امگا 3 ( خواص موارد کاربرد اثرات درمانی منابع ) ـ مرجع کامل اطلاعات ـ

اردیبهشت ۲۵, ۱۳۸۷ توسط :   موضوع : اخبار تغذیه, اخبار داروسازی, بهداشت عمومي

امگا 3 (  خواص  موارد کاربرد اثرات درمانی منابع ) ـ مرجع کامل اطلاعات ـ
مقدمه
اولين بار اسيدهاي چرب ضروري موسوم به امگا 3(EFA) در سال 1970 معرفي و توصيف شدند. در آن سال ها دايربرگ يك محقق دانماركي و همكارانش دريافتند، اسكيموهاي گرينلند علي رغم مصرف فراوان چربي ها، چربي خون پاييني دارند و در ميان آنها بيماري هاي عروقي شيوع كمي دارد.

اسكيموها غذاهاي چرب خود را از فوك دريايي ، وال و ماهي هاي چرب به دست مي آورند. همزمان مشاهده شد در كشورهاي غربي عليرغم  مصرف روغن هاي گياهي ميزان بيماري هاي عروقي قلب نرخ بالايي دارد.

حتي اسكيموهايي كه به شهرها مهاجرت كرده و رژيم غذايي غربي مصرف مي كردند نيز نرخ بالايي از بيماريهاي عروقي قلب داشتند. اين مطالعه نشان داد تغذيه بيش از نژاد در بيماريهاي عروقي قلب موثر است. بعدها روشن شد بالابودن ميزان امگا 6 در رژيم هاي غذايي غربي و فقدان آنزيم هاي لازم در بدن انسان جهت تغيير امگا 6 به امگا 3 عامل اين تفاوت چشمگير است .

از آن زمان تاكنون هزاران مطالعه و تحقيق باليني برروي اسيدهاي چرب موسوم به امگا 3 صورت گرفته است و هركدام به نحوي بر فوايد چشمگير اسيدهاي چرب امگا 3 تاكيد مي كنند.

در سال 1983 اولين مورد فقر امگا 3 در بدن انسان با علايم باليني واضح گزارش شد. بيمار دختر 6 ساله اي بود كه در اثر اصابت گلوله به دنبال اعمال جراحي مكرر در بخش مراقبت هاي ويژه (ICU) بستري بود و تنها از طريق تغذيه داخل سياهرگي تغذيه مي شد. پزشكان مشاهده كردند علي رغم دقت در تغذيه صحيح ، اين بيمار دچار علايم عصبي ، بي حسي و فلج موقتي (نوروپاتي ) شده است و جستجوهاي بيشتر روشن كرد رژيم غذايي اين بيمار فاقد امگا 3 كافي بوده است . از آن تاريخ به بعد محصولات ويژه تغذيه از طريق سياهرگ با امگا 3 مورد تاييد و تاكيد قرارگرفت .
با اين همه در حال حاضر عده كمي از مردم مي دانند اسيدهاي چرب ضروري واقعا چگونه عمل مي كنند و چگونه مي توانند از ميزان جذب كافي آنها اطمينان حاصل كنند. اين پايگاه اينترنتي جهت در اختيار قراردادن اطلاعاتي قابل اطمينان در اين زمينه به مسئولين بهداشتي و عموم علاقمندان ايجاد شده است.
چربي ها و اسيدهاي چرب
چربي ها شهرت بدي يافته اند. نام چربي ها همواره با چاقي ، بيماريهاي قلبي و بسياري از بيماريهاي ديگر همراه است . اما آمارها نشان مي دهند در كشورهاي صنعتي براي مثال ايالات متحده سهم مصرف چربي در كل كل انرژي دريافتي از سال 1962 تا سال 2000 ميلادي از %40 به %34 كاهش يافته است ولي با اين وجود مسولان بهداشتي آمريكا اعلام مي كنند:

 امريكايي ها امروز بيش از پيش چاق تر شده اند و سلامتي شان در معرض تهديد بيماريهاي ناشي از چاقي قرار دارد. به اين ترتيب در حال حاضر توصيه هاي بهداشتي در زمينه تغذيه، از كاهش سهم چربي ها در غذا به تغيير كيفيت چربي هاي خوراكي تبديل شده است.

انواع مختلف چربيهاي موجود در رژيم غذايي در سه گروه قرار دارند: اشباع، غير اشباع يگانه و غيراشباع چندگانه .چربيهاي اشباع چربيهاي جامد مشتق از منابع حيواني مثل كره، دنبه و چربي موجود در گوشت قرمزاند كه در بسياري از غذاهاي آماده نيز به كار مي روند. ا

ز نظر شيميايي چربيهاي اشباع متشكل از زنجيره اي از اتمهاي كربن اند كه از طريق پيوندهاي ساده به هم متصل شده اند. در واقع در اين وضعيت حداكثر تعداد اتمهاي هيدروژن به آنها متصل خواهند بود. اين انواع، چربيهايي هستند كه بايد در رژيم غذايي كاهش داده شوند.

چربيهاي غير اشباع به اين علت غير اشباع ناميده مي شوند كه از لحاظ شيميايي مي توان اتمهاي هيدروژن بيشتري را به آنها اضافه كرد. آنها شامل اسيدهاي چرب غيراشباع يگانه (MUFA) مي شوند كه از زنجيره اي از اتمهاي كربن با يك باند دوگانه تشكيل يافته اند. آنها دماي ذوب پائينتري نسبت به چربيهاي اشباع دارند و در نتيجه معمولا مايعند. روغن زيتون بهترين مثال شناخته شده آنها است كه غالبا از اسيدهاي چرب غيراشباع يگانه تشكيل شده است .

اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه (PUFA) در زنجيره كربني خود بيش از يك پيوند دوگانه دارند. در روغن هاي خوراكي معمولا 2تا 6ا پيوند دوگانه يافت مي شود. روغن هاي گياهي مثل روغن آفتابگردان و روغن هاي بدست آمده از ماهيها، حاوي مقادير معتنابهي از اين نوع اسيدهاي چرب است.

اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه خود به دو زير گروه تقسيم مي شوند كه امگا 6 و امگا 3 نام دارند. اين اسيدهاي چرب گاهي به صورت n-6 ، n-3 و ياw-6 ، w-3 نوشته مي شوند. هر دوي اين اسيدهاي چرب براي سلامتي و رشد طبيعي بدن مفيد و لازمند.

هر دو نوع اسيدچرب امگا 3 وامگا 6 به گروهي از چربيهاي غيراشباع چندگانه به نام اسيدهاي چرب ضروري تعلق دارند، چرا كه عليرغم ضروري بودن آنها براي حيات و سلامت، انسان نمي تواند خود آنها را بسازد. اين مواد را نمي توان حذف يا با مواد ديگر جايگزين كرد و هر دو بايد براي سلامت انسان به ميزان مناسب و متعادلي در رژيم غذايي وجود داشته باشند.

اين دو اسيد چرب ، از نظر ساختمان شيميايي و نقش آنها در بدن با هم متفاوتند. هر دو خانواده اسيدهاي چرب امگا6 و امگا 3 بيش از يك پيوند دوگانه، در زنجيره كربن خود دارند. اولين پيوند دوگانه در همه اسيدهاي چرب موجود در خانواده امگا 6 بين ششمين و هفتمين اتم كربن (كه از اتم كربن متيل (CH3) انتهايي شمرده مي شود) قرار دارد، در حالي كه در اسيدهاي چرب خانواده امگا 3 اولين پيوند دوگانه بين اتمهاي كربن 3و 4 است. هر دو گروه از اين اسيدهاي چرب از اجزاي حياتي غشاهاي سلولي بدن هستند كه بدن انسان آنها را در راه توليد آيكوسانوييدها به كار مي برد.. آيكوسانوييدها گروهي بزرگ از مواد فوق العاده فعال مثل پروستاگلاندين ها، لوكوترين ها و ليپوكسين ها هستند كه مواد حاصل از سوخت و ساز آنها عملكردهايي متفاوت دارند.
 اسيدهاي چرب غير اشباع چندگانه با زنجيره بلند امگا 3 و امگا 6
هم امگا 3 و هم امگا6 با شركت در فرآيند فعاليت هاي كيد اشكال شيميايي پيچيده تري به خود مي گيرند و به اسيدهاي چرب چندگانه زنجيره بلند (حيواني) تبديل مي شوند.

