چهارشنبه سوری یا چهارشنبه سوزی ؟!

اسفند ۲۸, ۱۳۸۶ توسط :   موضوع : اخبار اجتماعي, بهداشت عمومي, صفحه ویژه

چهارشنبه سوری یا چهارشنبه سوزی ؟!

چهارشنبه سوری پارسال ۱۶۶۲ نفر در سراسر كشور ایران دچار حادثه شدند كه بیشتر این حوادث در استانهای قم، آذربایجان غربی و كردستان و كمترین آن در استانهای مازندران، خوزستان و سیستان و بلوچستان ثبت شده است. 
 
 
درجه سوختگی های چهارشنبه سوری

حادثه دیدگان در چهارشنبه سوری سال گذشته بیش از همه دچار سوختگی درجه یك و سطحی شدند و پس از آن سوختگی درجه ۲، پارگی، زخم و خراشیدگی و سوختگی درجه ۳ كه شدیدترین نوع سوختگی است،

چه گروه های سنی بیشتر در خطرند ؟

بیشترین گروه آسیب دیده در حوادث چهاشنبه سوری سال گذشته گروه سنی ۱۶ تا ۲۳ سال با فراوانی بیشتر در گروه سنی ۱۶ تا ۱۹ سال بود و پس از آن گروه سنی ۸ تا ۱۵ سال و ۳۴ تا ۳۸ سال است و حدود ۸۰ درصد حادثه دیدگان نیز مرد بودند.
آسیب ها در شهر است یا روستا ؟

 ۹۵ درصد آسیب دیدگان در چهارشنبه سوری سال گذشته، در شهرها اتفاق افتاده و بیشترین عامل حادثه ترقه با ۵۵ درصد بوده است و پس از آن تركیب بنزین و چوب و بمب قرار دارد و متاسفانه بیش از ۶۰ درصد آسیب دیدگان دانش آموز بودند.

چه اشخاصی و در حین چه کاری آسیب دیدند؟

 ۷۳ درصد حادثه دیدگان در چهارشنه سوری گذشته در حال بازی بوده‌اند، ۱۵ درصد عابر و حدود ۸ درصد نیز در حال تماشا بودند و بقیه سایر موارد است ضمن اینكه ۸۵ درصد این حوادث در خیابانها و ۱۴ درصد در خانه اتفاق افتاده است.
تعداد موارد مرگ :

براساس آمار غیر رسمی ۱۰ نفر در این حوادث جان خود را از دست داده‌اند اما بر اساس آمار رسمی فقط یك نفر مرگ بر اثر حوادث چهارشنبه سوری در كشور ثبت شده است.

کدارم ارگان های بدن بیشتر آسیب دیده اند :

بیشترین ارگانی كه در این حوادث دچار جراحت شده است دست بوده كه ۳۳ درصد موارد را شامل می شود و پس از آن چشم با ۲۳ درصد، صورت با ۴/۱۶ درصد و در نهایت پا با ۹ درصد بوده است.
توصیه ما این است كه به جای درگیری نیروی انتظامی و نیروهای شبه نظامی با جوانان ، تلاش برای كاهش خسارت آسیب دیدگان این حوادث با آموزش عمومی و با استفاده از همه انواع رسانه ها و نیز با كمك آموزش و پرورش زمینه‌ای فراهم شود كه اصولا این نوع حوادث رخ ندهد و با پیشگیری از بروز چنین حوادثی و خسارتهای جبران ناپذیر آن جلوگیری شود.
 

فراموش نکنیم چهارشنبه سوری باید برگزار گردد زیرا یک سنت زیباست که تمامی فرهنگ های منشعب از ایران باستان به آن اعتقاد دارند .

نقش آموزش در پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري 
 
 يكي از عوامل ضروري براي پيشگيري از حوادث و اتفاقات، ارتقاي سطح آگاهي مردم و خصوصاً گروههاي در معرض خطر است. معلومات، آگاهيها، نگرش، اعتقادات و باورهاي افراد در مورد هر موضوعي نظير حوادث چهارشنبه سوري عوامل مستعدكننده رفتار سالم و پيشگيري از اين حوادث را تشكيل مي دهد. اين عوامل در فرد ايجاد انگيزه مي نمايند تا رفتار خود را تغيير دهد و از بروز اين حوادث جلوگيري نمايد.
عموم مردم بر اين باور هستند كه حوادث گريزناپذيرند اما اين طرز برخورد جبري بايستي كنار گذاشته شود.
آموزش سبب افزايش آگاهيها در اين زمينه مي گردد، نگرشهاي مطلوب را برمي انگيزد و نهايتاً مهارتها و رفتارهاي پيشگيري از حوادث مذكور را تشكيل مي دهد. در واقع شايسته است بگوييم كه اگر حادثه يك بيماري مي باشد، «آموزش» واكسن آن است. هر اندازه افراد درباره عواملي نظير ترقه، مواد منفجره و محترقه ديگر و آتش بازي، كه احتمال وقوع حادثه را افزايش مي دهند،  بيشتر بدانند در آن صورت بهتر خواهند توانست از احتمال وقوع اين حوادث پيشگيري نمايند.
در جامعه ما حوادث و آسيبهايي نظير حوادث ناشي از مواد محترقه و منفجره يا آتش افروزي چهارشنبه سوري، تهديدي جدي براي سلامتي افراد (خصوصاً كودكان و نوجوانان) است. با اين حال حتي حوادثي كه به نظر مي رسد بدون هشدار و خبر روي مي دهند، اكثرشان نتيجه يك رشته اتفاقات يا نتيجه تركيبي از اتفاقات و وقايع هستند. تشخيص خطرهاي بالقوه در اين زمينه به افراد كمك مي كند كه وارد عمل شده، خود را ايمن نگهدارند. در واقع مي توان گفت كه از جمله عوامل خطرزايي كه بر احتمال وقوع اين حوادث مي افزايند نگرشهاي افراد و رفتارهاي ناايمن آنهاست كه با آموزش افراد مي توان هم  نگرش و هم رفتار افراد را تغيير داده، اصلاح نمود. حقيقت اين است كه آموزش پيش نياز سلامت است. 
 
