی:

این عارضه نیز در مبتلایان به ضایعات منتشر ، بطور شایعی دیده می شوند . محل له شدگی در این بیماران متفاوت است و به نحوه وارد شدن نیرو و جهت آن بستگی دارد .
●  بعضی از عوارض ضربه های مغزی :
عوارض متنوع و متفاوتی می توانند به دنبال ضربه های مغزی پدید آیند ، درجه و شدت این عوارض در افراد مختلف بسته به شدت ضربه ، نوع ضربه ، خصوصیات فردی و… متفاوت است و می تواند از منگی و گیجی خفیف و اختلال حافظه جزئی تا ناتوانی شدید و وابستگی كامل به اطرافیان متغیر باشد.
۱- تشنج متعاقب ضربه مغزی
۲-آسیب موضعی مغز :
●  خونریزی های ناشی از ضربه مغزی:
انواع مختلفی از خونریزی مغزی متعاقب ضربه می توانند پدید آیند ، كه بحث در مورد آنها را به مقالات تخصصی تر موكول میكنیم .
●  له شدگی بافت مغز :
ممكن است بافت مغزی مجاور محل ضربه مستقیم ، تحت فشار قرار گیرد و دچار له شدگی یا Contusion گردد. موارد خفیف این حالت نیازی به جراحی ندارد ، اما موارد شدیدتر محتاج عمل جراحی هستند .

شدت آسیب و محل درگیر، فاكتورهای مهمی در تعیین میزان پاسخ بیمار به درمان هستند.
۳- عفونتها :
نشت مایع مغزی – نخاعی ، زخمهای نفوذی ، وجود اجسام خارجی مثل تركش و… باعث افزایش احتمال وقوع عفونتهای داخل جمجمه ای می شوند.
چه عواملی باعث بدتر شدن وضعیت بیماران ضربه مغزی میشوند؟
كاهش اكسیژن خون به هر دلیل
افت فشار خون
افزایش دی اكسید كربن خون
افزایش درجه حرارت بدن 

●  پزشکان چه می کنند؟

هر فردی  که دچار  ضربه مغزی  شده باشد ، چه خفيف  و چه  شديد  بخصوص  اگر کودک باشد بايد  فورا  و بدون  معطلی  به پزشک  و يا  بخش  اورژانس  بيمارستان مراجعه کند  بويژه در مواردی  که  بعد از  ضربه مغزی ، هوشياری  فرد از  دست  رفته  باشد.اگر پزشک  به ضربه مغزی وکوفتگی  مغز مشکوک شود  معاينه کاملی به عمل می آورد. معمولا برای  سنجش  سطح هوشياری  در مواردی  که فرد  بيهوش  است نام  او  سوال می شود  و اين که آيا می داند  در حال حاضر  کجاست ،امروز  چه روزی  است  و سوالاتی  از اين  قبيل  که آگاهی  فرد  به زمان  و مکان مشخص  شود. به اين ترتيب حافظه  و قدرت  تمرکز  فکری  بيمار  بررسی می شود.

معاينه چشمها و بررسی  رفلکس ها (واکنش  ها ) و تعادل نيز  از  معاينات  ضروری   در اين موارد  محسوب می  شود .گاهی  از بيمار  درخواست  می شود  دور بزند يا در مکانی  برای  چند دقيقه  بدود  تا مشخص  شود  آيا عملکرد  مغز  با مشکل مواجه  شده  است  يا خير.

سی  تی  اسکن  (نوعی  بررسی  سه  بعدی  مغز  توسط  امواج  ايکس )  برای  بررسی  خونريزی  يا کوفتگی  مغزی  انجام می شود  و اين مساله  در صورت  بيهوش شدن  فرد  ضرورت  بيشتری  پيدا می  کند.

●  زندگی  دوباره پس از ضربه مغزی

هر فردی   که دچار  ضربه مغزی  شده است به استراحت احتياج دارد و بايد  چند روز  تا چند هفته بسته به شرايط خود استراحت کند. انجام مجدد  فعاليتهای قبلی  ،ورزش  و ساير اعمال فرد  بايد  طبق  نظر  پزشک  انجام شود. معمولا اگر مشکل جانبی پيش  نيايد  ظرف  چند  هفته  تا چند ماه  بعد ،فعاليت های  عادی  از  سر گرفته می شود  که البته اين مساله  به خود  فرد  و  شرايط او  بستگی  دارد. معمولا بعد از ضربه مغزی  تا مدتی  فرد بايد  به طور مرتب مورد بررسی  قرار بگيرد.

اگر فردی  دچار ضربه مغزی  شده باشد  و پس  از گذشت ماهها  باز هم  علايم  در او  ديده  شود  به سندرم  پس  از  ضربه مغزی  مبتلا شده  است .در اين حالت  ضعف حافظه ،سردرد ،گيجی  و تحريک پذيری ادامه می  يابد. اين مساله  بايد  بسيار جدی  تلقی شود  و فرد  تحت نظر پزشک   قرار بگيرد.

●   چگونه از ضربه های مغزی  پيشگيری کنیم ؟

گرچه احتمال بروز  آسيب و  صدمه به بدن در سراسر  طول عمر برای  افراد  وجود دارد. اما  باز هم  بهترين  راه آن است  که تا حد ممکن  از بروز  اين نوع  اتفاقات  جلوگيری  کنيم . مطمئن ترين  روش  برای  پيشگيری از ضربه مغزی  مواظبت از  سر  است .

همواره در اتوموبيل  کمربند ايمنی  را ببنديد .اين کار  بايد هميشه  و بدون  بهانه  انجام شود  .اگر فرزندتان  زير  10  سال   است  بايد از کمربند  مخصوص  کودکان   استفاده کند. معمولا کودکان تا زمانی که قدی معادل  و يا  تا 147  سانتی  متر  داشته باشند  بايد از کمربند  مخصوص کودکان  استفاده کنند.

رعايت قوانين  رانندگی  و مواردی  که به عبور  عابر  پياده  مربوط  است  بسيار مهم  و ضروری  است  و متاسفانه  اکثر  سوانح  به دليل  عدم رعايت  موازين  راهنمايی  و رانندگی  انجام می  شود.

حتی دوچرخه  سواری  ،موتور سيکلت سواری  ،اسکيت  و يا هر وسيله  اين چنينی   بايد از کلاه  ايمنی  استفاده  شود .مسلما اگر از سر خود  استفاده کنيد  ، خوب  فکر کنيد  و همه چيز  را رعايت  کنيد ،سری سالم  خواهيد داشت  و از اين  قسمت  مهم و حياتی  بدن به خوبی  محافظت به عمل آوريد.

توجه داشته باشيد  اگرشانس  بياوريد  ضربه  مغزی به  خير و خوشی  تمام می شود  در غير اين صورت  احتمال  فلج ،  نقايص حسی ، رفتاری  و حرکتی وجود دارد.بررسی ها  نشان می  دهد  امکان بروز  صرع و تومورهای  مغزی  بعد از  ضربه مغزی وجود دارد و در مواردی  حتی اين مشکلات  سالها  بعد از بروز ضربه مغزی  رخ می  دهد. با توجه به  بالا بودن   احتمال آسيب پذيری کودکان ،  از اين موجودات معصوم  بخصوص  در زمان نوپايی  (يک  تا سه  سالگی )  بايد  مواظبت  دقيق  به عمل  آوريد  و سهل انگاری  نکنيد.   

●  خونريزي  و هماتوم  زير سخت  شامه  :

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،   خونريزي  و هماتوم  زير سخت  شامه  عبارت  است  از يك خونريزي  كه  باعث  تجمع  خون  و لخته  (هماتوم ) در زير خارجي  ترين  غشا از سه  غشاي  پوشاننده  مغز مي  گردد. دو نوع  هماتوم  زيرسخت  شامه  وجود دارد. هماتوم  حاد زيرسخت شامه  در فاصله  كمي  پس  از آسيب  شديد به  سر ايجاد مي  گردد. هماتوم  مزمن  زيرسخت  شامه ، عارضه  اي است  كه  ممكن  است  هفته ها تا ماه ها پس  از آسيب  به  سر ايجاد شود. آسيب  ممكن  است  چنان  ضعيف    باشد كه  بيمار آن  را به  خاطر نياورد.

●  علايم  شايع 

سردردهاي  رايج  كه  هر روز بدتر مي  شوند.
خواب آلودگي ، گيجي ، تغييرات  ذهني  يا منگي  متغير .
ضعف  يا كرختي  يك  طرف  بدن  .
اختلالات  بينايي  .
استفراغ  بدون  تهوع  .
مردمك هايي  با  اندازه  متفاوت  (گاهي  اوقات ).

●  علت 

آسيب  به  سر .

●  عوامل تشديد كننده بيماري

پس  از موارد زير آسيب  بيشتر رخ  مي  دهد:
استفاده  از داروهاي  ضد انعقاد از جمله  آسپيرين  استفاده  از داروهاي  روانگردان

●  پيشگيري 

به  روشهاي  زير از آسيب  به  سر اجتناب  كنيد:
در اتومبيل  از كمربند ايمني  استفاده  كنيد.
در ورزشهاي  تماسي  يا هنگام  راندن  دوچرخه  يا موتور، از كلاه  ايمني  محافظ  سر استفاده  كنيد.
پس  از استفاده  از داروهاي  روانگردان  و خواب آور، رانندگي  نكنيد.

●  عواقب  مورد انتظار

ميزان  بهبود به  سلامت  عمومي ، سن ، شدت  آسيب ، سرعت  درمان  و وسعت  خونريزي  يا لخته  بستگي  دارد. پس  از برداشتن  لخته ، بافت  مغز كه  تحت  فشار قرار گرفته  است ، معمولاً به  آهستگي  گسترش  مي  يابد تا به  فضاي  اوليه  خود برگردد. در بهترين  شرايط ، دورنماي  خوبي  دارد.
عوارض  احتمالي 

مرگ  يا آسيب  مغزي  پايدار شامل  فلج  نسبي  يا كامل ، تغييرات  رفتاري  و شخصيتي  و مشكلات  گفتاري .

●  درمان 

آزمون هاي  تشخيصي  مي توانند شامل  بررسيهاي  آزمايشگاهي  خون  و مايع  مغزي  نخاعي ، راديوگرافي ، اسكن  راديوسكوپيك  و سي تي اسكن  باشند.
بستري  شدن  در بيمارستان  براي  درمان  اورژانس 
جراحي  و برداشتن  لخته 
داروها

داروهاي  كاهنده  تورم  داخل  جمجمه .

●  فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري

استراحت  در بستر هنگام  بستري  در بيمارستان 
پس  از درمان ، بيماران  بايد در حد توان  خود، فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري كنند و فوري كار و ورزش  را آغاز نمايند. در هنگام  خستگي  استراحت  كنند. در صورتي  كه  تكلم  و كنترل  عضلات  دچار آسيب  شده  باشد، بيماران  ممكن  است  به  فيزيوتراپي  يا گفتار درماني  نياز داشته باشند.

●   رژيم  غذايي 

بيشتر بيماران  اغلب در مرحله  حاد به  تغذيه  داخل  وريدي  يا به  تغذيه  با لوله  معده اي  نياز خواهند داشت  و سپس  مي  توانند در حد تحمل  از غذاي  معمولي  استفاده  كنند.
●  درچه شرايطي بايد به پزشك مراجعه نمود؟

اگر شما يا يكي  از اعضاي  خانواده  تان  دچار آسيب  سر شده  باشيد (هرچند خفيف  به  نظر برسد) و هر يك  از علايم  خونريزي  زير سخت  شامه  ايجاد شود. اين ، يك  اورژانس  است !
اگر در طول  يا پس  از درمان  هر يك  از موارد زير رخ  دهد: تب  ، زخم  جراحي ، قرمز، متورم  يا حساس  به  لمس  گردد. سردرد بدتر شود .

مسمومیت با گاز مونواکسید کربن (CO) یا قاتل پنهان

بهمن ۲, ۱۳۸۹ توسط :   موضوع: : آموزش-اورژانس-پزشكي, مشروح اخبار

علائم وجود گاز گاز مونواکسید کربن در محیط  خانه را جدی بگیرید .

گاز مونواکسید کربن  ، گازی است بی رنگ و بی بو که  از مهم ترین دلایل گازگرفتگی براثر استنشاق گاز منواكسید كربن، مكش نامناسب یا عدم مكش لوله‌ های بخاری گازی، سوختن ناقص نفت بخاری‌ های نفت‌ سوز، بد كاركردن شومینه گازی یا سوخت ناقص و یا شومینه‌ هایی با سوخت چوب، سوختن ناقص زغال در منقل ‌های كرسی، بد كاركردن اجاق خوراك ‌پزی، سوختن ناقص یا نامناسب آبگرمكن، ژنراتورهای خانگی و كار كردن خودرو در پاركینگ های در بسته است.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،   نشانه‌ های مسمومیت با گاز مونوكسید كربن در وهله اول، سردرد همراه با احساس سنگینی و در صورت عدم اكسیژن رسانی مناسب گیجی، تهوع، استفراغ، سوزش شدید در ناحیه چشم و گلو، احساس گرفتگی و درد شدید در قفسه سینه، تشنج و احساس آشفتگی، تحریك ‌پذیری، ناتوانی در تشخیص موقعیت و شرایط، كاهش هوشیاری و اغما و مرگ است.

بهترین راه پیشگیری از  این مرگ نا بهناگام  است كه ما شناخت نسبی و اولیه در مورد این گاز كشنده و چگونگی ایجاد آن داشته باشیم. طبعا اگر شرایط بروز و ایجاد آن وجود نداشته باشد پدیده گازگرفتگی و به دنبال آن مسمومیت و در نهایت مرگ نیز بروز نخواهد كرد.این گاز بسیار سمی، بی‌رنگ، بی‌بو و بی‌طعم است و همین خصایص باعث شده كه به آن (قاتل پنهان) لقب دهند.

این گاز اگر چه سبك‌تر از هواست اما قابلیت انتشارش در محیط بسیار زیاد است و به همین دلیل در تمامی نقاط مثلا یك اتاق اعم از بالا و پایین به سرعت متراكم می‌شود و چون هموگلوبین خون میل تركیبی فوق‌العاده‌ای با این گاز دارد -۳۰۰ برابر میل تركیبی با اكسیژن – وقتی این تركیب صورت می‌گیرد اكسیژن دیگر به بافت‌ها نرسیده لذا سریعا باعث مسمومیت شده و سلسله عصبی فلج می‌شود و قدرت هرگونه اقدامی از مسموم سلب می‌شود و مسموم به نوعی به خواب و مرگ آرام تن در می‌دهد.

مهم‌ترین عامل بروز این نوع حوادث غفلت و عدم آگاهی مردم است. با اینكه بارها از سوی كارشناسان محترم سازمان در این خصوص هشدار داده شده است ظاهرا چون این قاتل پنهان غیرقابل حس و لمس، بی‌بو و بی‌رنگ است مردم كشنده بودن آن را باور ندارند و به راحتی تسلیم و قربانی آن می‌شوند. 
مسمومیت با گاز مونواکسید کربن علایمی شبیه به سرماخوردگی دارد.  و فرد را دچار آب ریزش بینی، سردرد و سوزش چشم می نماید . دقت نمایید که اگر در یک زمان چند نفر در داخل یک محط بسته دچار علائم بالا شوند احتمال زیاد در خطر گاز مونواکسید کربن قرار دارند .

این افراد به علت مسمومیت با گاز مونواکسید کربن باید از فضای بسته خارج شوند. در صورت بیهوش شدن آنان، دکمه‌های لباسشان باز شود و اگر نمی‌توانند تنفس کنند در صورت آگاهی از چگونگی احیای بیمار، این اقدامات برای آنان صورت گیرد.

در فصل سرما بی‌توجهی به نکات ایمنی در استفاده از شومینه، بخاری و کباب پز می‌تواند باعث مسمومیت با گاز مونواکسید کربن شود،

حتی روشن نگه داشتن خودروها در فضاهای بسته مانند گاراژ نیز می‌تواند به گاز گرفتگی منجر شود.

مونواکسید کربن گازی بی‌بو، بی‌رنگ و بی‌مزه است و به راحتی فرد را دچار مسمومیت می‌کند به همین علت به آن قاتل خاموش می‌گویند.

مقدار کمی مونواکسید کربن در خون افراد سیگاری یا ساکن در شهرهای بزرگ وجود دارد ولی اگر میزان آن در خون یک فرد از 10 درصد بالاتر برود، دچار سرگیجه، بی‌قراری، خواب آلودگی، کاهش حافظه، اختلالات بینایی، تهوع، استفراغ، تشنج و حتی مشکلات تنفسی می‌شود حتی افزایش این گاز در بدن می‌تواند به بیهوشی و مرگ بینجامد.

مونواکسید کربن نسبت به اکسیژن، 250 بار بیشتر تمایل به اتصال به هموگلوبین خون را دارد، و بالا رفتن درصد این گاز در بدن باعث جلوگیری از آزاد شدن اکسیژن در سلولهای بافتهای بدن می‌شود.

هر گاه فشار گاز دی اکسید کربن (co2) افزایش یابد تغییرات بسیار شدید و خطرناک در الگوی تنفسی ایجاد میشود و از طرفی دیگر هر گاه فشار گاز اکسیژن (o2) کاهش یابد تغییرات شدید و خطر آفرین در تنفس ایجاد میشود.

بنابرآنچه گفته شد اگر به هر دلیل، فشار گاز دی اکسید کربن در هوای محیط افزایش یابد و یا از فشار اکسیژن کاسته شود مشکلات جدی تنفسی تا خفگی و مرگ می تواند اتفاق بیفتد.

افزایش و تجمع گاز دی اکسیدکربن در بدن می تواند باعث ضعف عمومی سیستم عصبی مرکزی از جمله مرکز کنترل تنفس شده، سر درد، اغتشاش شعور، contusion کما و حتی مرگ را بدنبال داشته باشد. البته همیشه خفگی و گاز گرفتگی ناشی از افزایش گاز دی اکسید کربن و یا کاهش گاز اکسیژن در هوای محیط نیست. بلکه گاهی اوقات خفگی و گاز گرفتگی ناشی از استنشاق گازهای سمی است.

یکی از خطرناکترین این گازها که میتواند سبب مسمومیت تنفسی با این گاز کاسته شده است اما بایستی در نظر داشت حدود 6% حجم گازهای خارج شده از اگزوز ماشین های بنزینی را گاز مونواکسید کربن تشکیل میدهد.