با توجه به رقابت اين دو اسيد چرب براي شركت در اين فرآيند در صورت عدم وجود تعادل ميان آنها، اسيد چرب ضروري كه در موضع ضعف قرار دارد امكان شركت در فعاليت هاي كبد را نمي يابد. يك كبد سالم مي تواند تنها%10 از اسيدهاي چرب ضروري را كه بدن دريافت مي كند به فرآورده هاي زنجيره بلند تبديل كند. دانشمندان در مورد اين كه آيا آنچه بدن ما بدان نياز دارد صرفا فرآورده هاي زنجيره بلند اسيدهاي چرب ضروري است يا امگا3 و امگا6 نباتي نيز در بدن مستقيما مورد استفاده قرار مي گيرند اتفاق نظر ندارند منتهي اهميت وجود انواع زنجيره بلند يا حيواني اين دو اسيد چرب ضروري در جيره غذايي مورد تاييد قاطبه آنان قرار دارد

نقش اسيدهاي چرب ضروري در بدن چيست
اسيدهاي چرب ضروري مثل ساير چربيها براي بدن انرژي فراهم مي كنند. ارزش ايجاد انرژي آنها مشابه ساير چربيها و روغن ها است ولي برخلاف چربيهاي اشباع شده نقش مهمي در سلامت بدن دارند. در واقع همان طور كه از نامشان پيداست آنها براي بدن ضروري اند و از آنجا كه بدن ذخاير محدودي از آنها دارد بايد بطور منظم مصرف شوند.

هر دو گروه مهم اسيدهاي چرب ضروري (EFA) امگا 6 و امگا 3 اجزايي از سلولهاي عصبي و غشاهاي سلولي را تشكيل مي دهند. آنها توسط بدن به آيكوسانوييدها، لوكوترين ها و پروستاگلاندين ها تبديل مي شوند كه در اكثر فعاليتهاي متابوليسم در بدن شركت دارند.

EFA ها به دليل حضورشان در غشا سلولي در فعاليت هاي فيزيولوژيك بدن نيز شركت دارند كه از جمله آنها مي توان به موارد زير اشاره كرد:

تنظيم فشار درون چشم، مفاصل و عروق خوني و هدايت پاسخهاي ايمني تنظيم ترشحات بدن و ميزان ويسكوزيته (چسبندگي يا گران روي) آنها گشاد و تنگ كردن عروق خوني تنظيم گردش خون جانبي هدايت هورمونهاي درون ريز به سلولهاي هدف خود تنظيم عضلات صاف و رفلكس هاي خودكار بدن اتنظيم سرعت تقسيم سلولي حفظ حالت سيالي و كشساني غشاهاي سلولي تنظيم ورود و خروج مواد در سلولها انتقال اكسيژن از گلبولهاي قرمز خون به بافتها حفظ عملكرد صحيح كليه ها و تعادل مايعات بدن متحرك نگاه داشتن چربيهاي اشباع در جريان خون جلوگيري از چسبيدن سلولهاي خوني به همديگر (و در نتيجه عدم تشكيل لخته هاي خوني كه علت حملات قلبي و سكته هاي مغزي هستند) تنظيم ميزان آزادشدن مواد التهابي از سلولها كه مي تواند سبب شروع واكنشهاي حساسيتي گردد. تنظيم انتقالات و ارتباطات عصبي. در صورتي كه رژيم غذايي فاقد يكي از اين اسيدهاي چرب امگا 3 يا امگا 6 به مدت طولاني باشد، بيماريهاي تحليل برنده ا (دژنراتيو) ايجاد خواهند شد

برقراري تعادل بين اسيدهاي چرب ضروري
هر دو نوع اسيد چرب امگا 3 و امگا 6 براي بدن ضروري هستند اما بدن به نسبتي از اين دو اسيد چرب نياز دارد كه در رژيم غذايي معمول كنوني يافت نمي شود. متخصصين معتقدند كه انسانها با رژيمي تكامل يافته اند كه ميزان امگا 6 در آن 1تا 2ا برابر ميزان امگا 3 بوده است، اگرچه برخي ديگر بر اين عقيده اند كه نسبت مذكور يك به يك بوده است. در حال حاضر نسبت اسيدهاي چرب امگا 6 به امگا 3 در رژيم غذايي مردم انگلستان 8 به 1، در آمريكا حدود 10به 1 و در استراليا تقريبا 12به 1 است.

بعضي افراد در اين جوامع حتي رژيمي نامتعادل تر دارند. از آنجا كه اين دو اسيد چرب نقش هاي بسيار وسيعي در بدن دارند، در صورتي كه بين آنها تعادل مناسب برقرار نباشد آسيب هاي بسياري به نواحي مختلف بدن وارد مي شود. هنوز مشخص نشده كه چه ميزان عدم تعادل بين اين دو اسيد چرب موجب آسيب به بدن مي شود و در عمل اين نسبت ممكن است در انسانهاي مختلف متفاوت باشد

امگا3 براي يك عمر سلامتي
اسيدهاي چرب امگا 3 در هر مرحله از زندگي ضروري اند. آنها حتي قبل از تولد در غشاي سلولي همه سلولهاي بدن يافت مي شوند و باعث تجهيز ايده آل غشاي سلولي براي انجام وظايف خود مي شوند. اين اسيدهاي چرب همچنين در تنظيم كليه عملكردهاي زيست شناختي، در دستگاه هاي قلبي عروقي، توليد مثل، ايمني و عصبي به كارمي روند. اين ماده حياتي در هر دوره از مراحل زندگي به صورتي خاص
از جنيني تا آستانه نوجواني
اساس يك زندگي پر از سلامت در كودكي نهفته است، دريافت منظم و صحيح اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 از گهواره و بلكه پيش از آن در دوره جنيني سبب محافظت از بدن در مقابل بسياري از امراض امروزي مي شود – امراضي كه منشا بيماريهاي ناتوان كننده مزمن و علت مرگ هاي زود هنگام هستند. وقتي جنين در حال گذراندن دوره تكامل خود طي سه ماهه آخر حاملگي است، در مغز و دستگاه عصبي او يكي از مشتقات زنجيره بلند امگا3 به نام DHA تجمع مي يابد. اين ماده جزيي اساسي براي تكامل بافت مغز، رشد سلولهاي عصبي و شبكيه چشم است.

جنين تا قبل از تولد DHA مورد نياز خود را از مادر تامين مي كند (به قسمت ((مراحل زندگي – 2)) مراجعه شود). پس از تولد نيز كودكان اين ماده را از شير مادر به دست مي آورند. شير مادر بطور نسبي 3 تا 4 برابر بيش از هر ماده غذايي ديگر حاوي امگا 3 و امگا 6 است.

مقادير فراوان DHA وقتي به كودك مي رسد كه مادر غذاهاي حاوي امگا 3 بسيار مصرف كند. كودكاني كه از شيشه شير مي خورند ممكن است در صورتي كه شير خشك آنها غني از اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه مثل DHA نباشد، امگا 3 كافي دريافت نكنند. تا همين اواخر به اين شير خشك ها هيچ اسيد چرب غير اشباع چندگانه با زنجيره بلند (LCP) اضافه نمي شد.

مطالعات نشان داده است كه مغز كودكاني كه با شير خشك تغذيه شده اند نسبت به كودكاني كه از شير مادر استفاده كرده اند DHA كمتري دارد. كودكان تغذيه شده با شير خشك احتمالا DHA كمتري هم در بافت هاي عصبي خود نسبت به كودكان تغذيه شده با شير مادر دارند و ممكن است دچار تاخير در تكامل چشم نيز بشوند.

شيرخواران نارس نسبت به نوزادان ترم (رسيده )، DHA كمتري در بافتهاي بدن خود دارند. اين كودكان در صورتي مي توانند عقب افتادگي رشدي خود را جبران كنند كه از شير مادر يا شير خشك هاي غني شده با امگا3 استفاده كنند.

در يك بررسي براي مطالعه اثر اضافه كردن DHA به شير خشك، نوزادان تغذيه شده با اين نوع شيرها نه تنها در زمان آزمون عكس العمل هوشي بيشتري داشتند (در سن 4 ماهگي )، بلكه در 6 سالگي نيز توانايي بيشتري در حل مساله داشتند.

محققين همچنين دريافتند كه توانايي حل مساله و قدرت تصميم گيري اين كودكان همچنان رو به افزايش است. مطالعات جديدتر نشان مي دهد تغذيه نوزادان با شيرهاي خشك حاوي امگا 3 به صورت معني داري موجب پايين بودن فشارخون در كودكان در سنين بالاتر مي شود.