سه گام پيوسته لازم براي جلوگيري از حوادث چهارشنبه سوري   
 
براي پيشگيري از حوادث اسفناكي كه در مراسم آتش افروزي چهارشنبه سوري احتمال وقوع آن مي رود، مي توان از مدل پيشگيري از حوادث بهره جست. براي اين منظور بايد مراحل زير را طي نمود:
 
 
۱ _ آموزش والدين:

والدين نه تنها نيازمند آموزش درباره خطراتي هستند كه در سايه استفاده از مواد منفجره و آتش افروزي فرزندان آنها را تهديد مي كند، بلكه به همان اندازه نيز نيازمند به آموزش درباره مشكلاتي هستند كه كودكان در يادگيري راجع به اين خطرات، با آنها مواجه مي باشند. والدين بايد در اين راستا مسئوليت بيشتري را بپذيرند و بيشتر به فكر سلامت كودكان خود باشند. مي توان گفت در بسياري از حوادث، دليل اصلي انتظار زيادي بوده است كه والدين در اين زمينه از فرزندان خود داشته اند. لذا آموزش به والدين در مورد خطرات احتمالي ناشي از سر و كار داشتن با مواد منفجره و محترقه و نيز در مورد حوادث احتمالي ناشي از آتش بازي و همچنين آموزش آنها در زمينه اصول ايمني و پيشگيري از اين حوادث، نقش مهمي در جلوگيري از بروز چنين حوادثي در اين روزهاي خجسته دارد.
والدين، پدر و مادر هر دو، مي توانند اطلاعات مربوط به اصول پيشگيري از حوادث را آموخته و به فرزندان خود منتقل نمايند . چرا كه پدر و مادر بانفوذترين افراد در نزد كودكان و نوجوانان هستند.
از اين رو آموزش والدين در زمينه چگونگي پيشگيري از حوادث احتمالي چهارشنبه سوري، نقش مهمي در پيشگيري از بروز اين حوادث داراست. در واقع خانواده (پدر، مادر، خواهر و برادران) از عوامل تقويت كننده رفتار هستند.
عوامل تقويت كننده عواملي هستند كه تعيين مي كنند آيا از رفتارهاي بهداشتي و سالمي كه انجام آنها مورد نظر است، نظير عدم استفاده يا استفاده صحيح مواد محترقه، ترقه و مواد منفجره ديگر حمايت مي شود يا خير. در حقيقت عوامل تقويت كننده مثل خانواده، عوامل حمايت كننده رفتار هستند.
 
۲- آموزش به كودكان و نوجوانان: 

