زهر مار کاربرد درمانی بسیاری دارد

زهر مار کاربرد درمانی بسیاری دارد.

مار يكى از مفيدترين حيوانات اين كره خاكى براى توليد انواع دارو ها و سرم ها و واكسن هاست و جالب اينكه اين دارو ها از بزاق دهان يا همان زهر مارهايى تهيه مى شوند .

با اين حال تخمين زده مى شود كه سالانه ۵ ميليون مار گزيدگى در سراسر جهان اتفاق مى افتد كه مسئول ۱۲۵ هزار مرگ در طول سال است. مار گزيدگى خصوصاً در مناطق گرمسيرى و نواحى كه قطب كشاورزى است به وفور ديده مى شود زيرا در اين مناطق تعداد زيادى مار در همزيستى با انسان به سر مى برند.

ولى فقط اين ها براى انسان خطرناك نيستند چون بعضى از مار هاى غير سمى شكار خود را با پيچيدن به دور قفسه سينه جاندار و اعمال فشار و انقباض و شكستن قفسه سينه حيوان كه باعث جلوگيرى از تنفس جاندار يا ايجاد ايست قلبى مى شود از پاى در مى آورند .
مواد سازنده سم مارها
سم مار در حقيقت نوع تغيير يافته بزاق دهان مار است كه از غدد بزاقى تغيير يافته براى اين كار توليد مى شود و از طريق دندان هاى تو خالى جلوى دهان مار به بدن جاندار تزريق مى شوند.

در سم مار تعداد زيادى مواد شيميايى وجود دارد كه هر كدام به قسمتى از بدن جاندار آسيب مى رساند:
سم مار مايعى است روغنى شكل و بر حسب نوع مار به رنگ سفيد تا زرد پررنگ، شفاف يا كدر و اندكى اسيدى است. سم مار مخلوطى است از مواد پيچيده پروتئينى با خواص سمى و آنزيمى و مواد غير پروتئينى از قبيل انواع ليپيد ها، كربوهيدرات ها، نمك هاى مختلف فلزى و شبه فلزى، ريبوفلاوين و آب.
سم ماده ايست سرشار از آنزيم.

حدود ۲۶ نوع آنزيم در سم مار ها وجود دارد. در حدود ۹۰ تا ۹۲ درصد از وزن خشك سم را مواد پروتئينى تشكيل مى دهند، كه برخى از آنها روى دستگاه عصبى تأثير مى گذارند، برخى تراوايى غشاى ياخته را تغيير مى دهند و بعضى ديگر موجب تخريب تار هاى ماهيچه اى مى شوند.
به طور خلاصه اين مواد شيميايى به ۴ دسته تقسيم مى شوند. سموم سلولى كه باعث آسيب موضعى بافت در محل گزش مى شوند. سموم خونى كه باعث خونريزى داخلى مى شوند. سموم عصبى كه روى سيستم عصبى اثر مى گذارند و سموم قلبى كه مستقيماً قلب را تحت تأثير قرار مى دهند. گزش توسط مار مى تواند از يك زخم سوراخ مانند كوچك و ساده تا بيمارى تهديد كننده حيات و مرگ را باعث شود. هميشه بايد اين نكته را مد نظر داشت كه علائم اوليه متعاقب گزش مى توانند گمراه كننده باشند و گاهى قربانى در حالى كه علائم قابل توجه اوليه ندارد ناگهان به طرف شوك و مشكلات تنفسى سوق پيدا مى كند.
دانشمندان دريافته اند بهره گيرى از سم يك نوع مار كشنده مى تواند جان هزاران بيمار را از مرگ نجات دهد. سم مار تايپان حاوى پروتئين معجزه آسايى است كه بلافاصله خون را منعقد مى كند. از اين پروتئين كه فاكتور رايكس نام دارد مى توان براى توقف خون ريزى به هنگام جراحى قلب و عمل جراحى روى كسانى كه در حوادث مجروح شده اند بهره برد. فاكتور رايكس اين پروتئين احتمالاً قوى ترين عامل انعقاد خون است كه تاكنون كشف شده است.

 به گفته پژوهشگران سم بسيار كشنده نوعى مار مى تواند در درمان ايست قلبى بر اثر ضعف عضلانى مؤثر باشد. به گفته پژوهشگران استراليايى، سم مار تاپيان در پيشگيرى از ايست قلبى در خرگوش هاى آزمايشگاهى مؤثر است و اميد است اثر آن در چند سال آينده در انسان نيز بررسى شود.