در مورد اثرات دريافت كافي امگا3 بر رايج ترين بيماري هاي كودكان نيز پژوهش هاي دامنه داري صورت گرفته است كه در اينجا به برخي از آنها اشاره مي كنيم.  بر سلامت ما اثر مي گذارد.
آسم و آلرژي كودكان
دانشمندان در تحقيقات انجام شده ارتباطي را بين افزايش حساسيت و پيدايش آلرژي در صورت مصرف مقادير بسيار امگا 6 يا مقادير كم امگا 3 يافته اند كه سبب اختلال در يك اسيد چرب غير اشباع چندگانه شده است. مطالعاتي كه در دانشگاه سيدني انجام شده نشان مي دهد كودكاني كه به طور منظم غذاهاي حاوي امگا3 مي خورند نسبت به آنهايي كه خيلي كم از اين مواد مصرف مي كنند چهار برابر كمتر در معرض ابتلا به آسم قرار دارند. در ساير مطالعات نشان داده شده كه روغن ماهي به عنوان يك منبع امگا3در درمان ساير بيماريه
اختلالات ديس پراكسي ، ناخواني و بيش فعالي (ADHD)
مصرف امگا 3 با عملكرد مغز در ارتباط است و تحقيقاتي كه در انگلستان انجام شده حاكي از نتايج بسيار مثبت غني سازي غذاي گروهي از كودكان دچار مشكلات رفتاري و اختلالات يادگيري با مكمل هاي روغن ماهي بوده است. محققين عقيده دارند كه كمبود اسيدهاي چرب به معني عدم انتقال صحيح و كامل پيامهاي عصبي در مغز است، به نحوي كه در اثر اين اختلال شيميايي فرآيند يادگيري با مشكل مواجه مي شود. اي ريوي چون فيبروزكيستيك موثر است.
پرخاشگري
مطالعاتي كه در دانش آموزان صورت گرفت نشان داد كه احساس پرخاشگري نسبت به ديگران در اين گروه خصوصا در شرايط پر تن، در اثر اضافه كردن DHA به رژيم غذايي شان به طور قابل توجهي كاهش يافت.

نظر برخي متخصصين بر اين است كه مصرف كم اسيدهاي چرب ضروري چندگانه با زنجيره بلند امگا 3 (يعني انواع غيراشباع EPA و DHA ) ممكن است در ايجاد عصبانيت حين رانندگي و حين خريد و نيز ساير تظاهرات رفتارهاي خشن در برابر ديگران نقش داشته باشد.
 از نوجواني تا جواني
نوجوانان بايد با تغييرات دوران بلوغ سازگار شوند. بدن آنها دچار تغييراتي مي شود و آنها مجبور مي شوند تا با هيجان ذهني كه در اثر نوسانات هورموني ايجاد مي گردد، فشار ناشي از استقلال فردي آنها، يافتن شغل و تشكيل زندگي اجتماعي مستقل سازش يابند.

مردان و زنان در دهه هاي 20 و 30 زندگي خود به ثبات مي رسند و خانواده تشكيل مي دهند. در اين زمان است كه اگر روش زندگي و الگوي مصرف غذاي صحيحي براي خود انتخاب نكنند پايه هاي مشكلات جسمي آنها ند كه در دهه هاي چهارم و پنجم زندگي گذارده مي شود.

با اين وجود اين تمام ماجرا نيست و عدم برخورداري از يك زژيم سالم حاوي مقادير كافي و متعادل از امگا3 در همين سنين نيز مشكلاتي را ايجاد مي كند كه در اينجا به برخي از آنها اشاره مي شود:
قاعدگي دردناك
يك بررسي در شهر سين سيناتي ايالات متحده بين نوجوانان دختري كه قاعدگي دردناك داشتند نشان داد كه استفاده از مكمل هاي حاوي امگا 3 علايم آنها را به طور قابل توجهي كاهش مي دهد. در اين مطالعه دختران نوجواني كه كپسول هاي روغن ماهي مصرف مي كردند نسبت به كساني كه از كپسول هاي دارونما استفاده مي كردند درد و ناراحتي بسيار كمتري در اين هنگام داشتند.
تمايل به خودكشي
ميزان خودكشي در بين مردان جوان از همه گروه هاي ديگر بالاتر است . دانشمندان در ايالات متحده در اين زمينه نقش احتمالي اسيدهاي چرب امگا 3 را مطرح كرده اند. كساني كه غلظت سروتونين 5HIAA آنها پايين است به طور ويژه اي مستعد خودكشي و بروز رفتارهاي ناگهاني و غيرقابل پيش بيني هستند.

 محققين دريافته اند كه غلظت كم DHA در پلاسما با غلظت پايين 5HIAA موجود در مايع مغزي نخاعي مرتبط است. اهميت اين يافته به اين علت است كه ميزان 5HIAA تعيين كننده سطح سروتونين است. سروتونين ماده اي كليدي در بيوشيمي افسردگي، خودكشي و رفتارهاي خشن است .
افسردگي
مطالعاتي كه در بيماران افسرده انجام شده نشان مي دهد سطح خوني اسيدهاي چرب امگا 3 در آنها كمتر از ميزان متوسط است. مطالعه ديگري كه در بيماران شديدا افسرده انجام شده حكايت از بهبودي چشمگير آنها در صورت استفاده درماني از مواد حاوي امگا 3 دارد.در چندين مطالعه نشان داده شده است كه سطح خوني اسيدهاي چرب امگا 3 با زنجيره بلند در افراد دچار افسردگي پايين است.

يكي از مهمترين اين مطالعات به تاثير مصرف روغن ماهي در گروهي از بيماران دچار افسردگي شديد (با افكار خودكشي) كه به علت وخامت حالشان در بيمارستان بستري بوده اند پرداخته است. پس از 4 ماه بيماران تحت درمان با روغن ماهي آنقدر بهبودي حاصل كرده بودند كه مطالعه متوقف گرديد، چرا كه از لحاظ اخلاقي ادامه دادن به انكار تاثيرات مثبت امگا 3 و در نتيجه ادامه درمان گروه شاهد با روغن زيتون صحيح نبود.
زايمان پيش از موعد
ميزان امگا3 موجود در بند ناف در مورد زايمان هاي پيش از موعد و نوازادان نارس به نسبت نوزادان طبيعي كمتر است. لذا تصور مي شود كه EPA امگا 3 مي تواند سبب پيشگيري از تولد نوزادان نارس گردد. شواهدي نيز مبني بر همراهي پيش اكلامپسي – بيماري بالقوه مرگبار دوران حاملگي – با كمبود اسيدهاي چرب امگا 3 وجود دارد.
افسردگي پس از حاملگي
در سه ماهه سوم حاملگي (آخرين سه ماهه حاملگي) مهم است كه مادر ذخيره اي كافي از اسيدهاي چرب امگا 3 داشته باشد. حدود 70 درصد از كليه سلولهايي كه در يك مغز بالغ وجود دارند در طي اين دوران حساس ساخته مي شوند.

 DHA امگا 3 كه نقش اصلي را در اين روند برعهده دارد از طريق جفت از مادر به جنين منتقل مي شود. اگر رژيم غذايي مادر نتواند مقادير كافي DHA مورد نياز كودك را تامين كند، از ذخاير بدن او استفاده خواهد شد تا نقص موجود جبران شود.

برخي از متخصصين عقيده دارند از آنجايي كه مغز انسان منبعي غني از DHA است، مغز مادران منبعي براي تغذيه و رفع نياز كودك به DHA محسوب خواهد شد.

مقايسه بين كشورهاي مختلف نشان داده است كه ميزان افسردگي متعاقب حاملگي در كشورهايي كه از ماهي زياد استفاده نمي كنند بالاتر است و بالعكس. لكن اينكه اين مشكل در اثر كاهش DHA مادر طي دوران بارداري ايجاد شده هنوز در حد فرضيه بوده ونتايج آن مشخص نيست. در صورتي كه DHA موجود براي كودك كافي نباشد، تكامل جنين ممكن است مختل شده موجب افت ضريب هوشي كودك و كاهش تيزي بينايي او گردد
سرطان سينه
بررسي ها نشان داده است زناني كه درابتداي جواني ازدواج مي كنند و باردار مي شوند نسبت به كساني كه چنين نيستند كمتر در معرض سرطان سينه قرار دارند. مطالعات ديگر نشان داده است كه دريافت ميزان كافي و متعادل امگا3 در ابتداي جواني چرخه اي مشابه آنچه براثر حاملگي در اين سنين روي خواهد داد را در بدن فعال مي كند و خطر اين ابتلا به اين نوع سرطان را كاهش مي دهد.
میانسالی
اكثر كساني كه در سنين 40 تا 50 سالگي قرار دارند شاهد بيماري سخت يا مرگ كسي از نزديكان خود بوده اند كه از نظر سني تفاوت زيادي با آنها نداشتند. سرطان و بيماري هاي قلبي مي توانند در سنين پايين به صورتي غيرمنتظره بيماران را به كام مرگ بكشند. بسياري از بيمارهاي سنين پيري اغلب براي اولين بار در اين دوران پديدار مي شوند.
بيماريهاي قلبي
شواهد رو به فزوني بر نقش اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 در حفاظت از بدن در برابر حمله هاي قلبي و مرگ هاي ناگهاني تاكيد دارند. ثابت شده است دريافت دراز مدت روزانه 0/5 تا يك گرم امگا3 خطر حملات قلبي را %35 كاهش مي دهد.

كساني كه دچار بيماري قلبي هستند بايد با دقت بيشتري به توصيه هاي پزشكي مبني بر مصرف امگا 3 عمل كنند. اسيدهاي چرب امگا 3 همچنين از طريق بالابردن ميزان تحمل به سرما و به تاخير انداختن انقباض ناگهاني (اسپاسم) عروق خوني در حفظ خونرساني اندام نقش دارند.
سرطان
شواهد كافي وجود دارد كه نشان مي دهد رژيم غذايي غني از امگا 3 مي تواند از وقوع سرطان هاي پستان و پروستات پيشگيري و از رشد تومور پس از ايجاد آن جلوگيري كند.