مونواکسید کربن گاز سمی و بی رنگ و بی بو است که از سوختن ناقص کربن، حاصل میشود چنانچه میدانید سلول های بدن برای تداوم حیات و انجام سوخت و ساز به اکسیژن نیاز دارند و کار انتقال اکسیژن به سلولهای بدن توسط هموگلوبین خون انجام می شود علت سمی بودن منواکسید کربن این است که میل ترکیبی هموگلوبین با این گاز بیشتر است.

وقتی گاز منواکسید کربن با هموگلوبین ترکیب میشود، تشکیل مونواکسید کربن هموگلوبین یا همان [cobh] میدهد بدین ترتیب قدرت انتقال اکسیژن از هموگلوبین گرفته میشود.

فشار گاز مونواکسید کربن در هوا و مدت زمانی را که فرد در تماس با آن است، تعیین کننده بروز علائم و شدت مسمومیت تنفسی خواهد بود. باید در نظر داشت که مسمومیت با گاز مونواکسید کربن بدون تغییر در تعداد تنفس اتفاق افتاده و با علائم تهوع و سردرد همراه است.

در مسمومیت با این گاز رنگ قرمز روشن گیلاسی که مربوط به (cibh) است در پوست و مخاط و زیر ناخن فرد مصدوم مشخص می‌باشد.

هر گاه حدود 70% تا 80% هموگلوبین بدن با مونواکسید کربن ترکیب شود«مرگ» اتفاق می افتد. نکته قابل توجه این است که تماس مزمن و طولانی مدت با گاز مونواکسیدکربن حتی در مقادیر و دوزهای کمتر از دوز کشنده نیز می تواند سبب آسیب دیدگی مغز و بروز تغییرات ذهنی و گاهی نیز ایجاد حالتی شبیه به پارکینسون شود.

لازم به ذکر است بدانیم اگر چنانچه کسی با گاز مونواکسید کربن دچار مسمومیت شده باشد بایستی سریعا او را از محیط آلوده به این گاز خارج نموده و در تماس با هوای آزاد گذاشت، در مسمومیت های شدید بایستی به مصدوم تنفس مصنوعی داده شود و چنانچه مقدور باشد تنفس با اکسیژن بر تنفس با هوای آزاد ارجعیت دارد.
مسمومیت با گاز مونواکسیدکربن در کودکان و سالمندان زودتر بروز می‌کند، 

 با افزایش سرمای هوا، موارد ناشی از مسمومیت با گاز مونواکسید کربن افزایش می‌یابد اما افرادی که آب گرمکن دیواری در منزل دارند یا آب گرمکن‌های آنان در آشپزخانه قرار داده است حتی در تابستان احتمال دارد دچار گاز گرفتگی شوند البته در این فصل به علت باز بودن پنجره‌ها و روشن بودن کولرها، مونواکسید کربن چندان انباشته نمی‌شود این در حالیست که در فصل‌های سرد به علت تلاش برای حفظ هوای گرم داخل فضاهای بسته، احتمال گاز گرفتگی افزایش می یابد.

برای جلوگیری از مسمومیت با گاز مونواکسید کربن باید از افراد آشنا با وسایل گرمایشی برای وصل کردن بخاری استفاده کرد و از سالم بودن دودکش آن اطمینان حاصل کرد. دودکش بخاری باید حالت T داشته باشد و دچار فرسودگی نشده نباشد چون در این صورت باعث برگشت دود به داخل لوله بخاری می‌شود.

آب گرمکن‌ها نیز ممکن است باعث بروز مسمومیت شوند بنابراین باید حسن عملکرد این وسایل را نیز بررسی کرده و از دودکش بدون کلاهک نیز استفاده نکنیم. 

 شومینه ها   نیز اگر بر اساس استانداردها ساخته نشده باشند و باعث خروج گازها نشود ممکن است باعث ایجاد مسمومیت شود چون گاز مونواکسید کربن در فضای بسته مسمومیت ایجاد می‌کند.

●  اصلی ترین منابع و راه‌های تولید گاز مونواکسید کربن (CO) در منازل و ساختمان‌ها به شرح زیر می باشد .
 
▪ استفاده از وسایل گازسوز و گرمایشی بدون دودكش
▪ نقص در دودكش و نشت گاز به فضای مسكونی
▪ استفاده از وسایل خوراك‌پزی جهت گرمایش
▪ به كارگیری روشنایی گازی به مدت طولانی به خصوص در فضای بدون تهویه
▪ ضعف در دودكش شومینه
▪ معیوب بودن مشعل شوفاژ
▪ آبگرمكن‌های دیواری و زمینی به‌ویژه وقتی كه دودكش مناسب ندارند
▪ اتومبیل روشن در پاركینگ

تاريخچه پیدایش اورژانس و آمبولانس در ایران و جهان

تاريخچه اورژانس در جهان

حمل‌ونقل بيماران بدحال به مراکز درماني جهت ارائه خدمات پزشکي از مشکلات ديرباز در زندگي بشر بوده است. در افسانه هاي روم باستان آمده است که براي حمل بيماران از گردونه‌هاي جنگي استفاده مي‌شده است و بدين‌وسيله آنان را از صحنه‌هاي نبرد دور مي‌کردند و به درمان آنان مي‌پرداختند. در دوران باستان مراکز درماني به‌طور مجزا و مشخص، وجود نداشتند. احتمالاً حدود 4000 سال قبل از ميلاد حضرت مسيح، معابد مصر باستان علاوه بر امور مذهبي، خدمات درماني نيز ارائه مي‌کردند. در يونان باستان نيز معابد، محل درمان بيماران بودند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،   شايد اولين مراکز درماني مستقل، در سري لانکاي امروزي در سال هاي حدود 430 قبل از ميلاد حضرت مسيح شکل گرفته باشند. پس از آن در قرن اول قبل از ميلاد، رومي‌ها نوعي بيمارستان يا مرکز درماني براي ارائه خدمات و درماني به گلادياتورهاي زخمي در شهرها ايجاد کردند و نام Valetudinaria بر آن نهادند. با شکل گرفتن مراکز درماني، مسأله انتقال بيماران به اين مراکز نقش جدي‌تري به خود گرفت و اقوام مختلف روش‌هاي مختلفي براي اين مسأله برگزيدند. قبايل سرخپوست از نوعي سورتمه، مصريان از کجاوه‌هاي سوار بر شتر (pannier) و ساير ملل از روش‌هاي ديگر براي حمل بيمار استفاده کردند.
در قرن پانزدهم ميلادي پادشاه اسپانيا، شاه فرديناند و همسرش ملکه ايزابل نوعي بيمارستان سيار بنام “ambulancia” طراحي کردند که در صحنه نبرد به کمک سربازان زخمي مي‌شتافت. در سال 1793 ميلادي، دکتر دومينيک ژان لاري (Dominique-jean Larrey) پزشک ارشد سپاه ناپلئون طي جنگ فرانسه و پروس نوعي بيمارستان سيار بنام “ambulance volante” را طراحي کرد که به قصد انجام اقدامات اوليه و انتقال مجروحان به پشت خط مقدم به‌کار مي‌رفت.

همزمان با وي، بارون پرسي (Baron F.P. Percy) نوعي درشکه با قابليت حمل تعداد زيادي مجروح از خط مقدم به نواحي امن‌تر طراحي کرد و نام آن را mobile emergency room گذاشت. طي جنگ‌هاي داخلي ايالات متحده با تدبير جاناتان لترمن (Jonathan letterman) نوعي درشکه براي حمل مجروحان به‌کار گرفته شد که به آن‌ها”Rucker wagon ” گفته مي‌شد.

استفاده از اين‌گونه وسايل نقليه در سال 1832 براي جابجايي بيماران در اپيدمي” وبا” در لندن نيز رواج پيدا کرد. بالاخره در سال 1865 اولين سيستم خدمات پيش بيمارستاني برپايه بيمارستان (hospital based) در سين سيناتي آمريکا طراحي شد. در سال 1869 آمبولانس‌هايي در نيويورک به‌کار گرفته شدند که داراي برخي وسايل امدادي از جمله آتل و… و داروها (مثل مرفين) بودند. اولين آمبولانس‌هاي موتوردار (اتومبيل) در سال 1899 در شيکاگو طراحي شدند.

طي جنگ جهاني اول خدمات پيش بيمارستاني از نظر کيفي ارتقا پيدا کرد و کم‌‌کم با اختراع بي‌سيم، مراکز ديس‌پچ در اين راه به کمک امدادگران آمدند. حتي پيش از جنگ دوم جهاني، آمبولانس‌هاي مدرن حامل پزشک بربالين بيماران حاضر مي شدند و با مراکز ديس‌پچ براي ارائه بهتر خدمات درماني در تماس بودند. در دهه 60 با پيشرفت دانش پزشکي به‌خصوص در زمينه احيا و دفيبربلاسيون و ضرورت تسريع در ارائه اين خدمات، نقش سيستم پيش بيمارستاني در اين مسير تقويت شد و جايگاه ويژه‌اي پيدا کرد. از سال 1966 در بزرگراه‌هاي ايالات متحده طرح ارائه خدمات پيش بيمارستاني اجرا گرديد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، (DOT) در سال 1967 در ايرلند خدمات پيش بيمارستاني در زمينه مراقبت از بيماران قلبي به‌کار گرفته شد. در سال 1972 دانشگاه سين سيناتي اولين برنامه آموزش تخصصي طب اورژانس را راه‌اندازي کرد. در سال 1973 قانون ملي خدمات پيش بيمارستاني و اجزاي آن در ايالات متحده طراحي شد و به اجرا درآمد. طبق اين قانون اجزاي يک سيستم پيش بيمارستاني حداقل شامل موارد زير بايد باشد: پرسنل، سيستم آموزشي مناسب، سيستم ارتباطات و ديس‌پچ، حمل‌ونقل، مراکز درماني پذيرش‌دهنده، واحدهاي مراقبت ويژه، آژانس ايمني عمومي، دسترسي همگاني به مراقبت‌ها، استاندارد سازي ثبت اطلاعات، آموزش همگاني، همکاري در بحران‌ها، داروها و تجهيزات و…. از سال 1984 خدمات پيش بيمارستاني مجزا براي کودکان در ايالات متحده طراحي شد.

(EMS-C) در کشورمان ايران نيز پس از حادثه ريزش سقف فرودگاه مهرآباد تهران در سال 1354، کمبود سيستم خدمات پيش بيمارستاني بيش از پيش احساس شد و اين حادثه مقدمه‌اي شد که مرکز اطلاعات اورژانس تهران در اين سال با کمک عده‌اي کارشناس آمريکايي، در کشور راه‌اندازي شود.

سیستم فوريت‌هاي پزشکي پيش بيمارستاني  در سطح دنیا به دو دسته عمده تقسیم می‌شوند  Franco-German : و Americo -England  .

در سيستم Franco-German امکانات و تجهيزات در صحنه بر بالين بيمار برده و از حضور پزشک در آمبولانس‌ها استفاده مي شود.

در سيستم Americo -England که سيستم اورژانس ايران در شروع راه اندازي از اين دسته بود، تکنسين‌هايي که دوره هاي اوليه فوريت‌هاي پزشکي را آموزش ديدند، در صحنه حاضر می‌شوند، بيمار يا مصدوم را دريافت مي کنند و اقدامات اوليه را انجام داده و سپس آن‌ها را به مرکز مجهز يا همان بيمارستان انتقال مي دهند.

تاریخچه پیدایش آمبولانس
حمل‌ونقل بیماران اورژانسی به مراکز درمانی جهت ارائه خدمات پزشکی از مشکلات دیرباز در زندگی بشر بوده است

در افسانه‌های روم باستان آمده است که برای حمل بیماران از گردونه‌های جنگی استفاده می‌شده است و بدین‌وسیله آنان را از صحنه‌های نبرد دور می‌کردند و به درمان آنان می‌پرداختند.

در دوران باستان مراکز درمانی به‌طور مجزا و مشخص، وجود نداشتند. در یونان باستان نیز معابد، محل درمان بیماران بودند. شاید اولین مراکز درمانی مستقل، در سری‌لانکای امروزی در سال های حدود 430 قبل از میلاد حضرت مسیح شکل گرفته باشند.

پس از آن در قرن اول قبل از میلاد، رومی‌ها نوعی بیمارستان یا مرکز درمانی برای ارائه خدمات درمانی به گلادیاتورهای زخمی در شهرها ایجاد کردند و نام Valetudinaria بر آن نهادند.

با شکل گرفتن مراکز درمانی، مسأله انتقال بیماران به این مراکز نقش جدی‌تری به خود گرفت و اقوام مختلف روش‌های مختلفی برای این مسأله برگزیدند.

قبایل سرخپوست از نوعی سورتمه، مصریان از کجاوه‌های سوار بر شتر (pannier) و سایر ملل از روش‌های دیگر برای حمل بیمار استفاده کردند.

در قرن 15 میلادی پادشاه اسپانیا، شاه فردیناند و همسرش ملکه ایزابل نوعی بیمارستان سیار به نام ambulancia طراحی کردند که در صحنه نبرد به کمک سربازان زخمی می‌شتافت.

در سال 1793 میلادی، دکتر دومینیک ژان لاری (Dominique-jean Larrey) پزشک ارشد سپاه ناپلئون طی جنگ فرانسه و پروس نوعی بیمارستان سیار به نام ambulance volante  را طراحی کرد که به قصد انجام اقدامات اولیه و انتقال مجروحان به پشت خط مقدم به‌کار می‌رفت.

همزمان با وی، بارون پرسی (Baron F.P. Percy) نوعی درشکه با قابلیت حمل تعداد زیادی مجروح از خط مقدم به نواحی امن‌تر طراحی کرد و نام آن را mobile emergency room گذاشت.

طی جنگ‌های داخلی ایالات متحده با تدبیر جاناتان لترمن (Jonathan letterman) نوعی درشکه برای حمل مجروحان به‌کار گرفته شد که به آن‌هاRucker wagon  گفته می‌شد.

استفاده از این‌گونه وسایل نقلیه در سال 1832 برای جابجایی بیماران در اپیدمی وبا در لندن نیز رواج پیدا کرد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، بالاخره در سال 1865 اولین سیستم خدمات پیش بیمارستانی برپایه بیمارستان (hospital based) در سین سیناتی آمریکا طراحی شد.

در سال 1869  آمبولانس‌هایی در نیویورک به‌کار گرفته شدند که دارای برخی وسایل امدادی از جمله آتل و… و داروهایی مثل مرفین بودند.

اولین آمبولانس‌های موتوردار (اتومبیل) در سال 1899 در شیکاگو طراحی شدند.

تاریخچه ای   مرکز فوریتهای پزشکی ایران:

در سال ۱۳۴۵در اثر ریزش سقف یکی از سالنهای انتظار فرودگاه مهرآباد تهران تعداد زیادی کشته و مجروح شدند و این در حالی بود که هیچ سیستم از قبل طراحی شده ای برای کمک و انتقال به مجروحین در اینگونه حوادث ناگهانی وجود نداشت ، در حادثه دردناك فرو ريختن سقف سالن انتظار فرودگاه مهرآباد ( بدليل ارتعاشات ناشي از سر و صداي موتور جت‌هاي غول پيكر ) در ساعت 2 و 50 دقيقه بعدازظهر روز چهاردهم آذرماه سال 1352 بود كه طي آن 16 نفر كشته و 11 تن مجروح شدند. اين حادثه به دليل انعكاس وسيع در رسانه‌هاي داخلي و خارجي آن سال، در رديف يكي از تلخ‌ترين وقايع كشورمان به ثبت رسيد.
و این در حالی بود که هیچ سیستم از قبل طراحی شده ای برای کمک و انتقال به مجروحین در اینگونه حوادث ناگهانی وجود نداشت، بعد از این حادثه سیستم فوریتهای پزشکی کشور با عنوان اورژانس ۱۱۵ کشور با همکاری کشور آمریکا تأسیس شد و ایران بعنوان چهارمین کشور دارنده خدمات اورژانس پیش بیمارستانی در جهان شناخته شد که این خود افتخاری بزرگ است.

کشور آمریکا در دومین تجربه خود در تشکیل یک سیستم اورژانس پیش بیمارستانی بسیاری از کمبودها و نقصهای تجربه اول را که برای خودش بود در ایران لحاظ نکرد و به جرأت میتوان گفت اورژانس پیش بیمارستانی ایران در سال ۱۳۵۴ کاملتر و بهتر از اورژانس پیش بیمارستانی کشور آمریکا راه اندازی شد.               

قابل ذكر است در آن زمان شماره سه رقمي 123 براي تماس با اورژانس اختصاص داده شده و از آمبولانسهاي بنز ون  براي خدمت رساني به مردم استفاده مي شد كه بعدا شماره تماس مردم با اورژانس ، شماره 115 در كل كشور اعلام شد.

جسم‌ خارجی‌ در چشم‌

 جسم‌ خارجی‌ در چشم‌ عبارت‌ است‌ از وجود یک‌ تکه‌ کوچک‌ فلز، چوب، سنگ، شن‌، رنگ‌، یا سایر اجسام‌ خارجی‌ در چشم‌. درد، تحریک‌پذیری‌، قرمزی‌ شدید چشم ، احساس‌ ساییده‌ شدن‌ چیزی‌ به‌ چشم هنگام‌ پلک‌ زدن از ‌علایم‌ شایع‌ جسم خارجی هستند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  جسم‌ خارجی‌ معمولاً با چشم‌ غیرمسلح‌ قابل‌ دیدن‌ است‌. البته‌ گاهی‌ جسم‌ خارجی‌ خیلی‌ کوچک‌ است‌ و در زیر پلک‌ گیر می‌افتد، که‌ در این‌ صورت‌ تنها با معاینه‌ چشم ‌پزشکی‌ می‌توان‌ آن‌ را دید.

علل :

وجود باد ، هوای پر از گرد و غبار، داشتن‌ مشاغلی‌ مثل‌ نجاری‌ ، تراشکاری ، آهنگری یا سنگ‌خردکنی‌ که‌ در طی‌ آنها قطعات‌ ریز چوب‌ یا سایر مواد با شتاب‌ زیاد به‌ اطراف‌ پخش‌ می‌شوند، از عوامل افزایش دهنده خطر جسم خارجی چشم هستند. برای پیشگیری‌، اگر شغل‌ یا فعالیت شما از نوعی‌ است‌ که‌ احتمال‌ آسیب‌ به‌ چشم وجود دارد، از وسایل‌ محافظت‌کننده‌ چشم‌ استفاده‌ کنید.
علايم‌ شايع‌
درد، تحريك‌پذيري‌، قرمزي‌ شديد چشم‌
جسم‌ خارجي‌ معمولاً با چشم‌ غيرمسلح‌ قابل‌ ديدن‌ است‌. البته‌ گاهي‌ جسم‌ خارجي‌ خيلي‌ كوچك‌ است‌ و در زير پلك‌ گير مي‌افتد، كه‌ در اين‌ صورت‌ تنها با معاينه‌ چشم‌پزشكي‌ مي‌توان‌ آن‌ را ديد.
احساس‌ ساييده‌ شدن‌ چيزي‌ به‌ چشم‌ هنگام‌ پلك‌ زدن‌
    علل‌
وجود باد
داشتن‌ مشاغلي‌ مثل‌ نجاري‌ يا سنگ‌خردكني‌ كه‌ در طي‌ آنها قطعات‌ ريز چوب‌ يا ساير مواد با شتاب‌ زياد به‌ اطراف‌ پخش‌ مي‌شوند.

