دستورالعمل روش های پيشگيری از بارداری

دستورالعمل روش های پيشگيری از بارداری
در دنياي رو به رشد امروز، حجم اطلاعات و تغيير علم پزشكي آن چنان وسيع است كه تقريبا محال است هيچ پزشكي بتواند تمامي مقاله ها و موضوع ها جديد رشته كاري خود را مطالعه كند. نظام هاي مراقبت بهداشتي در كشورهاي دنيا برآن هستند كه با كمك و استفاده از آخرين دستاوردهاي علمي، مطالب علمي روز را به زباني ساده و با قابليت كاربري آسان براي ارائه دهندگان خدمات تبديل كنند. اين امر نيازمند پروتكل ها و دستورالعملهاي مشخصي است كه بايد با مقتضيات زمان و شرايط كشور هماهنگ باشد.
 

قرص های ترکیبی
قرص هاي ترکيبي پيشگيري از بارداري

توضیح روش:
يكي از روش هاي جلوگيري از بارداري، مصرف قرص هاي تركيبي (حاوي استروژن و پروژسترون) است كه به دو شكل يك مرحله اي (HD,LD) و سه مرحله اي (تري فازيك) موجود می باشد. مصرف این قرص ها هر روزه بوده و تجويز آن ها توسط كاركنان بهداشتي تعليم ديده انجام می شود.

مكانيسم عمل:
۱- جلوگيري از تخمک گذاري،
۲- تاثير برمخاط داخلي رحم (اندومتر)،
۳- ايجاد اشکال در ورود اسپرم به داخل رحم به دليل افزايش ضخامت موکوس سرويکس،
۴- جلوگیری از لقاح از طریق تاثیر برحركات لوله هاي رحم.

اثربخشی:
اثربخشی قرص های ترکیبی در صورت مصرف صحيح، ۹۹.۹ درصد است.

مزيت ها:
 اثربخشي بالا،
 برگشت سريع باروري پس از قطع روش،
 منظم شدن، كاهش درد و خونريزي قاعدگي (کاهش سندرم پيش از قاعدگي) و كم خوني به دنبال قاعدگي ها،
 کاهش بروز كيست هاي تخمداني،
 کاستن از بروز بيماري هاي خوش خيم پستان،
 افزايش تراكم استخوان ها،
 کاهش بروز بيماري هاي التهابي لگن ( (PID،
 کم شدن بروز سرطان هاي رحم و تخمدان،
 کاهش بروز حاملگي خارج از رحم (EP)،
 جلوگيري از بروز تصلب شرايين (آترواسكلروز)،
 کاهش بروز اندومتريوز،
 بهبود آرتريت روماتوييد .

عيب ها:
 نامناسب بودن براي افراد فراموشکار( به دليل لزوم مصرف هر روزه)،
 نياز به تهيه بسته (بلیستر) جديد در هردوره قاعدگي،
 پيشگیري نکردن از بيماري هاي منتقله از راه تماس جنسي (STIs)،
 مناسب نبودن براي مادران شيرده در ۶ ماه اول بعد اززايمان.

عوارض شايع و چگونگي برخورد با آن ها:
عارضه هاي شایع معمولا ًدر ماه هاي اول مصرف بروز نموده و در عرض ۳-۲ ماه كاهش يافته و يا از بین مي رود. اين عارضه ها و چگونگي برخورد با آن ها به شرح زیر است:

۱. افزايش وزن: دلایل افزايش وزن، تجمع مایعات در بدن به دليل اثر پروژسترون، افزايش اشتها و به دنبال آن افزایش مصرف مواد غذايي است. افزایش وزن با ورزش منظم و رژيم غذايي متعادل بهبود می يابد.
۲. لكه بيني وخونريزي بين قاعدگي ها: معمولا در مدت ۳-۲ ماه اول مصرف مشاهده شده ومي تواند ناشي از فراموشی قرص نيز باشد. براي چگونگي برخورد به تذكرهاي حين مصرف مراجعه شود.
۳. حساسيت پستان ها: با رعايت توصیه های بهداشتی رفع می گردد. اگر مشكل ادامه يابد، فرد به ماما ودرصورت نیاز به متخصص زنان ارجاع خواهد شد.
۴. سردردهاي خفيف: غالبا با مسكن هاي معمولي برطرف می شود. سردردهای شدید و يا سردردهايي كه با فشارخون بالا، علائم عصبی يکطرفه و يا اختلالات بينايی همراه باشد، از علائم هشدار بوده و ارجاع فوري به متخصص مربوطه وتغيير روش را ایجاب می کند.
۵. تهوع: خوردن قرص درصورت تهوع شديد و غير قابل تحمل ادامه نخواهد يافت. خوردن قرص در هنگام خواب و يا همراه با غذا، راهي موثر براي كاهش شدت تهوع هاي خفيف و قابل تحمل خواهد بود. درمان موقت تهوع براي ۳-۲ماه اول با داروهاي ضد تهوع (مثل ويتامين B۶ شبی یک قرص) نيز امکان پذير است.

عوارض غيرشايع و چگونگي برخورد با آن ها:
اين عارضه ها ممكن است هرگز مشاهده نشده و يا به ندرت مشاهده شود. این عارضه ها عبارت هستند از:

۱. تغيير خلق و خوي(افسردگي)،
۲. لكه هاي رنگي در پوست صورت (كلوآسما)،
۳. شک به بروز سرطان پستان،
۴. بروز سرطان دهانه رحم (سرويكس)،
۵. بروز تومورهاي خوش خيم و بدخيم كبدی (آدنوم و كارسينوم كبد)،
۶. لخته شدن خون در وريد ها (ترومبوز وريدي)، بویژه در افراد سيگاري و مبتلا به اختلالات انعقادي خون،
۷. سكته هاي قلبي(بویژه در سيگاري ها)،
۸. سكته مغزي (بویژه در افراد سيگاري و فشارخون بالا)،
۹. فشار خون بالا،
۱۰. احتمال بروزخونريزي هاي نامنظم رحمي،
۱۱. آمنوره.
اگر هر کدام از موارد یاد شده مشاهده شود، ارجاع فرد به متخصص مربوطه ضرورت دارد.

موارد منع مصرف مطلق:
 شك يا اطمينان به وجود حاملگي،
 شک به وجود سرطان پستان، ابتلا و يا سابقه آن،
 بدخيمي هاي وابسته به استروژن،
 کارسينوم اندومتر يا هر بدخيمي مشکوک يا شناخته شده وابسته به استروژن،
 خونريزي هاي رحمي بدون علت مشخص،
 مصرف سيگار در افراد ۳۵ ساله وبالاتر،
 بيماري فعال يا مزمن کبدي،
 اختلال كار واضح کبدي و يا هپاتيت ويرال،
 يرقان انسدادي در حاملگی يا سابقه يرقان هم زمان با مصرف قرص،
 آدنوم يا کارسینوم کبد،
 سيروز کبدي خفيف (جبران شده)،
 تومورهاي خوش خيم وبدخيم کبد،
 شيستوزوميازيس با فيبروز شديد کبدي،
 ابتلا فعلی يا سابقه ترومبوفلبيت وريدهاي عمقي، اختلالات ترومبوآمبوليک و يا شرايط مستعد کننده اين بيماري ها،
 بيماري هاي دريچه اي قلب با عوارضی مثل افزايش فشارریوي، خطر فيبريلاسيون دهليزي، سابقه اندوکارديت تحت حادباکتريال و يا مصرف داروهاي ضدانعقادی،
 بيماري عروق کرونر قلب،
 بیماري سيانوتيک قلبي،
 سکته مغزي،
 بيماري عروق مغزی يا عروق کرونر، سابقه اين بيماري ها ياشرايط مستعد کننده آن ها،
 ديابت با بیماري هاي عروقي،
 فشارخون بالا (۱۰۰/۱۶۰ ميلي متر جيوه و بالاتر)،
 سردرد راجعه شامل ميگرن با علائم عصبي موضعی،
 مادران شیردهی كه از زايمان آن ها كمتر از شش ماه می گذرد،
 آنژين قلبی ناپايدار Unstable Angina))،
 ديس ليپيد مي (بخصوص هيپرليپید مي پروتیيني نوعII )
 شرايط نيازمند به بي حرکتي کامل (بايد مصرف قرص از ۲۸ روز قبل از عمل جراحي تا پايان دوره بي حرکتي پس از عمل، قطع شود- دادن هشدار قبل و بعد از عمل جراحي بزرگ ضرورت دارد).
 سابقه هر بيماري مرتبط بامصرفOCP مثل: کره، فشارخون بالا، پانکراتيت حاد، پمفيگوييد حاملگی، سندرم استيون- جانسون، TTP,HUS.

موارد منع مصرف نسبی:

 فشارخون بين ۱۰۰/۱۶۰ تا ۹۰/۱۴۰ ميليمتر جيوه،
 سابقه فشارخون بالا (بيش از ۱۰۰/۱۶۰ ميلي متر جيوه) واندازه نگرفتن آن درحال حاضر،
 نئو پلازي داخل اپیتليومي تا شديد سرويکس،
 واريس بدون سابقه ترومبو فلبیت،
 بیماري فعال کیسه صفرا،
 خانم هاي سیگاري بالاي ۳۵ سال با مصرف کمتر از ۱۵ نخ سيگار يا کمتر از ۳۵ سال با مصرف بيش از ۱۵ نخ سيگار در روز،
 ميگرن بدون علائم عصبي،
 انواع خاصی از ديابت (دیابتی های مبتلابه هیپرتانسیون، نفروپاتی یارتینوپاتی)،
 افسردگي خیلی شديد،
 مصرف دارو براي اپی لپسي (بجز والپرویيک اسيد)،
 مصرف ريفامپين يا گريزوفولوين،
 بيماري سلول داسي شکل،
 مشکلات گوارشی که جذب قرص را مختل کند.