 
كودكان ذاتاً كنجكاو هستند و همزمان با رشد آنها بر كنجكاوي و رشد مهارتهايشان افزوده مي شود كه اين امر آنها را در معرض خطر قرار مي دهد. برنامه هايي كه براي حفاظت بچه ها در مقابل صدمات صورت مي گيرد بايستي كنجكاوي آنها و تغييرات مداوم در مهارتهاي آنها را در نظر بگيرد. در واقع هميشه بايد انتظار آن را داشته باشيم كه بچه ها كنجكاو باشند. در مورد نوجوانان نيز بايد اين موضوع را در نظر گرفت كه نوجواني دوره اي است كه افراد در آن دوره دست به تجربه مي زنند و هويت خود را شكل مي دهند.
بخشي از اين فرآيند تكامل، دست يازيدن به رفتارهاي مخاطره آميز است، رفتارهاي مخاطره آميزي كه در صورت عدم كنترل، مي تواند به حوادث اسفناكي در اين ايام خجسته نوروز منجر شود. به همين خاطر، اهداف هرگونه برنامه پيشگيري در زمينه حوادث ناشي از استفاده نابه جاي مواد محترقه و منفجره و نيز در زمينه حوادث ناشي از آتش بازي، بايستي واقع بينانه باشد و در اين زمينه بايست هدف اصلي، پيشگيري از آسيب يا كاهش دامنه آسيب هاي مربوط به استفاده از اين مواد خطرآفرين باشد تا پيشگيري كامل از مصرف آنها. در واقع بايد هدف برنامه متمركز بر استفاده صحيح، مناسب و بجا و استفاده از نوع استاندارد اين مواد باشد.
در برنامه ريزي آموزش پيشگيري از اين حوادث اين امر مهم است كه مفاهيم ساده را انتخاب نموده و آن را توسعه داد. لازم به ذكر است كه به هريك از كودكان و نوجوانان بايد مفهوم خطر و صدمات جسمي ناشي از آن را آموزش داد به ويژه در مواقعي كه اين افراد ديگران را به دليل رفتار نامناسب خود در معرض خطر قرار مي دهند. اين افراد را بايستي از خطرات تماس با مواد منفجره و محترقه يا از خطرات ناشي از آتش بازي، آگاه نمود و كمكهاي اوليه مورد نياز در موقع بروز حوادث را آموزش داد و بايد احساس مسئوليت در پيشگيري از اين حوادث و در محيطهاي مختلف (خانه، مدرسه، بيرون از اين دو محيط) را در اين گروه سني به وجود آورد.
ممكن است موضوع ايمني و پيشگيري از حوادث مربوط به چهارشنبه سوري، در بدو امر براي اين گروه سني زياد جالب نباشد، چرا كه آنها مجبورند مقداري محدوديت در ترقه بازي، فشفشه بازي و آتش بازي خود متحمل شوند ولي مي توان با نشان دادن اين موضوع كه اين امر با زندگي آنها مرتبط است، آموزش در اين زمينه را براي آنها جالبتر كرد. حوادث براي هر كسي اتفاق مي افتد. در برخي حوادث افرادي كشته شده يا به شدت آسيب مي بينند.
اما از بروز اغلب حوادث از جمله حوادث چهارشنبه سوري مي توان جلوگيري نمود. بايد كودكان و نوجوانان را تشويق كرد كه از حوادث درك خوبي داشته باشند. بايد به آنها آموزش داد كه آنها در مقابل مواد محترقه و منفجره و آتش بازي آسيب پذير هستند. اين آموزش آسيب پذير بودن آنها در مقابل خطرات مذكور، از اهميت خاصي برخوردار است. عوامل بسياري در عدم پذيرش آموزشهاي مربوط به پيشگيري از حوادث ناشي از مواد محترقه، منفجره و آتش بازي در اين گروههاي سني دخالت دارد. به عنوان مثال احساس محدوديت در بازي با اين مواد، لاف زدن، دليري، چشم و هم چشمي، رقابت، قهرمان سازي و تحريك دوستان و همكلاسي ها، عوامل مختلفي هستند كه ممكن است اين افراد را به پذيرفتن خطرات مختلف تشويق نمايد.
به اين گروه بايد اين موقعيت داده شود كه پذيرش خطر را ارزيابي نمايند و تفاوت بين خطرات حساب شده اي را كه افراد، اطلاع و آموزش كافي در مورد آن داشته و لوازم و احتياجات ايمني در مقابل آن پيش بيني شده است، با كارهايي كه بدون فكر، بدون توجه و بدون دخالت شعور انجام مي گيرد، مقايسه نمايند. بسياري از افراد در كار خود، با مواد منفجره و محترقه سر و كار داشته، با خطرات ناشي از آنها مواجه هستند ولي اين مسئله بسيار مهم است كه كودكان و نوجوانان با وسايل مورد استفاده اين افراد آشنا شوند و بدانند كه اين افراد بايستي از قوانين مشخصي در موقع كار با مواد محترقه و منفجره، پيروي نمايند. به عنوان مثال، كودكي كه در ذهن خود انفجار ديناميت و نارنجك توسط هنرپيشه ها را تصور مي كند بايد بداند اين افراد از قوانين و سيستمهاي ايمني خاصي در اين زمينه پيروي مي نمايند تا به خود و ديگران آسيب  نرسانند.
يكي از مسايل مهمي كه در زمينه آموزش پيشگيري از حوادث ناشي از استفاده سوء مواد منفجره و محترقه در چهارشنبه سوري، بايد مورد توجه زيادي قرار گيرد، ايمني جامعه است. در مكانهايي كه افراد زيادي جمع مي شوند، ممكن است در صورت استفاده از اين مواد، وضعيت خطرناكي به وجود بيايد. بنابراين لازم است اين آگاهي به كودكان و نوجوانان داده شود كه خطر در اجتماعات بزرگتر، بيشتر است و راههاي جلوگيري از صدمه به ديگران نيز به آنها آموزش داده شود. در صورتي كه كودكان به درستي آموزش داده شوند، نه تنها خودشان در اين زمينه سعي به رعايت اصول ايمني خواهند نمود، بلكه مي توانند به همديگر و حتي به افراد بزرگتر از خود نيز در اين زمينه آموزش داده، همديگر و دوستان خود را در اين مورد ياري نمايند.
 اين حالت، ياري كودك به كودك نام دارد كه نقش بسيار مهمي در آموزش سبك و شيوه زندگي سالم به كودكان و حتي به جامعه، داشته و اثربخشي و كارآيي آن توسط تحقيقات به اثبات رسيده است.
 
 
3- اقدامات محيطي: 
 
 نوع اسباب بازيها (نظير ترقه، فشفشه، مواد محترقه)، لوازم بازي، زمينها و ميدانهاي مختلف تفريح در اين زمينه، مي توانند از عوامل ايجاد حوادث باشند. گاهي سازندگان وسايل بازي به اراده خود، تغييراتي در اين وسايل به وجود مي آورند كه مي تواند منجر به پيشگيري از حوادث شود. در مواردي ديگر تغيير در سياستگذاريها و قانونگذاري براي اطمينان از مطابقت يك محصول با مقررات ايمني لازم است. (مباني پيشگيري) در واقع اقدامات محيطي، به فراهم آوردن منابع و تسهيلات لازم براي يك رفتار صحيح (نظير استفاده درست از مواد محترقه و ترقه و…) اشاره مي كند و در مورد موضوع مورد بحث، امكانات و تسهيلات مي تواند خود ترقه هاي استاندارد، محيطها و زمينهايي براي ترقه بازي، آتش بازي و حتي قيمتهاي مربوط به مواد محترقه و منفجره استاندارد باشد كه فراهم نمودن اين امكانات و تسهيلات نقش اساسي در كاهش حوادث چهارشنبه سوري دارد.
اين امكانات و تسهيلات محيطي، زيرمجموعه اي از عواملي هستند كه به نام عوامل قادركننده مشهورند. بدون توجه به اين عوامل قادركننده برنامه آموزش پيشگيري از حوادث ناشي از مواد محترقه و منفجره، با شكست مواجه مي گردد. در واقع اقدامات محيطي مي خواهد به موضوع محيطهاي سالم، وسايل سالم و در كل به مفهوم محيطهاي حمايتي براي سلامت اشاره نمايد كه مفهومي نوين در ارتقاي سلامت افراد است. محيطهاي حمايتي براي سلامت، افراد را از تهديداتي كه نسبت به سلامت آنها وجود دارد محافظت مي  كند و همانطور كه گفته شد حمايت از طرف محيط، در جلوگيري از بروز حوادث ناشي از مواد منفجره و محترقه در اين روز خجسته، نقش مهمي بازي مي كند.
 