مطالعات آزمايشگاهي كه برروي چندين نوع سرطان از قبيل سرطان كولون انجام شده اند احتمال مرگ سلولهاي توموري را در اثر مواجهه با اسيدهاي چرب امگا 3 مطرح كرده اند.

همچنين در سالهاي پاييزي عمر است كه اولين نشانه هاي بيماريهاي مزمن و تحليل برنده ظاهر مي شوند. بسياري از آنها در نتيجه داشتن رژيم هاي غذايي و شيوه هاي زندگي نامناسب به مدت طولاني ايجاد مي شوند.

با اين حال تغيير در رژيم غذايي يا شيوه زندگي حتي در اين مرحله از زندگي نيز بهبودي به همراه داشته است. اين تغييرات عبارتند از: قطع مصرف سيگار روآوردن به ورزش مصرف بيشتر سبزيجات و ميوه (حداقل 5 ميوه در روز) مصرف كم چربي هاي اشباع و غذاهاي فرآوري شده تنظيم نسبت مصرف چربي هاي امگا 3 به امگا 6 (به صورتي كه نسبت امگا 3 به امگا 6 در كل جيره غذايي حدود 1:2يا 3ا 1: باشد).
بيماريهاي ريوي
محققين دانشگاه مينسوتا گزارش كرده اند كه سيگاري هايي كه بطور منظم ماهي (به عنوان يك غذاي غني از امگا3) مي خورند كمتر در معرض خطر ابتلا به بيماريهاي مزمن انسدادي ريه مثل برونشيت مزمن و آمفيزم هستند.

اين مطالعه روي 8960 فرد سيگاري انجام شد كه %45 آنها در لحظه مطالعه سيگاري بودند. طي اين بررسي مشخص شد كه خطر ايجاد برونشيت مزمن در سيگاري هاي قبلي يا فعلي كه چهار وعده ماهي در هفته مي خوردند نسبت به سيگاري هايي كه تنها يك يا دو وعده ماهي در ماه مصرف مي كردند نصف است.

احتمال ابتلا به آمفي زم در كساني كه ماهي زياد مصرف مي كردند تنها %13 سيگاري هايي بود كه كم ماهي مصرف مي كردند. مصرف 4 وعده ماهي در هفته معادل با مصرف روزانه حدوديك گرم روغن ماهي (شامل EPA و DHA) است. توجيه اصلي دانشمندان در اين مطالعه مهار چرخه هاي التهابي ناشي از سيگار توسط امگا 3 بوده است.
آرتروز
اولين صدمات و دردهاي ناگهاني آرتروز معمولا در سنين ميانسالي آشكار مي شود. كساني كه ورزش سنگين كرده اند بخصوص اگر صدمات ايجاد شده در اين ورزشها پايدار باشد، بيشتر در معرض ابتلا به آرتروز خصوصا در زانو هستند.

در سال 1998 مطالعات پزشكي نشان داد كه اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 مي توانند در آرتروز مفيد واقع شوند. محققين دريافتند كه روغن به دست آمده از جگر ماهي هاي روغني – مكمل خوبي براي امگا 3 – نه تنها التهاب، درد و خشكي مفصل را در آرتروز بهبود مي بخشد بلكه مي تواند از تخريب غضروفها نيز كه بالشتك هاي مفصلي اند جلوگيري كند.
ديد چشم
در يك مطالعه در استراليا مشخص شد كه بين رژيم غذايي و تحليل ماكولا (قرص بينايي شبكيه كه لكه زرد را احاطه مي كند) در اثر افزايش سن (AMD) ارتباط وجود دارد. مطالعه ديگري كه روي بيش از 3500 نفر افراد 49 سال و بالاتر انجام شد نشان داد كه مصرف متداول و زياد ماهي احتمالا از AMD ديررس يا پيشرفته جلوگيري كردهمصرف ماهي به صورت بيش از يك بار در هفته خطر ايجاد AMD را در مقايسه با كساني كه در ماه كمتر از يكبار ماهي مصرف مي كردند به نصف مي رساند.

كساني كه مصرف كلسترول بالايي دارند به طور قابل توجهي در معرض خطر ابتلا به AMD هستند، در حالي كه مصرف بالاي چربي هاي غير اشباع چندگانه امگا 3 احتمال ابتلا به AMD
 مشكلات زنان پس از يائسگي
با شروع دوران يائسگي مرحله اي بحراني در سلامت جسمي و روحي زنان آغاز مي شود. در اين زمان با پايان دوران باروري، بدن آنان دستخوش تغييرات هورموني خاصي مي شوند كه شاخص آن كاهش ترشح هورمون هاي استروژن، قطع عادت ماهيانه و بروز گرگرفتگي است.

بدين ترتيب دوره هاي ماهيانه تخمگذاري قطع مي شود و زنان مسير جديد زندگي خود را بدون ويژگي باروري آغاز مي كنند. كه به نوبه خود با عوارضي همراه است.

بعضي از عوارض يائسكي عبارتند از افزايش ريسك بيماريهاي قلبي عروقي و فشارخون، تشديد روند پوكي استخوان، اختلالات خلق، افسردگي و بدخوابي و فزايش خطر چاقي و ديابت را كاهش مي دهد.
افزايش خطر بيماريهاي قلبي
به نظر مي رسد زنان با شروع دوران يائسگي از اثرات حفاظتي هورمون هاي جنسي زنانه محروم مي شوند و ريسك بيماريهاي عروقي كه پيش از سنين يائسگي نزد زنان در مقايسه با مردان كمتر بود به تدريج به سطحي مشابه مردان مي رسد.

آمارها نشان مي دهد ميزان حملات قلبي در زنان يائسه معادل مردان و مرگبارتر از جنس مذكراست.امگا 3 از آزمون هاي متعددي براي مهار و كنترل بيماريهاي قلبي عروقي موفق بيرون آمده است و لذا توصيه مي شود زنان در سنين يائسگي از دريافت مقادير كافي امگا 3مطمئن شوند.

امگا 3 با كاهش فشارخون، افزايش قدرت ارتجاعي عروق، متعادل كردن چربي هاي خون، برطرف كردن ميزان افزايش يافته تري گليسريد و كاهش ميزان چسبندگي پلاكتي در كاهش ريسك حوادث قلبي عروقي نقش اثبات شده دارد.
پوكي استخوان
استئوپروز يا پوكي استخوان را در دوران يائسگي بايد واقعه بسيار مهمي تلقي كرد. در طي 7 سال اول يائسگي سالانه حدود 1تا 5 درصد توده استخواني از دست مي رود.

در حال حاضر پوكي استخوان يا اسئوپروز يكي از بزرگترين معضلات بهداشتي در كشورهاي توسعه يافته قلمداد مي شود و درايران نيز بيماري خاموش تلقي مي شود كه ابعاد خسارات آن همچنان در پس پرده ابهام باقي مانده است.

شكستگي هاي متعاقب اسئوپروز خسارات جاني و مالي فراواني به همراه دارد. حدود 20 تا 30 درصد زنان يائسه كه دچار شكستگي استخوان ران مي شوند در طي 6 ماه فوت مي كنند و بقيه نيز معمولا زمينگير مي شوند.

شكستگي هاي مهره حتي از شكستگي لگن نيز شايع تر است و حدود 20 تا 30 درصد زنان بالاي 60 سال و 50 درصد زنان بالاي 75 سال دچار شكستگي هاي ناشي از فشار معمول به مهره ها مي شوند و كوتاهي قد، گوژپشتي و دردهاي مزمن پشت ازجمله عوارض اين شكستگي ها محسوب مي شود.

مطالعات جديد و غيرمنتظره تاثيرات جايگزيني هورمون هاي زنانه به صورت قرص را براي پيشگيري از روند پوكي استخوان رد مي كند و به نظر مي رسد زنان يائسه در برابر پوكي استخوان خلع سلاح شده اند. در اين ميان مطالعات متعدد نشان مي دهد امگا 3 با مهار روندهاي التهابي منجر به پوكي استخوان، يك دفاع مناسب و درماني قابل اعتماد در استئوپروز محسوب مي شود.

امگا 3 با واسطه هاي التهابي تشديدكننده فرايند پوكي استخوان رقابت مي كند تا سير پوكي استخوان را كند كند.

در حال حاضر مهمترين توصيه ها در زمينه هاي پوكي استخوان عبارتند از: مصرف مكمل هاي كلسيم، فعاليت جسمي مستمر و مصرف امگا 3 به مقدار كافي است.
افسردگي
يائسگي از علل مهم افسردگي در زنان معرفي شده است . بحث و مطالعه بر سر نحوه ارتباط افسردگي و يائسگي همچنان ادامه دارد، ولي آنچه روشن است افزايش شيوع افسردگي در زنان خصوصا در سنين پس از يائسگي است.