عوامل افزايش دهنده خطر
هواي پر از گرد و غبار، شغل ها و فعاليت هايي نظير نجاري، تراشكاري يا آهنگري كه منجر به پخش شدن ذرات ريزي نظير چوب به داخل هوا مي شود. 

 پيشگيري‌
اگر شغل‌ يا تفريح‌ مورد علاقه‌ شما از نوعي‌ است‌ كه‌ احتمال‌ آسيب‌ به‌ چشم‌ وجود دارد، از وسايل‌ محافظت‌كننده‌ چشم‌ استفاده‌ كنيد.

عواقب‌ موردانتظار
اكثر اجسام‌ خارجي‌ را مي‌توان‌ به‌راحتي‌ تحت‌ بي‌حسي‌ موضعي‌ چشم‌ در مطب‌ پزشك‌ يا درمانگاه‌ اورژانس‌ درآورد.

عوارض‌ احتمالي‌
عفونت‌، خصوصاً اگر جسم‌ خارجي‌ به‌طور كامل‌ برداشته‌ نشود.
آسيب‌ شديدتر و دايمي‌ چشم‌ در اثر نفوذ جسم‌ خارجي‌ به‌ لايه‌هاي‌ عمقي‌تر چشم‌

قسمتهایی از چشم که ممکن است جسم خارجی وارد آن شود عبارتند از:
* قسمت خارجی چشم
* پشت پلک
* خرده های فلز که با سرعت زیاد به چشم برخورد می کنند می توانند بداخل چشم رفته و در آنجا مستقر شوند .

درمان‌
 
    اصول‌ كلي‌
از كس‌ ديگري‌ بخواهيد شمار را به‌ مطب‌ پزشك‌ يا درمانگاه‌ اورژانس‌ برساند. خودتان‌ سعي‌ نكنيد رانندگي‌ كنيد.
چشم‌ خود را نماليد.
حتي‌الامكان‌ چشم‌ خود را تا زمان‌ معاينه‌ بسته‌ نگاه‌ داريد.
طي‌ معاينه‌ چشم‌ ممكن‌ است‌ روي‌ چشم‌ با يك‌ ماده‌ بي‌خطر (فلورسئين‌) رنگ‌آميزي‌ گردد تا جسم‌ خارجي‌ بهتر ديده‌ شود. بعد از رنگ‌آميزي‌، چشم‌ با يك‌ عدسي‌ با درشت‌نمايي‌ بالاتر تحت‌ معاينه‌ قرار مي‌گيرد.
روش‌ درآوردن‌ جسم‌ خارجي‌ برحسب‌ اندازه‌ و محل‌ آن‌ در چشم‌ تعيين‌ مي‌شود.
پس‌ از درآوردن‌ جسم‌ خارجي‌، يك‌ پوشش‌ روي‌ چشم‌ گذاشته‌ مي‌شود تا چشم‌ بسته‌ بماند.
پس‌ از 2-1 روز چشم‌ بايد مجدداً تحت‌ معاينه‌ قرار گيرد.

اکثر اجسام‌ خارجی‌ را می‌توان‌ به‌راحتی‌ تحت‌ بی‌حسی‌ موضعی‌ چشم در مطب‌ پزشک‌ یا درمانگاه‌ اورژانس‌ درآورد. در صورت وجود جسم خارجی در چشم:

چشم‌ خود را نمالید.
حتی‌الامکان‌ چشم‌ خود را تا زمان‌ معاینه‌ بسته‌ نگاه‌ دارید.
طی‌ معاینه‌ چشم‌ ممکن‌ است‌ روی‌ چشم‌ با یک‌ ماده‌ بی‌خطر (فلورسئین) رنگ‌آمیزی‌ گردد تا جسم‌ خارجی‌ بهتر دیده‌ شود. بعد از رنگ‌آمیزی‌، چشم‌ با یک‌ عدسی‌ با درشت‌نمایی‌ بالاتر تحت‌ معاینه‌ قرار می‌گیرد.
روش‌ در آوردن‌ جسم‌ خارجی‌ برحسب‌ اندازه‌ و محل‌ آن‌ در چشم‌ تعیین‌ می‌شود.
پس‌ از در آوردن‌ جسم‌ خارجی‌، یک‌ پوشش‌ روی‌ چشم‌ گذاشته‌ می‌شود تا چشم‌ بسته‌ بماند.
پس‌ از 2-1 روز چشم‌ باید مجدداً تحت‌ معاینه‌ قرار گیرد.
قطره‌ چشمی‌ حاوی‌ آنتی بیوتیک برای‌ پیشگیری‌ از عفونت‌ ، داروهای‌ ضددرد و قطره‌ چشمی‌ بیحس‌کننده از ‌داروهایی است که بکار می‌روند.

داروها
قطره‌ چشمي‌ حاوي‌ آنتي‌بيوتيك‌ براي‌ پيشگيري‌ از عفونت‌.
امكان‌ دارد داروهاي‌ ضددرد تجويز شوند.
قطره‌ چشمي‌ بيحس‌كننده‌
 

فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري 
پس‌ از درآوردن‌ جسم‌ خارجي‌ و نهايتاً برداشتن‌ پوشش‌ روي‌ چشم‌، فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري هاي‌ عادي‌ خود را تدريجاً از سرگيريد.
 

 رژيم‌ غذايي‌
رژيم‌ خاصي‌ توصيه‌ نمي‌شود.
 

درچه شرايطي بايد به پزشك مراجعه نمود؟
اگر در چشم‌ شما جسم‌ خارجي‌ رفته‌ است‌. اين‌ يك‌ اورژانس‌ به‌شمار مي‌رود.
اگر يكي‌ از موارد زير پس‌ از درآوردن‌ جسم‌ خارجي‌ رخ‌ دهد:
ـ درد زيادتر شود و در عرض‌ 2 روز رفع‌ نشود.
ـ تب‌ به‌وجود آيد.
ـ بينايي‌ دچار مشكل‌ شود.

عوارض
عفونت (خصوصاً اگر جسم‌ خارجی‌ به‌طور کامل‌ برداشته‌ نشود) و آسیب‌ شدیدتر و دایمی‌ چشم‌ در اثر نفوذ جسم‌ خارجی‌ به‌ لایه‌های‌ عمقی‌تر چشم‌ از عوارض‌ احتمالی‌ هستند. اگر در چشم‌ جسم‌ خارجی‌ رفته‌ باشد، یک‌ اورژانس‌ به‌شمار می‌رود. اگر پس‌ از درآوردن‌ جسم‌ خارجی ، درد زیادتر شود و در عرض‌ 2 روز رفع‌ نشود، تب به‌وجود آید و یا بینایی‌ دچار مشکل‌ شود، بیمار باید مجددا به پزشک مراجعه نماید.

برای خارج کردن جسم خارجی از چشم چه باید کرد ؟
وارد شدن جسم خارجی به چشم به خودی خود ممکن است به چشم آسیب بزند. و ممکن است تلاش شما برای خارج کردن آن این آسیب را بیشتر می کند.

جسم وارد شده ممکن است در قرنيه يا ملتحمه فرو رفته يا بچسبد و ايجاد ناراحتي ،‌ اشگريزش و ترس از نور بکند . در اين موارد هرگز نبايد چشم را دستکاري کرد يا شست زيرا ممکن است بدتر بشود . تنها بايد چشم را بآرامي معاينه کرد و محل چسبيدن جسم خارجي را پيدا نمود . اگر در پلک بالا يا پائين و يا در بن بستهاي چشم باشد بعد از ملاحظه آن با پنبه يا پنس تميز ميتوان آنرا خارج کرد .
اگر جسم خارجی یک‌ تکه‌ کوچک‌ فلز، چوب، سنگ، شن‌، رنگ‌، یا سایر اجسام‌ خارجی‌ نوک تیز است حتما به پزشک مراجعه کنید .  اما برای خارج کردن گرد و غبار، مژه یا سایر اشیای کوچک از چشم‌تان بدون اینکه به خودتان آسیب بزنید، به این توصیه‌ها توجه کنید:

۱- دست‌های‌تان را به طور کامل بشویید و چشم‌تان را در محلی با نور کافی معاینه کنید. به بالا و پایین و طرفین نگاه کنید، و سعی کنید جسم خارجی درون چشم‌تان را پیدا کنید.
 ۲- چشم‌تان را نمالید.
 ۳- اگر جسم را پیدا نمی‌کنید، به آرامی پوست زیر چشم را پایین بکشید و زیر پلک پایین را بررسی کنید. همچنین به آرامی پلک بالا را بگیرید و بالا بکشید و زیر آن را هم جستجو کنید.
 ۴- هنگامی که جسم وارد شده به چشم را پیدا کردید، سعی کنید به آرامی چشم‌ یا پلک را با آب بشویید.
۵- اگر نمی‌توانید به آسانی جسم خارجی را از چشم خارج کنید یا به نظر می‌رسد که آن جسم از قبل به چشم آسیب زده است، فورا به پزشک مراجعه کنید

برای در آوردن اجسام خارجی از چشم به نکات زیر توجه کنید:

1- صورت را داخل یک ظرف آب برده و پلک را باز و بسته نمایید.
2- با استفاده از یک دستمال یا دستمال کاغذی اجسامی که در داخل چشم رفته را بیرون آورید

توجه:
* اگر جسم خارجی , بالا تر قرار گرفته , پلک را بالا آورده و به فرد بگویید که به پایید نگاه کند
* هیچگاه برای بیرون آوردن جسم خارجی از سوزن استفاده نکنید
* هیچگاه سعی به در آوردن اجسام خارجی که در مرکز قرنیه گرفته اند نکنید زیرا با اینکار سبب خراشیدگی قرنیه و آسیب جدی به چشم می شوید
* در آوردن خرده های فلز که با سرعت به چشم برخورد می کنند را فقط به عهده چشم پزشک بسپارید.

دستکاري بيجا ممکن است باعث کوري شود بنابراين هر چه زودتر بايد به پزشک يا بيمارستان مراجعه کرد تا خسارت وارده زيادتر نگردد .

براي ديدن اجسام خارجي به مريض ميگويند بالا يا پائين نگاه کند ، پلک را پائين کشيده و بن بستهاي پائين را بررسي مي کنيم و با برگرداندن پلک بالائي اگر بيمار به پائين نگاه کند قسمتهاي بالاي کره چشم و پشت پلک نمايان و بررسي ميشود .

هرگز براي خارج کردن اجسام خارجي از چاقو ، چوب کبريت و خلال دندان نبايد استفاده کرد بلکه با يک پنس نرم و تميز يا پيچيدن يک پنبه بدور چوب کبريت و مرطوب کردن آن جسم را خارج ميسازند سپس با قطره هاي مختلف چشم را ضدغفونی ميکنند ( با محلول اسيد بوريک ، سيانور مرکور رقيق ، آرژيرل و محلولهاي آنتي بيوتيکي و غيره ) در صورت عدم توفيق بايد به چشم پزشک مراجعه کرد تا با عکس برداري و ساير وسائل تخصصي جسم خارجي را بيرون آورد .

در هر حال جزئي بي احتياطي سبب کاهش ديد ، کوري و يا چرک کردن کره ي چشم ميشود .

کمک به فرد دچار سكته مغزی

اصطلاح‌ «سكته‌ مغزي‌» وضعيتي‌ را توصيف‌ مي‌كند كه‌ در آن‌، جريان‌ خون‌ يك‌ قسمت‌ از مغز در اثر يك‌ لخته‌ خوني‌ يا يك‌ رگ‌ خوني‌ پاره‌ شده‌، به‌طور ناگهاني‌ و جدي‌ مختل‌ مي‌شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،  انتقال‌ سريع‌ بيمار به‌ بيمارستان‌ بسيار حياتي‌ است‌. اگر سكته‌ مغزي‌ به‌ دليل‌ لخته‌ روي‌ داده‌ باشد، مي‌توان‌ با دادن‌ دارو، وسعت‌ صدمه‌ مغزي‌ را محدود و روند بهبود را سريع‌تر كرد.

سكته‌ مغزي‌ به‌طور شايع‌تر در سنين‌ بالا و نيز در افرادي‌ كه‌ دچار فشار خون‌ بالا يا برخي‌ ديگر اختلالات‌ گردش‌ خون‌ هستند، رخ‌ مي‌دهد.

آثار سكته‌ مغزي‌ وابسته‌ به‌ حجم‌ و بخشي‌ از مغز است‌ كه‌ دچار آسيب‌ شده‌ است‌. در برخي‌ موارد، اين‌ وضعيت‌ مي‌تواند كشنده‌ باشد؛ با اين‌ حال‌، اكثر افراد پس‌ از سكته‌ مغزي‌، به‌طور كامل‌ بهبود پيدا مي‌كنند.

تشخيص‌

ممكن‌ است‌ موارد زير وجود داشته‌ باشند:
مشكلاتي‌ در تكلم‌ و بلع‌
اگر از بيمار بخواهيد كه‌ دندان‌هاي‌ خود را نشان‌ دهد، تنها يك‌ طرف‌ صورت‌ حركت‌ خواهد كرد و يا حركت‌ (دوطرف‌) يكسان‌ نيست‌.
از دست‌ دادن‌ قدرت‌ يا حركت‌ در اندام‌ها
سردرد شديد و ناگهاني‌
وضعيت‌ ذهني‌ منگ‌ و هيجان‌زده‌ كه‌ مي‌تواند با مستي‌ اشتباه‌ گرفته‌ شود.
از دست‌ رفتن‌ هوشياري‌ به‌طور ناگهاني‌ يا تدريجي‌

اين‌ مبحث‌ را هم‌ ببينيد:

اقدامات‌ نجات‌دهنده‌ حيات‌

اهداف: باز نگه‌ داشتن‌ راه‌ تنفسي‌
فراهم‌ كردن‌ شرايط‌ انتقال‌ فوري‌ بيمار به‌ بيمارستان‌

هشدار: اگر بيمار بي‌هوش‌ است‌، راه‌ تنفسي‌ را باز و تنفس‌ را كنترل‌ كنيد؛ آماده‌ باشيد تا در صورت‌ لزوم‌، احياي‌ تنفسي‌ و ماساژ قفسه‌ سينه‌ را آغاز كنيد (مبحث‌ « اقدامات‌ نجات‌دهنده‌ حيات‌ » را ببينيد). اگر بيمار نفس‌ مي‌كشد، وي‌ را در وضعيت‌ بهبود قرار دهيد. با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد. تا زمان‌ رسيدن‌ نيروهاي‌ امداد پزشكي‌، علايم‌ حياتي‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را كنترل‌ و ثبت‌ كنيد.

احتياط:

چيزي‌ براي‌ خوردن‌ يا نوشيدن‌ به‌ بيمار ندهيد چون‌ سكته‌ مغزي‌ مي‌تواند عمل‌ بلع‌ را با مشكل‌ روبه‌رو كند.

اگر بيمار هوشيار است‌، به‌ او كمك‌ كنيد تا دراز بكشد به‌ طوري‌ كه‌ سر و شانه‌هايش‌ مختصري‌ بالاتر از تنه‌، روي‌ چيزي‌ تكيه‌ كند. سر او را به‌ سمت‌ مبتلا خم‌ كنيد و يك‌ حوله‌ روي‌ شانه‌ او قرار دهيد تا هرگونه‌ ترشحي‌ را جذب‌ كند. با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد.

هر لباسي‌ را كه‌ ممكن‌ است‌ تنفس‌ بيمار را دچار اختلال‌ كند، شل‌ كنيد. همچنان‌ به‌ بيمار اطمينان‌ خاطر بدهيد. علايم‌ حياتي‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را تا رسيدن‌ نيروهاي‌ امداد پزشكي‌، كنترل‌ و ثبت‌ كنيد.

کمک به فرد دچار آسيب‌ قفسه‌ سينه

آسيب‌ قفسه‌ سينه

 

در اثر وارد شدن‌ يك‌ نيروي‌ مستقيم‌ به‌ قفسه‌ سينه‌ در اثر يك‌ ضربه‌ يا سقوط‌ يا در اثر آسيب‌ له‌شدگي‌ ، ممكن‌ است‌ يك‌ يا تعداد بيشتري‌ از دنده‌ها دچار شكستگي‌ شوند. اگر جراحت‌ باز در محل‌ شكستگي‌ وجود داشته‌ باشد و يا يكي‌ از دنده‌هاي‌ شكسته‌ شده‌، ريه‌ را سوراخ‌ كرده‌ باشد، تنفس‌ مصدوم‌ ممكن‌ است‌ شديداً مختل‌ شود.

 

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز    ،   وارد آمدن‌ آسيب‌ به‌ قفسه‌ سينه‌ مي‌تواند قسمتي‌ از دنده‌هاي‌ شكسته‌ شده‌ را از ساير قسمت‌هاي‌ قفسه‌ سينه‌ جدا كند و حالتي‌ به‌ نام‌ «قفسه‌ سينه‌ مواج‌» ايجاد كند. اين‌ قسمت‌ جدا شده‌، در زمان‌ دم‌ به‌ داخل‌ كشيده‌ مي‌شود و در بازدم‌، رو به‌ خارج‌ حركت‌ مي‌كند. اين‌ تنفس‌ «متناقض‌» باعث‌ ايجاد مشكلات‌ تنفسي‌ شديد مي‌شود. شكستگي‌ دنده‌هاي‌ پاييني‌ مي‌تواند به‌ اعضاي‌ داخلي‌ (مثل‌ كبد و طحال‌) آسيب‌ برساند و خونريزي‌ داخلي‌ ايجاد كند.

 

تشخيص‌

بسته‌ به‌ شدت‌ آسيب‌، ممكن‌ است‌ موارد زير وجود داشته‌ باشند:

درد تيز (غيرگنگ‌) در محل‌ شكستگي‌

درد در تنفس‌ عميق‌

تنفس‌ كم‌عمق‌

يك‌ جراحت‌ باز روي‌ محل‌ شكستگي‌ كه‌ احتمالاً صداي‌ «مكش‌» هوا از طريق‌ اين‌ جراحت‌ به‌ داخل‌ حفره‌ قفسه‌ سينه‌ را مي‌شنويد.