پژوهشگران با اين بررسى به تهيه داروهاى پيشگيرى كننده ايست قلب اميدوار شده اند. به طور كلى دو شيوه مختلف براى تشخيص يك مار «سمى» از مار«غير سمى» وجود دارد. روش اول، تشخيص اندازه و نوع حركت مارهاست. مارهاى سمى دمى كوتاه و كلفت و طرز حركتى بطئى دارند ( با انبساط و انقباض ). در حالى كه مار هاى غير سمى از قطر وسط بدن تا انتهاى دم باريك تر مى شوند و طرز حركتشان نيزبه هردوشيوه مستقيم و مارپيچ است .
اما راه دوم تشخيص گزش مار از روى آثار دندانى آنهاست. به دليل تفاوت درشكل و موقعيت دندان ها در مار هاى سمى و غير سمى، با دقت در محل گزيدگى مى توان سمى يا غير سمى بودن آن را تشخيص داد .
سيد كاظم مؤذن زاده كه ۲۷ سال از عمرخود را با مار ها وصرف شكار و نگهدارى از آنها كرده است با اشاره به انواع سموم مار ها مى گويد: سم مار ها را مى توان به دو دسته كلى تقسيم كرد :
زهر هاى مختل كننده جريان خون :اين نوع زهر ها خون، رگ ها و ساير بافت هاى بدن را تجزيه و متلاشى مى كنند. از بارز ترين علائم اين نوع زهر، عدم انعقاد خون هست و زهرهاى اعصاب كه برخلاف نوع اول زهر هاى اعصاب، اثرى فلج كننده بر سيستم عضلانى، دستگاه تنفسى و قلب دارند .
مزرعه مارها
رولف كرويتس( Rolf Kreutz) مسئول مزرعه مار ها است. در اين مزرعه بيش از ۲۰۰ مار سمى نگهدارى مى شود. اين مزرعه متعلق به شركت داروسازى نوردمارك( Nordmark )، در نزديكى هامبورگ است. بيشتر مارهاى سمى از نوع مارهاى زنگى كشور مالزى هستند. طول اين نوع مار ها به ۵۰ تا ۷۰ سانتيمتر مى رسد و پوست شان داراى رنگ هاى سياه و قهوه اى است. خوراك اصلى مار ها موش است. يك موش زنده خوراك يك مار براى ۲۱ روز است .

مار ها به طور جداگانه درجعبه هاى بزرگ پلاستيكى نگهدارى مى شوند. در طول روزها، مار ها با آرامشى بى نظير در جعبه خود چنبره مى زنند، اما نزديك شدن به اين مار ها مى تواند عواقب ناگوارى به همراه داشته باشد. كرويتس درباره تأثيرات سم مار در بدن انسان مى گويد: «اين سم در آغاز ورود به بدن انسان بافت ها را ازبين مى برد وباعث نابودى شريان ها مى شود كه در مواردى منجر به از دست دادن و يا فلج شدن عضو گزيده شده، مى شود. افراد مارگزيده ساليانى دراز دچار عارضه هاى متفاوت خواهند بود . »
در اين شركت داروسازى متخصصان بر اين باورند كه سم مار ها اثرات شفابخش نيز داشته، به طور مشخص به عنوان داروهاى اوليه در سكته هاى مغزى و قلبى مى توان از آن استفاده كرد. در اين گونه حملات كه با انسداد شريان ها و لخته شدن خون مواجه هستيم، خون به مغز نرسيده و بخشى از سلول ها براى هميشه از بين مى روند. دقيقاً در چنين مواردى است كه بايد ماده سمى به دست آمده از مار ها (به نام آنكرود Ancrod ) به كار گرفته شودچراكه اين ماده سبب رقيق شدن سريع خون مى شود.
مانفرد كورفورست مسئول توليد داروهاى بيولوژيك درباره تأثير اين ماده مى گويد: «لختگى خون از اين طريق مى تواند برطرف شود. پس از حمله مغزى غلظت خون بالا مى رود، با استفاده از اين ماده مى توان آن را دوباره رقيق ساخت و حال خون رقيق شده قادر به شست و شوى بخش هايى است كه پيش از آن ورود خون بدان ها ناممكن بود. »
ايران، پيشتاز در سم شناسى مار
بخش جانوران سمى انستيتو رازى ايران سابقه اى طولانى در تهيه و توليد انواع دارو ها و پادزهر ها از «مار» هاى ايرانى و خارجى دارد. اين بخش كه از ۴۰ سال پيش فعاليت خود را آغاز كرده است و پس از ساخت پادزهرهاى منووالان و تتراوالان، اكنون موفق به ساخت نوع پلى والان شده كه قادر است زهر ۶ نوع مار مختلف سمى خطرناك را خنثى كند. علاوه بر اين، سرم ضدعقرب زدگى كه توسط متخصصان ايرانى توليد شده است، در مورد سم ۶ نوع عقرب مؤثر است.
رئيس بخش جانوران سمى و تهيه پادزهر مؤسسه تحقيقات واكسن و سرم سازى رازى درباره فعاليت هاى اين مركز مى گويد: «سالانه ۸۵ هزار آمپول محتوى پادزهر مار و عقرب توليد و به وزارت بهداشت تحويل داده مى شود و حدود ۷ تا ۱۰ هزار آمپول نيز به كشورهاى منطقه صادر مى شود.
هر آمپول ۱۰ سى سى پادزهر مار دارد كه هنگام مارزدگى، بسته به شدت عوارض حتى تا ۲۰ آمپول تزريق مى شود. هر آمپول حاوى پادزهر به مبلغ ۲۵ دلار به كشورهاى منطقه از جمله اردن صادر مى شود كه در صورت وجود تقاضا براى پادزهر عقرب، توانايى صادرات آن هم وجود دارد.