زمان شروع استفاده از قرص هاي ترکیبی پيشگیری از بارداری ترکيبي:
وضعيت متقاضی از نظر زمان شروع:
۱. مصرف اين قرص ها باید در پنج روز اول قاعدگي (روز اول تا روز پنجم) آغاز گردد. براي اطمينان بيشتر بهتر است كه مصرف آن از روز اول خونريزي قاعدگي شروع شود. قرص در ساعت خاصی از شبانه روز تا پایان بسته ۲۱ عددی خورده مي شود. مصرف بسته بعدي پس از يک فاصله هفت روزه آغاز خواهد شد.
۲. مصرف اين قرص ها پس از زايمان و در دوران شيردهي به دليل تاثير آن ها برروي شيرمادر(كم كردن مقدار و ترشح شدن آن در شير) توصيه نمي شود.(مصرف آن در مادران شیرده تا ۶ ماه پس از زایمان، منع مطلق دارد.)
۳. اگر مادر پس از زایمان به فرزند خود شیر ندهد، مي تواند مصرف اين قرص ها را سه هفته پس از زايمان آغاز نماید.
۴. مصرف اين قرص ها را مي توان در پنج روز اول بلافاصله بعد از سقط آغاز نمود.
۵. اگر فرد خواهان قطع کاربرد روش پيشگيري از بارداري فعلي خود (لاينسترونول، آي يو دي، نورپلانت و يا DMPA) و استفاده از قرص های ترکیبی بوده و قطع روش های فوق دريکی از ۵ روز اول قاعدگي اتفاق بیافتد، مي تواند مصرف اين قرص ها را بلافاصله شروع كند. درغير اينصورت، آغاز استفاده از قرص های ترکیبی تا قاعدگي بعدي به تاخيرافتاده و تا آن زمان استفاده از کاندوم توصيه مي شود. همچنین کاربران لاینسترنول به شرط آمنوره و استفاده مرتب از لاینسترنول، بلافاصله پس از قطع لاینسترنول و کاربران DMPA که دچار آمنوره هستند، اگر DMPA را در فاصله زمانی ۱۴+ ۹۰ روز قبل تزریق كرده باشند، می توانند استفاده از قرص های ترکیبی را آغاز نمایند. درغیر این صورت آغاز استفاده ازقرص به بررسی حاملگی و رد احتمال آن منوط می شود.

تغییر روش از قرص هاي ترکيبي به روش هاي ديگر:
 کاربران قرص هاي ترکیبي، در صورت تمايل به قطع مصرف آن و استفاده از روش هاي ديگر پيشگیري از بارداري، می توانند روش مورد نظر خود را مطابق دستورالعمل مربوطه شروع نمایند.

آزمايش و معاينه های لازم
جلسه اول :
۱. بررسي وضعيت سلامتی،
۲. اندازه گیری فشارخون،
۳. معاينه پستان و لگن،
۴. آزمايش پاپ اسمير( ۶-۴ هفته پس از زايمان ومطابق دستورالعمل کشوری)،
۵. بررسي مشکلات انعقادي وچربي هاي خون (درصورت سابقه ترومبوز و يا بيماری های قلبی در بستگان درجه يک زير ۵۰ سال).

توجه۱: معاينه تيروييد براي تجويز قرص هاي پيشگیري از بارداري لازم نيست.
توجه۲: انجام آزمايش ها در ويزيت اول اجباري نيست.

مراجعه هاي پی گیری:
اولین بررسی پس از ۳ ماه وسپس هر۶ ماه يکبار تا دوسال، و از آن پس در صورت نبودن هرگونه مشکل هرساله و به شرح زیر انجام می شود:

۱. فشارخون،
۲. وزن،
۳. پيگيري بروز علائم هشدار و عارضه ها ودرصورت لزوم بررسي آن ها،
۴. بررسی دقيق تر خانم هاي با بيماري مزمني که اثر OCP روي آن بيماري ها مشخص نيست(منظور بیماری هایی است که درموارد منع مصرف قرص اشاره ای به آن نشده است مانند گواتر).
اگر هر كدام از مشكلات ياد شده وجود داشته باشد، ارجاع به متخصص مربوطه انجام می شود.

بررسي قند، چربي و ليپو پروتئين براي خانم هاي زير در مراجعه هاي پیگیری بطور روتين انجام مي شود:
 خانم هاي ۳۵ ساله و بالاتر.
 خانم هاي باسابقه بيماري قلبي، يا فشار خون بالا.
 ديابتی ها (هرساله).
 خانم هاي باسابقه ديابت حاملگی (هرساله).
 خانم هاي چاق.

تذكرهاي حين مصرف:

الف- فراموشی مصرف قرص LD و HD:
۱. درصورت فراموشي خوردن يك قرص و بخاطر آوردن آن تا زمان مصرف قرص بعدي، به محض به یاد آوردن قرص فراموش شده، آن قرص خورده شده و خوردن بقيه قرص ها طبق معمول ادامه می یابد.
۲. چنانچه دو قرص فراموش شود، به محض به خاطر آوردن در دو شب بعد، هرشب دو قرص خورده شده و بقيه قرص ها طبق معمول ادامه یافته و تا يك هفته نيز از يك روش كمكي پيشگيري از بارداري استفاده می شود.
۳. در صورت فراموشي بيش از دو قرص درهر زمان از سيكل، خوردن بقيه قرص ها (روزي يك عدد) ادامه يافته و به مدت يك هفته از روش كمكي ديگر نيز استفاده شده و بلافاصله پس از اتمام اين بسته، مصرف بسته بعدي (بدون فاصله هفت روزه) آغاز مي گردد.

ب- فراموشي مصرف قرص تري فازيك:
۱. درصورت فراموشي مصرف يکی از قرص ها در زمان مقرر و بخاطر آوردن آن در کمتراز ۱۲ساعت پس از زمان هميشگی، بلافاصله آن قرص مصرف و بقیه قرص ها در موعد مقرر خورده خواهد شد. شايان ذكر است كه گذشت زمان کمتراز ۱۲ ساعت از زمان معمول خوردن قرص، تاثير پیشگیري از بارداري آن را کاهش نمي دهد.
۲. درصورت فراموشي مصرف يکی از قرص ها در نوبت مقرر و بخاطر آوردن آن پس از ۱۲ ساعت از زمان هميشگی، قرص فراموش شده خورده نشده، ولي مصرف بقيه قرص ها طبق برنامه ادامه می یابد. در اين موارد حتما بايد از يک روش کمکی ديگر(مثل کاندوم) نيز به منظور جلوگيري ازبارداري تا پایان بسته استفاده شود.

نكته۱: بجز موارد فوق ساير نکته ها مشابه قرص هاي LD وHD است.

نكته۲: ضمن ارائه خدمت قرص های ترکیبی پیشگیری از بارداری حداکثر چهار عدد کاندوم در اختيار متقاضي قرار مي گيرد تا در موارد فراموشي مصرف قرص از آن استفاده کند.

پ- اگر شك به حاملگي با مصرف هم زمان اين قرص ها وجود داشته باشد، بايد بلافاصله مصرف آن قطع و تا اطمينان يافتن از وضعيت حاملگي، از يك روش پيشگيري از بارداري مناسب ديگر (مانند كاندوم) استفاده شود.

ت- لكه بيني بين قاعدگي ها در عرض ۳-۲ ماه برطرف مي گردد. درصورت برطرف نشدن لکه بيني بعد از ۳-۲ ماه، فقط در يک دوره و در روزهايي که لکه بيني وجود دارد، هرشب دوعدد قرص ال-دي خورده شده که دو روز پس از پايان لکه بيني مجددا به روزی یک عدد تبدیل خواهد شد . اگر مشکل علیرغم این درمان ادامه یابد، ارجاع به متخصص زنان انجام خواهد شد.

ث- آمنوره ناشي از مصرف قرص: درصورت سابقه يک دوره آمنوره با مصرف صحيح قرص، و قاعده نشدن در فاصله هفت روزه بین مصرف دو بسته، مي توان بسته بعدي را پس از پایان فاصله هفت روزه آغاز نمود. ولي شروع بسته سوم مشروط به قاعده شدن پس از پايان بسته دوم است. درغير این صورت( دو دوره آمنوره متوالی)، بايد وجود حاملگي بررسي شود.
اگر آمنوره با مصرف نادرست قرص هم زمان گردد، آزمايش بارداري(β-HCG) انجام مي شود که درصورت منفي بودن مصرف بسته بعدي شروع شده و اگر آمنوره ادامه يابد، فرد به مراكز تخصصي ارجاع خواهد شد.

ج- استفراغ به فاصله ۲-۱ ساعت بعد از خوردن قرص: يک قرص(از يک بسته ديگر) خورده شده و مصرف مرتب بقیه قرص هاي بسته اصلي در زمان مقرر ادامه مي يابد. درصورت تداوم استفراغ و يا اسهال شديد، ضمن مصرف قرص درزمان مقرر، روش کمکی آغاز شده و استفاده از آن تا يک هفته پس از اتمام بيماري ادامه خواهد يافت.

هشدارها و چگونگي برخورد با آن ها:
عوارض جدي به دنبال مصرف قرص نادر است، ولي اگر هرکدام از علامت هاي زير (که نشان دهنده يک مشکل جدي است) بروز كند، مصرف کننده فورا به بيمارستان ارجاع مي شود:
۱. درد شديد در قسمت بالاي شكم،
۲. درد قفسه سينه و يا تنگي نفس يا سرفه با خلط خوني،
۳. تورم يا درد شديد در يك پا،
۴. مشكلات چشمي (تاري ديد، دوبيني و كوري)،
۵. سردرد غير معمول (سردرد شديد و يا ضرباني و يا سردرد در يك طرف سر).

موارد قابل توجه در پيگيري ها و مراجعه هاي بعدي:
پيگيري مصرف كنندگان قرص هاي پيشگيري از بارداري داراي اهميتي ويژه است. به منظور پيگيري موارد ذيل بايد به مصرف كنندگان تاكيد شود:
 طي يك هفته قبل از پايان بسته، براي دريافت بسته بعدي مراجعه نمايند.
 در هر مراجعه براي دريافت بسته جديد بايد در خصوص چگونگي مصرف، رضايت از روش، شكايت ها، هشدارها و يا عوارض مصرف با دقت پرسش شود.

محدوده سني استفاده از قرص هاي تركيبي پيشگيري از بارداري: مصرف اين نوع قرص ها (با رعايت موارد مندرج در موارد منع مصرف قرص هاي تركيبي) مي تواند تا۵۰ سالگی ادامه يابد.

قرص پروژستروني دوران شیردهی

قرص هاي پروژستروني پيشگيري از بارداري (لاينسترنول)

توضيح روش:
لاينسترنول، قرص خوراكي پيشگيري از بارداري بوده كه مادران شيرده تا ۶ ماه پس از زايمان مي توانند از آن به منظور فوق استفاده نمايند. اين قرص بايد هر روز راس ساعت معيني خورده شده و تجویز آن توسط کارکنان بهداشتی تعلیم دیده انجام می شود.

