اکوسیستم‌های کوهستانی که زیستگاه پروانه‌ها است به خطر افتاده و زندگی پروانه‌ها را نیز در معرض تهدید قرار داده است.

پرواز پروانه‌های رنگارنگ در مسیرهای کوهستانی آن هم در مناطق بکر و دست نخورده شاید از جمله جذاب‌ترین صحنه‌هایی باشد که تنها در کوهستان ها قابل رویت باشد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از ایرنا ، بررسی‌ها نشان می‌دهد،اکوسیستم‌های کوهستانی یکی ازمهمترین زیستگاه‌های پروانه‌های ایران هستند که امروزه به دلیل تغییر کاربری و از سوی دیگر بر اثر چرای مفرط دام در مراتع، زیستگاه این حشرات به خطر افتاده و زندگی پروانه‌ها را نیز در معرض تهدید قرار داده است.

به نحوی که متاسفانه در برخی مناطق ، تعداد گونه‌های قابل مشاهده پروانه‌ها بسیار کمتر از سال‌های گذشته است.

از سوی دیگر از آنجا که ایران کشوری کوهستانی است حفظ اکوسیستم‌های کوهستانی برای حفاظت از گونه‌های حشرات بسیاراهمیت دارد، به طوری که در صورت نابودی حشرات ، اکوسیستم کوهستانی به خطر می‌افتد و در صورت نابودی کوهستان ،حشرات از میان می‌روند.

تحقیقات نشان داده است که حشرات در گرده افشانی و چرخه مواد غذایی نقش اساسی در اکوسیستم‌ها دارند که این مساله در اکوسیستم‌های کوهستانی به ویژه در ارتفاعات بالا خود را بیشتر نشان می‌دهد.

مسوول بخش حشرات دفتر تنوع زیستی و ذخایرژنتیکی سازمان حفاظت محیط زیست در این مورد به خبرنگارایرنا گفت:اکوسیستم‌های کوهستانی درارتفاعات وابسته به گیاهان بالشتکی مثل گونه‌های خاردار هستند چرا که این گیاهان در فصل سرما حشرات را در خود جای می‌دهند.

” علیرضا نادری ” تاکید کرد: بر اساس مطالعات، در صورت نابودی گیاهان، یک سانتی متر از خاک کوهستان که طی ‪ ۱۰۰‬سال تشکیل شده است با بارش یک باران شسته شده و از میان می‌رود و وقوع این سیلاب‌ها زیستگاه پروانه ها را تهدید می‌کند.

مسوول بخش حشرات سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به دلیل دیگر نابودی حشرات گفت: از سوی دیگر شاهد تبدیل و تغییر اراضی کوهستانی ، جنگلی و زمین‌های کشاورزی هستیم به طوری که هم‌اکنون مناطق کوهستانی زاگرس ،البرز، شمال خراسان و آذربایجان تحت فشار هستند.

وی ادامه داد: به عنوان مثال کوهستان‌های شمال خراسان دارای بارندگی های کمتر و مراتع کمتر هستند، اما در عین حال به دلیل کوچ نشینی دام زیادی در منطقه وجود دارد که اول بهار حرکت کوچ‌نشین ها شروع می‌شود و چرای حیوانات ، مرتع را از میان می‌برد.

این کارشناس با اشاره به این که بیشترین تنوع پروانه‌های ایران در کوه‌های زاگرس است ، ادامه داد: این کوه‌ها به دلیل ویژگی‌های خاص ، موقعیت جغرافیایی و توپوگرافی منحصر به فرد از نظر زمین شناسی از قابلیت بالای گونه زایی برخوردار است که این امر در مورد پروانه‌ها خود را بیشتر نشان داده است ، چرا که این منطقه دارای شرایط آب وهوایی منحصر به فرد است.

وی با اشاره به پراکندگی پروانه‌های استان تهران، افزود: استان تهران دارای سه یا چهار گونه بومی (اندمیک ) است که در هیچ کجای دنیا قابل مشاهده نیست.