 
نقش مدارس در آموزش پيشگيري 
امروزه مي دانيم كه ارتقاي سلامت از طريق مدارس، يكي از موثرترين و كارآمدترين راههاي بهبود كيفيت زندگي بچه هاست.
تقريباً در همه كشورها مدرسه جايگاهي است كه بسياري از افراد در آن زندگي مي كنند، مي آموزند و كار مي كنند.
به طوري كه در كشور خود ما در سال تحصيلي ۷۷-۱۳۷۶ تعداد ۱۸ ميليون و هفتصد هزار دانش آموز ساعات زيادي از زندگي خود را در آنجا مي گذرانند و جايگاهي است كه برنامه هاي آموزش پيشگيري از حوادث ناشي از مواد محترقه و منفجره و آتش بازي چهارشنبه سوري مي تواند بيشترين تأثير را داشته باشد؛ زيرا دانش آموزان در دسترس قرار دارند و در دوره تأثير پذيري زندگي يعني كودكي و نوجواني هستند. هر چند مدرسه نمي تواند به تنهايي از عهده اين كار برآيد ولي در بين بخشهاي ديگر از همه مهمتر است.
در نظر گرفتن اين كه بعد از پدر و مادر، معلم جاذب ترين و پرنفوذترين فرد در نزد كودك است اين مسأله را تأييد مي كند كه مدرسه مي تواند نقش مهمي در آموزش پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري داشته باشد. آموزش مهارتهاي زندگي در مدارس، كودكان را قادر مي سازد تا به حفظ و ارتقاي سلامت خود بپردازند. در واقع در مدرسه امكان آموزش دانش آموزان و آماده ساختن آنها براي يك زندگي مسئولانه در جامعه و نتيجتاً  كاهش دامنه آسيب ناشي از استفاده نابه جاي مواد محترقه و منفجره و آتش افروزي وجود دارد.
مي توان گفت كه در حال حاضر مدارس با حمايت كامل خانواده و اجتماع، بهترين محل براي اجراي برنامه جامع بهداشتي از جمله آموزش اصول پيشگيري از حوادث هستند. چرا كه مدارس قويترين سازمان اجتماعي و آموزش قابل دسترسي، براي مداخله در اين زمينه بوده، تأثير عميقي بر دانش آموزان، خانواده ها و اجتماع مي گذارند.
مواردي كه بر شمرديم تنها، دلايل بسيار خلاصه اي از اهميت مدارس در آموزش سبك و شيوه زندگي سالم، از جمله استفاده مناسب و محتاطانه از مواد محترقه و منفجره هستند. مدارس چنان اهميتي در آموزش و ايجاد رفتارهاي صحيح و سبك زندگي سالم دارند كه امروزه عبارت مدارس مروج سلامتي را در مورد آنها به كار مي برند. مدرسه مروج سلامت در واقع مدرسه اي است كه مدام تلاش مي كند كه سلامت كاركنان، خانواده، اعضاي جامعه و دانش آموزان را بهبود بخشيده و با رهبران جامعه با هدف كمك به آنها در شناخت اين كه چگونه جامعه مي تواند در امر سلامت و آموزش مشاركت كند، كار مي نمايد.
كودكان نيروي عظيمي هستند كه بايد در برنامه ريزي و اجراي فعاليتهاي آموزشي از جمله آموزش پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري، آنها را دخالت و مشاركت داد. در واقع اگر اين نيروي عظيم را در پياده كردن برنامه هاي بهداشتي از جمله آموزش در زمينه پيشگيري از حوادث مذكور، دخالت و مشاركت دهيم و احساس مسئوليت در مورد سلامت و خود و جامعه را به آنها انتقال دهيم، در رسيدن به اهداف بهداشتي و ارتقاي سلامت افراد راهي كوتاهتر پيموده ايم. فراموش نكنيم كه دانش آموزان امروز شهروندان ما و والدين فردا هستند. بنابراين انتقال حقايق مربوط به حوادث چهارشنبه سوري و راههاي پيشگيري از آن، به اين افراد، يك سرمايه گذاري بلندمدت است.
شكي نيست كه اگر كودكان در آموزش هر موضوع مربوط به ارتقاي سلامت از جمله موضوع ايمني و پيشگيري از حوادث آخرين چهارشنبه سال، به ديگران، سهيم شوند و نقش فعالي در آن عهده دار شوند، خود به درك بهتري از اين مفاهيم دست مي يابند و اگر احساس مسئوليت در قبال سلامتي خود و جامعه به كودكان منتقل شود، در آينده شهروندان خوبي براي جوامع خواهند بود و در واقع شايد يكي از زيباترين ابعاد مشاركت اعضاي جامعه در اين زمينه، دخالت دادن دانش آموزان و كودكان باشد.
كودكان نه تنها خود نيازمند به اطلاع رساني و آموزش در زمينه  حوادثي هستند كه مي تواند در سايه استفاده بي رويه و نابه جاي مواد محترقه و منفجره ايجاد شود، بلكه قادر به فراهم كردن ايمني و سلامت براي افراد ديگر نيز هستند كه اين كار را با انتقال اين پيامها به ديگران دارند. اغلب كودكان كوچكتر وقت خود را بيشتر از آن كه با بزرگسالان باشند، با كودكان بزرگترين مي گذرانند، آنها را تحسين مي كنند، از آنها تقليد مي كنند و كاري كه آنها مي گويند، انجام مي دهند.  مي توان گفت گروههاي كودكان بخصوص گروههاي با نفوذ و معروف مي توانند بر اعضاي خود اثراتي بگذارند كه بزرگسالان هيچ گاه نمي توانند چنين تأثيري داشته باشند. همسالان و دانش آموزان در واقع مي توانند در پيشگيري از حوادث مذكور نقش تقويت كننده داشته باشند.
بدين ترتيب ملاحظه مي گردد كه نظام آموزشي خصوصاً  در كشورهاي در حال توسعه، با توجه به شركت  كاركنان و معلمان آموزش و پرورش و ميزان بالاي رشد دانش آموزي و اشتغال به تحصيل بيش از ۸۰ درصد كودكان وسيع ترين كانال براي انتشار اطلاعات بهداشتي و نگرش ها و رفتارهاي صحيح در جوامع هستند كه موضوع پيشگيري از حوادث ناشي از استفاده بي رويه و نادرست مواد محترقه و منفجره در آخرين چهارشنبه سال نيز از اين قاعده مستثني نمي باشد.
 
