راهنماي پيشگيري ازعفونت دراتاق اندوسكوپي و روشهاي ضدعفوني كردن دستگاههاي اندوسكوپي و ضمائم آنها

اردیبهشت ۲۴, ۱۳۸۷ توسط :   موضوع : بهداشت عمومي

راهنماي پيشگيري از عفونت در اتاق اندوسكوپي و روشهاي ضدعفوني كردن دستگاههاي اندوسكوپي و ضمائم آنها

اگر چه اندوسكوپي روش تشخيصي بسيار مفيد و موثري است كه عوارض و عواقب قابل توجهي ندارد، اما عفونت از مهمترين عوارض آنها محسوب مي شود كه مي تواند از بيمار به بيمار توسط دستگاه اندوسكوپي و ضمائم آن مثلاً ابزار بيوپسي و امثال آن صورت پذيرد.

با توجه به اينكه بیش از  6 % مردم كشور ایران ناقل HBV هستند و نيز عفونتهايي مانند سل و هپاتيت C و حتي HIV در بين مراجعه كنندگان براي اندوسكوپي مي تواند وجود داشته باشد، نگراني از احتمال انتقال اين نوع بيماريهاي عفوني از طريق دستگاههاي اندوسكوپي وجود دارد.
لازم است در محل انجام اندوسكوپي در بيمارستانهاي دولتي و خصوصي و كلينيك هاي اندوسكوپي موارد زیر مورد توجه قرار گیرد.
تعاريف:
تميز كردن: (Cleaning)
شستشو و تميز كردن دستگاههاي اندوسكوپي با آب و محلول هاي شوينده. به اين وسيله مواد زايد و به خصوص ميكروب ها بدون اينكه از بين بروند از روي دستگاه پاك مي شوند.
ضدعفوني (Disinfection):
با استفاده از مواد شيميايي ضدعفوني كننده (Germicide) و يا حرارت (Pasteurization) كليه باكتريها، ويروس ها و حتي ميكوباكتري ها از بين رفته ولي اسپورهاي باكتريائي (Bacterial spore) از بين نمي روند. سطح ضدعفوني بستگي به درجه حرارت، طول مدت تماس، نوع و غلظت محلول ضدعفوني كننده دارد و مي تواند بين ضدعفوني كامل، متوسط و يا خفيف متغيير باشد.
استريل كردن (Sterilization):
يعني نابود كردن و از بين بردن كليه عوامل ميكربي كه مي تواند توسط حرارت بخار با فشار بالا (اتوكلاو) و استفاده از گازها يا مواد شيميايي صورت پذيرد.
طراحي اتاق انجام اندوسكوپي:
لازم است در محلي كه براي انجام اندوسكوپي در نظر گرفته مي شود منطقه مخصوص تميز و ضدعفوني كردن اندوسكوپها از بقيه قسمتها مجزا بوده و تهويه مناسبي داشته باشد. همچنين به منظور پيشگيري از عوارض بخارات متصاعد شده از مواد ضدعفوني كننده «بخصوص در مورد گلوتارالدهيد 2%»، در طراحي ظرف مخصوص نگهداري از گلوتارالدهيد دقت لازم به عمل آيد.
پرسنل مسئول تميز و ضدعفوني كردن دستگاههاي اندوسكوپ:
فردي كه مسئوليت تميز و ضدعفوني كردن دستگاههاي اندوسكوپي و استريل نمودن ضمائم آنها از قبيل فورسپس بيوپسي را به عهده دارد بايد آموزش لازم را ديده و از تجربه كافي برخوردار باشد.
ايمني و سلامت كاركناني كه وظيفه ضدعفوني كردن وسايل را به عهده دارند اهميت فراواني دارد. كليه پرسنل اتاق اندوسكوپي بايد بر عليه HBV واكسينه شده باشند واز دستكش مناسب و روپوش و عندالزوم ماسك و عينك مخصوص (در مورد بيماران با عفونت حاد و يا ريسك بالا از نظر سرايت عفونت) استفاده كنند. تمام كاركنان بخش اندوسكوپي بايد از خطر تماس با مواد ضدعفوني كننده آگاه بوده و بايد كاملاً مراقب باشند تا از چنين تماسي بر حذر باشند.
مناسبترين محلول ضدعفوني براي اتاق اندوسكوپي:
بررسي هاي متعدد نشان داده است كه بهترين و مناسبترين محلول، گلوتارالدهيد 2% فعال شده است كه علاوه بر موثر بودن بر عليه باكتري ها و ويروس ها (HIV,HCV,HBV) دستگاه فيبراندوسكوپي را هم تخريب نمي كند. ممكن است پرسنل اتاق اندوسكوپي به گلوتارالدهيد آلرژي پيدا كنند (آبريزش از بيني و چشم، قرمزي چشم، حساسيت پوستي، آسم، سرفه و خون دماغ) كه در اين صورت تنها جايگزين منساب محلول Dettax است كه نوعي تركيب چهار ظرفيتي آمونيوم محسوب مي شود.