نادری ادامه داد: شاید در کوهستان توچال با ارتفاع چهار هزار متر در فصول مختلف به توان حدود ‪ ۱۰۰‬گونه پروانه را مشاهده کرد که یعنی یک چهارم پروانه‌های کشور در کوهستان توچال قابل مشاهده هستند.

“عبدالله اشتری” مدیرعامل انجمن حفظ محیط کوهستان نیز با بیان اهمیت اکوسیستم‌های کوهستانی به خبرنگار ایرنا گفت : کوه‌ها را به سبب ایفای نقشی اساسی در تولید و توزیع حدود ‪ ۸۰‬درصد آب‌های شیرین جهان “برج‌های آب” نام نهاده‌اند.

وی با اشاره به این که شعار روز جهانی کوهستان امسال “تغییر آب در نواحی کوهستانی است “، افزود: البته اهمیت کوه‌ها درتنظیم آب و هوای جهان اگر بیشتر از جنگل‌های بارانی نباشد، به یقین کمتر نیست.

وی ادامه داد: در این اکوسیستم ، مخازن عظیمی از گونه‌های ارزشمند گیاهی و جانوری وجود دارد و جنگل‌های واقع در این مناطق ، مخازن ژنتیکی بسیار بزرگی در طبیعت هستند.

کارشناسان معتقدند، کوه‌ها در تامین غذا ، گذراندن اوقات فراغت و زیستگاه موجودات نیز نقشی مهم ایفا می‌کنند، این مناطق همچنین از اصلی ترین مراکز سکونت ، صنعت و کشاورزی هستند و به همین دلیل گوناگونی فرهنگی فراوانی در این عرصه‌ها مشاهده می‌شود.

وی ادامه داد: کوهنوردان مسیرهای کوهستانی اطراف تهران باید بدانند در صورتی که رعایت اخلاق زیست محیطی را نکنند و رفتاری مناسب بااین محیطها نداشته باشند، این مناطق به سرعت تخریب می‌شوند.

یک کارشناس زیست محیطی درباره این محیطهای کوهستانی گفت: این مناطق در معرض شرایط سخت محیطی مانند دمای پایین، بادهای شدید و تند ، حساسیت بالا ، نوسانات بالای درجه حرارت و فرایند کند ترمیم قرار دارند.

“افسانه حسنی”افزود: دخالت و بهره‌برداری بی‌رویه انسان از طریق ایجاد و توسعه فضاهای صنعتی و مسکونی، از بین بردن جنگل‌های کوهستان‌ها برای مصارف عمومی، تهیه هیزم، ریختن زباله و آلوده کردن آب ها، این مناطق را در معرض تهدید قرار داده‌است.

وی ادامه داد: با بررسی همه جانبه ابعاد و جوانب منافع و محدودیت‌های محیطهای کوهستانی ، باید به حفاظت اصولی و متناسب از آن‌ها پرداخت و مناطقی که در معرض خطرات جدی تر است باید به‌عنوان مناطق حفاظت شده معرفی شوند.

وی ادامه داد: تنوع زیستی و اقلیم خاص این مناطق نیازمند مدیریت خاص و رعایت الگوی ویژه‌ای در این مناطق است.

این کارشناس گفت: این اکوسیستم‌ها از مناطق ویژه اکوتوریسمی است که در صورت نبود مدیریت صحیح و فعالیت‌های نادرست انسان ، این مناطق آسیب جدی می‌بینند.

حسنی افزود: ایجاد نگرش علمی و مدیریتی به بحث اکوتوریسم و همکاری سازمان‌های ذیربط عامل موثری است تااین مناطق به جایگاه واقعی خود دست یابد.

سازمان خواروبار و کشاورزی سازمان ملل متحد(فائو) به عنوان کارگزاری هماهنگ‌کننده اصلی برای برگزاری روز بین‌المللی کوهستان انتخاب شد و موظف شده است که برگزارکننده اصلی ایین‌های روز بین‌المللی کوهستان باشد.

رویارویی با “تغییرآب و هوا در نواحی کوهستانی” شعار روز جهانی کوهستان سال ‪ ۲۰۰۷‬است.