افسردگي در حال حاضر بلاي بزرگ عصر ما توصيف شده و به جنس خاصي محدود نمي شود. ولي شكنندگي رواني در زنان يائسه توجه بيشتري را طلب مي كند و لذا توصيه مي شود در ميان عوارض مهم سنين يائسگي به افسردگي توجه خاصي معطوف شود، زيرا باعث مي شود بيماران به طور ناخودآگاه از دريافت درمان هاي لازم براي ديگر مشكلات خود نيز طفره بروند و راه براي بروز عوارض ديگر يائسگي باز بماند.

مطالعات متعددي بر تاثير بهبودي بخش امگا 3 در بهبود روند افسردگي صحه مي گذارند و از اميدبخش ترين اثرات امگا 3 اثر آن بر افسردگي است . هنوز مكانيسم اثرات مثبت امگا 3 بر افسردگي بخوبي روشن نشده است ولي شواهد متعدد باليني بر آثار درماني امگا 3 در بهبود روند افسردگي دلالت مي كند.
چاقي و ديابت
سنين يائسگي همچنين سالهاي بروز و تشديد چاقي نيز قلمداد مي شود. اين اضافه وزن تحميل شديدي بر دستگاه اسكلتي، قلبي عروقي و هورموني بدن فرد اعمال مي كند. چربي هاي امگا 3 با متعادل كردن فرايندهاي سوخت و ساز تاثير شناخته شده اي بر پيشگيري از چاقي دارند.

همچنين با كاهش ميزان تري گليسريد خون و كاهش نياز به انسولين ريسك بروز ديابت در سنيني بالا نيز كاهش مي يابد. مطالعه محققان مركز غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشكي تهران نيز نشان مي دهد مصرف امگا 3 از طريق تخم مرغهاي كلمبس در افراد مورد مطالعه به كاهش انسولين ناشتا منجر مي شود.

انسولين خود به عنوان يك عامل چاق كننده شناخته مي شود و كاهش انسولين ناشتاي خون كمك شاياني به تعادل وزن افراد مي كند. از سويي كاهش انسولين ناشتا با حفظ قند خون در حد طبيعي نشانه فعاليت متعادل پانكراس بوده و لذا مانع از فعاليت فرساينده اين غده مي شود.
سالهاي ريش سفيدي
دوران بازنشستگي در صورتي كه با سلامت جسماني و رواني خوبي طي شود از سالهاي بسيار رضايت بخش و فرح بخش زندگي خواهد بود.

ولي متاسفانه در اين سنين اغلب قريب به اتفاق افراد دچار كاهش عملكرد و فعاليت هاي جسماني مي شوند و تحليل قواي دروني آنها آشكار مي شود. حداكثر طول زندگي در حال حاضر 120سال تخمين زده مي شود; در نتيجه 60 سالگي تنها نيمه راه است !

رژيم غذايي نقش مهمي را در سلامت و طول عمر ايفا مي كند و در اين بين اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 در حفظ سلامت عمومي بدن و پيشگيري ازبسياري از ناراحتي هاي تحليل برنده مربوط به كهنسالي نقشي عمده دارند.
بيماريهاي قلبي عروقي
تا سال 2020 بيماريهاي قلبي عروقي خصوصا آترواسكلروز عروق كرونري به علت اصلي مرگ و مير در تمام جهان تبديل خواهد شد.

آمارها نشان مي دهد %24 مردان و %42 زنان يك سال بعد از وقوع سكته هاي قلبي مي ميرند، به همين جهت هنوز هم قاطع ترين توصيه، پيشگيري اوليه از وقوع آترواسكلروز و بيماريهاي كرونري ناشي از آن است.

بسياري از مطالعات به ارتباط بسيار قوي بين اسيدهاي چرب امگا 3 و سلامت قلب بخصوص جلوگيري از مرگ هاي ناشي از حملات قلبي اشاره كرده اند. شواهدي نيز مبني بر نقش حفاظتي اين مواد در پيشگيري از سكته هاي مغزي ناشي از لخته، به علت بهبود خونرساني، وجود دارد.

اسيدهاي چرب امگا 3 همچنين از طريق بالا بردن ميزان تحمل به سرما و به تاخير انداختن انقباض ناگهاني (اسپاسم) عروق خوني در حفظ خونرساني اندام نقش دارند. آثار مثبت امگا 3 در بهبود حفظ عملكرد قلبي عروقي در جدول مقابل به طور خلاصه بيان شده است.
كاهش فشارخون
اسيدهاي چرب ضروري امگا 3 با اثر بر عملكرد سلولهاي پوشاننده عروق، باعث كاهش فشارخون مي شوند. بر اساس نتايح يك مطالعه مصرف اسيدهاي چرب امگا 3 موجب كاهش 2/1 ميلي متر جيوه در فشار سيستولي و 1/6 ميلي متر جيوه در فشار دياستولي شده است.

يك مطالعه بسيار بزرگ و آينده نگر با همكاري در چندين مركز اروپايي نشان مي دهد، كودكاني كه از شيرهاي خشك حاوي امگا 3 استفاده مي كنند در سنين بالاتر از فشارخون پايين تري برخوردارند.

نتايج اين مطالعه كه در سال ميلادي2003 منتشر شد (bmj.com 3may2003) نقطه عطفي در آثار مثبت امگا 3 تلقي شده است. با كاهش فشارخون مي توان از بروز بيماريهاي قلبي عروقي پيشگيري نمود.
كاهش تري گليسريد خون
مصرف امگا 3 باعث كاهش غلظت تري گليسريد به ميزان 25 تا %30 نيز مي شود.

مصرف روزانه اسيد چرب ضروري امگا 3 در درمان تري گليسريد بالاي خون نيز موثر است. گرچه بالابودن تري گليسريد از عوامل خطرساز در بيماريهاي قلبي عروقي محسوب نمي شود.

مطالعه محققان ايراني در مركز مطالعات غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشكي تهران نشان مي دهد افرادي كه با تخم مرغهاي حاوي امگا 3 تغذيه شده اند، تري گليسريدخون پايين تري دارند و سطح انسولين ناشتا در آنها به ميزان چشمگيري كاهش يافته است.
بیماریهای ریوی
آثار اسيدهاي چرب امگا 3 در بيماريهاي التهابي بخوبي مشخص شده است و يافته هاي روزافزوني وجود دارد كه نشان مي دهد مصرف مواد غذايي حاوي امگا 3 يا مكمل هاي حاوي امگا 3 موجب تنظيم پاسخ هاي التهابي صادر شده در بيماريهايي التهابي و روماتولوژي مي شود.

التهاب نقشي بنيادي در توسعه و تثبيت بيماريهاي عروقي قلب و بيماريهاي مانند روماتيسم مفصلي، بيماري كرون، سوريازيس و كوليت زخمي دارد. امگا 3 به عنوان يك ماده ضد التهابي عمل مي كند.

بطور طبيعي در بدن ما امگا 6 به اسيد آراشيدونيك تبديل شده و سپس واسطه هاي شيميايي بعدي يعني لكوترين هاي گروه چهار B / C و E و دو سري پروستانوييدهاي التهابي را ايجاد مي نمايد.

اين گروه از واسطه هاي التهابي موجب تشديد چسبندگي پلاكتي و فرايندهاي پيش التهابي مي شوند. در حالي كه اسيدهاي چرب ضروري امگا 3 در رقابت با واسطه التهابي ناشي از امگا 6 مواد ضد التهابي از نسل لكوترين هاي گروه پنجم B / Cو E و دو سري پروستانوييدهاي ضد التهابي در غشا سلولي ايجاد مي كند.

اين پيشگيري از وقوع التهاب در غشا سلولي، كليد اصلي فهم خاصيت ضد آترواسكلروزي در عروق قلبي و ديگر بيماريهاي التهابي تلقي مي شود. مطالعات اخير نشان مي دهند كه اسيدهاي چرب امگا 3 مي توانند با همين فرايندها از تخريب غضروف كه نهايتا به آرتروز مي شود، جلوگيري كنند.
تحليل قواي ذهني
مطالعات نشان مي دهند كه مصرف امگا 3 موجب كاهش واسطه هاي شيميايي التهابي و در نتيجه سلامت بهتر ذهن، همراه با كاهش اختلال سطح هوشياري (گيجي) و خطر بيماري آلزايمر مي شود.

تحقيقات منتشر شده در سال 2002 در مجله پزشكي بريتانيا BMJ نشان مي دهد كه افراد مسن تري كه ماهي يا ساير غذاهاي دريايي را يكبار در هفته مصرف مي كنند به طور قابل توجهي كمتر در معرض ابتلا به زوال عقل (خرفتي) هستند. ي

افته هاي آنها حاكي از آن است كه در اثر مصرف اسيدهاي چرب امگا 3، التهاب مغز كاهش مي يابد. اين مواد در حفظ عملكرد صحيح مغز و نوسازي سلولهاي عصبي نيز موثرند.
امگا3 در بيماري
سلامت مناسب بدن تنها زماني به دست مي آيد كه مقادير كافي اسيد چرب امگا 3 از طريق رژيم غذايي به افراد برسد. همچنين نشان داده شده است كه افزايش اسيدهاي چرب امگا 3 تاثيري بهبودي بخش بر طيف وسيعي ازبيماريهاي مزمن ذهني و بدني دارد.