 طول مدت ضدعفوني پيشنهاد شده 45 دقيقه مي باشد . بررسي ها نشان داده است در صورت شستشو و تميز نمودن فيبروسكوپ قبل از ضدعفوني، 20 دقيقه تماس در درجه حرارت 20 درجه سانتي گراد كافي است و اكثر باكتريها و ويروس ها ظرف 4 دقيقه اول ضدعفوني از بين مي روند.
موادي مانند Dettol، دكونكس و ميكروتن 10% بدون آنكه عوارض گلوتارآلدهيد را داشته باشند، به همان اندازه موثر هستند.
شستشو و تميز كردن دستگاه اندوسكوپي و ضمائم قبل از ضدعفوني:
تميز كردن فيبرسكوپ و ضمائم آن اهميت فوق العاده زيادي در موفقيت ضدعفوني دارد و بايد همواره تلاش و تاكيد شود كه اين اقدام به طور دقيق و كامل و هميشه قبل از ضدعفوني انجام شود.
توصيه مي شود فقط از دستگاه هايي افتاده شود كه به طور كامل قابل فرو رفتن در آب هستند و مي توان كليه مجاري و حفرات آنها را به دقت شستشو داد. استفاده از دستگاههاي قديمي و غير قابل شستشو مثل مدلهاي قديمي (دستگاههاي مدل D4,D3,D2,D1 كارخانه المپوس) در خيلي از كشورها ممنوع شده است. به همين دليل به كليه واحدهايي كه هنوز از اين نوع دستگاهها استفاده مي كنند توصيه مي شود اين اندوسكوپها را با دستگاههاي جديد  قابل شستشو تعويض نمايند.
I: ضدعفوني دستگاههاي جديد و قابل شستشو:
لازم است قبل از شروع كار روزانه و همچنين پس از پايان هر اندوسكوپي اقدامات زير به عمل آيد:
1.  دستگاه با دقت و به طور كامل با آب ولرم و محلول شوينده مناسب تميز گردد و شستشو داده شود، به گونه اي كه هيچگونه ترشح يا ماده زايد روي آن باقي نماند. به اين منظور استفاده از يك وسيله مناسب برس دار(Brush) مثل مسواك نرم مفيد است.