 
نقش رسانه‌هاي جمعي در پيشگيري از حوادث 
  
 
زماني كه وسايل ارتباط جمعي با انسانهايي برخورد مي كنند كه ذهني ساخته و پرداخته شده دارند كمتر مي توانند به آن رسوخ كنند، زيرا شخص از مكانيسمهاي دفاعي خاص خود برخوردار است. اين امر در مورد كودكان مصداق ندارد. ذهن كودك ساده و فاقد شبكه به هم پيوسته اي از انديشه ها و باورهاست. ذهن كودك هنوز رموز تحليل عقايد، سنجش و سپس پذيرش يا طرد آنان را نيافته است. از اين روست كه وقتي كودكان بدون هيچ پناهي يا حفاظ، در برابر وسايل ارتباط جمعي قرار مي گيرند، سخت تأثيرپذير هستند.
امروزه در جهان بيشتر افراد به نحوي به رسانه هاي جمعي نظير تلويزيون، راديو و روزنامه ها دسترسي دارند. تلويزيون رسانه اي است كه در جهان، از هر ۵نفر يك نفر به آن دسترسي دارد. تلويزيون به عنوان مهمترين وسيله ارتباطي در برابر كودكان تجلي يافته است و فضاي خالي كودكان را سخت اشغال كرده است.
به گونه اي كه در تهران از ۱۰ نفر كودك، بيش از ۷ نفر زماني بين ۴-۱ ساعت در شبانه روز صرف تماشاي تلويزيون مي نمايند و اين امر حاكي از تأثير شگرف تلويزيون بر اذهان ساده كودكان مي باشد. اثر بخشي برنامه هاي تلويزيوني روي رفتارهاي افراد، خصوصاً  كودكان و نوجوانان، در برنامه هاي پيشگيري از اعتياد ثابت شده است از اين رو بسيج كردن رسانه ها، چه راديو و تلويزيون، چه رسانه  هاي چاپي نظير مطبوعات در راستاي آموزش پيشگيري از حوادث مربوط به استفاده بي رويه از مواد محترقه و منفجره در آخرين چهارشنبه سال مي تواند در كنار برنامه هاي ديگر تأثيري شگرف و تقويت كننده داشته باشد.
 
 
رويكردهاي سياستگذارانه: 
 
 
رويكردهاي مربوط به سياستگذاري در كاهش دادن دامنه آسيب هاي مربوط به حوادث نقش مؤثري دارد. بويژه زماني كه با رويكرد آموزشي و رويكرد اجتماعي تركيب شود. سياستگذاريها و مقررات مي توانند در محدود كردن و تحت كنترل در آوردن استفاده از وسايل محترقه و منفجره موفق باشند. نظارت بر توليد و توزيع مواد استاندارد و وضع مقررات لازم از جمله اقدامات اين رويكرد است.
 
 
برنامه هاي جامع پيشگيري از حوادث مربوط به آخرين چهارشنبه سال

تحقيقات نشان مي دهند كه برنامه هاي اجتماعي جامع، اميدبخش تر از راهكارهاي پيشگيرانه يك بعدي است. اين گونه برنامه ها مستلزم مشاركت بخشهاي مختلفي نظير مدارس، خانواده ها، رسانه هاي جمعي، سياستگذاران و غيره مي باشد. به عبارت ديگر مشاركت دادن تمام بخشهاي جامعه در امر پيشگيري از حوادث مربوط به آخرين چهارشنبه سال، در واقع يك بسيج همگاني در اين زمينه است و اثربخشي بيشتري نسبت به رويكردهاي تك بعدي دارد.
 
 
 
 
توصيه ها
 
در نهايت براي پيشگيري از حوادث مربوط به آخرين چهارشنبه سال توصيه هاي زير به عمل مي آيد:
 
 
مدارس: 
به دانش آموزان اصول و روشهاي پيشگيري از حوادث مربوط به استفاده از مواد محترقه منفجره و آتش بازي را آموزش دهيد.
سعي كنيد محتواي آموزشي درست بوده، با تواناييها و روحيات گروههاي سنتي مختلف مطابقت داشته باشد.
سعي نماييد كه روشهاي آموزش با دوره هاي تكاملي دانش آموزان منطبق باشد. روش آموزش به اندازه مطلبي كه آموزش داده مي شود(محتواي آموزشي)، اهميت دارد.
سعي كنيد آموزش و روشهاي آن عمل گرا و مبتني بر تحقيق بوده، توانايي تفكر و تصميم گيري را تكامل بخشد.
سعي نماييد برنامه هاي آموزشي رابه موضوع پيشگيري مذكور در پروژه آموزش دخالت دهيد. در نظر داشته باشيد كه معلمين بعد از والدين، با نفوذترين افراد به دانش آموزان هستيد.
اهداف هرگونه برنامه پيشگيري در زمينه حوادث مذكور در نوجوانان بايستي واقع بينانه باشد. هدف اصلي خود را كاهش دامنه آسيبهاي ناشي از استفاده مواد محترقه و منفجره قرار دهيد تا پيشگيري كامل از استفاده اين مواد.
برنامه هاي آموزشي در اين زمينه بايد بر اصول آموزش عملي و كاربردي متكي باشد نه بر ايدئولوژي افراد.
دانش آموزان را مستقيماً در امور طراحي برنامه پيشگيري و اجراي آن دخالت دهيد. در برنامه هاي خود از قدرت نوجوانان و كودكان بهره بگيريد. اين كار دانش آموزان را علاقه مند كرده و تأثير برنامه ها را بيشتر مي كند.
روشهاي خشك كارآيي ندارند و ممكن است منجر به پنهان كاري و مشكلات و خطرات جدي بشوند؛ لذا از چنين برنامه هايي بپرهيزيد.
به طور مداوم برنامه آموزشي خود  را  ارزشيابي نماييد تا اثر بخشي آن معلوم شود.
 