تنفس‌ «متناقض‌»

نشانه‌هايي‌ از خونريزي‌ داخلي‌ و شوك.

اهداف‌

نگه‌ داشتن‌ ديواره‌ قفسه‌ سينه‌

فراهم‌ كردن‌ شرايط‌ انتقال‌ به‌ بيمارستان‌

۱) در مورد شكستگي‌ دنده‌ها، با استفاده‌ از يك‌ آويز اندام‌ بالايي‌ ، دست‌ را ثابت‌ نگه‌ داريد و مصدوم‌ را به‌ بيمارستان‌ منتقل‌ كنيد. اگر جراحت‌ نافذ قفسه‌ سينه‌ وجود دارد، مصدوم‌ را به‌ سمت‌ آسيب‌ديده‌ خم‌ كنيد، روي‌ زخم‌ را بپوشانيد و لايه‌ پوششي‌ را از ۳ طرف‌ محكم‌ بچسبانيد .

احتياط‌!

اگر مجبور هستيد كه‌ مصدوم‌ را در وضعيت‌ بهبود بگذاريد، وي‌ را روي‌ سمت‌ آسيب‌ديده‌ قرار دهيد. اين‌ وضعيت‌ به‌ ريه‌ سالم‌ اجازه‌ مي‌دهد كه‌ با حداكثر ظرفيت‌ كار كند.

۲) به‌ مصدوم‌ كمك‌ كنيد تا در يك‌ وضعيت‌ متمايل‌ به‌ سمت‌ آسيب‌ديده‌ كه‌ در آن‌ احساس‌ راحتي‌ بيشتري‌ مي‌كند، قرار بگيرد. دست‌ سمت‌ آسيب‌ديده‌ را با يك‌ آويز بالا نگهدارنده‌ ثابت‌ نگه‌ داريد. با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد.

 

آسيب‌ ستون‌ فقرات

 

آسيب‌هاي‌ وارد بر ستون‌ فقرات‌ مي‌توانند يك‌ يا چند قسمت‌ از پشت‌ و يا گردن‌ استخوان‌ها ( مهره‌ها ) ، ديسك‌هاي‌ جداكننده‌ مهره‌ها، عضلات‌ و رباط‌هاي‌ اطراف‌ يا نخاع‌ و شاخه‌هاي‌ عصبي‌ كه‌ از آن‌ جدا مي‌شوند را درگير كنند. جدي‌ترين‌ خطر همراه‌ با آسيب‌ ستون‌ فقرات‌، صدمه‌ به‌ نخاع‌ است‌. چنين‌ آسيبي‌ ممكن‌ است‌ سبب‌ از دست‌ رفتن‌ توان‌ حركتي‌ و يا حس‌ در نواحي‌ پايين‌تر از قسمت‌ آسيب‌ديده‌ شود. نخاع‌ يا ريشه‌هاي‌ عصبي‌ در صورتي‌ كه‌ توسط‌ ديسك‌ دررفته‌ يا جابه‌جا شده‌ و يا در اثر قطعات‌ استخوان‌ شكسته‌ شده‌، تحت‌ فشار قرار گيرند، ممكن‌ است‌ دچار صدمات‌ موقتي‌ شوند. در صورتي‌ كه‌ نخاع‌ به‌طور كامل‌ يا ناكامل‌ قطع‌ شود، صدمات‌ احتمالاً پايدار و دايمي‌ خواهند بود.

 

چه‌‌وقت به ‌آسيب‌ ستون‌فقرات‌ مشكوك‌مي‌شويم‌؟

روش‌ ايجاد آسيب‌، مهم‌ترين‌ شاخص‌ است‌. در صورتي‌ كه‌ نيروهاي‌ غيرطبيعي‌ به‌ پشت‌ يا گردن‌ وارد شده‌ باشند (به‌ خصوص‌ اگر مصدوم‌ از اختلال‌ حس‌ يا حركت‌ شاكي‌ باشد)، همواره‌ به‌ آسيب‌ ستون‌ فقرات‌ مشكوك‌ شويد. اگر در حادثه‌ موردنظر، مصدوم‌ شديداً به‌ جلو و عقب‌ خم‌ شده‌ يا ستون‌ فقرات‌ دچار پيچش‌ شده‌ است‌، بايد فرض‌ كنيد كه‌ او مبتلا به‌ آسيب‌ ستون‌ فقرات‌ است‌. خصوصاً بايد دقت‌ كنيد كه‌ همواره‌ از حركت‌ دادن‌ غيرضروري‌ سر و گردن‌، اجتناب‌ كنيد. اگرچه‌ آسيب‌ نخاع‌ ممكن‌ است‌ در غياب‌ صدمه‌ به‌ مهره‌ها روي‌ دهد، شكستگي‌ ستون‌ فقرات‌ به‌ شدت‌ اين‌ خطر را افزايش‌ مي‌دهد. مناطقي‌ كه‌ بيش‌ از ساير نقاط‌ آسيب‌پذير هستند، عبارتند از استخوان‌هاي‌ گردن‌ و كمر.

 

ساختار ستون‌ فقرات‌ نخاع‌ توسط‌ مهره‌ها (استخوان‌هاي‌ پشت‌) محافظت‌ مي‌شود. وارد آمدن‌ آسيب‌ به‌ يك‌ مهره‌ يا يك‌ ديسك‌ بين‌ مهره‌اي‌ ممكن‌ است‌ به‌ ريشه‌هاي‌ عصبي‌ كه‌ از نخاع‌ خارج‌ مي‌شوند يا به‌ خود طناب‌، صدمه‌ برساند.

تشخيص‌

اگر مهره‌ها آسيب‌ ببيند.

ممكن‌ است‌ موارد زير وجود داشته‌ باشند:

– درد در گردن‌ يا پشت‌ در محل‌ آسيب‌؛ ممكن‌ است‌ ساير آسيب‌هاي‌ دردناك‌تر، اين‌ درد را مخفي‌ كنند.

– وجود حالت‌ پلكاني‌، نامنظمي‌ يا انحراف‌ در انحناي‌ طبيعي‌ ستون‌ فقرات‌

– حساسيت‌ در پوست‌ روي‌ ستون‌ فقرات‌ اگر نخاع‌ آسيب‌ ببيند، ممكن‌ است‌ موارد زير وجود داشته‌ باشند:

– از دست‌ دادن‌ حس‌ يا حس‌ غيرطبيعي‌ (مثلاً احساس‌ سوختن‌ يا گزگز و مورمور). مصدوم‌ ممكن‌ است‌ ذكر كند كه‌ اندام‌هايش‌ خشك‌، سنگين‌ يا فاقد مهارت‌هاي‌ گذشته‌ هستند.

– از دست‌ دادن‌ كنترل‌ مثانه‌ و يا روده‌

– مشكلات‌ تنفسي‌

 

برخي‌ از علل‌ آسيب‌ ستون‌ فقرات‌

هريك‌ از شرايط‌ زير بايد وجود آسيب‌ احتمالي‌ ستون‌ فقرات‌ را به‌ شما هشدار دهد:

– سقوط‌ از ارتفاع‌

– سقوط‌ به‌ دليل‌ عدم‌ داشتن‌ مهارت‌ حين‌ ورزش‌هايي‌ مثل‌ ژيمناستيك‌ يا آكروبات‌

– شيرجه‌ زدن‌ به‌ داخل‌ يك‌ استخر كم‌عمق‌ و برخورد با كف‌ آن‌

– پرتاب‌ شدن‌ از روي‌ اسب‌ يا موتورسيكلت‌

– كاهش‌ ناگهاني‌ سرعت‌ در داخل‌ يك‌ وسيله‌ نقليه‌

– افتادن‌ يك‌ جسم‌ سنگين‌ به‌ روي‌ بدن‌

– آسيب‌ به‌ سر يا صورت‌

اهداف‌

پيشگيري‌ از آسيب‌هاي‌ بيشتر

فراهم‌ كردن‌ شرايط‌ انتقال‌ فوري‌ به‌ بيمارستان‌

احتياط‌!

موقعيت‌ مصدوم‌ را نسبت‌ به‌ حالتي‌ كه‌ او را يافتيد تغيير ندهيد مگر آنكه‌ در معرض‌ خطر باشد.

اگر جابه‌جا كردن‌ مصدوم‌ ضروري‌ است‌، از روش‌ چرخاندن‌ مثل‌ الوار استفاده‌ كنيد. روش‌ ديگر آن‌ است‌ كه‌ از بيماربر ارتوپدي‌ استفاده‌ كنيد.

 

مصدوم‌ هوشيار است‌

۱) به‌ مصدوم‌ اطمينان‌ خاطر بدهيد و به‌ او توصيه‌ كنيد كه‌ حركت‌ نكند. با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد.

۲) پشت‌ سر مصدوم‌ زانو بزنيد. دو طرف‌ سر مصدوم‌ را محكم‌ بگيريد به‌ طوري‌ كه‌ دستان‌ شما روي‌ گوش‌هاي‌ او قرار بگيرد. گوش‌ها را كاملاً نپوشانيد (مصدوم‌ بايد همچنان‌ قادر به‌ شنيدن‌ سخنان‌ شما باشد). سر مصدوم‌ را در وضعيت‌ خنثي‌ (كه‌ در آن‌، سر، گردن‌ و ستون‌ فقرات‌ همراستا هستند) ثابت‌ كنيد و نگه‌ داريد. كم‌ضررترين‌ وضعيت‌ سر در يك‌ مصدوم‌ مشكوك‌ به‌ آسيب‌ ستون‌ فقرات‌، همين‌ حالت‌ است‌.

هشدار!

اگر مشكوك‌ به‌ آسيب‌ گردن‌ هستيد، از يك‌ امدادگر بخواهيد كه‌ در زماني‌ كه‌ شما سر مصدوم‌ را در وضعيت‌ خنثي‌ نگه‌ داشته‌ايد، چند پتو، حوله‌ يا لباس‌ لوله‌ شده‌ را در دو طرف‌ سر او قرار دهد. تا زماني‌ كه‌ نيروهاي‌ خدمات‌ پزشكي‌ اورژانس‌ مسؤوليت‌ را بر عهده‌ بگيرند، همچنان‌ سر و گردن‌ مصدوم‌ را در تمام‌ لحظات‌ ثابت‌ نگه‌ داريد.

۳) همچنان‌ سر مصدوم‌ را تا رسيدن‌ نيروهاي‌ خدمات‌ پزشكي‌ اورژانس‌ و قبول‌ مسؤوليت‌ توسط‌ آنها و بدون‌ توجه‌ به‌ مدت‌ زماني‌ كه‌ ممكن‌ است‌ اين‌ كار طول‌ بكشد، در وضعيت‌ خنثي‌ نگه‌ داريد. از يك‌ امدادگر بخواهيد كه‌ علايم‌ حياتي‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را كنترل‌ و ثبت‌ كند.

 

اهداف‌

باز نگه‌ داشتن‌ راه‌ تنفسي‌

در صورت‌ لزوم‌، احياي‌ مصدوم‌

پيشگيري‌ از صدمات‌ بيشتر نخاع‌

فراهم‌ كردن‌ شرايط‌ انتقال‌ فوري‌ به‌ بيمارستان‌

مصدوم‌ بي‌هوش‌ است‌

۱) پشت‌ سر مصدوم‌ زانو بزنيد. با قرار دادن‌ دستان‌ خود روي‌ گوش‌هاي‌ مصدوم‌، دو طرف‌ سر او را محكم‌ بگيريد. سر مصدوم‌ را در وضعيت‌ خنثي‌ (كه‌ در آن‌، سر، گردن‌ و ستون‌ فقرات‌ همراستا هستند) ثابت‌ كنيد و نگه‌ داريد.

۲) در صورت‌ لزوم‌، با استفاده‌ از روش‌ «بالا راندن‌ فك‌» راه‌ تنفسي‌ مصدوم‌ را باز كنيد. دستان‌ خود را در دو طرف‌ سر طوري‌ قرار دهيد كه‌ نوك‌ انگشتانتان‌ روي‌ زاويه‌ فك‌ قرار بگيريد. فك‌ را به‌ آرامي‌ بالا بكشيد تا راه‌ تنفسي‌ باز شود. دقت‌ كنيد كه‌ گردن‌ مصدوم‌ را جابه‌جا نكنيد.

۳) تنفس‌ مصدوم‌ را كنترل‌ كنيد. اگر وي‌ نفس‌ مي‌كشد، همچنان‌ سر او را نگه‌ داريد. از يك‌ امدادگر بخواهيد كه‌ با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيرد و آمبولانس‌ درخواست‌ كند. اگر تنها هستيد و مجبوريد براي‌ تماس‌ با مركز آمبولانس‌، مصدوم‌ را ترك‌ كنيد و يا اگر امكان‌ بازماندن‌ راه‌ تنفسي‌ در مصدوم‌ وجود ندارد، بايد قبل‌ از ترك‌ مصدوم‌، وي‌ را در وضعيت‌ بهبود قرار دهيد.

مورد خاص‌

روش‌ چرخاندن‌ مثل‌ الوار

در صورتي‌ كه‌ مجبور هستيد مصدوم‌ مبتلا به‌ آسيب‌ ستون‌ فقرات‌ را بچرخانيد، بايد از اين‌ روش‌ استفاده‌ كنيد. بهترين‌ حالت‌ براي‌ انجام‌ اين‌ روش‌، حضور ۵ امدادگر است‌ اما اين‌ حركت‌ را ۳ نفره‌ هم‌ مي‌توان‌ انجام‌ داد. در حالي‌ كه‌ سر و گردن‌ مصدوم‌ را ثابت‌ نگه‌ داشته‌ايد، از امدادگران‌ بخواهيد كه‌ به‌ آرامي‌ اندام‌هاي‌ او را به‌ حالت‌ مستقيم‌ درآورند. سپس‌، با اطمينان‌ از اينكه‌ همه‌ (هماهنگ‌) با هم‌ كار مي‌كنند، امدادگران‌ را هدايت‌ كنيد تا مصدوم‌ را بچرخانند. در تمام‌ لحظات‌، سر، تنه‌ و انگشتان‌ پاي‌ مصدوم‌ را در يك‌ خط‌ مستقيم‌ نگه‌ داريد.

 

۴) اگر مصدوم‌ نفس‌ نمي‌كشد و نشانه‌هاي‌ گردش‌ خون‌ وجود ندارند، احياي‌ تنفسي‌ و ماساژ قفسه‌ سينه‌ را آغاز كنيد (مبحث‌ « اقدامات‌ نجات‌دهنده‌ حيات‌ » را ببينيد). اگر مجبور هستيد كه‌ مصدوم‌ را بچرخانيد، از روش‌ چرخاندن‌ مثل‌ الوار استفاده‌ كنيد.

۵) تا رسيدن‌ نيروهاي‌ امداد پزشكي‌، علايم‌ حياتي‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را كنترل‌ و ثبت‌ كنيد.

 

درد پشت

 

درد ممكن‌ است‌ در خود ستون‌ فقرات‌ يا عضلات‌ و رباط‌هاي‌ اطراف‌ آن‌ بروز كند. در اكثر موارد، درد پشت‌ ناشي‌ از يك‌ مشكل‌ جزيي‌ است‌. با اين‌ حال‌، درد مي‌تواند نشانه‌اي‌ از يك‌ بيماري‌ زمينه‌اي‌ جدي‌ باشد.

علت‌ درد پشت‌

شايع‌ترين‌ علت‌ درد پشت‌ عبارت‌ است‌ از كشيدگي‌ بيش‌ از حد رباط‌ها يا عضلات‌ در نتيجه‌ سقوط‌ يا فعاليت‌ طاقت‌فرسا. ساير علل‌ شايع‌ درد پشت‌ عبارتند از: آسيب‌هاي‌ «شلاقي‌» (كه‌ منجر به‌ درد گردن‌ مي‌شوند) و بارداري‌ و عادت‌ ماهيانه‌ (كه‌ كمردرد ايجاد مي‌كنند). علل‌ خطرناك‌تر عبارتند از: آسيب‌ ديدن‌ يك‌ ديسك‌ در ستون‌ فقرات‌ (كه‌ ممكن‌ است‌ نخاع‌ يا اعصاب‌ را تحت‌ فشار قرار دهند يا آنها را تحريك‌ كند) و بيماري‌ كليه‌. در صورتي‌ كه‌ درد پشت‌ با مواردي‌ مثل‌ گرفتگي‌ عضلات‌، تب‌، سردرد، استفراغ‌، تهوع‌، اختلال‌ هوشياري‌، بي‌اختياري‌ (ادرار يا مدفوع‌) يا هرگونه‌ از دست‌ دادن‌ حس‌ يا حركت‌ همراه‌ باشد، مراجعه‌ به‌ پزشك‌ ضرورت‌ خواهد داشد.

 

تشخيص‌

ممكن‌ است‌ موارد زير وجود داشته‌ باشند:

درد مبهم‌ تا شديد در پشت‌ يا گردن‌ كه‌ معمولاً با حركت‌ تشديد مي‌شود.

دردي‌ كه‌ به‌ داخل‌ اندام‌ها منتشر مي‌شود و احتمالاً با گزگز و مورمور و كرختي‌ همراه‌ است‌.

گرفتگي‌ عضلات‌ كه‌ سبب‌ مي‌شود گردن‌ يا پشت‌ به‌ حالت‌ سفت‌ يا خم‌ شده‌ درآيند.

حساسيت‌ در لمس‌ عضلات‌

 

اهداف‌

تسكين‌ دادن‌ درد.

در صورت‌ لزوم‌، درخواست‌ كمك‌ پزشكي‌.

 

احتياط‌!

اگر مصدوم‌ درد شديد در پشت‌ دارد، به‌ او كمك‌ كنيد تا دراز بكشد و با يك‌ پزشك‌ تماس‌ بگيريد.

۱) به‌ بيمار توصيه‌ كنيد كه‌ روي‌ يك‌ سطح‌ مسطح‌ (يا روي‌ زمين‌ يا روي‌ يك‌ تشك‌ سفت‌) در راحت‌ترين‌ وضعيت‌ ممكن‌ دراز بكشد.

۲) به‌ بيمار توصيه‌ كنيد كه‌ در حد توان‌، بي‌حركت‌ بماند تا درد تسكين‌ پيدا كند. به‌ بيمار كمك‌ كنيد تا قرص‌هاي‌ ضددرد خود را بخورد. اگر علايم‌ پايدار بودند، با پزشك‌ خود تماس‌ بگيريد و يا بيمار را به‌ بيمارستان‌ منتقل‌ كنيد.