تحقيقات در حال انجام مرتبا يافته هاي مثبتي را در مورد اين مواد مغذي وحياتي ذكر مي كنند. آنچه در اينجا مي آيد اشاره به شمه اي از نتايج اين مطالعات است:
بيماريهاي قلبي
اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 بخصوص EPA به حفظ سلامت قلب و پيشگيري از حملات مرگبار قلبي كمك مي كنند.

دانشمندان با كشف اين نكته كه بيماريهاي عروق كرونر قلب در ميان ساكنين جزيره گرينلند عليرغم رژيم غذايي پر چربي شان ديده نمي شود تحقيقات خود را برروي اسيدهاي چرب امگا 3 و بيماريهاي قلبي عروقي متمركز ساختند.

يافته هاي بدست آمده نشان داد كه امگا 3 از چندين راه سبب كاهش خطر حملات قلبي مي شوند:

 اثر ضد لخته اي.

اسيدهاي چرب امگا 3 به كاهش تجمع پلاكتها كمك مي كنند (چسبيدن گلبولهاي قرمز خون به يكديگر سبب تشكيل لخته هاي خوني بالقوه مرگبار در سرخرگهاي كرونر قلب مي شود); آنها همچنين عروق خوني را متسع و باز نگاه مي دارند (اتساع عروق ). كاستن از ميزان تري گليسريدها.

سطح بالاي تري گليسريدها (چربي خون) از عوامل خطرزاي قلبي محسوب مي شود. پيشگيري از آريتمي ها يا بدآهنگي هاي قلبي. اسيدهاي چرب امگا 3 در برابر ناهنجاري ضربانهاي قلب (مثل تاكي كاردي بطني يا تند تپشي بطني و فيبريلاسيون بطني) اثر حفاظتي دارند.

اين ناهنجاريها در واقع بخش مرگبار حمله قلبي اند. مهار التهاب. پلاك واژه اي است كه در مورد تجمع رسوبات روي ديواره هاي دروني عروق به كار مي رود. پلاك ها ممكن است پاره شده و سبب ايجاد يك لخته خوني شوند. نشان داده شده كه خصوصيات ضدالتهابي امگا 3پلاك هاي سرخرگي را آنقدر تثبيت مي كند كه احتمال پارگي آنها و در نتيجه ايجاد يك حمله قلبي بسيار كم مي شود.

كشساني سرخرگ ها. سرخرگ بيماراني كه مكمل هاي امگا 3 مصرف مي كنند نسبت به سرخرگ بيماراني كه تنها از دارو استفاده مي كنند قدرت كشساني يا ارتجاعي بيشتري دارد. اين نشان مي دهد كه خطر حملات قلبي در گروه اول كاهش خواهد يافت. فشار خون.

در صورت مصرف امگا 3 فشارخون هم به مقدار كمي كاهش مي يابد و در نتيجه از خطر حمله قلبي كاسته خواهد شد. غلظت يا ويسكوزيته خون. در صورت مصرف امگا3 در رژيم غذايي از غلظت و ميزان چسبندگي خون كاسته مي شود. اين به آن معني است كه قلب مجبور نيست خون را بسيار محكم پمپ كند تا به تمام بدن برسد; از اين رو خطر حمله قلبي كاهش مي يابد.
سكته مغزي
اسيدهاي چرب ضروري امگا 3 با اثر بر عملكرد سلولهاي پوشاننده عروق، باعث كاهش فشارخون مي شوند. بر اساس نتايح يك مطالعه مصرف اسيدهاي چرب امگا 3 موجب كاهش 2/1 ميلي متر جيوه در فشار سيستولي و 1/6 ميلي متر جيوه در فشار دياستولي شده است.

يك مطالعه بسيار بزرگ و آينده نگر با همكاري در چندين مركز اروپايي نشان مي دهد، كودكاني كه از شيرهاي خشك حاوي امگا 3 استفاده مي كنند در سنين بالاتر از فشارخون پايين تري برخوردارند.

 نتايج اين مطالعه كه در سال ميلادي2003 منتشر شد (bmj.com 3may2003) نقطه عطفي در آثار مثبت امگا 3 تلقي شده است. با كاهش فشارخون مي توان از بروز بيماريهاي قلبي عروقي پيشگيري نمود.
سرطان
مطالعه بر روي حيوانات نشان مي دهد كه امگا 3 در پيشگيري از برخي انواع سرطان مثل سرطانهاي پستان، پروستات و سرطان روده (كولون) نقش دارند.

مطالعات كوچك اخير روي انسانها نيز منافع پيشگيرانه مشابهي رانشان داده اند. يك مطالعه 30 ساله در كشور سوئد كه روي 6000 مرد انجام شد نشان داد كساني كه هيچ ماهي غني از امگا 3اي از قبيل ماهي خال مخالي يا شاه ماهي نمي خوردند نسبت به كساني كه به ميزان متوسط يا بالايي از آن ماهي ها استفاده مي كردند 2 تا 3 برابر بيشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات قرار داشتند.

در مقايسه بين جمعيت ها نيز به نظر مي رسد كساني كه معمولا ماهي مي خورند در معرض خطر كمتري از جهت ابتلا به سرطانهاي پستان، ريه و كولون قرار دارند.
اختلالات ذهني
اسيدهاي چرب ضروري امگا 3 منافع اثبات شده اي در سلامت جسماني دارند و هم اكنون نتايج مهيجي از منفعت آنها در درمان اختلالات ذهني كه منجر به رفتارهاي ضداجتماعي، مشكلات يادگيري، اسكيزوفرني و افسردگي مي شوند، بدست آمده است.

مغز انسان در دنياي جانوران از آن جهت منحصر به فرد است كه نسبت به ساير گونه ها بيشترين نسبت وزني در بدن را به خود اختصاص داده است. تركيبات آن نيز منحصر به فرد است. 60 درصد از وزن خشك مغز (بدون آب ) چربي يا ليپيدها هستند كه بيشترين جز آنها را اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه تشكيل مي دهند. اكنون مي دانيم كه رژيم هاي غذايي مي توانند سبب تغيير در تركيبات مغزي و در نتيجه نحوه عملكرد آن شوند.
پرخاشگري
مطالعاتي كه در دانش آموزان صورت گرفت نشان داد كه احساس پرخاشگري نسبت به ديگران در اين گروه خصوصا در شرايط پر تنش، در اثر اضافه كردن DHA به رژيم غذايي شان به طور قابل توجهي كاهش يافت.

نظر برخي متخصصين بر اين است كه مصرف كم اسيدهاي چرب ضروري چندگانه با زنجيره بلند امگا 3 (يعني انواع غيراشباع EPA و DHA ) ممكن است در ايجاد عصبانيت حين رانندگي و حين خريد و نيز ساير تظاهرات رفتارهاي خشن در برابر ديگران نقش داشته باشد.
افسردگي
افسردگي ميان جمعيت هايي كه غذاهاي غني از امگا3 مانن ماهي بسيار مصرف مي كنند ناشايع است. بررسي هاي جزئي نشان داده اند كه اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 در تنظيم باز جذب ماده شيميايي سروتونين در مغز اهميت دارند.

موادشيميايي و دارويي ضد افسردگي مانند پروزاك نيز از همين طريق عمل مي كنند; در نتيجه اين عقيده پديد آمده است كه روغن ماهي ممكن است پروزاك طبيعت باشد!

در يك مطالعه كه در شهر بوستون در آمريكا بر روي درمان افسردگي با مكمل هاي امگا 3 انجام گرفت، در بيماران شديدا افسرده و دچار افكار خودكشي بهبود بسياري مشاهده شد به صورتي كه اين تحقيق زودتر از زمان پيش بيني شده ختم شد تا گروه شاهد نيز از منافع و تاثيرات سودمند امگا 3 محروم نمانند!

در يك مطالعه جديد مشخص شد اسيدهاي چرب امگا 3 در بيماران افسردگي كه تحت درمان نگهدارنده بودند سودمند است و سبب برطرف شدن افسردگي مي شوند.

 اسكيزوفرني
سطح خوني اسيدهاي چرب غير اشباع چندگانه امگا 3 در برخي بيماران دچار اسيكزوفرني پايين است و به همين علت يك كارآزمايي در سال 1996 انجام شد كه طي آن مشخص گرديد اضافه كردن روغن ماهي به رژيم غذايي اين بيماران سبب كاهش علايم منفي – يعني نشانه هاي افسردگي كه سبب بي تفاوتي و عدم همكاري اين بيماران مي شود – و نيز علايم مثبت بيماري شامل توهمات و رفتارهاي پرخاشگرانه مي شود. اين تحقيق مجددا با موفقيت در سال 2001 به صورت دوسوكور همين نتيجه را تاييد كرد.
ADHD
اختلال بيش فعالي با كمبود توجه يا ADHD يك اختلال با شيوع بالا است به طوري كه حدود 2 تا 5 درصد كودكان آمريكايي و انگليسي تا حدي به آن دچارند.