مكانيسم عمل:
۱. دشوار نمودن رسيدن اسپرم به رحم به دلیل افزايش غلظت ترشحات دهانه رحم،
۲. جلوگيري از تخمك گذاري ماهانه (در نيمي از موارد)،
۳. تاثير بر مخاط داخلي رحم (اندومتر).

اثربخشي:
 اثربخشی اين قرص هم زمان با شيردهي ۹۹% است.

مزيت ها:
 نداشتن اثر منفي بر كميت و كيفيت شيرمادر،
 افزايش مدت زمان شيردهي،
 قابل استفاده در مادران شیرده با موارد منع مصرف استروژن(فشارخون، لوپوس، ميگرن، افراد سيگاري بالاي ۳۵ سال، افراد مبتلا به اختلال تحمل گلوكز)،
 عدم نياز به قطع روش قبل از عمل جراحي.

عيب ها:
 قرص ها باید همه روزه، راس ساعتی معین خورده شوند. درغیراینصورت (بويژه در مادران شيردهی كه قاعدگي آن ها بازگشته است)، احتمال شكست روش افزایش می یابد.

عارضه شايع و چگونگي برخورد با آن:
خونريزي نامرتب رحمي: اين عارضه معمولا” در ماه هاي اول مصرف ديده شده و ۲ تا ۳ ماه پس از آغاز مصرف از بين رفته و يا كاهش مي يابد. درصورت تداوم خونریزی نامرتب و یا نارضایتی فرد، برای قطع خونریزی تا پنج روز، کپسول مفنامیک اسید(۲۵۰ميلي گرمي)، روزی سه بار ودرهر بار دو کپسول و روزی یک قرص آهن تجویز می گردد. در صورت تداوم خونریزی علیرغم درمان، فرد به متخصص زنان ارجاع خواهد شد.

عوارض غيرشايع و چگونگي برخورد با آن ها:
اين عارضه ها ممكن است هرگز مشاهده نشده و يا به ندرت مشاهده شود. اگر هركدام از اين عارضه ها بروز نمايد، ارجاع به سطح بالاتر (مطابق شرح زیر) ضرورت خواهد يافت. اين عارضه ها عبارت هستند از:
۱. كيست هاي تخمداني: ارجاع به متخصص زنان.
۲. حاملگي خارج از رحم (EP): ارجاع به متخصص زنان.
۳. خونريزي شديد: تا پنج روز، روزی سه نوبت و در هر نوبت دو عدد کپسول مفنامیک اسید(۲۵۰ميلي گرمي) ونیز یک قرص آهن تجویز میگردد. اگر خونريزي عليرغم درمان يادشده ادامه يابد، ارجاع فرد به متخصص زنان ضروری است.
۴. سردرد: درصورت بروز سردردهای شدید(میگرن، سردردهای همراه با تاری دید) ویاسردردهای طولانی مدت ومزاحم، باید فردرا به متخصص داخلی یا اعصاب ارجاع داد.
۵. حساس شدن پستان ها: حساس شدن پستان ها با رعايت توصیه های بهداشتی رفع می گردد. درغیراین صورت باید فرد را به ماما ودرصورت نیاز به متخصص زنان ارجاع نمود.

موارد منع مصرف مطلق:
 خونريزي غير طبيعي رحمي،
 اختلالات مزمن يا حاد كبدي ( تومور، هپاتيت و …)،
 ابتلا به سرطان پستان.

موارد منع مصرف نسبي:
 سابقه سرطان پستان،
 چاقي شديد،
 سابقه كلستاز بارداري،
 فشارخون بالا (۱۰۰/۱۶۰ ميلي متر جيوه و بالاتر)،
 مصرف هم زمان داروهاي ضد تشنج و ريفامپين،
 سابقه حاملگي خارج رحمی ( EP).

زمان شروع و استفاده از لاينسترنول:
۱. در صورت قاعده نشدن مادر شيرده و تغذیه انحصاری شیرخوار با شیرمادر، مصرف قرص ۶ هفته پس از زایمان آغاز خواهد شد.
۲. در صورت بازگشت قاعدگي و يا تغذيه انحصاري با شيرمادر، مصرف قرص بايد در ۵ روز اول قاعدگی و ترجيحا” روز اول شروع شود.
۳. اگر مادر شيردهي از ساير روش هاي پيشگيري از بارداري استفاده نموده و خواهان تغيير آن و استفاده از لاينسترنول باشد، اگر كمتر از ۶ ماه از زمان زايمان وي گذشته باشد، باید بلافاصله پس از قطع روش قبلي، مصرف لاينسترنول را آغاز كند.

چگونگي استفاده از لاینسترنول:
 هر بلیستر لاينسترنول، داراي ۲۸ قرص بوده كه بايد هر شب یک عدد از آن راس ساعت معيني خورده شود.
 شروع مصرف بسته بعدی قرص، بلافاصله پس از پايان بسته قبلي است.
دقت شود كه: بين دوبسته قرص نباید هيچ فاصله زمانی وجود داشته باشد.

فراموشي مصرف لاینسترنول:
۱. فراموشي مصرف يك قرص تا ۳ ساعت مسئله اي نبوده و ضمن خوردن قرص فراموش شده (تا ۳ ساعت) ، آموزش و تاكيد براي خوردن قرص بعدي در ساعت مقرر لازم است.
۲. در صورتي كه مصرف یک قرص بيش از ۳ ساعت به تاخير افتد و يا خوردن يك قرص تا نوبت بعدي فراموش شود، هر زمان كه به ياد آيد، قرص فراموش شده خورده شده و قرص نوبت بعدي نيز در زمان تعيين شده خورده خواهد شد. ضمنا” تا ۲ روز هم از يك روش ديگر مانند كاندوم استفاده شود.
۳. در صورتي كه مصرف ۲ قرص (۲ روز) فراموش شود بايد به محض به ياد آوردن، قرص های فراموش شده یکجا خورده شده و بقيه قرص ها ادامه يافته و تا ۷ روز از روش مضاعف مثل كاندوم استفاده شود. در صورت داشتن نزديكي محافظت نشده در اين دو روز از EC استفاده شود. درصورت قاعده نشدن در مدت ۶-۴ هفته پس از فراموشی، بررسي بارداري لازم است.
۴. درصورت فراموشی بیش از دو قرص و داشتن نزدیکی محافظت نشده درعرض ۷۲ ساعت اخیر، تجویز EC ومشاوره برای انتخاب روش مناسب دیگر صورت گیرد. درصورتی که از نزدیکی محافظت نشده وی در زمان عدم مصرف قرص، بیش از ۷۲ ساعت می گذرد، بررسی بارداری ضروری است.

آزمايش و معاينه هاي لازم:
۱. اندازه گيري و ثبت فشار خون.
۲. پاپ اسمير(با توجه به دستورالعمل كشوري).
۳. چنانچه نكته خاصي در شرح حال موجود باشد، معاينه لازم حسب مورد صورت خواهد گرفت.

هشدارها و چگونگي برخورد با آن ها:
اگر هركدام از علائم:
 سردرد شديد (ميگرن، سردردهای همراه با تاري ديد)،
 درد شديد قفسه سينه پس از شروع مصرف لاینسترنول،
 خونريزي نامرتب رحمي و يا هر خونريزي بدون دليلي كه احتمال بيماري زمينه اي و يا حاملگي را مطرح نمايد،
 زردي پوست و چشم،
 درد شديد شكمي بخصوص در قسمت پايين شكم و لگن (احتمال EP و پارگي كيست تخمدان)،
بروز نمايد، مراجعه به متخصص مربوطه یا بیمارستان ضروری است.

موارد قابل توجه در پيگيري ها و مراجعه هاي بعدي:
 در صورت نبودن عارضه براي مصرف كننده و داشتن موجودي کافی در محل ارائه خدمت، مي توان چند بسته قرص در اختیار متقاضی قرار داد.
 گيرنده خدمت بايد اطمينان داشته باشد كه مي تواند در هر زماني كه مايل باشد براي دريافت كمك، راهنمايي و يا تغيير روش مراجعه كند.
 آگاهی و توانايي مصرف كننده در شناختن علائم هشدار تا اينكه در صورت رويارويي با هر يك از آن ها به بيمارستان و يا نزديك ترين مركز بهداشتي درماني مراجعه نمايد.
 سوال درباره رضايت مصرف كننده از روش، طريقه مصرف و يا مشكلات احتمالي در هر بار مراجعه.
 ارجاع به سطح بالاتر درصورت نياز.

روش اورژانس پيشگيري از بارداري

توضيح روش:
روش اورژانس پيشگيري از بارداري (Emergency Contraception)، روشي است كه پس از تماس جنسی بدون استفاده از روش هاي مطمئن پيشگيري از بارداري و یا هرموردی که احتمال بارداری ناخواسته پس از تماس جنسی را داشته باشد، استفاده مي شود. اين روش توسط کارکنان بهداشتی آموزش دیده تجویز میگردد. از این روش نبايد به عنوان يك روش دايمي پيشگيري از بارداري استفاده نمود.

مكانيسم عمل:
۱. تاثير بر مخاط داخلي رحم (اندومتر)،
۲. جلوگيري از تخمك گذاري،
۳. اختلال درحرکات لوله ها.

اثر بخشي:
اثربخشي اين روش ۹۸-۹۷ درصد بوده و با فاصله زماني تماس جنسي تا آغاز استفاده از روش ارتباط قابل توجهي دارد. هر چقدر فاصله زمانی تماس جنسي تا آغاز استفاده از روش كوتاه تر باشد، اثربخشی آن بیشتر خواهد بود.

عارضه ها و چگونگي برخورد با آن ها:
۱. تهوع واستفراغ حين مصرف: بهتر است قبل و ۶-۴ ساعت پس از مصرف هر دوز EC از یک داروي ضد تهوع مانند ديمن هيدرینات يا ديفن هيدرامين استفاده شود. قرص ديمن هيدرينات ۵۰-۲۵ ميلي گرم ۴-۳ بار در روز يا قرص (شربت) ديفن هيدرامين ۵۰-۲۵ ميلي گرم (۴-۲ قاشق غذاخوري كوچك) كه مصرف دوز اول آن نيم ساعت قبل از خوردن قرص EC و دوزهاي بعدي (درصورت نیاز) با فاصله هاي ۶ ساعته پس از آن است، در كاهش شدت تهوع و استفراغ موثر است.
۲. اختلال قاعدگی: ممكن است كه قاعدگی بعدی چند روز زودتر يا ديرتر آغاز شود. فرد باید در مورد بی خطر بودن اين مسئله آگاهی داشته باشد.
۳. سردرد و سرگيجه.