كليه مجاري اندوسكوپي بايد چند بار با برس (كه خود اين برس بايد قبلاً به دقت تميز و ضدعفوني شده باشد) در تمام طول تميز شده، پوشش موجود در انتهاي ( DistalProtective hood) آندوسكوپ برداشته شده و نوك اندوسكوپ با دقت و آرامي به طور كامل تميز گردد. بايد آب همراه با محلول شوينده چند بار داخل كليه مجاري اندوسكوپي تزريق شده و شستشو انجام گردد. حتي موقعي كه قرار است براي ضدعفوني از ماشين اتوماتيك استفاده شود بايد قبل از قرار دادن دستگاه در داخل ماشين اين اقدامات صورت پذيرد.
2.  دستگاه اندوسكوپ سپس بايد از منبع نور جدا و به طور كامل در محلول گلوتارالدهيد فعال 2% فرو برده شود و حداقل 20 دقيقه در اين وضعيت قرار گيرد. در اين مدت بايد محلول ضدعفوني مجدداً به داخل مجراي اندوسكوپ تزريق شود. در صورت وجود ماشين اتوماتيك، اين مرحله با قرار دادن دستگاه در ماشين اتوماتيك انجام مي شود.
3.  سپس دستگاه از محلول ضدعفوني خارج و مجدداً با آب شستشو شده و خشك گردد و پوشش انتهايي و دريچه مجراها نصب و آماده استفاده مجدد شود. در صورتي كه پس از ضدعفوني بيمار ديگري نباشد دستگاه در محل مخصوص خود آويزان شده (نبايد در چمدان مخصوص نگهداري شود) و روز بعد، قبل از شروع آندوسكوپي يك بار ديگر اقدامات 1 تا 3 انجام گيرد.
4. در مورد دستگاهها RECP مجراي بالا برنده (Elvator channel) بايد به صورت اختصاصي تميز و ضدعفوني شود و با الكل 70% نيز به صورت مكرر ضدعفوني گردد.
به منظور دقت هر چه بيشتر، لازم است به تعداد كافي (با توجه به تعداد بيماران در هر روز) دستگاههاي اندوسكوپي و به خصوص ضمائم آن (چون فورسپس بيوپسي، ظرف آب، محافظ دندان) موجود باشد تا در حالي كه يك دستگاه در حال ضدعفوني است با دستگاه ديگر بتوان كار كرد. به علت عجله در انجام اندوسكوپي به خصوص هنگامي كه در برنامه روزانه تعداد بيماران زياد باشد ممكن است كار ضدعفوني ناقص انجام شود.
II: ضدعفوني فيبراندوسكوپ هاي مدل قديمي و غير قابل فروبردن در زير آب:
توصيه مي شود اين دستگاه ها با دستگاه هاي جديد تعويض گردند چون با وجود رعايت دستورات زير احتمال انتقال عفونت توسط اين دستگاهها وجود دارد:
1-  مشابه دستورالعمل مندرج در بند 1- I اقدام شود.
2-  در حالي كه هنوز دستگاه به منبع نور وصل است قسمت Shaft و نوك اندوسكوپ در محل ضدعفوني گلوتارالدهيد 2% براي مدت حداقل 20 دقيقه گذاشته شده و قسمت كنترل و دسته اندوسكوپ با پنبه و يا گاز آغشته به الكل 70% تميز گردد. مجراي اندوسكوپ مشابه آنچه در قسمت قبل شرح داده شد تميز شود.
III: ضدعفوني و استريل كردن ضمائم
(Endoscopic Accessories) دستگاه اندوسكوپي:
كليه ضمائم از جمله فورسپس هاي مختلف بيوپسي، برس (Brush)، سوزن هاي تزريق، اسفنكترتوم پاپيلوتم، ظرف محتوي آب و وسيله محافظ دندان (Mouth Gurad بايد در شروع كار و پس از هر بار مصرف به صورت زير تميز و ضدعفوني و استريل شوند:
1- با آب و محلول شوينده مناسب به طور كامل و به دقت تميز و شستشو داده شده و كليه ترشحات روي آنها پاك شود.
2- به وسيله مسواك و يا Brush چند بار تميز و مجدداً با ‌آب پاك شوند.
3- آب همراه با محلول شوينده چند بار از مجاري و حفرات آنها با فشار تزريق شود.
4-در صورت امكان در دستگاه مخصوص تميز كننده اولتراسوند براي مدت كافي گذاشته و نگهداري شوند و پس از آن بيرون آورده شده و مجدداً شستشو با آب صورت گيرد.
5- مرحله ضدعفوني كامل با نگهداري در محلول 2% گلوتارالدهيد فعال براي مدت 20 دقيقه، در حالي كه تمام مجاري و حفرات آنها با محلول ضدعفوني در تماس است انجام گيرد.
بهتر است كليه ضمائمي كه وارد مخاط مي شوند و با خون تماس مي يابند به جاي ضدعفوني كردن، استرليزه شوند. براي استرليزه كردن مي توان از دستگاهها اتوكلاو ارزان قيمت و قابل حمل كه در مطب هم قابل استفاده است بهره گرفت. البته در بيمارستان ها مي توان از دستگاههاي اتوكلاو بزرگتر استفاده نمود.

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است