پشه های خاکی و نقش آنها در سالك و كالاآزار و راه مبارزه با آنها

پشه های خاکی و نقش آنها در سالك و كالاآزار و راه مبارزه با آنها

پشه خاکیها حشرات کوچکی با اندازه 5-2 میلیمتر و بدنی پر مو ، چشم های بزرگ و پاهای نسبتا ً بلند هستند.

پشه خاکیها دارای دگردیسی کامل بوده ، ماده ها تخم خود را در نقاط مرطوب مانند: شکاف سنگ فرشها ،  شکافها و سوراخهای سطح زمین ، ريشه خارجی درختان ، شکافهای موجود در کف طویله و مرغداریها ، میان شاخ و برگ های ریخته شده قرار می دهند.

تخم ها پس از گذارندن دوره خود تبدیل به لارو می شوند و دارای 4 مرحله لاروی می باشند که پس از طی این دوره که بستگی به شرایط محیطی دارد تبدیل به شفیره وسپس بالغ  میگردند.

پشه خاکیهای بالغ را میتوان در لابلای شاخه و برگ گیاهان در سطح زمین ، لانه حیوانات ، شکافها و سوراخ های درختان ، شکاف  سنگ ها ، داخل غارها و اماکن انسانی و حیوانی مشاهده نمود.

سیکل زندگی پشه خاکیها 100- 30  روز است وبستگی کامل به شرایط محیطی دارد . پشه خاکیهای نر و ماده از شیره گیاهی تغذیه میکنند ولی ماده ها برای تخمگذاری و رسیدن تخم ها بایستی خونخواری نمایند. پشه خاکیهای ماده نقاط کم مو و باز بدن را مورد گزش قرارمی دهند. میزبان این حشرات  حیوانات اهلی ، سگها ، جوندگان اهلی و وحشی ، مار ، مارمولک و گاهی پرندگان می باشند0
بيماريهای منتقله :
 بیماریهای منتقله توسط پشه خاکیها را لیشما نیوز گویند0 لیشما نیوزها در اغلب نقاط جهان وجود دارند و از بیماری های مشترک انسان و حیوانات بشمار می آیند که ممكنست  به صورت ضایعات پوستی (سالک) و یا ضایعات احشائی (کالاآزار) و جلدي مخاطي  تظاهر نمایند كه توسط انگل  ليشما نیا ها ایجاد شوند.

انگلهای ليشمانیا در داخل سلولهای تک هسته ای بیگانه خوار جوندگان ، گوشتخواران و خزندگان رشد می کنند. انگلهای لیشمانیا توسط پشه خاکیها منتقل  می شوند0

۶۴۳۶۴۸۳۷۴۹۷۳۴۳.jpg
ليشما نيوزجلدی = سالک
دونوع سالک وجود دارد : نوع شهری و نوع روستایی که از نظر ناقل ، تظاهرات بالینی دارای تفاوتهایی می باشند0
1- سالک نوع شهری –  نوع خشك
الف – کانون  :
تهران –  قسمت های مختلف شهر که با گسترش شهرها و شهر نشینی و از بین رفتن باغها از شیوع آن کاسته شده است .شیراز ( جنوب غربی شهر) .کرمان ( محله های مختلف)مشهد ( اطراف حرم مطهر – کوه سنگی )  نیشابور (  نقاط مختلف سرچشمه )  سبزوار –  قم –  ساوه – اردستان –  نایین
ب – ناقلين :
 * فلبوتوموس سرژانتي که در داخل اماکن به سر می برند این پشه در مرغداری ها ، در لانه مرغها به وفور یافت می شوند و به خون پرندگان هم علاقه زیادی دارد.
ج – مخزن بيماری  :

سگ ،گاهی انسان
سیر بیماری :
پس از گزش پشه خاکی ماده آلوده و گذشت 8-2 ماه در  محل گزش برجستگی به رنگ قرمز ایجاد میشود که کمی خارش دارد ولی فاقد درد می باشد با گذشت چند هفته این برجستگی سفت می شود و اطراف آن ملتهب و به رنگ قرمز در می آید و بعد از 3-2 ماه در روی برجستگی فرو رفتگی به عمق 1 میلیمتر ایجاد می شود که ترشحات زرد رنگی از آن به خارج تراوش می کندکه ترشحات کم کم به صورت دلمه در می آیند بتدریج رنگ دلمه قهوه ای می شود و سرانجام به صورت زخم سر باز در می آید این زخم دارای حاشیه نامنظم و برجسته است اگر دلمه از روی زخم برداشته شود زخم دارای سطحی شفاف و قرمزرنگ ميباشد که کف آن فرو رفته است، این زخم درد ندارد ولی گاهی دارای کمی خارش است .
فصل شیوع بیماری :

در تمام فصول سال
تعداد زخم  :

 بسته به تعداد گزش پشه خاکی اغلب 2-1 زخم و گاهی بیشتر
بهبودی :

 از مرکز زخم شروع می شود . دلمه شروع خشک شدن می نماید ، التهاب کاهش می يابد  و پس ازگذشت  12-6 ماه  زخم کاملاً خوب می شود  ولي سطح زخم ناصاف است  0محل زخم بصورت اسكار مشاهده ميشود .
2 – سالک نوع روستایی =   نوع مرطوب
الف – کانون  : 

 اصفهان  ، مورچه خورت ، گاوخونی اطراف رودخانه زاینده رود ، بادرود و بلوچستان ، چابهار ،  اشتیاری ، کنارک  ، نارس ، تبریز ، خوزستان ،  دزفول ،  سوسنگرد ، جنوب اهواز شاهرود ، سرخس ، ترکمن صحرا، لطف آباد ، طبس ، ابردژ ورامین ، بم