» دكتر عباس زارع ميرك آبادى مى گويد: «تاكنون ۷۵ گونه مار و ۲۳ گونه عقرب در ايران شناسايى شده است كه بايد توجه داشت پادزهر هر جانور سمى مختص آن جانور است يعنى نمى توان پادزهر يك گونه از مار را براى گونه اى ديگر استفاده كرد. » دكتر زارع در توضيح مراحل مختلف توليد پادزهر از سم مار مى گويد: «پس از زهرگيرى از مار يا عقرب، سم خشك مى شود و به صورت پودر درمى آيد. »
اين پودر با تركيبى به نام «ياور» مخلوط و با دوز كم به مدت چندين بار (۶ تا ۱۰بار) به صورت زيرجلدى به اسب تزريق مى شود. زمانى كه پادزهر به ميزان مناسب در خون اسب ساخته شد، خون گيرى انجام و سپس پلاسماى خون اسب جداسازى مى شود. پس از تصفيه و انجام عمل هضم آنزيمى، سرم رسوب داده مى شود. بعد از انجام فرمولاسيون و رسيدن ميزان پادزهر به غلظت مورد نظر، تست ها و آزمايش هاى كنترلى متفاوتى روى آن انجام مى شود و پس از تأييد شدن تمام آزمايش ها، پادزهر بسته بندى و به وزارت بهداشت تحويل داده مى شود.

به گفته رئيس بخش جانوران سمى مؤسسه رازى از ۱۰ سال پيش محققان ايرانى تحقيق هايى را روى سموم مختلف جانورى آغاز كرده و توانسته اند توكسين هاى موجود در سموم مختلف عقرب ها را شناسايى و خالص سازى كنند، توالى اسيدهاى آمينه و ساختمان سه بعدى آنها را در سموم عقرب مشخص كنند و با بررسى عوارض مختلف اين زهر ها روى حيوانات به نحوه تأثيرگذارى آنها پى ببرند.
وى تصريح مى كند: «علاوه براين ازچندى پيش، تحقيق هاى گسترده اى را روى امكان درمان بعضى بيمارى هاى لاعلاج مانندسرطان توسط پپتيدهاى پروتئينى موجود در زهر هاى مار و عقرب آغازكرده ايم وطى دستاوردى بى نظير موفق به ساخت تركيبى از زهرهاى جانورى با عنوان«۵۸ ICD»شده ايم كه در مراحل آزمايشگاهى باعث ازبين رفتن سلول هاى سرطانى ومانع رشد۰‎/۲درصدى آنها و همچنين مرگ طبيعى اين سلول ها شده است. »
دكتر زارع درپايان در تشريح برنامه هاى آينده اين بخش مى گويد: «قرار است مدل هاى حيوانى بيمارى MS را ايجاد و تأثير زهرمار و عقرب را روى اين بيمارى بررسى كنيم. »

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است