 اين مشكل اغلب با نشانه هاي ديگري از اختلالات مربوط به سوخت و ساز اسيدهاي چرب همراه مي شود، از جمله:

تشنگي بيش از حد، مشكلات پوستي و اختلالات خواب، نارساخواني (در اثر اختلالات بينايي ) و ديس پراكسي (هماهنگي ضعيف بين عضلات، و دست و پا چلفتگي دركارها). اخيرا نشان داده شده است كه مبتلايان به اين بيماري سطح خوني پائيني از اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 دارند; بطوري كه مقادير اين مواد در خون كساني كه نشانه هاي شديدتري دارند پايين تر است.

يك مطالعه كه در سال 2002 نتايج آن منتشر شد نشان داد اين بيماران با مصرف مكمل هايي از اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه امگا 3 بهبود چشمگيري پيدا مي كنند
زوال عقل يا آلزایمر
بيماري آلزايمر شايعترين علت زوال عقل است. پس از آلزايمر بيماريهاي عروقي – معمولا تصلب شرايين يا آترواسكلروز – بيشترين علت زوال عقل يا خرفتي را تشكيل مي دهد. بيماري آلزايمر در ژاپن شيوع كمتري دارد و اين احتمالا به علت مصرف بسيار اسيدهاي چرب امگا 3 است.

ماهي بخش مهمي از رژيم غذايي ژاپني ها است. طي يك مطالعه 2 ساله روي عادات غذايي 5386 مرد و زن بالاي 55 سال مشخص شد مصرف بالاي چربي بخصوص چربي هاي اشباع با ايجاد هر دو نوع زوال عقل مرتبط است. حال آنكه مصرف ماهي با كاهش خطر ابتلا به زوال عقل بخصوص بيماري آلزايمر همراه بود.

بعدها اين ارتباط در يك مطالعه ديگر نيز اثبات گرديد. در آن مطالعه مشخص شد مردمي كه حداقل يكبار در هفته غذاهاي دريايي مصرف مي كنند بطور قابل توجهي كمتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل قرار دارند و اينطور نتيجه گيري شد كه اسيدهاي چرب امگا 3 كه در ماهي هاي روغني ي به وفور افت مي شوند ازالتهاب مغز كاسته و در نتيجه در تكامل مغز و بازسازي سلول هاي عصبي نقش دارند.
 ورم مفاصل و ساير بيماريهاي التهابي
سيدهاي چرب غيراشباع چندگانه امگا 3 آثار ضدالتهابي قابل توجهي دارند. تصور مي شود كه آنها توليد مواد التهابي توسط بدن مثل سيتوكين هاي آيكوسانوييد (پروتيين هاي كوچك يا پلي پپتيدهايي كه همانند هورمونها در ارتباطات بين سلولي نقش دارند) را مهار مي كنند.

مطالعاتي كه در بدن موجودات زنده انجام شده نشان مي دهد مصرف روغن ماهي از توليد اين تركيبات پيش التهابي مثل سيتوكين هاي 1- IL و فاكتور نكروز تومور (TNF) مي كاهد. صدها سال پيش مردم به منظور رفع انواع لنگي ها عادت به استفاده از روغن ماهي داشتند ولي در قرن بيستم بود كه محققين اسيدهاي چرب امگا 3 را كشف كردند و دريافتند كه ماهي و روغن آن حاوي مقادير معتنابهي از اين اسيدهاي چرب است.

بدنبال اين كشف مدت زيادي نگذشت كه دانشمندان ارتباطهاي ذكر شده توسط عوام را در مورد رابطه بين مصرف روغن ماهي و درد و خشكي هاي مفصلي بررسي كردند و مشخص شد كه ظاهرا مادربزرگ ها واقعا چيزهايي مي دانستند!
روماتيسم مفصلي
آرتريت روماتوييد يك بيماري خود ايمني است كه مي تواند از كودكان جوان گرفته تا افراد مسن را در نود سالگي گرفتار سازد. يك نقص در دستگاه ايمني باعث مي شود بدن به بافتهاي خود حمله برد و معمولا در سطح پوششي مفاصل سبب التهاب شود.

البته اين بيماري گاهي در ساير نقاط بدن نيز رخ مي دهد. تحقيقات اوليه بيشتر روي آرتريت روماتوييد متمركز بودند تا آرتروز چرا كه اولين نشانه آن التهاب بود. در حال حاضر شواهد رو به افزوني حاكي از كاهش درد و خشكي مفاصل در صورت استفاده از اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 هستند.

 در نتيجه ميزان مصرف داروهاي ضدالتهابي غير استروييدي شبه آسپيرين (NSAID) كه به پوشش معده آسيب مي رسانند كاهش خواهد يافت. يك بررسي كلي روي 10 كارآزمايي تصادفي دوسوكور باگروهاي شاهد و دارونما ثابت كرد كه مصرف روغن ماهي به عنوان يك منبع اما3 به مدت سه ماه در واقع با كاهش حساسيت مفاصل درلمس و نيز خشكي صبحگاهي همراه است.

آرتروز
آرتروز كه گاهي به صورت ورم مفاصل ناشي از كار زياد توصيف مي شود شيوع بالايي دارد. اين بيماري در اثرتخريب تدريجي غضروف مفصلي در طول زمان ايجاد مي شود (غضروف مفصلي در واقع همان بالشتك هاي استخواني است كه سبب ماليده نشدن قطعات استخواني روي هم مي شود).

در نتيجه آرتروز جزيي از روند پيري محسوب مي شود. آرتروز مي تواند وضعيتي دردناك و ناتوان كننده ايجاد كند ولي همه افراد به يك اندازه گرفتارنمي شوند. تنها همين اواخر در سال 1998 بود كه شواهد بدست آمده متذكر نقش اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 در آرتروز شدند.

تحقيقات به عمل آمده توسط تيمي در دانشگاه كارديف نشان دادكه اسيدهاي چرب امگا 3 نه تنها نشانه هاي التهابي بيماري را بر طرف مي سازند بلكه آنزيمهاي آگر كاناز اهمان نزيمهاي تسهيل كننده تجمع موادالتهابي و ساير آنزيمهاي تخريبگر كلاژن (كه سبب انهدام غضروف مفصلي مي شوند) را نيز مهار مي كنند تحقيقات جديد عمل دقيق اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 را مشخص كرده و راه را براي مطالعات جزيي تر هموار ساخت.
بيماري التهابي روده
مشخص شده كه مصرف روغن ماهي در بيماران دچار بيماري كرون يا كوليت زخمي (كوليت اولسرو) مفيد است.

نتايج مطالعه اي كه در مجله پزشكي نيواينگلند در سال 1996 منتشر گرديد نشان داد كه تركيبي از اسيدهاي چرب با زنجيره بلند امگا 3 كه پوشش روده اي داشتند توانسته بطور قابل توجهي از ميزان عود بيماري كرون در بيماراني كه بيماري فعال آنها فروكش كرده بود بكاهد. در مبتلايان به كوليت زخمي يا اولسرو، نشان داده شده كه مكمل هاي روغني ماهي نياز بيماران را به كورتيكواستروييدها كاهش داده، از لحاظ بافت شناسي سبب بهبودي در دستگاه گوارش گرديده، و شاخص فعال بودن بيماري را پايين آورده است.
پسوريازيس
نشان داده شده كه غذاهاي حاوي امگا3 مانند روغن ماهي در برخي از بيماران دچار بيماري التهابي پوست به نام سوريازيس يا داءالصدف مفيد بوده و ميزان خارش و قرمزي پوست را كاهش مي دهد.

روغن ماهي در اكثر بيماران مبتلا به سوريازيس وضعيت بيماري را بهبود مي بخشد ولي كليه نشانه هاي بيماري برطرف نمي شود. وقتي روغن ماهي با ساير درمانهاي طبي سوريازيس تركيب شد بيشتر افراد تحت مطالعه پاسخهاي مطلوبي دادند.

در واقع بنظر مي رسد وجود اسيدهاي چرب امگا 3 آثار جانبي منفي برخي از داروهاي شايع بكار رفته در درمان سوريازيس را مي پوشاند. لذا هم اكنون تحقيقاتي در جريان است .تا بتوان مكمل هاي امگا3 را با ساير داروها تركيب كرد تا اين وضعيت ناراحت كننده بدون هيچ اثر جانبي ناخوشايند يا مضر برطرف گردد.
آسم
به علت آنكه آسم يك بيماري التهابي است تصور مي شود امگا3 بتواند اثرات مفيدي بر روي آن داشته باشد. تا كنون بهترين مدركي كه در اين زمينه وجود دارد اختلال و عدم تعادل نسبت بين امگا 6 به امگا 3 را به عنوان عاملي در بروز فزاينده آسم دركشورهاي غربي مطرح مي كند.