۷۸۵۸۴۸۷۴.jpg
ب – ناقل : 

فلبوترموس پاپاتاسی که بصورت اهلی و به فراوانی یافت می شوند.
ج – مخزن :

جوندگان – موش صحرایی  رومبو میس اوپیموس که لانه عمیق داشته و از گیاهان کویری تغذیه می کند . مخزن ديگر بيماري مریونس لی بیکوس ميباشد .
سیر بیماری
پس از گزش پشه خاکی ماده آلوده و پس از چند هفته در محل گزش برجستگی جوش مانند: همراه با التهاب ایجاد می شود که پس از گذشت 14-10 روز به صورت زخم در می آید زخم به سرعت بزرگ و اطراف آن ملتهب و قرمز می شو د و لبه های زخم داراي حاشيه است . این زخم با ترشحات چرکی توام می شود زخم به سرعت بهبود می یابد 0
بهبودی : 

از وسط و اطراف زخم به صورت  همزمان صورت می گیرد 6-4 ماه پس از شروع آن کلاً خوب می شود جاي زخم در محل گزش بصورت اسكار باقي ميماند.
فصل شیوع :

شروع بیماری از اول تابستان تا اوایل پاییز
تعداد زخم :

بسیار زیاد گاهی تا 30 عدد
ليشما نیوز احشائی = کالا آزار
این بیماری به صورت تک گیر و پس از گذشته پشه خاکی ماده آلوده بروز می کند در نقاطی   بطور دسته جمعی مشاهده می شود این بیماری بیشتر در اطفال دیده می شود.
1-کانون :

مشکین شهر – مغان – فارس در عشایر چادرنشین
2- ناقلین :

فلبوتوموس ماژور ، فلبوتوموس ونيوني – فلبوتوموس پرفيليوي  و تعدادي ديگر از فلبوتوموس ها.
3- مخازن :

 سگ ، شغال و گوشتخواران وحشی
بیماری به صورت حاد در کودکان کمتر از دو سال و به صورت مزمن  در سنین بالاتر مشاهده میشود در نوع حاد بیماری با تب شدید و ناگهانی ، استفراغ ، بزرگی کبد و طحال ، خونریزی زیر جلدی ، کم خوني و انعقاد خون در عروق ظاهر می شود0
در نوع مزمن تب به تدریج افزایش می یابد و پس از 4-2 هفته دمای بدن C0 37   می شود که مجددا 3-2 هفته بعد عود می کند تب و لرز  شدید و 1 روز در میان (شبيه  مالاریا) و تب که به صورت خفیف ادامه می یابد بزرگ شدن تدریجی شکم ، رنگ پریدگی ، تب شبانه ، کم خونی ، بیقراری ، بی اشتهایی ، خونریزی زیر جلدی وخونريزي  دستگاه گوارش ، یرقان ، خشکی و ضخیم شدن و تیرگی پوست . نازك  و کم پشت شدن موهای سر ، تورم اندام ها ، سوء تغذيه تظاهر می نماید0
عوارض بیماری
خونریزی دستگاه گوارش و ریه ها ، انعقاد خون داخل عروق، عفونت های شدید ثانوي جهت پيشگيري از ابتلا به بيماريهاي منتقله توسط پشه خاكيها بايستي كنترل و مبارزه با ناقلين و مخازن انجام شود.
مبارزه با پشه خاکیها
از آنجایکه پشه خاکیها ناقلین ليشمانيوز پوستی یا سالک (شهری ، روستایی) و کالاآزار می باشند (ليشمانيوز جلدي مخاطي تا كنون در ايران مشاهده نشده است ) از بین بردن اين حشرات در كاهش موارد بیماری بسیار اهمیت دارد لذا  بایستی اقدام به مبارزه و كنترل این حشرات نمود .

با توجه به  این كه اين  حشره  بیشتر در شكافهاي موجود بر روي ريشه درختان و سنگها و … در نقاط مرطوب زندگی خود را می گذراندضمن اينكه تعدادي از پشه خاكيها در لانه جوندگان هم زندگي ميكنند مبارزه با پشه خاكيها بسيار مشكل است ولي ناگزير  بایستی از حشره کشها استفاده كرد دیوارها و نقاط مرطوب را بایستی لااقل تا ارتفاع 40-30 سانتیمتر سمپاشی نمود زیرا پشه خاکیها پروازکوتاه داشته ودر اثر تماس با حشره كش از بین  خواهند رفت  در اماكن آلوده استفاده از توریهای ریز بافت و نصب آنها روی پنجره ها و دربها و استفاده ازمواد دور کننده حشرات جهت حفاظت شخصی توصيه ميگردد .
مبارزه با مخازن :

از بین بردن جوندگان خصوصا جوندگان وحشی لااقل  500-300 متر اطراف آبادیهای آلوده و انجام سم پاشی ابقايي همراه با جونده كشي  به صورت مداوم و در مورد مخازن کالا آزار از بین بردن سگها و گوشتخواران وحشی توصيه ميشود.

***بازدید کننده محترم:

 جهت کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با این موضوع لطفا بر روی مطالب زیر کلیک کنید .

 لیشمانیوز _ انواع ، علائم ، عوارض ، پیشگیری ، درمان _ ( مرجع کامل اطلاعات )

 بیماری سالک ( ليشمانيوز جلدي‌ )

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است