 

مورد خاص‌

درد گردن‌

شما مي‌توانيد با استفاده‌ از يك‌ روزنامه‌ تا شده‌ كه‌ با يك‌ باند يا روسري‌ پوشيده‌ شده‌ باشد، يك‌ گردنبند موقت‌ بسازيد و (به‌ كمك‌ آن‌) درد گردن‌ را بهبود ببخشيد. مركز اين‌ گردنبند را در جلوي‌ گردن‌ بيمار و در زير چانه‌ قرار دهيد. دو انتهاي‌ آزاد (گردنبند) را به‌ دور گردن‌ بيمار بچرخانيد و در جلو گره‌ بزنيد. مطمئن‌ شويد كه‌ تنفس‌ مختل‌ نشده‌ باشد.

کمک به فرد دچار تروما به سر

تروما به سر

 آسيب‌ به‌ سر عبارت‌ است‌ از ضربه‌ به‌ سر، همراه‌ با يا بدون‌ از دست‌ دادن‌ هوشياري‌ يا ساير علايم‌ قابل‌ مشاهده‌. بسته‌ به‌ ماهيت‌ ضربه‌، زخم‌هاي‌ سر ممكن‌ است‌ باز يا بسته‌ باشند.

 

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز   ،    تمام‌ آسيب‌هاي‌ سر، جدي‌ هستند و نياز به‌ ارزيابي‌ مناسب‌ دارند چون‌ ممكن‌ است‌ به‌ اختلال‌ هوشياري‌ منجر شوند. آسيب‌هاي‌ سر مي‌توانند با آسيب‌ به‌ بافت‌ مغز يا رگ‌هاي‌ خوني‌ داخل‌ جمجمه‌ و يا شكستگي‌ جمجمه‌ همراه‌ باشند. آسيب‌ سر مي‌تواند سبب‌ تكان‌ مغزي‌ شود كه‌ عبارت‌ است‌ از يك‌ دوره‌ كوتاه‌ بي‌هوشي‌ و سپس‌ به‌ دنبال‌ آن‌، بهبود كامل‌. بعضي‌ از آسيب‌هاي‌ سر منجر به‌ فشردگي‌ مغز مي‌شوند كه‌ تهديدكننده‌ حيات‌ است‌.

 

 توانايي‌ شناخت‌ نشانه‌هاي‌ احتمالي‌ فشردگي‌ مغز و به‌ ويژه‌، سطح‌ پاسخ‌دهي‌ بدترشونده‌، بسيار حايز اهميت‌ است‌. يك‌ جراحت‌ سر بايد توجه‌ شما را نسبت‌ به‌ يك‌ صدمه‌ زمينه‌اي‌ عمقي‌تر (مثل‌ شكستگي‌ جمجمه‌) كه‌ مي‌تواند جدي‌ باشد، جلب‌ كند. همچنين‌ امكان‌ دارد خونريزي‌ در داخل‌ جمجمه‌ رخ‌ دهد و منجر به‌ فشردگي‌ مغز شود. نشت‌ مايع‌ زلال‌ يا خونابه‌ از گوش‌ يا بيني‌، نشانه‌اي‌ از يك‌ آسيب‌ جدي‌ است‌. در مورد تمام‌ مصدوماني‌ كه‌ دچار آسيب‌ به‌ سر شده‌اند، بايد فرض‌ كرد كه‌ آسيب‌ گردني‌ (نخاعي‌) هم‌ وجود دارد و به‌ درمان‌ آن‌ پرداخت‌  .

هشدار!

سر مصدوم‌ را به‌ دليل‌ خطر آسب‌ گردني‌ (نخاعي‌)، بسيار با دقت‌ حركت‌ دهيد. راه‌ تنفسي‌ را به‌ روش‌ «بالا راندن‌ فك‌» باز كنيد و تنفس‌ را كنترل‌ كنيد. اگر وضعيتي‌ كه‌ مصدوم‌ را در آن‌ حالت‌ يافتيد، مانع‌ از باز كردن‌ راه‌ تنفسي‌ مي‌شود و يا شما نمي‌توانيد راه‌ تنفسي‌ را به‌ روش‌ «بالا راندن‌ فك‌» باز كنيد، مصدوم‌ را در وضعيت‌ بهبود قرار دهيد. اگر به‌ نيروهاي‌ كمكي‌ دسترسي‌ داريد، از روش‌ «چرخاندن‌ مثل‌ الوار» استفاده‌ كنيد.

تكان‌ مغزي

مغزي‌ مي‌تواند آزادانه‌ حركت‌ مختصري‌ در داخل‌ جمجمه‌ داشته‌ باشد و بنابراين‌ در اثر ضربه‌ به‌ سر، مغز ممكن‌ است‌ «تكان‌ بخورد». اين‌ حالت‌ را تكان‌ مغزي‌ مي‌نامند. حوادث‌ رانندگي‌، آسيب‌هاي‌ ورزشي‌، سقوط‌ و ضرباتي‌ كه‌ در زد و خورد به‌ فرد اصابت‌ مي‌كنند، از شايع‌ترين‌ علل‌ تكان‌ مغزي‌ هستند. تكان‌ مغز سبب‌ بروز اختلال‌ منتشر اما موقت‌ در فعاليت‌ طبيعي‌ مغز مي‌شود. با اين‌ حال‌، تكان‌ مغزي‌ معمولاً با هيچ‌ صدمه‌ پايدار مغزي‌ همراهي‌ ندارد. مصدوم‌ ممكن‌ است‌ دچار اختلال‌ هوشياري‌ شود اما اين‌ حالت‌ فقط‌ مدت‌ كوتاهي‌ (معمولاً فقط‌ چند دقيقه‌) طول‌ مي‌كشد و به‌ دنبال‌ آن‌، بهبود كامل‌ وجود دارد. بر اساس‌ تعريف‌، تشخيص‌ تكان‌ مغزي‌ تنها زماني‌ مسجل‌ مي‌شود كه‌ مصدوم‌ به‌طور كامل‌ بهبود يافته‌ باشد. اگر علايمي‌ مثل‌ سردرد يا تاري‌ ديد در مصدومي‌ كه‌ دچار تكان‌ مغزي‌ شده‌ است‌، بعداً ظاهر شوند، بايد وي‌ را تحت‌ كنترل‌ قرار داد و به‌ او توصيه‌ كرد كه‌ به‌ پزشك‌ مراجعه‌ كند.

تشخيص‌

دوره‌ كوتاهي‌ از اختلال‌ هوشياري‌ به‌ دنبال‌ وارد آمدن‌ يك‌ ضربه‌ به‌ سر. ممكن‌ است‌ موارد زير نيز وجود داشته‌ باشند:

گيجي‌ يا تهوع‌ در زمان‌ به‌ هوش‌ آمدن‌.

از دست‌ دادن‌ حافظ‌ نسبت‌ به‌ تمام‌ حوادثي‌ كه‌ در زمان‌ حادثه‌ يا بلافاصله‌ پيش‌ از آسيب‌ رخ‌ داده‌اند.

سردرد خفيف‌ و منتشر.

نحوه‌ ايجاد تكان‌ مغزي‌

تكان‌ مغزي‌ معمولاً در اثر وارد آمدن‌ يك‌ ضربه‌ به‌ سر روي‌ مي‌دهد. اين‌ ضربه‌ سبب‌ «تكان‌ خوردن‌» مغز در داخل‌ جمجمه‌ مي‌شود كه‌ به‌ اختلال‌ موقت‌ كاركرد مغز منجر مي‌شود.

اهداف‌

اطمينان‌ حاصل‌ كردن‌ از به‌ هوش‌ آمدن‌ كامل‌ و بي‌خطر مصدوم‌

واگذاري‌ مسؤوليت‌ مراقبت‌ از مصدوم‌ به‌ يك‌ فرد مسؤول‌

در صورت‌ لزوم‌، درخواست‌ كمك‌ پزشكي‌

هشدار!

اگر مصدوم‌ به‌طور كامل‌ به‌ هوش‌ نيامد و يا پس‌ از بهبود اوليه‌، سطح‌ پاسخ‌دهي‌ وي‌ رو به‌ وخامت‌ بود: با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد.

احتياط‌!

تمام‌ مصدوماني‌ كه‌ دچار آسيب‌ سر شده‌اند، بايد از جهت‌ آسيب‌ گردني‌ هم‌ تحت‌ مداوا قرار بگيرند  .

۱) از اقدامات‌ درماني‌ مربوط‌ به‌ اختلال‌ هوشياري‌ پيروي‌ كنيد.

۲) علايم‌ حياتي‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را كنترل‌ و ثبت‌ كنيد. حتي‌ اگر به‌نظر مي‌رسد كه‌ مصدوم‌ بطور كامل‌ به‌هوش‌ آمده‌ است‌، وي‌ را از نظر بدتر شدن‌ سطح‌ پاسخ‌دهي‌، تحت‌ نظر بگيريد.

۳) پس‌ از به‌ هوش‌ آمدن‌ مصدوم‌، مسؤوليت‌ مراقبت‌ از او را به‌ يك‌ فرد مسؤول‌ بسپاريد. اگر مصدوم‌ در ميادين‌ ورزشي‌ دچار آسيب‌ شده‌ است‌، هرگز به‌ او اجازه‌ ندهيد كه‌ قبل‌ از مراجعه‌ به‌ پزشك‌، بازي‌ را از سر بگيرد.

۴) اگر مدتي‌ پس‌ از وارد شدن‌ ضربه‌ به‌ سر، مصدوم‌ دچار سردرد، تهوع‌، استفراغ‌ يا خواب‌آلودگي‌ بيش‌ از حد شده‌ است‌، به‌ او توصيه‌ كنيد كه‌ به‌ بيمارستان‌ مراجعه‌ كند.

 

* فشردگي‌ مغز

تحت‌ فشار قرار گرفتن‌ مغز (كه‌ فشردگي‌ مغز ناميده‌ مي‌شود) يك‌ وضعيت‌ بسيار جدي‌ است‌ و تقريباً هميشه‌ نياز به‌ عمل‌ جراحي‌ دارد. اين‌ حالت‌ زماني‌ روي‌ مي‌دهد كه‌ فشار روي‌ مغز افزايش‌ يافته‌ باشد. اين‌ فشار مي‌تواند ناشي‌ از يكي‌ از چندين‌ علت‌ مختلف‌ (مثل‌ جمع‌ شدن‌ خون‌ در داخل‌ جمجمه‌ يا تورم‌ بافت‌هاي‌ مغزي‌ آسيب‌ديده‌) باشد. فشردگي‌ مغز معمولاً در اثر آسيب‌ سر ايجاد مي‌شود. با اين‌ حال‌، علل‌ ديگري‌ مثل‌ سكته‌ مغز، عفونت‌ يا تومور مغزي‌، مي‌توانند اين‌ حالت‌ را ايجاد كنند. اين‌ وضعيت‌ مي‌تواند بلافاصله‌ پس‌ از وارد آمدن‌ ضربه‌ يا چند ساعت‌ و يا حتي‌ چند روز پس‌ از آن‌، روي‌ دهد. به‌ همين‌ دليل‌، هميشه‌ بايد سعي‌ كنيد كه‌ وجود سابقه‌ اخير آسيب‌ به‌ سر را در مصدوم‌ كشف‌ كنيد.

 

تشخيص‌

بدتر شدن‌ سطح‌ هوشياري‌ (ممكن‌ است‌ تا بي‌هوشي‌ پيشرفت‌ كند). ممكن‌ است‌ موارد زير نيز وجود داشته‌ باشند:

سابقه‌ اخير آسيب‌ به‌ سر

سردرد شديد

تنفس‌ صدادار كه‌ در حال‌ كند شدن‌ است‌.

نبض‌ كند اما پُر و قوي‌

نامساوي‌ بودن‌ اندازه‌ دو مردمك‌

ضعف‌ و يا فلج‌ از يك‌ طرف‌ صورت‌ و يا بدن‌ به‌ پايين‌

درجه‌ حرارت‌ بالا؛ چهره‌ برافروخته‌

خواب‌آلودگي‌

تغيير قابل‌ توجه‌ در شخصيت‌ يا رفتار (مثلاً تحريك‌پذيري‌)

 

فشردگي‌ مغز در اثر خونريزي‌

به‌ دنبال‌ آسيب‌ به‌ سر يا اختلالي‌ مثل‌ سكته‌ مغزي‌، ممكن‌ است‌ در داخل‌ جمجمه‌ خونريزي‌ روي‌ دهد. اين‌ خون‌ نشت‌ كرده‌ مي‌تواند روي‌ بافت‌هاي‌ مغز فشار بياورد.

اهداف‌

فراهم‌ كردن‌ شرايط‌ انتقال‌ فوري‌ مصدوم‌ به‌ بيمارستان‌

هشدار!

اگر مصدوم‌ بي‌هوش‌ است‌، با استفاده‌ از روش‌ «بالا راندن‌ فك‌» راه‌ تنفسي‌ را باز و تنفس‌ را كنترل‌ كنيد؛ آماده‌ باشيد تا در صورت‌ لزوم‌، احياي‌ تنفسي‌ و ماساژ قفسه‌ سينه‌ را آغاز كنيد . با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد. اگر مصدوم‌ نفس‌ مي‌كشد، سعي‌ كنيد راه‌ تنفسي‌ را در همان‌ وضعيت‌ ابتدايي‌ مصدوم‌ باز نگه‌ داريد.

 

۱) با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد. اگر مصدوم‌ هوشيار است‌، وي‌ را در وضعيت‌ بي‌حركتي‌ كه‌ احساس‌ راحتي‌ مي‌كند نگه‌ داريد و به‌ او اطمينان‌خاطر بدهيد.

 ۲) علايم‌ حياتي‌ مصدوم‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را به‌طور مرتب‌ و تا رسيدن‌ نيروهاي‌ امداد پزشكي‌، كنترل‌ و ثبت‌ كنيد.

احتياط‌!

مصدوم‌ را از خوردن‌، نوشيدن‌ و سيگار كشيدن‌ منع‌ كنيد چون‌ امكان‌ دارد در بيمارستان‌، بي‌هوشي‌ عمومي‌ موردنياز باشد.

 

* شكستگي‌ جمجمه

اگر مصدومي‌ دچار جراحت‌ سر شده‌ است‌، دقت‌ كنيد كه‌ ممكن‌ است‌ شكستگي‌ جمجمه‌ وجود داشته‌ باشد. مصدوم‌ مبتلا به‌ شكستگي‌ جمجمه‌ ممكن‌ است‌ اختلال‌ هوشياري‌ داشته‌ باشد. شكستگي‌ جمجمه‌ يك‌ آسيب‌ جدي‌ است‌ چون‌ خطر صدمه‌ به‌ بافت‌ مغز، چه‌ مستقيماً به‌ خاطر قطعات‌ استخواني‌ شكسته‌ شده‌ از جمجمه‌ و چه‌ در اثر خونريزي‌ داخل‌ جمجمه‌، وجود دارد. نشت‌ مايع‌ زلال‌ (مايع‌ مغزي‌ ـ نخاعي‌) يا خونابه‌ از گوش‌ يا بيني‌، نشانه‌ يك‌ آسيب‌ جدي‌ است‌. در هر مصدومي‌ كه‌ دچار آسيب‌ به‌ سر و در نتيجه‌ آن‌، اختلال‌ هوشياري‌ شده‌ است‌، به‌ شكستگي‌ جمجمه‌ مشكوك‌ شويد. به‌ خاطر داشته‌ باشيد كه‌ مصدومي‌ كه‌ دچار شكستگي‌ احتمالي‌ جمجمه‌ است‌، مي‌تواند آسيب‌ گردني‌ (نخاعي‌) هم‌ داشته‌ باشد و لذا بر اساس‌ اقدامات‌ درماني‌ مربوط‌ به‌ آسيب‌ گردني‌، تحت‌ مداوا قرار بگيرد  .

تشخيص‌

جراحت‌ يا كبودي‌ روي‌ سر

ناحيه‌ نرم‌ يا فرو رفته‌ در پوست‌ سر

كبودي‌ تا تورم‌ در پشت‌ يك‌ گوش‌

كبودي‌ در اطراف‌ يك‌ يا هر دو چشم‌

از دست‌ رفتن‌ مايع‌ زلال‌ يا خونابه‌ از بيني‌ يا يكي‌ از گوش‌ها

وجود خون‌ در سفيدي‌ چشم‌

انحراف‌ شكل‌ سر يا صورت‌ يا از دست‌ رفتن‌ تقارن‌ آنها

بدتر شدن‌ سطح‌ هوشياري‌ (ممكن‌ است‌ تا بي‌هوشي‌ پيشرفت‌ كند).

اهداف‌

باز نگه‌ داشتن‌ راه‌ تنفسي‌

فراهم‌ كردن‌ شرايط‌ انتقال‌ فوري‌ مصدوم‌ به‌ بيمارستان‌

 

۱) اگر مصدوم‌ هوشيار است‌، به‌ او كمك‌ كنيد تا دراز بكشد. در صورتي‌ كه‌ آسيب‌ گردني‌ وجود دارد، از چرخاندن‌ سر خودداري‌ كنيد.

۲) با وارد كردن‌ فشار روي‌ محل‌ جراحت‌، خونريزي‌ پوست‌ سر را مهار كنيد. به‌ دنبال‌ آسيب‌هاي‌ ديگر بگرديد و آنها را درمان‌ كنيد. با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد.

۳) اگر از يك‌ گوش‌ ترشح‌ خارج‌ مي‌شود، با يك‌ پانسمان‌ استريل‌ يا لايه‌ پوششي‌ تميز، روي‌ گوش‌ را بپوشانيد و با ملايمت‌ به‌ كمك‌ باند محكم‌ كنيد (مبحث‌ « خونريزي‌ از گوش‌ » را ببينيد). (خروجي‌) گوش‌ را مسدود نكنيد.

۴) تا رسيدن‌ نيروهاي‌ امداد پزشكي‌، علايم‌ حياتي‌ (سطح‌ پاسخ‌دهي‌، نبض‌ و تنفس‌) را كنترل‌ و ثبت‌ كنيد.

هشدار!