 از آنجا كه ميزان بيشتر امگا 6 در رژيم غذايي منجر به افت مقادير امگا 3 بدن مي شود، افزايش مصرف امگا 3 احتمالا مفيد خواهد بود. كاهش مصرف هم زمان اسيدهاي چرب امگا 6 نيز عاقلانه بنظر مي رسد.
اگزما
در بيماري اگزماي آتوپي يا آلرژيك (حساسيتي )، سيستم ايمني بيش از حد واكنش نشان داده و زخمهاي متورم و آزارنده اي بر روي پوست تشكيل مي شوند. كساني كه از اگزما رنج مي برند اغلب سطح اسيدهاي چرب امگا 3 آنها پايين و سوخت و ساز اسيدهاي چرب ضروري آنها تغيير كرده است.

مبتلايان به اگزما همچنين مستعد انواع حساسيت و التهاب هستند. مصرف غذاهاي غني از اسيدهاي چرب امگا 3 مي تواند در جهت كاهش التهاب و شدت آسم آنها مفيد واقع گردد.
منابع امگا3
مهمترين منبع امگا3 غذاهاي دريايي و به ويژه ماهي هاي روعني است. منتهي تجربه 25 سال گذشته نشان مي دهد كه مصرف ماهي به نوبه خود مشكلاتي را به همراه دارد.

براساس يك تحقيق اگر مردم اروپا بخواهند به توصيه هاي مسئولان بهداشتي خود در مورد استفاده از غذاهاي دريايي عمل كنند بايد مصرف ماهي آنها به 4 برابر مقدار فعلي برسد.

اين در حاليست كه پيش از اين حداكثر فعاليت ترويجي ممكن براي استفاده از غذاهاي دريايي در بين آنان انجام گرفته است. بدين ترتيب به نظر مي رسد با توجه به فرهنگ تغذيه اي هر جامعه حدي براي مصرف غذاهاي دريايي وجود داشته باشد.

از طرف ديگر حتي اينك نيز منابع اقيانوسها پاسخگوي تقاضاي بازار نيست. مشكل بعدي معين نبودن ميزان امگا3 موجود در ماهي هاي مختلف است. ماهي هاي گوناگون بسته به دسترسي شان به جنگلهاي پلانكتون پيش نياز براي ذخيره امگا3 در بدن خود از اين لحاظ با يكديگر متفاوتند. (لازم به تذكر است كه فقط ماهي هايي كه از طبيعت صيد مي شوند به لحاظ امگا3 غني هستند و ماهي هاي پرورشي در صوررتي كه اقدام خاصي در مورد غني سازي غذاي آنها با امگا3 انجام نگرفته باشد در اين مورد فقير خواهند بود.)

در كنار اين مسائل مشكل آلودگي گوشت ماهي نيز در سالهاي اخير موجب نگراني شده است كه مهمترين آنها آلودگي جيوه است. به علاوه ماهيها آلودگي هاي صنعتي ايجاد شده در آبها را در بافتهاي خود ذخيره مي كنند و به سفره خود ما باز مي گردانند. يك نكته ديگر در مورد ماهي تغييراتي است كه به هنگام پخت در محتواي امگا 3 آنها صورت مي گيرد.

به عنوان مثال ماهي تون از منابع بسيار غني امگا 3 است. اما شيوه پخت صنعتي كنسروهاي تون به صورتي است كه قسمت اعظم چربي هاي موجود در اين ماهي حذف مي شود و براي رفع خشكي مجددا روغنهاي نباتي كه سرشار از امگا 6 است جايگزين آن مي گردد. مجموعه اين عوامل موجب جستجو براي ديگر منابع امگا 3 شده است كه در اينجا به برخي از آنها اشاره مي كنيم.
مكمل هاي امگا3
مكمل هاي امگا3 موجود در بازار معمولاشامل كپسولهاي ژلاتيني ماوي روغن ماهي هستند. در فرآيند توليد مكمل هاي امگا3 روغن ماهي يا روغن ماهي هاي روغني معروف، صافي هايي مواد آلوده كننده را جدا مي سازند و با استفاده از برخي روشها از اين روغنها بو زدايي مي شود.

مكملهاي روغن ماهي معمولا به لحاظ امگا3 هاي زنجيره بلند غني هستند. بايد توجه داشت كه امگا3 ها بر سه نوعند: EPA و DHA كه از منابع حيواني به دست مي آيند و زنجيره بلندند و ALA كه از نوع زنجيره كوتاه است و در گياهان يافت مي شود. در مكملهاي روغن ماهي معمولا اين سه اسيد چرب به صورت مخلوط با يكديگر وجود دارند.

در برخي مكمل هاي خاص EPA و DHA به صورت خالص ارائه مي شوند. مكمل هاي با منبع گياهي امگا 3 از نوع ALA نيز معمولا به صورت روغن برزك (كتان ) در دسترس اند.
غذاهاي غني از امگا3
كلا غذاهايي كه طبيعي ترند به لحاظ امگا 3غني ترند. از جمله آزمايشهاي انجام گرفته بر روي گوشت شكار و تخم مرغ وحشي حاكي از غني بودن انها به لحاظ امگا 3 است.

همچنين بررسي ها نشان داده است كه ميزان امگا 3 موجود در گوشت دامها به هنگام تابستان كه در طبيعت مي چرند نسبت به زمستانها كه به صورت دستي تغذيه مي شوند اصلاح مي شود.

علاوه بر اين برخي از گياهان به لحاظ امگا3 غني هستند، از جمله روغن برزك (كتان )، روغن كلزا (كانولا)، دانه چيا (دانه اي غله مانند كه كشت آن درميان سرخپوستان آمريكاي جنوبي به صورت سنتي رايج است و از آرد آن نان درست مي كنند)، گردو و روغن آن و سبزيجاتي كه برگهاي سبز تيره دارند.
منابع جديد امگا -3
منابع ديگر نيز براي تنوع رژيم غذايي در حال مطالعه اند. ALA ي بدست آمده از نوعي نعناع به نام پريلا در برخي كشورها منبعي براي امگا3 است.

كريل 1(Krill) نيز كه موجودي شبيه به ميگو است و به مقدار فراوان در درياهاي منجمد شمالي يافت مي شود از سوي يك شركت كانادايي به عنوان منابع آتي اين اسيدهاي چرب ضروري براي بدن مورد بررسي است. %25 روغن كريل اسيدچرب امگا 3 از نوع EPA و DHA است.

تغييرات ژنتيكي نيزراه حل ديگري است كه طي آن مي توان با منتقل كردن ژنهاي مسوول توليد اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه با زنجيره بلند امگا3 به دانه هاي روغني متنوع به اين هدف دست يافت. در روش ديگر از تكنيكهاي انتقال ژن براي تبديل مستقيم اسيدهاي چرب غيراشباع چندگانه امگا 6 به نوع امگا 3 استفاده مي شود.
غذاهاي غني شده
غذاهاي غني شده نيز منابع ديگري هستند كه با استفاه از آنها مي توان امگا3 مورد نياز بدن را تامين كرد. مهمترين غذايي كه دانشمندان تاكنون توانسته اند با الگوبرداري از روي نمونه هاي وحشي درزمينه غني سازي آن با امگا3 به توفيقاتي دست يابند تخم مرغ است. درحال حاضر بر روي غني سازي شير و گوشت نيز فعاليت هايي دردست انجام است.

توليد نانهاي غني از امگا3 با استفاده از سنت سرخپوستان آمريكاي جنوبي در استفاده از دانه چيا تجربه ديگري است كه مورد توجه قرار گرفته است. با بالا رفتن ارزش هاي امگا 3 براي سلامتي انسان ، توليد كنندگان مواد غذايي به فكر غني سازي هر نوع ماده غذايي بااسيدهاي چرب امگا 3 افتاده اند.

 در اين راه در مالزي بيسكويت هاي نازكي محتوي ويتامين ها، مواد معدني و اسيدهاي چرب ضروري امگا 3 و امگا 6 و نيز مارگارين مشابهي با همين تركيبات توليدمي شوند.

در سوئد پاته جگر كم چربي تهيه مي شود كه با امگا 3، آهن و ويتامين هاي مختلف غني شده است. اسپانيايي ها آب ميوه هاي غني شده با شير، الياف گياهي، ويتامين و امگا 3 دارند و ساير جايگزين هاي غذايي، سوپ ها و ميلك شيك هاي غني شده با امگا 3 نيز در بازار يافت مي شود.

در فنلاند شربت هايي از كشمش سياه تهيه مي شود كه حاوي امگا 6 و امگا 3 اضافه شده به صورت ALA هستند.

اين ليست مطمئنا كليه مواد غذايي را در اين زمينه شامل نمي شود چرا كه مواد غذايي غني شده بخصوص شير خشك و ساير مواد غذايي مورد طبع نوزادان كه با امگا3هاي DHA غني مي شوند افزايشي روز افزون دارند. البته به هنگام مصرف غذاهاي غني از امگا 3 بايد حتما به ميزان امگا3 موجود در آنها توجه كرد.

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است