موارد منع مصرف :
 حاملگی،
 موارد منع مصرف استروژن، میگرن کلاسیک، ترومبوز وریدهای عمقی(DVT)،
 Multiple Exposure(تماس هاي جنسی متعدد بدون محافظت) يعني افزايش تعداد تماس هاي جنسی بدون محافظت، اثربخشی روش را کاهش و احتمال حاملگي را افزايش مي دهد.

نکته مهم:
این روش نباید مورد استفاده دائم قرار گیرد و لازم است که کاربرد آن به موارد خاص مانند موارد زير محدود گردد:
 پارگي کاندوم.
 خروج آی یودی در زمانی غیر از خونریزی قاعدگی.
 تماس جنسي بدون استفاده از روش مطمئن پيشگيري از بارداري.
 استفاده از روش طبيعي يا منقطع با شك به تماس جنسی كه مي تواند منجر به بارداري گردد.

زمان شروع و چگونگي استفاده از EC:
اگر بيش از ۷۲ ساعت از زمان نزديكي مشكوك نگذشته باشد (مصرف اولين دوز اين روش بايد حداكثر در فاصله زماني ۷۲ ساعت از تماس جنسي مشكوك صورت گيرد)، داوطلب مي تواند با کاربرد يكي از روش هاي زير از حاملگي ناخواسته جلوگيري نمايد:
۱. قرص HD، ۲ عدد در اولين فرصت و دوعدد ۱۲ ساعت بعد،
۲. قرص LD، ۴ عدد در اولين فرصت وچهار عدد ۱۲ ساعت بعد،
۳. قرص تري فازيك، ۴ عدد قرص سفيد در اولين فرصت و چهار عدد قرص سفيد ۱۲ ساعت بعد ( قرص هاي مرحله سوم).
نكته: درموارد تجاوز جنسي، خدمتEC به فرد ارائه شده و سپس ارجاع به مراکز تخصصی برای بررسي ازنظر STIs و مسايل ديگر توصیه می گردد.

تذکرهاي حین مصرف:
۱. بهتر است كه قرص ها باشکم خالی خورده نشود.
۲. درصورت استفراغ تا دو ساعت پس از استفاده از روش، خوردن مجدد قرص ها ضروري است.
۳. حداكثر دفعات مجاز استفاده از اين روش در هر سيكل قاعدگي يك بار است. آموزش كاربرد صحیح این روش ضروري بوده و بايد تاکید شود که این روش می بایست در حداقل دفعات ممکن در طول دوران باروری استفاده گردد. مجاز بودن مصرف یکبار از اين روش در هردوره قاعدگی دلیلی برتایید مصرف آن درهردوره قاعدگی به عنوان روش پیش گیری از بارداري نیست.

دلايل اختصاصی مراجعه به مرکز ارائه خدمت:
 در صورت قاعده نشدن فرد (و يا عدم وجود خونريزي هاي منطبق با قاعدگي) درعرض ۳ هفته پس از مصرف EC، برای بررسی و معرفی برای انجام تست بارداری (ترجیحاβ-HCG).
حاملگی هم زمان با روش: با توجه تراتوژن نبودن اين روش براي جنين، در صورت وقوع حاملگی، نیازی به ختم آن نخواهد بود.

مگسترون
Depo Medroxy Progestrone Acetate

توضیح روش:
DMPA، يك روش تزريقي پيشگيري از بارداري است. آمپول DMPA حاوی ماده موثره دپومدروکسی پروژسترون استات بوده و سه ماه از بارداری پیشگیری می نماید. ارائه خدمت این روش توسط کارکنان بهداشتی دوره دیده، صورت می گیرد.

مكانيسم عمل:
۱. جلوگيري از تخمك گذاري،
۲. دشوار نمودن رسيدن اسپرم به رحم از طريق افزايش غلظت ترشحات دهانه رحم،
۳. تاثير بر مخاط داخلي رحم ( اندومتر).

اثربخشي:
اثربخشي اين روش در سال اول استفاده بيش از ۹۹.۷% است.

مزیت ها:
 اثربخشي بالا،
 آسانی استفاده،
 فاصله هاي استفاده نسبتا” طولاني مدت (هر ۳ ماه يك بار)،
 مناسب براي افرادي كه با استفاده مداوم و هرروزه از يك روش مشكل دارند (افراد فراموشكار، كوچ نشين، عقب ماندگان ذهني و ….)،
 كاهش ابتلا به سرطان هاي اندومتر و تخمدان، بيماري هاي التهابي لگن (PID)، كم خوني، فيبروم رحم، اندومتريوز، حاملگي خارج از رحم (EP)، كانديديازيس واژن، سندرم قبل از قاعدگي (PMS)، درد زمان قاعدگي و متيل اشمرز،
 افزایش ندادن عوارض استروژنی بدلیل نداشتن استروژن،
 مناسب براي افراد مبتلا به ديابت و بيماري تيروييد،
 قابل استفاده در هر دوره سني،
 قابل استفاده در دوران شيردهي،
 افزايش شير مادر،
 تداخل نداشتن با تماس جنسي،
 عدم نياز به قطع مصرف قبل از اعمال بزرگ جراحي،
 مناسب براي بيماران تشنجي(اگر با مصرف داروهايي مانند كاربامازپين و فني تويين هم زمان نباشد.)

عيب ها:

 تاخير در بازگشت باروري،
 لزوم تزريق در فاصله هاي زماني سه ماهه،
 عدم پيشگيري از بيماري هاي مقاربتي از جمله ايدز،
 احتمال افزايش وزن،
 آمنوره.

عوارض شايع و چگونگي برخورد با آن ها:

۱. اختلالات قاعدگي (از آمنوره تا خونريزي نامرتب): خونريزي نامرتب رحمي معمولا” در ماه هاي اول مصرف ديده شده و در عرض ۳-۲ ماه اول از بين رفته و يا كاهش مي يابد ( شايان ذكر است كه رفع اين عارضه گاه نيازمند زماني معادل ۱۲-۶ ماه خواهد بود). در صورتي كه خونريزي نامرتب رحمي براي فرد مزاحمت ایجاد كند، بايد او را برای بررسي بیشتر به متخصص زنان معرفی نمود.
اگر دليل خونريزي تزريق DMPA باشد، كپسول مفناميك اسيد (۲۵۰ميلي گرمي) روزي سه بار و در هر بار دو عدد، تا ۵ روز تجويز مي گردد. در صورت بهبود نيافتن و يا وقوع خونريزي به هر دليل ديگر ( بجز تزريق DMPA) ارجاع به متخصص زنان ضرورت دارد.
اگر آمنوره از ابتدای تزریق آمپول ایجاد شود، نیاز به درمان نداشته و صرفا باید به فرد اطمینان خاطر داده شود. بررسي احتمال بارداري به شرط اين كه فرد پس ازتزریق آمپول، خونریزی قاعدگی منظم داشته و بعدا دچار آمنوره شده باشد، لازم است.

۲. افزايش وزن: افزايش وزن بيشتر به دلیل آثار هورمون پروژسترون و تجمع مايع در بدن، افزايش اشتها و مصرف بيشتر مواد غذايي است. اين مشكل با رعايت رژيم غذايي و ورزش قابل رفع است.

عوارض غيرشايع و چگونگي برخورد با آن ها:

اين عارضه ها ممكن است هرگز مشاهده نشده و يا خيلي به ندرت مشاهده شود. اگر اين عارضه ها مشاهده شود، ارجاع ضروري است. عارضه هاي غيرشايع DMPA عبارت هستند از:

۱. تغيير خلق ( بي خوابي و افسردگي): ارجاع به متخصص زنان.
۲. حساس شدن پستان ها: با رعايت توصیه های بهداشتی برطرف می گردد. در غیر این صورت ارجاع به ماما ودرصورت نیاز ارجاع به متخصص زنان ضروری است.
۳. سردرد و گيجي: ارجاع به متخصص زنان.
۴. نفخ شكم: ارجاع به متخصص زنان.
۵. كاهش ميل جنسي: ارجاع به روانپزشک ضروري است.
۶. تاخير در برگشت باروری: ارجاع به متخصص زنان.
۷. بروز سرطان پستان: ارجاع به متخصص زنان.

موارد منع مصرف مطلق:

 بارداري،
 سرطان پستان،
 خونريزي واژينال بدون علت مشخص،
 اختلالات شديد انعقادي،
 سابقه تومور (آدنوم) كبدي ناشي از مصرف هورمون هاي استروييد جنسي،
 ترومبوآمبولی و یا سابقه آن،
 سابقه سکته مغزی،
 فشارخون کنترل نشده،
 دیابت کنترل نشده،
 دیابت با ضایعه عروقی و یا ابتلاي به ديابت به مدت بيست سال يا بيشتر از آن.

موارد منع مصرف نسبي:

 بيماري كبدي،
 بيماري شديد قلبي عروقي،
 تمایل به برگشت سريع باروري،
 مشكلات مرتبط با تزريق (ترس،…)،
 افسردگي شديد،
 فشار خون كنترل شده،
 ديابت كنترل شده،
 مول،
 چاقي.

زمان شروع استفاده از DMPA:

۱. در زمان قاعدگی: اولين تزريق (شروع استفاده از روش) در يكي از پنج روز اول قاعدگي انجام و تا يك هفته نيز از يك روش كمكي مانند كاندوم استفاده مي شود.

۲. مادران غير شيرده:

۱) پس از زايمان: اولين تزريق DMPA بلافاصله پس از زايمان يا تا ۳ هفته پس از آن امكان پذير بوده و نيازي به برگشت قاعدگي نيست.

۲) پس از سقط: اگر متقاضي خدمت DMPA را به عنوان روش پيشگيري از بارداري انتخاب كند، استفاده از آن تا ۵ روز بعد از سقط سه ماهه اول يا دوم امكان پذير است. تزريق DMPA پس از اين فاصله زماني (۵ روز) منوط به دريافت پاسخ منفي تست بارداري β-HCG از آزمايشگاه و رعايت ساير شرايط خواهد بود.

۳. مادران شيرده:

۱) درصورت قاعده نشدن و تغذيه انحصاري شيرخوار با شير مادر و انتخاب DMPA بعنوان روش پيشگيري از بارداري، مصرف DMPA بايد ۶ هفته پس از زايمان آغاز گردد.