اگر مصدوم‌ بي‌هوش‌ است‌، با استفاده‌ از روش‌ «بالا راندن‌ فك‌» راه‌ تنفسي‌ را باز كنيد و تنفس‌ را كنترل‌ كنيد؛ آماده‌ باشيد تا در صورت‌ لزوم‌، احياي‌ تنفسي‌ و ماساژ قفسه‌ سينه‌ را آغاز كنيد (مبحث‌ « اقدامات‌ نجات‌دهنده‌ حيات‌ » را در ببينيد). با مركز اورژانس‌ تماس‌ بگيريد و آمبولانس‌ درخواست‌ كنيد. اگر وضعيتي‌ كه‌ مصدوم‌ را در آن‌ حالت‌ يافتيد، مانع‌ از باز كردن‌ راه‌ تنفسي‌ مي‌شود و يا شما نمي‌توانيد راه‌ تنفسي‌ را به‌ روش‌ «بالا راندن‌ فك‌» باز كنيد، مصدوم‌ را در وضعيت‌ بهبود ، قرار دهيد. اگر به‌ نيروهاي‌ كمكي‌ دسترسي‌ داريد، از روش‌ «چرخاندن‌ مثل‌ الوار» استفاده‌ كنيد.

آشنایی با علائم و تشخیص های افتراقی در مسمومیتها

* بر اساس ماده یا دارویی که سبب مسمومیت می شود, علایم آنها نیز فرق می کند . پاره ای از نشانه های مسمومیت عبارتند از:
– خواب آلودگی یا کما (در مسمومیت با مواد مخدر)
– شکم درد , استفراغ و اسهال ( درمسمومیت با تحریک کنندگان روده ای )
– افزایش بزاق دهان , انقباض و کوچک شدن مردمک چشمها ( در مسمومیت با حشره کشها )
– سوختگی اطراف لب و دهان ( در مسمومیت با مواد سفید کننده )
– اسپاسمهای عضلانی ( در مسمومیت با استریکنین )
– تشنج ( در مسمومیت با محرکهای سیستم عصبی )
– عرق ریزش و تند شدن تنفس ( در مسمومیت با داروهای اعصاب )
– صورتی شدن رنگ پوست ( در مسمومیت با منوکسید کربن )
– تاولیهای پوستی ( در مسمومیت با منوکسید کربن و داروهای ضد افسردگی )

* در برخورد با مسمومیت ها به نکات زیر توجه کنید :

1- تحقیق کنید که چه ماده ای باعث مسمومیت فرد شده .
2- اگر نشانه هایی از سوختگی در اطراف دهان فرد مسموم مشاهده نمودید , به آهستگی یک لیوان آب یا شیر به او بدهید .
3- مصدوم را در وضعیت ریکاوری قرار دهید ( چه بیهوش باشد وچه هوشیار )
4 –ظروفی که ماده سمی در آن قرار دارد را برای بررسی همراه مصدوم به بیمارستان ببرید.

نشانه های عمومی وتشخیص های افتراقی در مسمومیتها:

1)کاهش وزن:

در مسمومیت مزمن با آرسنیک:ضعف وبیحالی،کمخونی،کاهش وزن،طعم فلزی در دهان،اختلالات گوارشی،اختلالات پوستی،نوارهای سفید رنگ در دیستال ناخن

دی نیتروفیل:کاهش وزن،اختلالات کلیوی یا کبدی،کاتاراکت،آگرانولوسیتوز

سرب:درد،کوفتگی،افتادگی مچ دست وپا،کاهش وزن، اختلال رشد

جیوه:اختلالاتCNS ،کلیه وریه،کاهش وزن در نوع مزمن

2)ضعف وبیحالی:

* سرب وآرسنیک

بوتولیسم:اختلال گوارشی،فلج حرکتی قرینه ودو طرفه پایین رونده،فلج بولبار(دوبینی،دیسفاژی،اختلال تکلم)،نارسایی تنفسی

دیورتیک های تیازیدی:علایم دهیدراتاسیون،هیپوکالمی(ضعف،کرامپ عضلانی، آریتمی)،تشنج(نادر وثانویه به هیپوناترمی)،تهوع،استفراغ،اسهال، آلکالوز متابولیک،هیپر گلیسمی(ناشایع)

* جیوه

ترکیبات نیتریت:بر حسب میزان اسیدوز ودرصد متهموگلوبینمی(علایمی نظیر هیپوتانسیونريا، ضعف وبیحالی، سردرد، تهوع،استفراغ،خواب آلودگی

ارگانوفسفات:اثرات موسکارینی(تعریق،اشک ریزش،بی اختیاری ادرار ومدفوع،برادی کاردی،هیپوتانسیون، تاری دید ومیوزیس)،اثرات نیکوتینی(فاسیکولاسیون وکرامپ عضلانی، ضعف وبیحالی، فلج شل، کاهش یا فقدان رفلکسها،تاکی کاردی وهیپوتانسیون)

نیکوتین: اول اثرات موسکارینی وسپس اثرات نیکوتینی

نئوستیگمین،سوکسینیل کولین، تالیوم،ترکیبات کلردار هم موجب ضعف وبیحالی میشوند.

3)ترمور ولرز:بخار مس،اکسیدهای فلزی، تئوفیلین،آنتی سایکوتیک ها(فنوتیازین)،لیتیم،کوکائین،داروهای پایین اورنده قند خون،MAOI

4)برادی پنه وهیپوونتیلاسون: هرماده هی که موجب تضعیف CNS بشوداز جملهاتانول،کلونیدین، مواد مخدرشبه تریاک، (عارضه دیررس:باربیتوراتها،مارگزیدگی، سیانید،منوکسید کربن نیز میباشد)

5)تاکی پنه، هیپر پنه،یا هیپر ونتیلاسیون: آمفتامین،آتروپین،باربیتوراتها، منوکسیدکربنف تئوفیلین، سیانید،کوکائین
6)برادی کاردی: آنتی کولین استرازها(قیزوستیگمین، نئوستیگمین، حشره کشهای ارگانوفسفره) :در مراحل اولیه اثرات موسکارینی ودر مسمومیتهای شدید هثرات نیکوتینی دارد.بتا بلوکر،کانال کلسیم بلوکرها، داروهای کولینرژیک(پیلوکارپین،کاربامول،قارچهای سمی،نیکوتین)،کلونیدین،داروهای دیژیتال،مواد مخدر، رزرپین، سیانید

7)تاکی کاردی:آنتی کولینرژیکها،آمفتامین، داروهای پائین آورنده قند خون، سمپاتومیمتیکها(آدرنالین،نوراپی نفرین،افدرین،فنیل افرین)،تئوفیلین،هورمونهای تیروئید(تیروکسینولوتیروکسین)،MAOI

8)تب: آنتی سایکوتیک،آمفتامین، آرسنیک، آنتی کولینرژیسک،ضد افسردگیهای حلقوی، سزب، تئوفیلین، آنتی هیستامین، سمپاتومیمتیک

نکته:کلیه مسمومیتهای که موجب اسپاسم یا فاسیکولاسیون شدید ویا تشنج میشوند میتواند تب ایجاد کند.

* علائم ونشانه های پوستی وتشخیص های افتراقی:

1)پوست گرم وخشک:آنتی کولینرژیکها(آنتی هیستامین ها، داروهای ضد پارکینسون، آتروپین،فنوتیازین و…) اعصاب غدد عرق از نوع سمپاتیک بوده وکولینرژیک میباشد وگیرنده های آن از نوع موسکارینی است لذا آن دسته از داروهائی که خاصیت آنتی موسکارینی دارند موجب خشکی پوست وبرافروختگی وتب میشوند.

2)ایکتر: ناشی از اختلال کبدی: استامینوفن، نفتالن، فنوتیازین،دیورتیکها، سولفانامید، ایزونیازیدها، کلرپرومازین

      ناشی از همولیز: نیتریت،نیترات، بنزن

3)سیانوز مقاوم به اکسیژن: هر عامتی که موجب متهموگلوبینمی وسولفوهموگلوبینمی شود نظیر ترکیبات نیترات ونیتریت،آنیلین، سولفات مس،لیدوکائین،متوکلوپرامید،نفتالن

4)تعریق:آمفتامین،داروهای کولینرژیکم، آنتی کولین استراز،کوکائین،تئوفیلین

5)برافروختگی: آمفتامین،داروهای کولینرژیک، سمپاتومیمتیک(آدرنالین،نوراپینفرین،افدرین و…)،کاربامازپین،نیاسین،رزرپین

6)پورپورا:وارفارین،نیش عنکبوت ومار

7)خارش: عوارض داروئی،مواد مخدر،فنی توئین، ریفامپسین

 

* علائم ونشانه های سروگردن وتشخیص های افتراقی:

1)میدریازیس:آنتی کولینرژیک، آمفتامین، سمپاتومیمتیک، باربیتوراتها، بوتولیسم، کاربامازپین، سیانید،نیکوتین،و….

2)میوزیس:باربیتوراتها، آنتی کولین استرازها، کولینرژیک، موادمخدر شبه تریاک،کلونیدین، نیکوتین،فنوتیازین

3)فتوفوبی:هر عاملی که باعث میدریازیس شود،عوامل محرک وسوزاننده، دود،جیوه

4)سفتی گردن:کوکائین،فنوتیازین،استریکنین

 

عتائم ونشانه های دستگاه تنفس وتشخیص های افتراقی:

1)تنگی نفس:فیزوستیگمین،بتا بلوکر،منوکسید کربن،نیتریت….

2)تاکی پنه: هیپر پنه،برادی پنه

3)برونکواسپاسم: پنی سیلین،بتابلوکر،فیزوستیگمین،…

4)تنفس کوسمال:مسمومیت با هیدروکربن ،بریلیم،…

5)ادم ریه: آمفتامین،انسولین،بتابلوکر،متادون،…

 

* علائم ونشانه های سیستم قلب وعروق وتشخیص های افتراقی:

1)درد قفسه سینه: گوانیتیدین، نیکوتین،…

2)تپش قلب:نینتریت، نیتروگلیسیرین،…

3)هیپوتانسیون وضعیتی:اتانول، MAOI ،داروهای آنتی سایکوتیک ،الفا بلوکر،متیل دوپا، بروموکریپتین، وازودیلاتور، دیورتیک ها،…

عتائم ونشانه های دستگاه گوارش وتشخیص های افتراقی:

1)تهوع واستفراغ: هرنوع مسمومیت داروئی وصنعتی موجب تهوع واستفراغ میشود.

2)دیسفاژی وبلع دردناک:کلیه موادسوزاننده ومخرب وعقرب گزیدگی،…

3)درد شکمی: آنتی بیوتیک ،اریترومایسین، بتابلوکر، کوکائین، …

4)اسهال: الکل، گلیکول،نیکوتینف سیانید، آنتی بیوتیک،دیژیتال، آرسنیک، بتا بلوکر،ویتامین D ،آهن،…

5)یبوست،دیلتیازم، فنوتیازینآنتی هیستامین،تالیوم،بتا بلوکر،…

6)گاستروانتریت هموراژیک:آرسنیک، اگزالات،…

علائم ونشانه های سیستم ادراری وتشخیص های افتراقی:

1)نارسائی حاد کلیه: داروئی:دیلتیازم،استامینوفنريا، دیفن هیدرامین،پنیسیلامین، آمینوگلیکوزید،انالاپریل،اریترومایسین، فروسماید، آسپرین،کاپتوپریل،کاربامازپین،تیازید،وارفارین،…

نارسائی حاد کلیه غیر داروئی:بیسموت،اگزالات، آهن، فسفر، تالیوم،نفتالن،…

2)هماچوری:آلوپورینول،دوکسوروبین، نفتالن، اسید اسکوربیک، ایندومتاسین، سولفانامید،سیکلوفسفاماید

3)احتباس ادراری: آتروپین،ایزونیازید،لوودوپا،باکلوفن،…

 

* علائم ونشانه های سیستم عصبی وتشخیص ها ی افتراقی:

1)کاهش سطح هوشیاری:نارکوتیک،استون،نیتریت، سایمتیدین، اگزالات،دیژیتال، آمفتامین، لیتیم، کاربامازپین،آنتی هیستامین

2)کومای دیررس:استامینوفن،منوکسید کربن،متانول،…

3)هذیان:الکل، کوکائین، فنوتیازین،آمفتامین،آرسنیک،تالیوم،…

4)سردرد:اتانول،استون،آمیل نیتریت، لیتیوم، ایزونیازید،تالیوم، متوتروکسات، دیژیتال،سیانید،…

5)اسپاسم عضلانی: اتیلن گلیکول، ضد افسردگی،آتروپین،فنوتیازین،…

درد عضلانی:تالیوم،تیازید، سدیم،…

* درمان های مسمومیت:

جلوگیری از جذب مواد:بعد از گرفتن شرح حال ،معاینه دقیق وثبت آنها،اولین اقدام در مسمومیتها جلوگیری از جذب دارو یا سم است.از آنجائیکه اکثر مسمومیتها از طریق خوردن صورت میگیرد لذا از طریق ایجاد استفراغ ولاواژ معده مواد خورده شده را تخلیه وسپس با استفاده از نظیر زغال فعال شده از جذب سموم از سطح دستگاه گوارش جلوگیری کرده ودر نهایت با تجویز داروی مسهل دفع آنها را از دستگاه گوارش سرعت بخشید.

تخلیه معده:در 1تا 2 ساعت اول بعد مسمومیت از اهمیت زیادی برخوردار است.به دلیل اینکه بسیاری از داروها وسموم بتعث تاخیر تخلیه معده به روده میشوند(سالیسیلاتها، باربیتوراتها، ضدافسردگیها ی حلقوی، آنتی هیستامین،آنتی کولینرژیک،…)وبعضی دارای چرخه بعدی هستند ولذا لذا توصیه میشود که عمل تخلیه معده حتی با گذشت 12 ساعت از مسمومیت نیز در تمامی بیماران صورت گیرد.(مگر اینکه کنتراندیکاسیون خاصی وجود داشته باشد.)

* موارد منع  تخلیه معده:

1)مسمومیت با مواد سوزاننده قلیایی یا اسیدی

2)مسمومیت با نفت

3)تشنج

4)کاهش هوشیاری ویا کوما

5)اختلالات آناتومیک

6)اعمال جراحی بزرگ شکم

7)اختلالات انعقادی

 

* روش های تخلیه معده:

ایجاد استفراغ: ازاین روش زمانی استفاده میشود که شستشوی معده به فوریت امکان پذیر نباشد.ویا مقدار ماده خورده شده توکسیک نباشد. بهترین روش استفاده از شربت ایپکا است.شربت ایپکا:این دارو جدیدا از لیست داروهای فارماکوپه ایران حذف شده.این شربت با اثر بر روی مرکز استفراغ در بصل النخاع وتحریک معده بعد از 15-30 دقیقه موجب استفراغ میشود.وشایع ترین عارضه آن خواب آلودگی واسهال است.

موارد منع استفاده از ایپکا:هماتمز،اختلال انعقادی، کاهش سطح هوشیاری، کاهش رفلکس gag و…

نکته:مصرف ایپکا در مسمومیت با اتانول بی ارزش است زیرا الکل سریعا جذب میشود.

      در صورتیکه ماده خورده شده خاصیت ضد استفراغ داشته باشد(کلرپرومازین) تجویز ایپکا موثر نیست

در صورتیکه به شربت ایپکا دسترسی نداریداز روش زیر استفاده کنید:

1لیوان آب+شیر+آب میوه به مسموم داده وبا انگشت یا آبسلانگ ناحیه حلق را تحریک ویا اینکه یک قاشق مربا خوری نمک طعام ویا نصف قاشق چایخوری پودر خردل را در یک لیوان آب حل نموده ویا یک لیوان نرمال سالن به بیمار بخورانید وسپس رفلکس gag را تحریک کنید.

آپومورفین:یک داروی استفراغ آور قوی است.اما به دلیل نداشتن اثرات مضعف CNS ودستگاه تنفس امروزه دیگر به طور رایج از آن استفاده نمیشود.

شستشوی معده: بهترین روش جهت تخلیه معده بوده است. تنها موارد منع مصرف اختلالات انعقادی ومسمومیت با مواد سوزاننده قلیایی یا اسیدی است.

روش کار:یک NGT را انتخاب نموده وبعد از توضیح دادن به بیمار لوله را از طریق دهان یا بینی وارد معده کنید وسپس بیمار را به پهلو خوابانده ووارد معده مینمائیم. بعد از گذاشتن لوله محلول شستشوی نرمال سالن را 300 سی سی سه بار وارد معده میکنیم وهر بار از معده خارج میکنیم.

 

* جلوگیری از جذب مواد از مخاط روده:

زغال فعال شده یا شاربن:پودر یا زغال فعال شده شاربن را در محلول سالن نرمال حل نمودهو بعد از تخلیه معده  از این دارو استفاده کرد.شاربن بعلت داشتن  منافذ ریز میتواند مواد را به صورت سطحی جذب کند.

مسهل: مسهل  برای شاربن، سوربیتول است .

* مسمومیتها وآنتی دوت آنها:

 

  N -استیل سیستئین :در مسمومیت با استامین.فن حداکثر ظرف یک ساعت پس از مسمومیت به بیمار داده میشود.

 عوارض جانبی:استئوماتیت،تهوع،استفراغ

o    کلرید آمونیم:آمفتامین واستریکنین

o    آتروپین:در مسمومیت با دارو ویا موادی که موجب سندرم کولینرژیک میشود.(کاربامات،حشره کشهای ارگانوفسفره)

o       Calcium EDTA: یک ماده متصل شونده به فلزات بوده وجهت مسمومیت با کادمیوم،کرومیک،کبالت،مس، روی، سرب ، اورانیوم مصرف میشود.

o   گلوکونات کلسیم:فرم خوراکی: جهت رسوب نمکهای خورده شده فلورید،منیزیم، اگزالات استفاده میشود.                                 

    فرم تزریقی:در مسیمومیت با مسددهای کانال کلسیمو همچنین در هیپوکلسمی حاصل از  مسمومیتها واسپاسم حاصل از نیش رتیل استفاده میشود.  