نقش نيروي انتظامي در پيشگيري از حوادث چهارشنبه سوري
 
يكي از سياست‌هايبازدارنده ارگان‌هاي برقرار كننده امنيت كه نيروي انتظامي در رأس آن قرار دارد،برخورد قاطع و جدي با توليد، توزيع و مصرف كنندگان مواد محترقه خطرناك است ,اين در حاليست كه تمامي ماموران پليس پايتخت در چهارشنبه‌سوري آماده‌باش كامل هستند تا با هر اقداميكه مخل امنيت عمومي باشد به جد برخورد كنند. 

 باتوجه به اين كه ارتكاب چنين اعمالي مجرمانه و قابل تعقيب كيفري است، دادستان عمومي و انقلاب تهران به عنوان مدعي‌العموم به تمامي دادسراها و ماموران انتظامي و ضابطاندادگستري اعلام كرده است، در صورت مشاهده نسبت به شناسايي عاملان اقدام كنند و بامرتكبان چنين اعمالي برخورد قاطع و سريع به عمل آيد و مهلت داده نشود تا اين قبيلافراد موجب سلب آسايش و آرامش عمومي شوند.
 
 
1- مبارزه باقاچاق مواد محترقه
 
زيرا تمامي اين توليداتكه غير استاندارد و از توليدات بنجل كارخانجات چين و هندي است ‌از كشورهاي حاشيهخليج‌فارس وارد مي‌شود و در اين ميان مصرف كنندگان بايد بدانند كه يكي از كارخانجاتاصلي توليد كننده مواد محترقه در هندوستان به تازگي به دليل ساخت وسايل غيرمجاز وخطرناك در انفجار بزرگي از بين رفت و به اين ترتيب استفاده از محصولات اين شركت دركشور توليد كننده ممنوع شد.
 
 
2- مبارزه با سود جويان
 
مبارزه با سود جويان كه تازگي به نيرنگي ديگر دست زده اند و با توجه به اين كه خريداران اين مواد كسي جزءكودكان و نوجوانان نيستند، ‌با استفاده از تعبيه تصوير خوانندگان غيرمجاز ايراني برروي جعبه مواد محترقه، جاذبه لازم را براي آنها فراهم كرده‌اند.
 
3- مراقبت از جوانان
 
مراقبت از جوانان كه سرشار از هيجان و انرژي نهفته هستند و به دليل نبودشرايط مناسب براي تخليه اين هيجانات، تمامي آن در شبي از سال به بدترين شكل خارجشده و اغلب حوادثي را به بار مي‌آورد
 
 
 
نقش سازمان آتش‌نشاني و خدمات ايمني در پيشگيري از حوادث چهار شنبه سوري
 
سازمان آتش‌نشاني تهران با ارائه پيشنهادي به شهرداري مبني بر در نظر گرفتنمراكزي جهت برگزاري كنترل شده مراسم چهارشنبه آخر سال براي كاهش تلفات و حوادثگامهاي مؤثري در اين خصوص برداشت، به طوري كه بر اساس بررسي‌هاي صورت گرفته برپاييمراسم چهارشنبه‌سوري در اين مراكز يا اصلا مصدوم و يا خسارت مالي به همراه نداشته ويا اگر هم داشته بسيار ناچيز بوده است.
سازمان آتش‌نشاني و خدمات ايمني تهران با شعار «ايمني شهر با مشاركت شهروندان» بسياري از اهداف پيشگيرانه را دنبال كرده و با فرا رسيدن چهارشنبه آخر سال با درنظر گرفتن خودروها، موتورسيكلت‌ها و تجهيزات امداد و نجاتي و استقرار نيروهايامدادگر در نقاط حادثه‌خيز، آماده‌باش مضاعفي جهت مقابله با حوادث دارد.
با استقرار خودروهاي امداديآتش‌نشاني در نقاطي از شهر كه به تجربه حوادث بيشتري را طي سالهاي گذشته در آنجاشاهد بوديم، دسترسي سريع به محل حادثه در كوتاهترين مدت صورت مي‌گيرد و ترافيكسنگين چهارشنبه‌سوري موجب تاخير حضور نيروها در موقعيت وقوع حادثه نمي‌شود.
اعمال نظارت مستمر به اماكن فروش موادشيميايي به خصوص در اين روزها با يك مديريت مناسب نرم‌افزاري منجر خواهد شدتا وسايل مواد محترقه خطرناك به دست كودكان نرسد و بهتر است مواد محترقه كم خطر بانظارت موسسه استاندارد توليد شود تا جوانان با استفاده از اين مواد كمتر به سراغ مواد محترقه خطرناك كه اغلب چيني است، بروند.
 
 
 
 
آسيب هاي ناشي از ترقه بازي
 
مقدمه :
 
ضربه های صوتی علاوه بر گوش بر سیستم عصبی تاثیر مخربی می گذارد و روان فرد را متزلزل می سازد. در منابع علمی آمده است كه دستگاه قلب و عروق نیز از محرك های صوتی لطمه ای جدی می بینند. ضربه های صوتی سبب كاهش مقاومت عروق محیطی و رشد غدد فوق كلیوی و درهم شكستن مقاومت در برابر بیماری ها می شود.
هر روز در روزنامه حوادث و آتش افروزی های تازه ای پیرامون ترقه بازی و انفجار مواد محترقه می خوانیم. گاه انفجار انبوهی از ترقه های دست ساز كاشانه ای را به نابودی می كشاند و معلولین و قربانیانی از خود باقی می گذاردضربه های صوتی علاوه بر گوش بر سیستم عصبی تاثیر مخربی می گذارد و روان فرد را متزلزل می سازد. در منابع علمی آمده است كه دستگاه قلب و عروق نیز از محرك های صوتی لطمه ای جدی می بینند.
ضربه های صوتی سبب كاهش مقاومت عروق محیطی و رشد غدد فوق كلیوی و درهم شكستن مقاومت در برابر بیماری ها می شود.
چهارشنبه سوری یكی از جشن های باستانی ایران است. در این جشن كه آخرین شب چهارشنبه سال به پا می شود مردم روی آتش می پرند و به همراه آن كوزه های سفالین را می شكنند تا رنج ها و تلخكامی های سال را به آتش و به ظروف شكسته بسپارند. در فرهنگ معین آمده است كه چهارشنبه سوری به آخرین چهارشنبه هر سال شمسی گفته می شود.