۲) در صورت قاعده شدن، تزريق بايد در يكي از پنج روز اول قاعدگي انجام شده و تا يك هفته نيز از يك روش كمكي، مانند كاندوم استفاده شود.

۳) به دنبال قطع يك روش: اگر فرد در پنج روز اول دوران قاعدگی مراجعه كند، می توان بلافاصله DMPA را تزريق نمود، درغیراین صورت تا فرا رسيدن دوره قاعدگي بعدي (براي تزريق DMPA) کاندوم در اختيار فرد قرار داده خواهد شد.

چگونگي استفاده از DMPA:

۱. يك آمپول ۱۵۰ ميلي گرمي DMPA هر ۳ ماه يكبار تزريق مي گردد. اگر متقاضی در محدوده فاصله زمانی ۲ هفته زودتر و يا ۲ هفته ديرتر از موعد مقرر مراجعه نماید، مي توان ضمن تاكيد بر لزوم رعايت زمان تعيين شده، DMPA را تزريق كرد.
۲. قبل از تزريق و براي بوجود آوردن سوسپانسيون يكنواخت، بايد ويال يا آمپول را به شدت تكان داد.
۳. تزريق DMPA عضلاني (بالاي عضله بازو يا باسن) و عميق (با استفاده از سرسوزن بلند) است. محل تزريق نبايد ماساژ داده شود.

آزمایش ها و معاينه هاي لازم :

۱. اندازه گیری وزن و قد و محاسبه BMI .
۲. اندازه گیری و ثبت فشار خون. (فشار خون كنترل شده از موارد منع مصرف نسبي است. در پيگيري ها به تغییر فشار خون دقت شود.)
۳. انجام پاپ اسمير( بر اساس دستورالعمل كشوري).
۴. اندازه گيري لیپوپروفايل(يکبار). اگر LDL پايه متقاضی خدمت از۲۰۰ميلی گرم در دسی لیتر بيشتر بوده و دو فاکتور خطر عروقی و يا اختلالات نادر لیپیدی مانندFAMILIAL HYPER CHOLESTROLEMIA وجود داشته باشد، آغاز استفاده از روش توصیه نمی شود.
توجه: اگر انجام آزمايش و معاينه هاي فوق در اولين مراجعه ممكن نباشد، مي توان اولين نوبت آمپول را تزريق كرد. بايد به خاطر داشت كه انجام بررسی های یادشده در فاصله زمانی سه ماه پس از تزریق اول ضرورت دارد.

هشدارها و چگونگي برخورد با آن ها:

بروز هر يك از علائم زير نشان دهنده ضرورت مراجعه فوري به بيمارستان است.
۱. خونريزي شديد يا طولاني (دو برابر شدن مقدار و يا مدت زمان قاعدگي در مقایسه با قاعدگی های قبلی)،
۲. سردرد شديد همراه با تاري ديد،
۳. زردي چشم و پوست،
۴. تاخير قاعدگي (در فردي كه حين استفاده از DMPA قاعدگي مرتب داشته است)،
۵. افزايش فشار خون (در حدي كه نيازمند درمان باشد).

موارد قابل توجه در پيگيري ها و مراجعه هاي بعدي:

 در صورت تاخير بيش از ۲ هفته برای تزریق بعدی و وجود قاعدگي ماهیانه درطول استفاده از این روش، بررسي احتمال بارداري و تذكر به استفاده از يك روش ديگر (مانند كاندوم) تا قاعدگي بعدي ضروري است. درصورت وجود آمنوره به دلیل تزریق آمپول و تاخیر بیش از ۲ هفته، تزریق بعدی پس از دریافت پاسخ منفی آزمایش بررسی بارداری، انجام خواهد شد.

 در موارد قطع قاعدگي (آمنوره) در استفاده کنندگان از روش، اطمینان دادن به فرد در ارتباط با عادی و بی خطربودن این مسئله (قطع خونريزي ماهانه-آمنوره) ضروری است. همچنین فرد باید مطمئن شود که قطع قاعدگي دلیل وجود بارداری نخواهد بود.

 در صورت بروز لكه بيني يا خونريزي بين دوره هاي قاعدگي، باید گيرنده خدمت از عادی، شایع و بی خطر بودن این عارضه اطمینان خاطر یابد. اگر خونريزي ادامه يابد، گیرنده خدمت باید به مراكز مربوطه ارجاع شود.(بخش برخورد با عوارض شايع)

 خونريزي قاعدگي شديد يا طولاني (خون ریزی قاعدگي شدید يا طولاني: مقدار خونريزي يا مدت آن دو برابر معمول باشد) نادر، اما مهم بوده و نيازمند توجه پزشكي است.

 سابقه سردرد شديد(ميگرن)، مانع استفاده از DMPA نیست. اگر مصرف DMPA با شروع و يا تشديد سردرد، تاري ديد، از بين رفتن موقت بينايي، برق زدن در چشم( فلاشينگ)، ديدن خطوط زيگزاگي و يا اختلال در تكلم و حركت همراه گردد، استفاده از يك روش غير هورموني توصیه مي شود. همچنين براي آغاز درمان مناسب، ارجاع اين فرد ضرورت خواهد داشت.

 اگر مشکلی وجود نداشته باشد و فرد مايل به ادامه استفاده از DMPA باشد، ضمن ارائه خدمت مطابق دستورالعمل، به فرد تذكر داده مي شود كه پس از سه ماه، براي تزريق نوبت بعدي ( تزريق در فاصله ۱۴ + ۹۰ روز انجام پذير است) مراجعه نمايد.

 در هر مراجعه براي تزريق بعدي بايد رضايت از روش، شكايت ها، هشدارها و عارضه ها مورد سوال و بررسي قرار گيرد.

استفاده از DMPA پيش از زايمان اول :

۱. ممكن است باعث تاخير در بازگشت باروري شود .
۲. مصرف آن در افراد زیر ۱۶ سال، با توجه به احتمال اثر منفي بر رشد استخواني توصيه نمي شود.

حاملگي هم زمان با استفاده از DMPA :

اگر هم زمان با استفاده از DMPA بارداري اتفاق بيافتد، احتمال افزايش مرگ و مير نوزادي و نئوناتال به علت كاهش وزن هنگام تولد (IUGR) وجود دارد. بنابراين در بارداري هاي هم زمان با استفاده از اين روش، نیاز به دقت بیشتر در مراقبت ها و (در صورت لزوم) ارجاع به متخصص زنان است.

برگشت باروري پس از قطع روش:

۱. ممکن است بازگشت باروری در كاربر DMPA پس از قطع استفاده از روش با تاخیر مواجه گردد‏، اين تاخير بطور معمول حدود ۹-۸ ماه پس از آخرين تزريق بطول می انجامد.
۲. تزريق DMPA ناباروري دايمي ايجاد نمي كند.
۳. اگر فرد نخواهد باردار شود و نيز مايل به ادامه استفاده از DMPA نباشد، علیرغم تاخيري كه در بازگشت باروري با استفاده از DMPA پس از پايان مدت ۳ ماهه وجود دارد، بايد از يك روش ديگر پيشگيري از بارداري استفاده نمايد.

آي-يو-دي كاپر تي (TCu ۳۸۰ A)

توضیح روش:
اين نوع آي – يو- دي يك وسيله كوچك حاوي مس است كه در داخل رحم كار گذاشته شده و تا ده سال از بارداری پیش گیری می کند. ارائه خدمت اين روش توسط پزشك، ماما و يا كاركنان بهداشتي آموزش ديده صورت مي گيرد.

مكانيسم عمل:
۱. ايجاد التهاب در حفره رحم و صدمه به اسپرم،
۲. اختلال در حركات لوله هاي رحمي و جلوگيري از انتقال اسپرم و رسيدن آن به تخمك.

اثربخشي:
اثربخشي آي يودي TCu ۳۸۰ A حدود ۹۹.۲درصد مي باشد.

مزيت ها:
 اثربخشی بالا،
 قابليت برگشت باروری بلافاصله پس از خروج IUD،
 طولاني مدت بودن اثر پیشگیری از بارداری (۱۰سال)،
 نیاز نداشتن به یادآوری روزانه،
 عدم تاثیر بر شیردهی،
 نداشتن آثار و عوارض هورمونی،
 قابل استفاده دراوایل دوران منوپوز ،‏‏ ‏
 عدم تداخل با تماس جنسی،
 تداخل نداشتن با مصرف داروها.

عيب ها:
 لزوم کارگذاری و خروج توسط فرد دوره دیده،
 خروج خودبخودي،
 عدم پيشگيري از انتقال بیماری های منتقله از راه تماس جنسی(STIs)،
 لزوم معاينه دوره اي.

عوارض شایع و برخورد با آن ها:

۱. افزايش خونريزي و درد هنگام قاعدگي: به فرد آگاهی لازم داده مي شود كه این مشکل طی ۳-۲ ماه پس از گذاردن IUD رفع خواهد شد. در صورت نياز، درمان با داروهایي مانند ایندومتاسین، مفنامیک اسید (روزانه ۳ بار و در هربار ۲ کپسول۲۵۰ ميلي گرمي بمدت ۵ روز)، … و آهن آغاز می شود. اگر مشکل خونریزی و درد زمان قاعدگی با این درمان برطرف نگردد، علت آن بررسي و در صورت نیاز بايد IUD را خارج نمود.
۲. خونريزي نامنظم و لكه بيني بين قاعدگي ها: بــــــه فرد آگاهي داده مي شود كه اين مشكل در عرض ۳-۲ ماه برطرف خواهد شد. اگر مشكل پس از گذشت ۳-۲ ماه ادامه يافت، ارجاع به متخصص زنان ضرورت می یابد.
۳. افزايش ترشحات واژينال: درصورت افزايش ترشح واژينال، نوع آن بررسی و سپس درمان آغاز می گردد. درصورت نياز، ارجاع به متخصص زنان ضروری است. (ترشحات عفونی بدبو، همراه با سوزش و خارش بوده و رنگ آن با ترشحات غیرعفونی تفاوت دارد).

عوارض غيرشايع و برخورد با آن ها:

۱. بيماري هاي التهابي لگن ( PID ): در۲۰ روز اول پس از كارگذاري مشاهده می شود. دلیل اصلی آن تشخیص ندادن عفونت موجود قبل از IUD گذاری و یا رعایت نکردن استریلیتی در زمان جای گذاری است. بايد در این موارد فرد را به بیمارستان ارجاع نمود.