   فرم زیر جلدی:در سوختگیهای جلدی با اسید فلوئیدریک جهت کنترل درد وپیشرفت نکروز استفاده میشود

o       آمیل نیتریت ،نیتریت سدیم، سدیم تیوسولفات:در مسمومیت با سیانید

در هنگام استفاده از آمیل نیتریت استنشاقی از اکسیژن 100 در صد استفاده میکنیم

عارضه اصلی نیتریت سدیم:هیپوتانسیون                                                     

o       دفروکسامین:در مسمومیت با آهن ویا در مواردی که غلظت سرمی آهن بیش از 500 باشد.(قبل از تزریق بیمار دهیدراته باشد ودر صورت وجود آنوری یا اختلال کلیوی منع مصرف دارد.)

o       دیازپام: در مسمومیت هایی که موجب بروز تشنج یا بیقراری شدید شده وداروی اختصاصی ضد آن وجود نداشته باشد.(آمفتامین،سندرم قطع الکل، مواد مخدرو…)

o       دیفن هیدرامین:در درمان علائم اکستراپیرامیدال ودیستونی حاصل از فنوتیازین و…

o       اتانول:در مسمومیت با متانول واتیلن گلیکول (عارضه اتانول:هیپو گلیسمی وسرکوب CNS )

o       گلوکاگون: در مسمومیت با پروپرانولول وسایر بتا بلوکرها وهیپو گلیسمی (عارضه:تهوع واستفراغ)

o       نالوکسان: در درمان دپرسیون تنفسی وCNSناشی از مواد مخدر وهیپوتانسیون مقاوم به درمان در مسمومیت با کلونیدین

o       فیزوستیگمین:در مسمومیت با آنتی کولینرژیک(مصرف در آسم ،بیماریهای قلبی –عروقی وانسداد روده ممنوع است.

o       پیرالیدوکسیم: در مسمومیت با حشره کشها ی ارگانوفسفره به کار میرود.

o       پروتامین سولفات: در مسمومیت با هپارین

o       بیکربنات سدیم: جهت قلیائی کردن ادرار برای افزایش دفع سالیسیلات ها وفنوباربیتال واصلاح اسیدوز

o       ویتامین K :در مسمومیت با وارفارین

o       نشاسته:در مسمومیت با ید

 

* مسمومیت با داروهای قلبی-عروقی ودرمان آنها:

آمیودارون: علائم مسمومیت: تهوع ،استفراغ، بی اشتهائی ،یبوست، افزایش فواصل PR وqt وافزایش آنزیم های کبدی وفیبروز ریوی(جدیترین عارضه)

تدابیر درمانی:ایجاد استفراغ یا لاواژ معده وسپس تجویز زغال فعال شده ومسهل

 

مهار کننده آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانسیون: کاپتوپریل،انالاپریل، لیزینوپریل:علائم: مسمومیت حاد به صورت هیپوتانسیون وتاکی کاردی ،نوتروپنی، پروتوئینوری، کاهش حس چشائی وسر گیجه

تدابیر درمانی: تجویز اکسیژن و گرفتن علائم حیاتی، استفراغ، لاواژ معده وزغال فعال شده ومسهل

 

* بتا بلوکر: تابلوی اصلی :هیپوتانسیون وبرادی کاردی

علائم قلبی عروقی: برادی کاردی، افزایش فاصله PRوQRS،آسیستول،شوک کاردیوژنیک

علائم CNS :آن دسته از داروهائی که قدرت حلالیت در چربی را دارند مثل پروپرانولول دارای اثرات CNS بوده به صورت خواب آلودگی ،تشنج، اختلال هوشیاری

علائم تنفسی: برونکواسپاسم وادم ریه

تدابیر درمانی:ایجاد استفراغ وتجویز شربت ایپکا ممنوع است. انجام لاواژ معده، سپس تجویز زغال فعال شده ومسهل.

 

* کانال کلسیم بلوکر:علائم  : هیپوتانسیون، برادی کاردی

علائم قلبی –عرزوقی:هیپوتانسیون وشوک همراه با برادی کاردی به جز نیفیدیپین که همراه با تاکیکاردی وجود دارد.

علائم CNS:ضعف وبیحالی، خواب آلودگی، لکنت زبان

علائم گوارشی: تهوع واستفراغ، یبوست

درمان: تجویز شربت ایپکا منع نسبی دارد.زیرا موجب تشدید برادیکاردی وموجب آسپیراسیون میشود.

لاواژ معده ،تجویز زغال فعال شده وسپس مسهل

 

دیژیتال ها: تابلوی اصلی :استفراغ،آریتمی های قلبی واختلال هوشیاری

علائم قلبی عروقی:آریتمی قلبی

تدابیر درمانی:CPR پایه وپیشرفته،مانیتورینگ بیمار،منع مصرف شربت ایپکا چون باعث تحریک واگ و موجب تشدید مسمومیت میشود.لاواژ معده،زغال فعال شده وتجویز مسهل، کنترل استفراغ با متوکلوپرامید

 

* داروهای اعصاب وروان:

داروهای آنتی سایکوتیک:

نام داروها: کلرپرومازین،هالوپریدول، پرومتازین، پرفنازین

علائم ونشانه ها: تابلوی اصلی:اختلال حرکتی اکستراپیرمیدال(آکاتژیا، آکنزی،پارکینسون، دیسکنزی)، اختلال هوشیاری، هیپوترمی،هیپوتانسیون،تضعیف تنفسی

اثرات آنتی کولینرژیک:خشکی وبر افروختگی پوست، تب، توهم بینائی وشنوائی و…..

اثرات قلبی: هیپوتانسیون اورتواستاتیک، آریتمی و…

فتوسنسیویتی: آفتاب سوختگی، هیپر پیگمانتاسیون وکهیر

اثرات خونی: لکوپنی، آگرانولوسیتوز

سایر یافته ها: سکسکه وخارش(کلرپرومازین)، سردرد میگرنی(پیپرازین) ،سندرم قطع دارو( هالوپریدول)

تدابیر درمانی: CPR پیشرفته وپایه، لاواژ معده(حتی پس از گذشت 12 ساعت) ، تجویز زغال فعال شده ومسهل، اصلاح اختلالات الکترولیتی و اسید وباز

 

نام دارو: باربیتوراتها:فنوباربیتال ،تئوفیلین، پریمیدون)

علائم ونشانه ها: تابلوی اصلی: تضعیف CNS ، تضعیف سیستم قلبی وعروقی (هیپوتانسیون)

دستگاه عصبی: مسمومیت با باربیتوراتهاابتدا با خواب آلودگی،اختلال هوشیاری، کاهش رفلکس ها ،میوزیس ضعیف،وبه طرف کوما پیش میرود

علائم قلبی وعروقی: هیپوتانسیون وشوک ثانویه به اختلال مرکز تنظیم سیستم قلبی وعروقی و در مغز وازودیلاتاسیون شدید عروق

علائم گوارشی: کاهش تون وحرکات روده ویبوست

 

تدابیر درمانی: CPR  پایه وپیشرفته،در صورت بروز اختلال تنفسی یا کوما انجام انتوباسیون ودر صورت لزوم تهویه مکانیکی،خودداری از تجویز شربت ایپکا در صورت خواب آلودگی ، لاواژمعده(خصوصا در 4ساعت اول) وس تجویز زغال فعال شده وتجویز مسهل،تجویز نالوکسان، گلوکز هیپرتونیک ،ویتامین وریدی به تمام مسمومین با اختلال تنفسی وهوشیاری

 

بنزودیازپین ها: علائم ونشانه ها: تضعیف پیشرونده CNS (شامل منگی، خواب آلودگی و…)،ضعف ،سردرد، آتاکسی، سرگیجه، آنتی کولینرژیک خفیف(خشکی دهان ،اتساع مردمک،تاکی کاردی،…)

تدابیردرمانی: درصورت لزوم CPR پایه وپیشرفته،ایجاد استفراغ یا انجام لاواژ معده وزغال فعال شده ومسهل،آنتی دوت اختصاصی فلومازنیل

 

 نام دارو :لیتیم

عتائم ونشانه هااستفراغ، اسهال،خواب آلودگیريا، ترمور ظریف عضلات،وزوز گوش، نیستاگموس و…

علائم CNS :ترمور ظریف دستها، تشدید رفلکسها، حرکات کره ای شکل،پارکینسونیسم، اضطراب،…

علائم قلبی وعروقی: تاکی کاردی، هیپوتانسیون، کلاپس عروقی، میوکاردیت و…

تدابیر درمانی: CPR پایه وپیشرفته،در 30 تا 60 دقیقه اول میتوام از شربت ایپکا استفاده نمود. وپس از آن باید از لاواژ معده استفاده نمود. لیتیم بطور موثر ا به داخل زغلال فعال شده جذب نمیشود لذا استفاده از آن بی اثر است.

 

 نام دارو:MAOIs

علائم  ونشانه ها:

علائم عصبی: بی قراری، تحریک پذیری، سردرد ، خواب آلودگی، توهم و…

علائم قلبی عروقی: هیپر تانسیون، تاکی کاردی، طپش قلب

علائم گوارشی: تهوع، استفراغ، درد شکم واسهال

تدابیر درمانی: CPR پایه پیشرفته،لاواژ معده، زغال فعال شده ودر چند نوبت به فاصله 4 ساعت ومسهل تجویز شود.

 

* مسمومیت با داروهای متفرقه واقدامات درمانی:

استامینوفن: یک داروی ضدتب،درد وبا کمی خاصیت ضد التهابی است.

علائم ونشانه ها: مسمومیت با این دارو بر اساس مدت زمان گذشته از خوردن دارو به 4 مرحله تقسیم میشود که عبارتند از 1) دوره نهفته(24 ساعت اول): تهوع،استفراغ، بی اشتهائی، رنگ پریدگی، تعریق

2)هپاتوتوکسیته(24-48 ساعت پس از خوردن دارو) علائم فوق کمی فروکش کرده وبه صورت درد شکم ،تهوع، ضعف وبیحالی،حساسیت کبدی وهپاتومگالی

3)مرحله ماکزیمم ضیعات کبدی(72-96 ساعت بعد از خوردن) نکروز کبدی به اوج خود رسیده ومرگ ومیر در این مرحله است.

4) دوره بهبودی(4روز تا 2 هفته پس از خوردن دارو) با درمان مناسب کبد شروع به ترمیم مینمکاید.

* تدابیر درمانی:CPR پایه وپیشرفته

تخلیه معده در 2 ساعت اول وحداکثر تا 4 ساعت بعد از خوردن دارو(لاواژ معده)،خودداری از ایجاد استفراغ با شربت ایپکا وسپس تجوبیز زغال فعال شده،تجویز آنتی دوت اختصاصی(N-استیل سیستئین)،((جدیترین عارضه NAC : واکنش آنافیلاکتوئید))

 الوپورینول: مهار کننده آنزیم گزانتین اکسیداز بوده (گزانتین وهیپوگزانتین را به اسید اوریک تبدیل نموده) ودر درمان هیپر اوریسمی اولیه وثانویه

علائم :تهوع ،استفراغ، سردرد، واکنش های آلرژیک

تدابیر درمانی:به دلیل جذب سریع دارو تجویز ایپکا یا لاواژ معده بعد از یک ساعت ارزشی ندارد.

آمانتادین:داروی ضد ویروسی با خاصیت دوپامینرژیک است ودر درمان 90 درصد بدون تغییر از کلیه ها دفع میشود.

علائم ونشانه ها: بیخوابی ،سرگیجه، دلیریوم، سایکوز و…

تدابیر درمانی: در 2-4 اول بعد از مسمومیت لاواژ معده وسپس زغال فعال شده ومسهل

 

آنتی کوآگولانت ها: هپارین از طریق افزایش آنزیم آنتی ترومبین 3 اثر کرده وموجب کاهش قدرت انعقادپذیری میشود.

علائم ونشانه ها: خونریزی

تدابیر درمانی: قطع تجویز هپارین، آنتی دوت اختصاصی:پروتامین سولفات

آنتاگونیست های اچ(2 سایمتیدین، رانیتیدین، فاموتیدین):

علائم ونشانه ها: خواب آلودگی، افسردگی، توهم، هیپوتانسیون، خشکی دهان

تدابیر درمانی:لاواژ معده، تجویز زغال فعال شده، مسهل

آمینوگلیکوزید(کانامایسین، نئومایسین، جنتامایسین، استرپتومایسین،…)

تدابیر درمانی: تجویز گلوکانات کلسیم ،آنتی دوت اختصاصی: نئوستیگمین

 

* انسولین:

یک هورمون پائین آورنده قند خون بوده

علائم ونشانه ها: علائم CNS :تحریک پذیری، عصبانیت، سردرد، خواب آلودگی، خمیازه کشیرن،…

سیستم سمپاتیک:افزایش فعالیت آدرنرژیک(اضطراب، تاکیکاردی،تعریق و…)

درماان:تجویز گلوکز

* سالیسیلات:

در درمان تب،درد، بیماریهای التهابی

علائم ونشانه ها:علائم خفیف: سوزش دهان، حلق، هیپرپنه، وزوزگوش،تهوع،استفراغ، سرگیجه، ضعف وبیحالی و…

متوسط:تهوع، استفراغ، تعریق، کری، رنگ پریدگی، کاهش هوشیاری، لکنت زباتن، دلیریوم

در مسمومیت شدید: تضعیف CNS وتنفس، سیانوز، ادم ریوی غیر قلبی، ادم پاپی، ادم نمغزی ،CHF

تدابیر درمانی:تا 12 ساعت بعد مسمومیت تجویز ایپکا ویا لاواژ معده وسپس تجویز زغال فعال شده تقریبا تمامی بیماران دهیدراته بوده وباید انفوزیون وریدی مایعات شروع شود. در صورت خونریزی فعال :تجویز ویتامین K

* تئوفیلین: برونکودیلاتور

علائم ونشانه ها: تهوع، استفراغ، تاکیکاردی، ترمور، بیقراری، آریتمی بطنی وفوق بطنی، هیپوتانسیون وایست قلبی

تدابیر درمانی: حتی با گذشت 10 ساعت از مسمومیت خوراکی باید اقدام به لاواژ معده وسپس زغال فعال شده ومسهل نمود.(بقیه درمانها علامتی است)

* داروهای ضد تیروئید:کاربامازول، متی مازول

علائم ونشانه ها:راشهای ماکو پاپولر خارش دار، تب، درد مفاصل، لنفادنوپاتی، لکوپنی،…(عارضه جدی: آگرانولوسیتوز)

تدابیر درمانی: تجویز ایپکا، لاواژ معده (در 4 ساعت اول) وشپش زغال فعال شده ومسهل

 

* ویتامین ها:

vit A : در 4-6 ساعت اول تجویز ایپکا ،زغال فعال شده ومسهل

علائم ونشانه ها: علائم عصبی ،ضعف و خستگی، درماتیت ، اختلال کبدی، تهوع واستفراغ و…

Vit K : علائم ونشانه ها: بر افروختگی، تنگی نفس ، درد سینه و…

 درمان عوارض جانبی با این داروها کنسرواتیو است.

Vit D :علائم ونشانه ها: تهوع واستفراغ ،اسهال ، پر ادراری، پرنوشی، افزایش BP

تدابیر درمانی: ایجاد استنفراغ وتجویز زغال فععال شده ومسهل ، کاهش کلسیم رژیم غذائی، تجویز کلسی تونین در صورت هیپر کلسمی

مواد مخدر وشبه تریاک:(کدوئین، دکسترومتورفان، فنتانیل، هروئین، متادون، مورفین،…)

علائم ونشانه ها:

علائم CNS : خواب آلودگیريا، استئوپور، کوما، برادی پنه

علائم قلبی عروقی: هیپوتانسیون اورتواستاتیک، شوک ثانویه به هیپوکسی

سایر یافته ها:تهوع ،استفراغ، کاهش حرکات روده، احتباس ادراریو…

تدابیر درمانی: لاواژ معده وسپس تجویز زغال فعال شده ومسهل،در صورت دپرسیون تنفسی اکسیژن 100 درصد وانتوباسیون وتهویه مکانیکی،تجویز آنتی دوت اختصاصی: نالوکسان

 

* الکل ها:

متانول: تابلوی اصلی: اختلال بینائی ، اسیدوز متابولیک

بینائی: تاری دید، اسکوتوم مرکزی،پر خونی دیسک بینائی ،ادم پاپی، درد چشم و…

علائم CNS : سر درد ، سرگیجه، سفتی و درد گردن، ضعف وبیحالی

علائم گوارشی: تاهوع، استفراغ، درد ، گاستریت هموراژیم

تنفس: تاکی پنه، هیپر پنه

 تدابیر درمتنی: تجویز آنتی دوت متانول ،اتانول است.

 

* اتانول:

علائم CNS :تغییرات خلقی ،رفتاری، شخصیتی، لکنت زبان وعدم تعادل، دپرسیون مرکز تنفسی واختلال هوشیاری و…

علائم گوارشی: تهوع، استفراغ، درد شکم،…

علائم تنفسی:دپرسیون تنفسی، داروهای آرامبخش یا خواب آور،…

تدابیر درمانی: تجویز ایپکا، لاواژ معده در 90 دقیقه اول،آنتی دوت اختصاصی: متانول

 

* مسمومیت با مواد بهداشتی وآرایشی:

مواد آرایشی: رنگ مو

علائم ونشانه ها: به ندرت موجب مسمومیت حاد شده وبیشتر اثرات تحریک موضعی مخاط دهان ومعده را دارد.

تدابیر درمانی:(تجویز مکرر شیر ،لاواژ معده در صورت مصرف زیاد )

رژ لب ولاک ناخن: تهوع ، استفراغ، دپرسیون CNS ، وخواب آلودگی

تدابیر درمانی:(مصرف شیر واستفراغ ولاواژ معده در صورت مصرف زیاد)

 

* مسمومیت های محیطی وصنعتی:

مسمومیت با دود حاصل از آتش سوزی:دی اکسید کربن، دی اکسید نیتروژن، گاز کلر، مونوکسید کربن

علائم ونشانه ها: صدمه بر روی مجاری تنقسی فوقانی بوده که موجب اریتم ، ادم، نکروز مخاط وگاهی انسداد مجاری تنفسی فوقانی است.

آمونیاک:از سوختن پشم ،نایلون، ابریشم وملامین بوجود می اید. علائم ونشانه ها: اریتم ،ادم، نکروز مخاط دستگاه تنفسی

دی اکسید نیتروژن: در آتش سوزی خرمن هاوماشین ها:تخریب آلوئول ها با تولید اسید نیتریت واسید نیتریک ،برونکو اسپاسم ،تنگی نفس، تهوع، استفراغ،سردرد، درد سینه

دی اکسد سولفورو: از سوختن پشم ، گوشت، پوست بوجود می آید.

علائم ونشانه ها: تخریب مخاط،سرفه، عطسه، اشکرذیزش، سردرد، تهوع، استفراغريا،…

مونواکسید کربن: با اتصال به Hb باعث هیپوکسی میشود وسردرد، ضعف وبیحالی، اختلال هوشیاری ودر نهایت تشنج وکوما

اسید سولقوریک: با بوی تخم مرغ گندیده علائم ونشانه ها: رینیت، فارنژیت، برونشیت، پنومونی، ادم ریوی،سردرد، بیقراری، لرز، اختلال هوشیاری

تدابیر درمانی: در صورتیکه علائم تنفسی ویا عصبی وجود نداشته باشد وغلظت کربوکسی هموگلوبین قبل از تجویز اکسیژن 100 درصد باشد میتوان بیمار را مرخص کرد.