در عصر چهارشنبه سوری بوته های خار را مشتعل می كنند و از روی آن می پرند و می گویند: سرخی تو از من؛ زردی من از تو. و این عمل را به شگون گیرند. در جایی از این سنت به جا مانده ملی ما نامی از ترقه بازی نمی بینیم. به علاوه چهارشنبه سوری جشن آتش است برای عصر یك روز از سال ولی ترقه بازی كه چاشنی چهارشنبه سوری شده ماه ها پیش از آن در هر كوی و برزن با تركاندن نارنجك و مواد محترقه زیر پای مردم به قیمت شوكه كردن آنها آغاز می شود و تا ماه ها بعد از چهارشنبه سوری ادامه پیدا می كند. در بررسی شدت محرك های زیان بار صوتی كه در منطقه خطر واقع است مانند شلیك گلوله، غرش هواپیما، صداهای ناهنجار مته برقی، كنسرت راك و صدای گوشخراش موتورسیكلت، انفجار ترقه با شدت ۱۴۰ دسی بل در صدر جدول معرفی شده است.
آسیب های گوش ناشی از ترقه بازی صداهای زیان آور ابتدا ایجاد كم شنوایی موقت می كند كه غالباً با وزوز گوش همراه هستند ولی تكرار محرك سبب دائمی شدن كم شنوایی می شود كه متاسفانه تا به امروز هیچ گونه درمان طبی یا جراحی برای آن پیدا نشده است. كودكان و نوجوانانی كه دچار آسیب گوش می شوند در كلاس های درس از درك صدای گفتار باز می مانند كه نهایتاً به پیشرفت درسی آنها خسارت جبران ناپذیری وارد می آید.

آسیب های جشن های آتش بازی فقط مشکل ایران نیست

گفته شده است حدود ۱۰ میلیون نفر از مردم آمریكا از درجاتی از كم شنوایی شاكی هستند كه حداقل بخشی از آنها به صداهای شدید و آزاردهنده مربوط می شود و بیش از ۲۰ میلیون كودك و نوجوان آمریكایی در معرض سر و صداهایی هستند كه می توانند منجر به كم شنوایی شود. در پژوهشی از ۱۱۴ كودك و نوجوان كه در ارزیابی اودیومتری به كم شنوایی ناشی از سر و صدا مظنون شده بودند ۴۲ نفر دچار كم شنوایی یك طرفه و ۷۲ نفر دچار كم شنوایی دوطرفه بودند. ۳/۹۰ درصد این گروه پسران نوجوان یا پسربچه ها بودند و وقتی از خانواده آنها خواسته شد كه علت كم شنوایی آنها ذكر شود در ۳۶ درصد موارد از كم شنوایی دوطرفه و ۶۷ درصد از كم شنوایی یك طرفه سابقه آتش بازی و آتش افروزی با ترقه و مواد منفجره و تفنگ های ترقه ای را خاطرنشان كردند. در مطالعه ای كه در هند در جشن آتش بازی دیپوالی (Deepwalli) كه مانند چهارشنبه سوری در كشور ما است از ۶۰۰ كودك و نوجوان كه درصدد شركت در این جشن بودند بررسی شنوایی به عمل آمد، میانگین شدت صوت در خلال آتش سوزی های جشن معادل ۱۵۰ دسی بل در فاصله سه متری بود. ۵/۲ درصد این گروه دچار كم شنوایی حسی عصبی حدود ۳۰ دسی بل شدند. گروه سنی گرفتار از ۹سالگی تا ۱۵سالگی بود. در این مطالعه پیگرد قانونی ترقه سازان و ترقه بازان در دستور روز قرار گرفته بود. تفنگ های ترقه ای و ترقه بازی مورد توجه نوجوانان و دانش آموزان پسر است و مواد محترقه زیر پای این كودكان و نوجوانان یا همبازی های آنها منفجر می شود و ایجاد صدمه شدید شنوایی می كند. در این مطالعه نسبت به اسباب بازی های پر سروصدا و ترقه هشدار داده شده است.

پزشكان، آموزگاران و روزنامه نگاران باید در این آموزش خطیر اجتماعی مشاركت ورزند و ضمن بازداشتن كودكان در این بازی های خطرناك كارگاه ها و كارخانه های تولید كننده ترقه را مورد كنترل قرار دهند تا مبادرت به تولید این منابع خطرناك صوتی نكنند. در كلینیك ها به كرات كودكان و نوجوانان را مشاهده می كنیم كه پس از بررسی تصادفی یا ارجاع دانش آموزان از سوی مدارس جهت بررسی شنوایی دچار كاهش شنوایی در فركانس ۴هزار هرتز هستند. معمولاً این كودكان با خانواده هایشان سوابق روشنی از تماس صوتی محرك های آسیب رسان ارائه نمی دهند.

بی تردید به علت انتشار این پدیده نامطلوب در گروه كودكان و نوجوانان كم شنوایی به طور فزاینده ای در جامعه ما رو به گسترش است. امروزه مواد آتش زا از فشفشه و سیگارت و ترقه به مواد محترقه بسیار خطرناكی به شكل نارنجك و یا جمع كردن مواد محترقه در كوزه ای به نام «كوزه جنی» شده است كه بدین گونه به آتش افروزی ها ابعاد وحشت زایی بخشیده است. تمام این عوامل ایجاب می كند تا یك بار دیگر تحقیقات همه جانبه ای از مشاركت جامعه شناسان، روانشناسان، پزشكان، آموزگاران و روزنامه نگاران در گروه های سنی كودكان و نوجوانان در این برهه از زمان را به عنوان ضرورتی مبرم در دستور كار خود قرار دهند.