۲. سوراخ شدن رحم هنگام كارگذاري (که به دو صورت اتفاق می افتد):

الف- با علائم بالینی: معمولا هنگام اندازه گیری عمق رحم (با هیسترومتر) و یا کارگذاری IUD رخ داده و فرد احساس درد دارد.
ب- بدون علائم بالینی: علامتی نداشته و از علائم پی بردن به آن کوتاه شدن طول نخ است.
در موارد احتمال سوراخ شدن رحم، در صورت امكان بايد IUD را خارج كرده و فرد را به متخصص زنان یا بيمارستان ارجاع داد.

موارد منع مصرف مطلق :

 شک یا اطمينان به حاملگي،
 سابقه PID با بستری در بیمارستان ،
 رحم با شکل غیر طبیعی،
 بیماری ویلسون یا حساسیت به مس (برای IUD های مس دار)،
 نقص سیستم ایمنی،
 نئوپلازی درمان شده سرویکس،
 فیبرومی که اندازه و شکل رحم را تغییر داده باشد،
 خون ریزی شدید قاعدگی (دفع لخته) یا آنمی شدید،
 خونریزی واژینال بدون علت مشخص،
 اختلالات انعقادی،
 سابقه بارداری خارج رحمی،
 شک به وجود بدخیمی رحم یا سرویکس و یا قطعیت وجود آن،
 پاپ اسمیر غیر طبیعی ،
 در فاصله زماني درمان و پيگيري مول (حداقل ۱ سال)،
 نداشتن سابقه زايمان،
 سل لگنی.

موارد منع مصرف نسبی :

 سابقه PID بدون بستری در بیمارستان،
 داشتن شريک های جنسی متعدد (در زن یا همسر وی) ،
 بیماری های دریچه ای قلب كه نیاز به دريافت آنتی بیوتیک پروفیلاکسی پیش از گذاشتن IUD داشته باشند،
 ابتلای به STIs یا سابقه آن (ابتلای اخیر)،
 اندومتریت پس از زایمان و یا سقط عفونی در ۳ ماه گذشته،
 سرويسيت و واژينيت درمان نشده .

توجه: استفاده از IUD در افراد دیابتی نياز به كنترل دارد.

زمان شروع استفاده از IUD:
۱. در زمان قاعدگی: باتوجه به اطمینان از باردار نبودن، نرمی سرویکس و راحت تر بودن ارائه خدمت، کارگذاری IUD در ۵ روز اول خونریزی قاعدگی توصیه می شود.(خونریزی و درد ناشی از کارگذاری IUD، با خونریزی و درد دوران قاعدگی پوشیده خواهد شد).

۲. پس از زایمان (طبیعی، سزارین): کوتاه ترین فاصله زمانی ممکن برای آغاز استفاده از IUD، ۶ هفته پس از زایمان طبیعی یا سزارین است. ضمنا شیردهی مانع گذاشتن IUD نبوده و IUDاثری بر شیر مادر ندارد .

۳. پس از سقط یا کورتاژ: پس ازسقط یا کورتاژ زیر ۱۲ هفته و به شرط عفونی نبودن آن، می توان در ۵ روزاول پس از سقط IUD گذاری را انجام داد. در موارد سقط بالای ۱۲ هفته، این کار بايد با ۶ هفته تاخیر و پس از بررسي هاي لازم توسط متخصص انجام شود.

۴. در مادران شيردهي كه قاعدگي آن ها برنگشته است: IUD را مي توان ۶ هفته پس از زايمان با انحام آزمايشβ-HCG و اطمينان از عدم بارداري كارگذاشت.

آزمايش ها و معاينه هاي لازم:
اولين مراجعه :
۱. معاينه لگني براي بررسي اندازه و وضعيت رحم و آدنکس ها .
۲. بررسي موارد كنترانديكاسيون هاي مطلق و نسبي.

مراجعه هاي بعدی:
۱. دیدن نخ IUD (معاينه توسط خود فرد لازم نيست): بررسی نخIUD پس از اتمام اولین دوره خونریزی قاعدگی بعد از گذاشتن IUD انجام شده و کنترل هاي بعدي آن هر ۶ ماه يکبار( در غير از زمان قاعدگی) صورت خواهد گرفت. شایان ذکر است که در چند ماه اول پس از گذاشتن IUD و بویژه در دوران قاعدگي احتمال خروج خودبخود آن وجود دارد. در صورت افزایش طول نخ و يا در حال خروج بودن آن، بايد نسبت به خروج کامل IUD اقدام شود. بلافاصله پس از خروج IUD و در صورت مناسب بودن شرايط فرد(حامله نبودن، نداشتن عفونت و تقاضا برای ادامه روش)، می توان نسبت به گذاردن IUD جديد اقدام کرد.
۲. معاينه لگنی برای بررسی ترشح ها و حساسیت رحم و آدنکس ها،
۳. انجام پاپ اسمیر براساس دستورالعمل کشوری،
۴. بررسي وضعيت رضايت مندي، داشتن مشكل با استفاده از IUD، تقاضا براي تغيير روش و يادآوري مسايلي كه فرد درصورت بروز آن ها بايد مراجعه نمايد.

تذکر: درصورت رويارويي با هر کدام از علائم، عارضه ها و هشدارها مراجعه به مراكز ارائه خدمت ضروری است.

هشدارها و چگونگي برخورد با آن ها

۱. دیده نشدن نخ یا عدم لمس نخ IUD توسط فرد معاينه كننده: اگر نخ IUD دیده نشود، بايد برای بررسي بيشتر از نظر حاملگي، پاره شدن نخ، سوراخ شدن رحم، ورود IUD به حفره شكمي و خروج IUD سونوگرافي درخواست شده و در صورت نياز ارجاع صورت گیرد.

۲. تاخير قاعدگی: در موارد تاخير قاعدگي، آزمایش بارداری برای حصول اطمينان درخواست می شود. اگر پاسخ آزمايش بارداري هم زمان با استفاده از IUD مثبت باشد، بايد حاملگی را از نظر داخل و یا خارج رحمی بودن بررسی نمود. شانس بارداری خارج رحمی با استفاده از IUD افزایش نیافته ولي درصورت وقوع حاملگي هم زمان با استفاده از IUD بايد بارداری خارج رحمی را مد نظر داشت.

۳. درموارد:
الف- حاملگي داخل رحمي: اگر درنيمه اول حاملگي باشد و نخ IUD ديده نشود فرد ارجاع خواهد شد ولي اگر بتوان نخ را ديد، سعي مي شود كه با كشيدن آن IUD را خارج كرد. اگر اين مانور با موفقيت همراه نباشد، ارجاع به متخصص انجام خواهد شد. درنيمه دوم حاملگي، با هر شرايطي (دیده شدن یا دیده نشدن نخ) ارجاع فرد انجام می شود.
ب- حاملگي خارج رحمي: فرد را بايد فورا به بيمارستان ارجاع داد.
شایان ذکر است که:
 درصورت ادامه حاملگی با داشتن IUD، باید به فرد هشدار داد که اگر به هر كدام از علائم عفونت مانند تب، علائم شبه آنفلوانزا، درد شکمی و خونریزی دچار شود، ضرورت دارد كه در اولین فرصت به مرکز بهداشتی درمانی براي ارجاع فوري و يا مستقیما و فوری به بيمارستان مراجعه نمايد.
 درصورت سقط با IUD (بویژه در سه ماهه دوم)، خطر سپتی سمی وجود دارد.
 اگر بارداری با داشتن IUD تا ترم ادامه یابد، وجود IUD در رحم باعث ناهنجاری جنینی نخواهد شد.
۴. وجود علائمی چون درد پايين شکم، ترشح واژينال چرکی وبدبو، تب و لرز، استفراغ و حرکت دردناک سرویکس احتمال وجود بيماری های التهابی لگن را مطرح نموده و باید فرد به بيمارستان ارجاع شود.
۵. بدخیمی دستگاه تناسلی: اگر هر كدام از موارد بدخيمي دستگاه تناسلي قطعيت پيدا كند، باید IUD را خارج نموده و فرد را به متخصص ارجاع داد.

پیگیری:
مراجعه های پیگیری IUD در مراکز ارائه خدمت به دو دسته بوده و به شرح زیر انجام می شوند:
 مراجعه هایی که به منظور کنترل انجام می شوند: ۱ ماه پس از کارگذاری IUD (پس از پایان خونریزی قاعدگی) و سپس هر شش ماه یک باردر دوره پاکی برای بررسی نخ IUD.
 مراجعه پس از پایان مدت اثربخشی IUD: برای خروج IUDو درصورت نیاز جای گذاری IUD جديد.

خروج IUD:
اگر فرد بخواهد كه IUD را زودتر از پايان مدت اثر آن خارج نموده و نيز تمایلي به بارداری نداشته باشد، باید در زمان قاعدگی برای خارج نمودن IUD به مرکز ارائه خدمت مراجعه نموده و پس از خارج نمودن آن بلافاصله از یک روش ديگر پیش گیری از بارداری استفاده نمايد. اگر IUD درزماني غير از دوران قاعدگي خارج شود، احتمال ‏بارداري وجود داشته و درصورت وجود تماس جنسی درعرض ۷۲ ساعت گذشته، استفاده از روش های اورژانس پیش گیری از بارداری ضرورت دارد.

بستن لوله هاي رحمي (توبکتومی)

توضیح روش :
بستن لوله هاي رحمي در خانم ها یک عمل جراحی ساده و بي خطر است. در این عمل لوله هاي رحمي متقاضي طی بيهوشي عمومي (یا بی حسی موضعی) بسته می شود. این عمل توسط متخصص زنان یا جراح عمومی، بصورت سرپايی (و یا یک روز اقامت) در بیمارستان قابل انجام است.

مكانيسم عمل:
با بسته شدن لوله های رحمی(حد فاصل رحم و تخمدان ها) از رسيدن اسپرم و تخمك به يكديگر و تشكيل سلول تخم جلوگيري بعمل مي آيد.

اثربخشي:
ميزان شکست این روش درسال اول بين ۰.۵ تا ۰.۷ درصد است. احتمال حاملگی بعد از عمل در خانم هاي زیر ۳۵ سال تا ميزان ۱.۷ برابر افزايش می يابد. اثربخشي روش تا ۱۰ سال پس از عمل بيش از ۹۸% گزارش شده است.