دربیماران علامت دار :اکسیژن 100 درصد ومرطوب،جلوگیری از بروز هیپوترمی،تجویز ضد درد وآرامبخش

مهمترین اقدام: اکسیژناسیون کافی خون در صورت لزوم انتوباسیون

 

* مسمومیت با نفت ومشتقات آن:

تلبلوی اصلی:تحریک دستگاه گوارشی، دپرسیون CNS ، اختلالات تنفسی

علائم گوارشی: سوزش گلو ،حلق، تهوع، استفراغ، درد شکم،…

علائم تنفسی: جدیترین واقعه در مسمومیت با این مواد آسپیراسیون وعوارض حاصل از آن است.(سرفه، نفس نفس زدن، احساس خفگی، دم صدادار و…)

علائم CNS :گیجی، رخوت وبیحالی، خواب آلودگی، کوما وتشنج

تدابیر درمانی: CPR پایه وپیشرفته،خودداری از تجویز ایپکا ولاواژ معده،در گذشته از روغن زیتون ومعدنی استفاده میشد اما این مواد خطر بروز آسپیراسیون واثرات آنرا افزایش میدهد.،استفاده از کورتون توصیه نمیشود.

 

* نفتالن:

تابلوی اصلی: همولیز، زردی، اولیگوری، تشنج،…

مسمومیت خوراکی: تهوع، استفراغ، اسهال، سوزش ادرار، آنمی وایکتر،…

در مسمومیت استنشاقی: سردرد، اختلالات گوارشی، کنفوزیون، اختلال بینائی

تدابیر درمانی: تجویز ایپکا ویا لاواژ معده وسپس مسهل،ترانسفوزیون خون در صورت لزوم

* مونوکسید کربن:

علائم بر اساس درصد کربوکسی هموگلوبین است. که از سردرد خفیف تا آزار دهنده ،تنگی نفس، تاکی کاردی، تنفس شین استوک ،تهوع، استفراغ، ضعف ،اختلال بینائی، تب،…

تدابیر درمانی: CPR پایه وپیشرفته

در صورت وجود دپرسیون تنفسی یا مرکزی استفاده از نالوکسان ،در صورت وجود ادم مغزی از مانیتول، استفاده از اکسیژن توصیه میشود.

سیانید: تابلوی اصلی: اختلال تنفسی، هیپوتانسیون، تشنج وکوما

تدابیر درمانی: CPR پایه وپیشرفته،نام ئلاواژ معده با شیر یا آب،تجویز آنتی دوت سیانید با 3  داروی آمیل نیتریت ،سدیم نیتریت ، سدیم تیوسولفات

* هالوژن ها:

ید: تجویز شیر یا محلول نشاسته یا سفیده خام تخم مرغ،نشاسته 15 گرم در 500 سی سی آب) به فاصله 15 دقیقه اقدام به لاواژ معده نمود تا زمانیکه رنگ محتویات معده دیگر آبی نباشد.

برم: تهوع ،استفراغ، دپرسیون CNS

تدابیر درمانی: ایجاد استفراغ یا لاواژ معده وسپس تجویز مسهل ، تجویزNacl ، فروسماید

* فلزات سنگین:

آرسنیک: در حشره کشهای ،جونده کش ها، قارچ کش ها، سموم نباتی، مواد سرامیک

علائم ونشانه ها: دیسفاژی، سوزش گلو،تهوع، استفراغ، درد شکم، اسهال، دهیدراتاسیون،تنگی نفس، کوما وتشنج،…

تدابیر درمانی: تجویز اکسیژن،ایجاد استفراغ یا لاواژ معده، استفاده از دیمر کاپرول

آهن: دستگاه گوارش، تهوع، استفراغ ،درد شکم، اسهال، اتساع عروق، شوک، خواب آلودگی ، هیپو ولمی واسیدوزر،…

تدابیر درمانی:دفروکسامین

حشره کش های ارگانوفسفره: تابلوی اصلی: اختلال بینائی، گوارشی، تنفسی،…

تدابیر درمانی: لاواژ معده ،زغال فعال شده، استفاده از آنتی دوت اختصاصی: پرالیدوکسیم وآتروپین

* اگر كودك زیر 6 سال ماده‌اي مسموم كننده بلعيد، چه كنم؟

اول از همه بقيه‌ي آن ماده را از دسترس كودك دور كنيد. بعد سعي كنيد هرچيزي كه در دهانش باقي مانده تف كند. يك نمونه از آن را براي سم شناسي در صورت نياز نگه داريد، مگر اين كه ظرف محتوي آن ماده را داشته باشيد. اگر هركدام از علايم زير را ديديد فورا با اورژانس تماس بگيريد.
• مشكل در تنفس
• درد شديد گلو
• سوختگي لب يا دهان
• تشنج
• عدم هشياري
• خواب‌آلودگي شديد
* فرزندتان را وادار به استفراغ نكنيد.

اگر كودك اسيد قوي مثل شوينده‌ كاسه توالت، يا قليايي قوي مثل راهگشا يا تميزكننده اجاق گاز خورده باشد، استفراغ تنها باعث مي‌شود كه ماده سوزنده از راه گلو و دهان بالا بيايد و آسيب بيشتري ايجاد كند.
اگر كودك داروي تجويز شده يا بدون نسخه اي را خورده، بسته دارو را كنار دستتان نگه داريد تا بتوانيد اطلاعات كامل را درباره آن بدهيد. اگر مي‌توانيد، ماكزيمم مقدار قرص يا دارويي را كه احتمال دارد خورده باشد را با شمردن تعداد داروي باقي مانده در ظرف حساب كنيد.
متخصصان معمولا به والدين توصيه مي‌كردند كه شربت ايپكا  يا كربن فعال شده را براي پيشامدهاي مسمويت در دسترس داشته باشند، اما آكادمي طب كودكان امريكا (AAP) ديگر نگهداري اپيكا در منزل را توصيه نمي‌كند. اپيكا راه درمان موثري براي مسمويت نيست، بيشتر مراكز فوريت پزشكي هم ديگر از آن استفاده نمي‌كنند، و كربن فعال شده هم راه امني براي درمان كودكان در منزل به شمار نمي‌رود.
اگر هنوز اپيكا در منزل داريد، AAP توصيه مي‌كند سريعا و مطمئنا آن را دور بريزيد. (هرگز هيچ دارويي را در سطل زباله‌اي كه كودكتان به آن دسترسي دارد نريزيد)
* اگر سم روي پوست كودك ريخت چه كنم؟

همه لباسهاي آلوده را دربياوريد و پوست تماس يافته را با آب ولرم شستشو دهيد. اگر پوست ظاهر سوختگي پيدا كرده، شستشو را حداقل تا 15 دقيقه ديگر ادامه دهيد. براي توصيه هاي بيشتر با مركز سموم تماس بگيريد.
* اگر ماده‌اي سمي به داخل چشم كودك ريخت چه كنم؟

بلافاصله چشم كودك را با آب ولرم شستشو دهيد. اگر بچه ترسيده يا ناراحت باشد كار آساني نخواهد بود. اگر بزرگسال ديگري حضور دارد، از او كمك بخواهيد تا در حين ريختن آب داخل چشم كودك براي خارح كردن ماده سمي، دست و پاي او را نگهدارد. اگر تنها هستيد، كودك را محكم  لاي حوله با پتو بپيچيد و زير يك بازوي خود نگهداريد. آب ولرم را به آرامي در گوشه داخلي چشم بريزيد. سعي كنيد پلك ها را باز نگهداريد يا از كودك بخواهيد پلك نزند. در طول 15 دقيقه شستشوي چشم به كودكتان دلگرمي بدهيد. اگر از اين ماده روي قسمتهاي ديگر بدن كودكتان هم ريخته است، شايد بهتر است به جاي اين كار او را زير دوش ببريد. (مي‌توانيد به همراهش زير دوش برويد و كمكش كنيد).
* اگر کودک در معرض دودهاي سمي قرار گرفت چه كنم؟

فرزندتان را هرچه سريع تر به هواي تازه برسانيد. اگر نفس نمي‌كشد، سريعا عمليات ماساژ قلبي CPR را آغاز كنيد. اگر تنها هستيد، CPR را به مدت يك دقيقه ادامه دهيد، بعد با اورژانس تماس بگيريد. سپس دوباره CPR را آغاز كنيد و تا رسيدن كمك يا زماني كه كودك خودش شروع به تنفس كند به اين كار ادامه دهيد.
اگر كودك پيش دبستاني شما مدتي در معرض دودهاي سمي بوده اما تاثيري در او ظاهر نشده است، با دكترش صحبت كنيد. احتمالا او جزئيات حادثه را مي‌پرسد و براي اقدامات بعدي راهنمايي‌تان مي‌كند.
* آيا مواد سمي ديگري هستند كه بايد نسبت به آنها هشيار باشم؟

بله. اگر خانه شما قبل از سال 1980 ساخته شده باشد احتمال مسموميت سرب هست. در اغلب موارد كودكان سرب را از طريق خوردن براده‌ها يا تنفس گرد سرب در زمان تعميرات وارد بدن خود مي‌كنند. مسموميت سرب مي‌تواند مشكلاتي در رشد جسمي و فكري و در رفتار ايجاد كند.
مسموميت مونوكسيد كربن بيشتر از هر مسمويت تصادفي ديگري عامل مرگ و مير در ايالات متحده امريكا است. مونوكسيد كربن گازي است بي رنگ و بي بو كه در صورت بدكاري وسايل خانه يا نصب نادرست در خانه شما نشت پيدا مي‌كند. كودكان قبل از بزرگان در خانه علايم مسموميت را بروز مي‌دهند. علايم اوليه عبارتند از سردرد، سرگيجه و خواب آلودگي. در نتيجه ادامه‌ي نشت، تهوع، استفراغ، تپش قلب و بيهوشي . حتي مرگ هم ممكن است رخ دهد. نصب رديابِ منوكسيدكربن در منزل و آزمودن مرتب آن در كنار دودياب خانگي تمهيد مناسبي است.
* چطور از مسموميت پيشگيري كنم؟

بيش از نيمي از مسموميتها در كودكان زير 6 سال و نود درصدِ آنها در خانه اتفاق مي‌افتند. شايعترين سموم خانگي لوازم آرايشي، محصولات بهداشت فردي، شوينده‌ها و مُسكن‌ها هستند. امكان وجود اين سموم را در خانه خود بررسي كنيد. همه سموم احتمالي را جايي دور از دسترس كودكان بگذاريد. براي تمام دراورها و كابينت هاي حاوي مواد يا اشياي خطرناك از قفل امنيتي استفاده كنيد. داروهايي با درپوش مقاوم به كودك خريداري كنيد و هرگز به كودك نگوييد دارو آب نبات است.
وقتي در خانه مهمان داريد، دقت كنيد كه مواد مسموميت‌زاي احتمالي دور از دسترس باشند. هرچقدر هم كه احتياط كنيد، اگر داروي مادربزرگ جلوي آينه جا بماند، كودكتان در معرض مسمويت خواهد ماند.
هرگز مواد مضر را در ظرفهاي خالي – مثلا ظرف آبميوه – كه كودك فكر كند مي‌تواند بخورد يا بنوشد نريزيد. خميردندان، صابون، شامپو، يا ديگر مواد مصرفي عمومي را با محصولات خطرناك در يك قفسه نگهداري نكنيد. از مغازه گياه فروشي درباره سمي بودن گياهان اطراف خانه يا باغچه خود سوال كنيد و به هر قيمت آنها را از بين ببريد. گياهان خانگي را دور از دسترس نگهداري كنيد.
هنگام استفاده كودك از لوازم هنري مثل چسب و ماژيك مراقب او باشيد. (نبايد بگذاريد كه حتي مواد غيرسمي را داخل دهانش كند). اگر كودك شما در گذشته سمي را خورده است بايد حساس تر باشيد. كودكي كه يك بار دچار حادثه مسموميت شده، به احتمال زياد باز هم دچار حادثه‌ي ديگر خواهد شد.
شماره تلفن تماسهاي فوريتي را نزديك دستگاه تلفن خانه خود نگهداري كنيد. نسبت به اطلاع پرستار بچه از محل شماره‌هاي اورژانسي اطمينان حاصل كنيد.

* فنل
فنل یا اسید فنیک از سموم فرار محسوب می‌شود. ماده‌ای است متبلور که در تجارت به رنگ سفید بوده و اشکال دارویی آن مختلف است. حداکثر مقدار خوراکی فنل ۰٫۱ گرم در یکبار است، مقدار ۴ گرم آن از راه خوراکی مسمومیت شدید تولید می‌کند و مقدار ۱۵ گرم از آن کشنده است.

 علایم مسمومیت شامل سوزش مخاط دهان و حلق، سستی ، سرگیجه ،تنگی نفس، تشنج و اغما می‌باشد. معالجه آن شستشوی معده با آب آهک، روغن کرچک و تزریق سرم است.

* سیانور
سیانور دو پتاس و اسید سیانیدریک دو سم قوی هستند که به مقدار کم در مغز بادام تلخ یافت می‌شوند. اگر فردی تعداد زیادی بادام تلخ بخورد مسموم می‌شود. مقدار کشنده سیانور دو پتاس ۰٫۳ – ۰٫۲ گرم و اسید‌ سیانیدریک ۰٫۶ گرم است. مرگ بوسیله اسید سیانیدریک فوری است.

پس از خوردن سم بلافاصله شخص به حالت اغما رفته ، حدقه چشم گشاد شده و نبض غیر قابل درک می‌شود و بر اثر تشنج می‌میرد. ممکن است تزریق داخل وریدی محلول تیوسولفات دو سود شخص را از مرگ نجات دهد.
* کولشی‌سین
آلکالوئید گیاهی است به نام زعفران پاییزی که ماده موثرش بیشتر در دانه و پیاز گیاه یافت می‌شود. کولشی‌سین از جمله موادی است که در بدن جمع می‌شود و حداکثر مقدار خوراک آن ۰٫۰۵ گرم در یکبار است. علایم مسمومیت در انسان به صورت سردرد شدید ، استفراغ ، ادرار زیاد ، تشنج ، فلج شدن خون در رگهای بدن و در صورت ادامه یافتن علایم ، منجر به مرگ خواهد شد.

* نیکوتین
نیکوتین ماده موثر و آلکالوئید توتون است که به شکل مایع بیرنگ با بوی تند می‌باشد. نیکوتین اثر محرک بر روی سیستم عصب مرکزی داشته و روی عضلات مخطط وقتی که با دوزهای قوی مصرف شود اثر فلج کننده دارد. مقدار ۰٫۱ گرم از نیکوتین دوز سمی است. اثرات سمی آن به سرعت آشکار می‌شود که شامل اختلالات گوارشی ، اختلالات و واکنشهای عصبی ، بی‌نظمی قلب و در نهایت در اثر تشنج ، مرگ عارض می‌شود.

* اسید و باز
از اسیدها ، اسید هیدرو کلریک  ، اسید سولفوریک،  اسید نیتریک و  اسید استیک غلیظ به مقدار ۲۰ – ۱۰ گرم کشنده است. از بازها آمونیاک و ژتاس و آهک را می‌توان نام برد. خوردن اسید و باز قوی ، مخاط دهان ، گلو ، مری و معده را سوزانده و موجب درد شکم و استفراغ شدید می‌گردد.

* آتروپین
آلکالوئیدی است که در اغلب گیاهان سمی تیره سیب زمینی (Solanaceae) مانند تاتوره یافت می‌شود. آتروپین داروی فلج کننده اعصاب سمپاتیک است و باعث افزایش فعالیت قلب ، کاهش ترشحات غدد مترشحه ، تشنج عضلات صاف و تحریک سیستم عصبی مرکزی می‌شود. علایم مسمومیت به صورت خشکی گلو ، عطش زیاد ، التهاب حنجره و در نهایت اغما و مرگ است. آتروپین به مقدار ۱۰ – ۵ میلی‌گرم تزریق زیر جلدی ، سمی و کشنده است.

* تریاک و مشتقات آن
 مرفین ماده اساسی تریاک است. در طب علاوه بر مورفین مشتقات مصنوعی از آن را که اثرات مشابه مرفین دارند بکار می‌برند. هروئین یا کلرئیدرات استردی استیل مورفین پودری است متبلور و تلخ که سمیت آن ۵ مرتبه بیش از مرفین است و ۰٫۱ گرم آن کشنده است. کدئین یا اتر متیلیک مورفین مصرف بیش از ۰٫۱ گرم آن ایجاد مسمومیت می‌کند. از علایم مسمومیت کدئین زنگ زدن گوشها در ابتدای مسمومیت است.

* بی‌حس کننده‌های موضعی
علاوه بر کوکائین که از طریق مصنوعی نیز تهیه می‌شود، بعضی از داروهای بی‌حس کننده موضعی دیگر نیز بطور مصنوعی تولید شده‌اند که مصرف بیش از حد دارای اثرات سمی است و از لحاظ سم شناسی قابل توجه هستند مانند استوائین ، نووکائین و بوتلین.
ضد عفونی کننده‌ها و مواد رنگ کننده
 مواد ضد عفونی کننده ایکه در پزشکی یا در تولید مواد غذایی مورد استفاده قرار می‌گیرند، عموما دارای اثرات کم و بیش سمی بوده و در صورتی که به مقادیر زیادتر از حد لزوم مصرف شوند مسمومیتهای حاد یا مزمن ایجاد می‌کنند. بطور کلی مهمترین ضد عفونی کننده‌های طبی اعم از ترکیبات معدنی یا آلی عبارتند از: آب اکسیژنه، کلراتها ، پرمنگناتها، فرمالدئیدو ….
ولی مقادیر زیاد آنها اگر در مواد خوراکی مدت طولانی استفاده شوند مسمومیتهای خفیف و مزمن تولید می‌نمایند. از مواد رنگ کننده می‌توان بلدومتیلن ، آبترین ، ویوله متیل و … را نام برد. امروزه سازمانهای بهداشت مواد غذایی ، مواد رنگ کننده مورد استفاده در غذاها را اعم از اینکه برای زینت بکار برده شوند و یا برای حفظ و نگهداری آنها از فاسد شدن ، تحت نظر گرفته و رنگهای مصرفی را نیز از نظر صلاحیت مشخص کرده‌اند.

در هنگامی که فردی مواد سمی می خورد چگونه از جذب مواد مسموم كننده جلوگیری کنیم ؟

Read more

مروری بر اورژانس های پزشکی

Read more

« برگه‌ی پیشبرگه‌ی بعد »