تغییرات فرهنگی در چهرشنبه سوری

قاشق زنی تبدیل به ترقه زنی شده است

خوردن آجیل مشكل گشا تبدیل به خوردن سیلی و لگد شده است.

فال گوش ایستادن تبدیل شده است از ترس مامور دویدن 
   
 
پریدن از روی حادثه است و گذشتن از یك خطر. ایرانیان در آخرین سه شنبه شب سال خورشیدی با افروختن آتش و پریدن از روی آن، به استقبال نوروز می روند، این مراسم از دیرباز برای دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوها انجام می گرفت.
 فالگوش ایستادن، خوردن آجیل مشكل گشا و قاشق زنی در میان مردم ما از قدیم معمول بود، همین طور كوزه شكستن، دفع چشم زخم، بخت گشایی و شب نشینی كه همه اینها از مراسم آخرین شب چهارشنبه سال است.

آداب و رسوم این جشن در شهرهای مختلف ایران با كمی اختلاف انجام می شود. آتش زدن بوته، پریدن از روی آن و گفتن عبارت زردی من از تو، سرخی تو از من، شاید مهمترین اصل شب چهارشنبه سوری باشد.

 هرچند در سال های اخیر این رسم شیرین جایش را به ترقه بازی و استفاده از مواد محترقه و منفجره خطرناك داده است اما امروزه منسوخ شدن آئین های قدیمی و جایگزین شدن آئین های پرخطر جدید، چهارشنبه سوری را به جشنی وحشت آور، پرمخاطره و نازیبا تبدیل كرده است. وی می افزاید: نگاهی به آمارهای حوادث آتش سوزی در سال های گذشته گواه این مدعاست كه به هر دلیلی سنت های گذشته فراموش و منسوخ شده و رفتارهای جدیدی جای آن را گرفته است. رفتارهای پرخطری كه موجب بروز حوادث زیادی می شود، اما هیچ كس از این حوادث درس عبرت نمی گیرد و باز هم در سال بعد شاهد بروز اتفاق های تلخی در شب چهارشنبه سوری هستیم.
این استاد تاریخ ادامه می دهد: بسیاری از افراد معتقدند چنین رفتارهایی از سوی جوانان تنها به خاطر تخلیه انرژی مضاعفی كه در درون آنها نهفته است، صورت می گیرد. آنها جوانند و نیاز به شور و هیجان دارند، اما سؤال این است كه تخلیه انرژی و شور و هیجان باید به چه قیمتی انجام شود؟!
شادی چهارشنبه سوری را تلخ نكنیم
تاریخ نشان می دهد شادمانی های نوروزی ایرانیان با «چهارشنبه سوری» آغاز و با مراسم «سیزده به در» پایان می یافت، ضمن این كه چهارشنبه سوری یكی از طولانی ترین مراسم شادی مردم، پیش از آغاز سال جدید بوده است.
پریدن از روی آتش های غول پیکر  و استفاده از مواد محترقه در سال های اخیر تبدیل به مسأله ای مشكل آفرین برای خانواده های ایرانی شده و هر سال سوختگی و جراحات شدید شهروندان را در پی داشته است.
مهم ترین علت وجود برخی معضلات ناشی از چهارشنبه سوری در كشور ایران ، آگاهی نداشتن مردم و كمبود فضاهای فرهنگی تفریحی است .  انجام هر كار خوب، اگر به درستی مورد توجه قرار نگیرد تبدیل به زشتی می شود. شهروندان بویژه جوانان توجه داشته باشند، شادی چهارشنبه سوری را با استفاده از وسایل غیرمجاز و غیرقانونی، تلخ و نامطلوب نكنند.
مشكل آفرینان چهارشنبه سوری، مشكل روحی دارند
كسانی كه اقدام به انفجار مواد محترقه، ایجاد نگرانی و وحشت در دیگران می كنند به دو دسته تقسیم می شوند.

۱- افراد ضداجتماعی

یك گروه افراد ضداجتماعی هستند كه از این فرصت برای نشان دادن پرخاشگری و خشم خود نسبت به جامعه استفاده می كنند.

۲- جوانان بد رفتار ( با نیت نشان دادن جسارت و خودنمایی )

گروه دیگر جوانانی هستند كه با تأثیر از محیط و برای نشان دادن جسارت و خودنمایی اقدام به رفتارهای ناهنجار در جامعه می كنند.
این گروه چنین رفتارهایی را بیشتر برای واكنش در برابر مقررات و جامعه انجام می دهند. آنان از وحشت و نگرانی مردم احساس لذت و رضایت می كنند. در حقیقت این گروه از افراد خودشان مشكل دارند و باید از نظر روحی درمان شوند.

 مسأله این است كه بیشتر افرادی كه در چند سال اخیر اقدام به پرتاب مواد منفجره كرده اند افراد ضداجتماعی نیستند و اینها جوانانی هستند كه با انواع ممنوعیت ها روبرو شده اند و از فرصت های پیش آمده نظیر چهارشنبه سوری برای ابراز نارضایتی خود از این ممنوعیت ها استفاده می كنند.

دادن امكانات بیشتر به جوانان و فراهم آوردن فرصت هایی برای تخلیه هیجان های آنها از طریق فعالیت های اجتماعی، ورزشی و هنری، می تواند در پیشگیری از این رفتارها تأثیر مثبت داشته باشد.

 دادن امكان برای برگزاری مراسم سنتی در محل های مناسب یكی از مسیرهای مورد تأیید است و این كار موجب كاهش سوء رفتارها میان جوانان خواهد شد.
برخورد با پدیده چهارشنبه آخر سال نیازمند رویكردی فرهنگی است و قطعاً نمی توان با برخورد قهری و پلیسی جوانان و دانش آموزان را كنترل كرد.

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است