مزیت ها:
 دايمی بودن،
 اثر بخشی بالا،
 عدم نیاز به یاد آوری و مراجعه مکرر،
 نداشتن عارضه برای سلامتی فرد استفاده کننده روش در دراز مدت،
 تاثیر نداشتن در روابط جنسی،
 کاهش ابتلا به سرطان تخمدان.

عيب ها:
 نیاز به عمل جراحی،
 پرهزینه و دشوار بودن عمل جراحی برگشت باروری .

عوارض غيرشایع و چگونگي برخورد با آن ها

۱. احتمال تغییر میزان قاعدگی،
۲. افزایش احتمال حاملگی خارج از رحمی (در صورت وقوع بارداری)،
۳. احتمال ایجاد کیست تخمدان،
۴. TL مانند ساير اعمال جراحی می تواند خطرهاي بيهوشی را (به ميزان بسيارکم) به همراه داشته باشد.
در صورت بروز هر کدام از عارضه هاي نادر اشاره شده، فرد به متخصص زنان ارجاع می شود.

موارد تاخیر عمل جراحی TL:
 بیماری های التهابی لگن در سه ماهه اخیر ،
 بیماری های تروفوبلاستیک بدخیم،
 سابقه اخیر بیماری های قلبی حاد،
 ابتلا به ترومبوز وریدهای عمقی (DVT) یا آمبولی ریه ،
 خونریزی واژینال بدون علت مشخص،
 مشکلات دوران بارداری، زایمان و پس از زایمان مانند پره اکلامپسی شديد، اکلامپسی، پارگي كيسه آب (بيش از ۲۴ساعت)، تب زمان زايمان يا بلافاصله پس از آن، وجود عوارض پس از زایمان مثل خونریزی و عفونت ساير نقاط بدن (داشتن شرایط نامساعد جسمی)،
 بیماری های فعال مقاربتی (STIs)،
 سرطان های لگن.

نكته هاي مهم :
 بستن لوله های رحمی درصورت وجود هركدام از مشكلات فوق، پس از رفع مشکل انجام خواهد شد.
 بایستی قبل از TL، ضمن مشاوره دقیق به زن و شوهر درمورد کم بودن احتمال موفقیت، پرهزینه و دشواربودن عمل جراحی برگشت توانایی باروری تذکر داد.
 این روش برای زوجینی که خانواده خود را از نظر تعداد فرزند کامل نموده و از زندگی با ثباتی برخوردارند، مناسب است. قبل از عمل بایستی رضایت متقاضی خدمت و همسر وی کسب شود.
 بجز موارد عنوان شده فوق منع خاصی برای زمان انجام عمل مطرح نيست. لازم است با توجه به فاکتورهای سن، تعداد و سن فرزندهاي متقاضي، ضمن انجام مشاوره به متقاضی در اتخاذ تصميم مناسب کمک شود.

زمان انجام عمل TL :
۱. در صورت اطمینان از باردار نبودن متقاضی، بستن لوله هاي رحمي در هر زمانی از سیکل قاعدگی امكان پذير است (دوهفته اول سیکل قاعدگی دوره زمانی مناسب تری است) .
۲. پس از زایمان طبیعی.
۳. هنگام سزارین (بستن لوله هاي رحمي براحتی امكان پذیر است).

توجه: پس از سقط و نیز در فاصله زمانی ۴۲-۷ روز پس از زایمان، زمان مناسبی برای انجام عمل توبکتومی نیست.

تکنيک عمل جراحی TL :
بستن لوله هاي رحمي در خانم ها به دو روش عمده انجام مي شود:
۱. روش شکمی که به سه شکل:
الف – لاپاراسکوپی
ب- لاپاراتومی
پ- مينی لاپاراتومی
می باشد. در اين روش با ايجاد يک برش کوچک (۳-۲ سانتیمتری) در پایين شکم، لوله های رحمی را گرفته و با برداشتن قطعه ای از لوله و يا مسدود کردن آن توسط نخ، حلقه، کليپس و یا منعقد کردن لوله با روش الکترو کوآگولاسيون، عمل TL انجام می شود. امروزه در بسياری از کشورها اين عمل به روش لاپاراسکوپی انجام می شود.
۲. روش واژینال (کولپوتومی): يک روش غير رايج است که از طريق کولپوتومی انجام میشود.

آزمایش ها و معاینه هاي لازم:
۱. گرفتن سابقه بیماری ها،
۲. انجام گراویندکس،
۳. سایر آزمایش ها (براساس دستورالعمل معاون سلامت در مورد اعمال جراحی غير اورژانس)،
۴. معاینه لگنی،
۵. اندازه گیری فشار خون،
۶. پاپ اسمير (مطابق دستورالعمل كشوري).

تذکرها:
 نخوردن مایعات و مواد غذایی حداقل ۸ ساعت قبل از عمل،
 مصرف نکردن دارو ۲۴ ساعت قبل از عمل ( مگر به تجویز پزشک)،
 حمام كردن شب قبل از عمل،
 استفاده از لباس های تمیز و راحت،
 نداشتن لوازم زینتي و لاک ناخن،
 داشتن همراه براي برگشت به منزل (درصورت امکان).

تذکرهاي بعد از عمل توبکتومی:
۱. مراقبت های بعد از عمل :
 حمام كردن روزانه،
 استفاده از مسکن (در موارد احساس درد)،
 تمیز و خشک نگه داشتن محل بخیه،
 نداشتن رابطه زناشويی حداقل تا یک هفته (اگر درد پس از يك هفته ادامه يابد، لازم است كه تا زمان رفع درد از رابطه جنسي خودداري گردد)،
 خودداري از برداشتن اجسام و اشیاي سنگین تا يك هفته.
۲. نياز نداشتن به استفاده از روش مضاعف.

هشدار ها و چگونگي برخورد با آن ها:
۱. تب بالاتر از ۳۸ درجه،
۲. درد و تورم محل عمل و خروج چرک و خون از آن تا یک هفته،
۳. درد شکمی که بدتر شده یا از بین نرود،
۴. اسهال،
۵. از حال رفتن.
در صورت بروز هر کدام از موارد فوق، فرد به بیمارستان ارجاع خواهد شد.

مراجعه هاي پي گيری و اقدامات مربوطه:
۱. تعيين زمان مراجعه بعدی: مراجعه درفاصله ۱۴-۷ روز بعد از عمل به منظور کشيدن بخيه ها و معاينه محل عمل.
۲. داشتن IUD و انجام TL: لزوم مراجعه فرد در اولین سیکل قاعدگی پس از عمل، برای خروج IUD .
۳. بررسی رضایت از عمل، عارضه ها، هشدارها، راهنمایی و مشاوره (در صورت وجود مشکل خاص) از كارهاي لازم در مراجعه هاي پی گیری است.

حاملگی در افراد TL شده:
حاملگی در افراد TL شده بسیار کم بوده، ولی درصورت تاخیرقاعدگی، تهوع، حساس شدن پستان ها، درد و حساسيت زير شكم و خونريزي واژينال بررسی آن ضروری است.
حاملگی بعد از TL، بدون وجود هیچ اشکال تکنیکی در عمل بستن لوله های رحمی ممکن خواهد بود. با توجه به خارج رحمی بودن نيمي از موارد حاملگي هاي پس از TL (با روش کواگولاسیون)، هر مورد شك به حاملگی باید از نظر EP نیز بررسی گردد (ارجاع به متخصص زنان).

سن مناسب برای بستن لوله هاي رحمي:
اين عمل برای خانم هاي مولتی پار بالای ۳۵ سال بسیار مناسب است. درمورد متقاضیان زیر ۳۰ سال با توجه به احتمال طلاق، ازدواج مجدد و … بهتر است انجام عمل مشروط به به مشاوره دقیق شده و با درنظر گرفتن احتیاط هاي لازم گردد.

بستن لوله هاي اسپرم بر (وازكتومي بدون تيغ جراحي)

توضیح روش:
وازكتومي بدون تيغ جراحي يك روش دايمي پيشگيري از بارداري براي آقايان است. اين روش با يك عمل جراحي سرپايي و بي حسي موضعي و معمولا” كوتاه تر از ۲۰ دقيقه انجام مي گيرد. طي اين عمل لوله هاي اسپرم بر، از طريق ايجاد يك سوراخ كوچك بر روي كيسه بيضه ها بسته مي شوند.

مكانيسم عمل:
بسته شدن لوله هاي اسپرم بر از ورود اسپرم ها به مايع مني جلوگيري مي نمايد. در اين حالت مايع مني فرد بدون اسپرم بوده و لقاح صورت نخواهد گرفت.

اثربخشي :
يكي از اثربخش ترين روش هاي پيشگيري از بارداري است. با پيگيريهاي بعد ازعمل و انجام دونوبت آزمايش آناليز اسپرم پس از عمل جراحي كه نبودن اسپرم در مايع مني را تاييد كند، ميزان موفقيت نزديك به ۱۰۰% است.

مزيت ها:
 اثربخشی بالا.
 دايمي بودن.
 تداخل نداشتن با فعالیت جنسی.
 عدم نیاز به يادآوري و مراجعه هاي مكرر.
 نداشتن اثر منفي بر قدرت مردانگي، ميل جنسي و صفت هاي ثانويه مردانه (ريش، سبيل و صداي مردانه).
 عارضه نداشتن برای سلامتی استفاده کننده از روش در دراز مدت.
 تاثيرنداشتن بر حجم و ظاهر مايع مني و كيفيت تماس جنسی.
 افزایش لذت جنسی بدلیل از بين رفتن نگراني حاملگي نا خواسته.
 اثربخشي بيشتر، نياز كمتر به مراقبت هاي قبل و پس ازعمل، احتمال بيشتر در موفقيت عمل بازگشت، زمان كوتاه تر عمل جراحي، امكان كسب اطمينان از موفقيت عمل و عارضه هاي كمتر در مقايسه با بستن لوله هاي رحمي.
 چاق نشدن فرد پس از عمل.

عوارض شايع وچگونگي برخورد با آن ها:
وازكتومي عارضه دراز مدت قابل توجه و سيستميك نداشته و عارضه هاي احتمالي محدود به محل عمل مي باشد. اين عارضه ها شامل درد، سوزش و كبودي مختصر ناحيه عمل بوده كه عموما” بعد از حداكثر يك هفته برطرف مي شوند.
عوارض غيرشايع و چگونگي برخورد با آن ها:
۱. هماتوم،
۲. عفونت پوست ناحيه عمل و يا اپيديدمواوركيت عفوني،
۳. اپيديدیميت احتقاني و درد مزمن بيضه ها.
در صورت بروز هر يك از عارضه هاي غيرشايع یادشده، متقاضي بايد به مرکز (مراکز) ارائه خدمت وازكتومي مراجعه كند.

موارد منع استفاده مطلق:
بايد توجه داشت هيچگونه منع مطلقي در انجام وازكتومي وجود ندارد، اما در برخي شرايط وازكتومي بايد با «احتياط»، «تاخير» ويا «ارجاع» به يك مركز مجهز انجام گيرد. اين موارد به شرح ذيل مي باشند :

موارد احتياط :
مواردي هستند كه خدمت وازكتومي برای متقاضی با احتياط انجام می شود. اين موارد عبارت هستند از:
 آسيب اسکروتوم و يا سابقه عمل جراحي آن،
 واريكوسل وهيدروسل بزرگ،
 عدم نزول بيضه يكطرفه ( وازكتومي در سمت نزول يافته انجام گرفته و اگر ۳ ماه بعد از عمل در مایع منی اسپرم وجود داشته باشد، وازكتومي سمت مقابل نيز بايد انجام گيرد)،
 ديابت.

موارد تاخير :
مواردي هستند كه وازكتومي با تاخیر (به منظور رفع مشكل و درمان در صورت لزوم) انجام می شود. این موارد عبارت هستند از:
 بيماري مقاربتي فعال،
 التهاب سر آلت، لوله هاي اسپرم بر و يا بيضه ها،
 عفونت پوست اسكروتوم،
 عفونت حاد سيستميك و يا گاستروآنتريت شديد،
 فيلاريازيس و الفانتيازيس،
 اپيديديميت و يا اوركيت.

موارد ارجاع :
مواردي هستند كه متقاضي بايد براي انجام وازكتومي به بيمارستان ارجاع می شود. اين موارد عبارت هستند از:
 فتق كشاله ران،
 عدم نزول بيضه دو طرفه،
 اختلالات انعقادي،
 ايدز،
 وجود توده در كيسه بيضه ها،
 سابقه حساسيت به ليدوكايين.

تكنيك عمل وازكتومي بدون تيغ جراحي:
وازكتومي بدون تيغ جراحي توسط دو پنس خاص به نام هاي پنس شكافنده (Dissecting forceps) و پنس گرد (Ringed clamp)، قيچي راست كوچك و پنس هموستات انجام مي گيرد. با تزريق cc ۰.۵ ليدوكايين ۱ % يا ۲% بدون آدرنالين در زير پوست و cc ۲.۵ از آن در هرطرف اسكروتوم، پوست و وازدفران های چپ و راست بی حس می شوند. هر دو وازدفران از محل سوراخ ايجاد شده روي اسكروتوم خارج و در دو نقطه به فاصله ۱ سانتي متر با نخ سيلك گره زده شده و فاصله ای از وازدفران که بين دو گره قرار گرفته است، چيده مي شود.

آزمايش ها و معاينه هاي لازم :
معمولا، قبل از انجام وازكتومي نياز به درخواست هيچگونه آزمايشي نمي باشد. در گرفتن شرح حال، سابقه پزشكي متقاضي بررسي شده و معاينه فيزيكي عمومي با توجه ويژه به دستگاه ژنيتال انجام شود.

دستورهاي پس از عمل :
 استراحت به مدت یک روز.
 آب نزدن به محل عمل تا دو روز.
 نداشتن تماس جنسی تا ۴ روز.
 پوشیدن شورت تنگ و یا بیضه بند و انجام ندادن کار سنگین تا یک هفته.

هشدارها و چگونگي برخورد با آن ها:
مواردي هستند كه فرد وازکتومی شده درصورت رويارويي با آن ها، بايد فوراً به مركز يا مراكز انجام دهنده وازكتومي مراجعه نمايد.
۱. تب بیش از ۳۸ درجه تا ۴ هفته، بويژه در هفته اول.
۲. درد شديد ناحيه عمل كه به مسكن هاي معمولي پاسخ ندهد.
۳. خروج خون و چرك از محل زخم.
۴. تورم بيش از حد اسكروتوم.

موارد قابل توجه در پيگيري ها و مراجعه هاي بعدي :
 بهتراست فرد وازکتومی شده يك هفته پس از عمل برای معاينه محل عمل به پزشك ارائه دهنده خدمت مراجعه نماید.

 فرد وازکتومی شده بايد سه ماه بعد از عمل از نظر آزواسپرمي (نبودن اسپرم در مايع مني) آزمایش شود. لازم است در اين مدت و تا اخذ نتيجه آزمايش، يك روش مطمئن جلوگيري از بارداري (مانند كاندوم) مورد استفاده قرار گیرد. براي پيگيري و اطمينان از موفقيت كامل عمل، انجام اسپرم آناليز بعدي با فاصله زماني يك ماه از آزمایش اول (چهار ماه پس از عمل) خواهد بود.

برگشت پذيري وازكتومي بدون تيغ جراحي:
وازكتومي بدون تيغ جراحي يك روش دائمي پيشگيري از حاملگي بوده و متقاضيانی كه خواهان فرزند ديگري هستند به هيچ عنوان نبايد از این روش استفاده نمایند. در موارد نادري ممكن است متقاضي پس از وازكتومي خواهان انجام عمل Reversal Vasectomy گردد.
Reversal Vasectomy (عمل جراحی برگشت وازکتومی)، يك عمل جراحي است كه با استفاده از ميكروسكوپ و يا لـوپ انجام شده و طي آن دو انتهاي بريده شده وازدفران به يكديگر پيوند زده مي شوند. ميزان موفقيت عمل برگشت بين ۶۰ تا ۸۰ درصد و ظهور اسپرم در مايع مني پس از عمل برگشت، تا بيش از %۹۵ گزارش گرديده است .

كاندوم

توضيح روش :
کاندوم يك وسيله پيشگيري از بارداري از جنس لاتکس است. كاندوم تنها روشي است كه علاوه بر پيشگيري از بارداري از انتقال بيماري هاي قابل انتقال از تماس جنسي مانند STIs/HIV/AIDS نيز پيشگيري مي نمايد. اين وسيله در اندازه، طرح و رنگ هاي مختلف در دسترس بوده و توسط كاركنان بهداشتي تعليم ديده تجويز مي شود.

مكانيسم عمل:
جلوگيري از ريختن مايع مني به داخل واژن و ممانعت از رسیدن اسپرم به تخمک.

اثربخشي:
اثربخشي كاندوم با استفاده صحيح، حدود ۹۷ درصد مي باشد.

مزيت ها:
 جلوگيري از انتقال بيماري هاي منتقله از راه تماس جنسي (STIs/HIV/AIDS )،
 كاهش خطر بروز سرطان دهانه رحم،
 قابل استفاده در هرگروه سني،
 كمك به جلوگيري از انزال زودرس،
 آساني استفاده و نداشتن عوارض موضعي وعمومي،
 نداشتن آثار هورموني،
 قابل استفاده بلافاصله پس از زایمان،
 نداشتن اثر بر شیردهی.

عيب ها:
 ايجاد حساسيت به کاندوم (در بعضي از کاربرها)،
 كاهش لذت جنسي به دليل كاهش حس لمس،
 لزوم استفاده پس از نعوظ (Erection )،
 احتمال خارج شدن یا پاره شدن آن.

موارد منع مصرف كاندوم :
 حساسيت به لاتكس و بروز خارش در هركدام از زوجين،
 ناهنجاري هاي دستگاه تناسلی مرد.

نكته هاي قابل توجه در مصرف كاندوم:
۱. در هر بار نزدیکی بايد از یک کاندوم جدید استفاده شود.
۲. كاندوم بايد پيش از مصرف مشاهده و از سالم بودن آن اطمینان حاصل شود.
۳. كاندوم بايد در حالت نعوظ وقبل از انجام نزديكي به روي آلت كشيده شود.
۴. لازم است بلافاصله پس از انزال برای خروج کاندوم اقدام شود. برای اینکار، در حالیکه هنوز نعوظ وجود دارد، با گرفتن حلقه بالایی کاندوم نسبت به خارج نمودن آن اقدام خواهد شد.
۵. با توجه به اينكه ماليدن لوبريكانتها (وازلين، روغن هاي نباتي وگياهي و….) احتمال آسيب به كاندوم و پاره شدن آن را افزايش خواهد داد، لازم است كه از استفاده از اين گونه مواد خودداري گردد (با توجه به افزايش احتمال پاره شدن كاندوم در صورت استفاده همسر فرد از کرم های طبی، بايد مصرف این کرم ها به پس از تماس جنسی موكول گردد).
۶. حين استفاده بايد مواظب بود كه کاندوم با ناخن، انگشت يا اتگشتر سوراخ نشود.
۷. بايد توجه نمود كه كاندوم پس از انزال در داخل واژن باقي نماند.
۸. نبايد از كاندوم هاي شكننده، تاريخ گذشته، تغيير شكل و تغيير رنگ داده و يا كاندومي كه بسته بندي داخلي آن صدمه ديده است، استفاده كرد.

موارد قابل توجه در پيگيري ها و مراجعه هاي بعدي :

در پيگيري استفاده كنندگان كاندوم بايد موارد ذيل به کاربرها تاكيد شود:
۱. ۴-۳ هفته پس از دريافت كاندوم، براي دريافت بسته بعدي، مراجعه نمايد.
۲. در هر مراجعه براي دريافت كاندوم مي بايست درخصوص رضايت از روش، شكايت ها وچگونگي استفاده از كاندوم با دقت پرسيده شود.
۳. آگاهي فرد از روش اورژانس پيشگيري از بارداري (EC) بررسي شده و در صورت نياز به فرد آموزش داده شود.
۴. بايد داشتن قرص های روش EC از فرد سئوال شده و درصورت نياز قرص های لازم در اختیار او قرار گیرد.( مطابق دستورالعمل مربوطه).

چگونگي نگهداري كاندوم :
كاندوم بايستي دور از نور آفتاب، گرما، رطوبت، نور لامپ فلوئورسانس و اشعه ماوراي بنفش بوده ودر جاي خنك و تاريك نگهداري شود.

تهیه وتنظیم :دکتر نوشین جعفری- دكتر شيرين كاويانپور
دكتر سهيلا خوشبين-معصومه آرشین چی
و حمايت اساتيد محترم و مديران گروه هاي زنان و زايمان و اورولوژي كشور
زیرنظر: دكتر بهرام دلاور- دکتر محمد اسلامی

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar