آشنایی با انواع واکسن ها و جدول واکسیناسیون کشور ایران

واکسیناسیون چیست ؟

هرگونه اقدامي كه به منظور جلوگيري از بروز عفونت و يا تخفيف شكل طبيعي بيماري در فردي با تجويز آنتي‌بادي يا آنتي‌ژن بعمل آيد ايمن‌سازي گفته مي شود.

با تزريق عضلاني يا وريدي آنتي بادي ايمني غيرفعال يا انتقالي ايجاد مي‌گردد. دوام اين نوع ايمني كوتاه است و بستگي به نيمه عمر آنتي‌بادي در بدن فرد دريافت كننده دارد و اين مدت درحدود  3 تا 4 هفته مي‌باشد.

درصورت تجويز آنتي‌ژن كه شامل ميكرو ارگانيسم ضعيف شده ، كشته شده ويا اجزاء آن مي‌شود دستگاه ايمني فرد دريافت كننده تحريك و بطور فعال آنتي‌بادي توليد مي‌كند.ايمني بدست آمده دراين حالت را ايمني فعال گويند. دوام اين نوع ايمني ، طولاني تر از نوع غيرفعال است .
 

 ايمن سازي فعال يا واكسيناسيون
 

واكسيناسيون اقدام بسيارمهم و با ارزشي است كه بوسيله آن با هزينه كم مي‌توان از ابتلاء به بيماريهاي عفوني جلوگيري كرد. با اجراي برنامه واكسيناسيون همگاني در جهان، شيوع بسياري از بيماريهاي خطرناك دربين شيرخواران، كودكان و بالغين كاهش بارزي پيدا كرده است بطوريكه اكنون شيوع بيماريهاي خطيري چون ديفتري، كزاز، سياه سرفه، سرخك و فلج كودكان با واكسيناسيون همگاني با موفقيت كنترل و در بسياري از كشورها عملا به حداقل ميزان خود رسيده است ، يا بيماري آبله كه با واكسيناسيون همگاني و پيگيري جهاني ريشه كن شده است.
براي بيش از 20بيماري انسان، اكنون واكسن تهيه شده است كه تعدادي ازآنها بطور همگاني و بقيه در شرايط خاصي، مورد استفاده قرار مي‌گيرند.
تصميم براي تهيه و استفاده از واكسن، جهت يك بيماري براساس نتيجه موازنه دو موضوع، يكي ميزان احتياج به واكسن و ديگري خطرات و عوارض ناشي از آن گرفته مي‌شود.
ميزان اثر پيشگيري كننده واكسن يك بيماري، از مقايسه تعداد مبتلايان دو گروه افراد واكسينه شده و نشده‌اي كه بطور تصادفي در معرض بيماري قرار مي‌گيرند بدست مي‌آيد.
موثرترين واكسن ها آنهائي هستند كه مكانيسم پيشگيري حاصل از مرحله بهبودي در شكل طبيعي بيماري را تقليد كنند.
 

 رابطه بين نوع واكسن با ايمني حاصل
 

واكسن هاي با اجرام زنده كه ازقدرت بيماريزايي آنها كاسته شده است، معمولاً با دوز واحد مي‌توانند ايمني موثر و طولاني نسبت به واكسن‌هاي كشته شده ايجاد كنند. اين واكسن‌ها علاوه برسيستم ايمني هومورال، سيستم ايمني سلولي را نيز تحريك مي‌نمايند، اين نوع واكسنها تمايل دارند واكنشهاي مشابه شكل طبيعي بيماري به خصوص درافراد با نقص ايمني را  ايجاد كنند.
 براي اينكه با واكسن‌هاي كشته شده ايمني كافي و بمدت طولاني بدست آيد، بايستي اين واكسن‌ها ابتدا درچند نوبت تزريق گردند و براي جلوگيري از كاهش سطح آنتي‌بادي و ادامه ايمني اغلب لازم است كه تزريق واكسن در آينده يادآوري شود.

تاريخچه واكسيناسيون
جان ميليونها نفر با استفاده از پني سيلين ، سولفا تيل آميد ،و داروهاي باكتري كش مشابه نجات يافته است . اما شايد با اثر پيشگيري كننده ايمن سازي – كه از ديگر اكتشافات تصادفي است – جانهاي بيشتري نجات يافته باشند .تا پيش از صده نوزدهم يكي از بزرگترين بلايايي كه دامن گير بشر مي شد آبله بود . تنها دو بيماري، يعني طاعون و مالاريا ، به اندازه آبله قرباني داشته اند . چگونگي مبارزه با مالاريا با استفاده از كينين و داروهاي ضد مالاريا انجام مي شد حشره كشها نيز در حذف پشه هاي ناقل بيماري مفيد واقع شدند . پس از آنكه مشخص شد عامل انتقال طاعون ككهاي بدن موش هستند ،اين بيماري نيز سر انجام در مناطق توسعه يافته جهان با انجام اقدامات بهداشتي مهار شد .شهرت ادوارد جنر به دليل آشنا كردن جهانيان با واكسني است كه جان ميليونها نفر را از مرگ شوم ناشي از آبله رهانيده و چندين ميليون نفر ديگر را از ظاهر زشت و وحشتناكي كه بر اثر ابتلا به اين بيماري ايجاد مي شود ، نجات داده است .
جنر واكسن خود را در پي كار طولاني و طاقت فرسا در آزمايشگاه كشف نكرد . در 19 سالگي شير دوشي به او گفته بود كه هرگز به آبله مبتلا نخواهد شد ، چون قبلاً به آبله گاوي مبتلا شده بود .بعد ها وقتي جنر پزشك شد و به بي فايده بودن تلاشهايش براي درمان اين بيماري پي برد ، جمله آن شير دوش را به خاطر آورد . اوتحقيق كرد و دريافت شير دوشان تقريباً هرگز ، حتي وقتي از مبتلايان به آبله پرستاري مي كنند ، دچار آبله نمي شوند .
به نظرش رسيد كه آبله گاوي را به افراد تلقيح كند ، تل آنها را از ابتلا به بيماري مرگبار تر آبله مصون سازد .اين بخت ياري حقيقي بود . بدون اينكه زحمتي بكشد ، در يافت كه آبله گاوي باعث ايمني در برابر آبله مي شود . قوه تشخيص او به اندازه اي بود كه توانست به ارزش اين حقيقت پي ببرد و از آن استفاده كند.
ادوارد جنر به سال1749 در بركلي از توابع گلاستر شر انگلستان به دنيا آمد . شش ساله بود كه پدرش ، يك روحاني مسيحي ، درگذشت ، برادر بزرگترش مسئوليت تربيت او را به عهده گرفت. تحصيلات ابتدايي خود را در مدارس محلي گذراند ، ودر آنجا به تاريخ طبيعي علاقه مند شد . تحصيل طب را زير نظر دانيل لادلو ، از جراحان سادبري آغاز كرد . در اين هنگام بود كه شير دوش ، رابطه بين آبله گاوي و آبله را برايش تعريف كرد . جنر در سال 1775 در زمينه عقايد روستاييان گلاستر شر در باره آبله به تحقيق پرداخت دريافت كه دو نوع آبله گاوي وجود دارد ، وفقط يكي از آنها از آبله پيشگيري ميكند . همچنين تعيين كرد كه نوع موثر آبله گاوي تنها وقتي اثر محافظتي دارد كه در مرحله خاصي از بيماري منتقل شود .
او براي آزمودن نظريه اش مقداري از مايع درون تاولها دست شير فروشي را كه به آبله گاوي مبتلا بود بيرون كشيد و آن را به لندن برد و بادقت مايع آبله را به پسركي تلقيح كرد و همان طور كه جنر پيش بيني كرده بودپسرك به آبله دچار نشد . جنر از واژه واكسيناسيون استفاده نكرد، بلكه به جايش لفظ مايه كوبي يا « واريوله واكسينه» را به كار برد معناي لغوي اصطلاح لاتيني اخير « تاولهاي ريز گاو » است .
 تا حدود يك قرن بعد ، مايه كوبي جنري آبله گاوي ، تنها روس ايمن سازي عليه بيماري بود . در سال 1880 لويي پاستور براي ايمن سازي مرغان عليه وبا ، كه در يك همه گيري ،10%طيور فرانسه را از بين برده بود ، روسي ابداع كرد . او باكتري ايجاد كننده اين بيماري را جداسازي كرد و با كشت شكل ضعيف شده و تلقيح آن به مرغان ، آنها را نسبت به حمله مرگبار بيماري ايمن ساخت . اصول كلي روش پاستور با روشي كه جنر براي مايه كوبي با آبله گاوي ابداع كرد يكي بود . قبل از آنكه ويروس آبله به شكل آبله گاوي به شير دوش منتقل شود ، در بدن گاو ضعيف شده بود .در سال 1881 ، پاستور با روي آوردن به سياه زخم ،كه از بيماريهاي گاو و گوسفند است، باسيل آنرا جدا كرد . اواين باكتري را در دمايي بالاتر از دماي بدن حيوان كشت داد تا مايعي براي تلقيح تهيه كند كه موجب حمله خفيف سياه زخم در جانور شود ، و حيوان را براي روزي كه دچار حمله شديد بيماري مي شود ، ايمن سازد .
همانطور كه خود پاستور گفت ، او براي ارج نهادن به شايستگي و خدمات مهم يكي از بزرگترين انگليسيان ، يعني جنر واژه واكسيناسيون را به طور كلي براي روش مايه كوبي پيشگيري كننده وضع كرد. چهار سال بعد پاستور واكسني براي بيماري كه در حيوانات هاري و گاه در انسان آب گريزي خوانده مي شود ، ابداع كرد .

پژوهشهاي پيش گامانه پاستور ،كه بر كشف بخت يارانه جنر مبتني بود ،ايمن سازي را به دانش بسيار كار آمد تبديل كرد ، و زمينه را براي وقوع انقلابي در مهار بيماري هاي عفوني آماده ساخت .

شايد گذشته از كشف آنتي بيوتيكها ، هيچ اكتشافي چنين تاثير عميقي بر سلامت انسان نگذاشته باشد .به نوشته و.ر كلارك در پايه هاي تجربي ايمني شناسي معاصر (1986) گل سر سبد موفقيتها در فرايند ايمن سازي ريشه كني كامل آبله بوده است . در نيمه نخست اين قرن ، سالانه حدود 2 تا 3 ميليون مورد جديد گزارش مي شد .
در سال 1949 آخرين مورد آبله در ايالات متحده ، ودر سال 1977 آخرين مورد تاييد شده سراسر جهان در سومالي گزارش شد .

واكسن چيست ؟
موجود زنده ، مانند بدن انسان به خودي خود نيروي مقاومت و غلبه يافتن بر ميكروبها را دارد . اين حالت را « مصونيت » مي نامند. اما در برخي از موارد بايد بدن را از خارج كمك كرد ، تا چنين مصونيتي را پيداكند . در بسياري از بيماري هايي كه از ويروس پديد مي آيند ، اگر انسان يكبار آن بيماري را بگيرد و خوب بشود ديگر در برابر آن مصونيت پيدا مي كند . مثلاً آبله ، سرخك و آبله مرغان از بيماري هايي هستند كه اگر يك بار انسان آنها را بگيرد ، براي هميشه از آنها مصونيت پيدا مي كند . يعني ديگر آنها را هرگز نخواهد گرفت .
اما بيماري هاي ديگري مانند آنفولانزا ممكن است چند بار به سراغ به سراغ انسان بيايند .پس براي رهايي از چنگ انها مي آيند و به طور مصنوعي در انسان مصونيت ايجاد مي كنند .
بدين طريق كه ويروس ضعيف شده آن بيماري را به بدن تزريق كرده ، انسان را دچار يك حالت خفيفي از آن بيماري مي نمايند. ولي چون اين بسيار ضعيف است، انسان به زودي بهبودي مي يابد و پس از بهبودي كامل براي يك مدت طولاني در برابر آن مرض ، مصونيت مي يابد .
واكسن زدن يعني تزريق ويروس ضعيف يك بيماري به بدن.
واكسن داراي ميكرب بيماري است كه البته آنرا ضعيف و بي آزار ساخته اند واكسن از پي تزريق در بدن انسان « پادزهر » درست مي كند كه با ويروس بيماري وارد نبرد مي شوند و آنها را خنثي ميكنند .
طرز ساختن واكسن چگونه است ؟
واكسن را اينگونه ميسازند : نخست حيواني را عمداً دچار بيماري مورد نظر مي كنند . سپس ويروس آن بيماري را از بدن حيوان مزبور جدا مي سازند .
مجدداً اين ويروس را به حيواني ديگر تزريق مي كنند و پس از بيمار شدنش ، باز ويروس را از بدنش جدا مي سازند . آنقدر اين عمل را تكرار مي كنند تا به قدري ويروس ضعيف گردد كه اگر آنرا به بدن انساني تزريق كنند نه تنها او را بيمار نكند، بلكه برايش مصونيت هم پديد آورد .
راه ديگر واكسن سازي اين است كه آن را از ويروسهاي مرده يا بي فعاليت به دست مي آورند .
با تزريق اين نوع واكسن بدن مشغول ساختن پادزهر مي شود و خود را آماده دفاع در برابر ميكر وب اصلي مي كند .براي بيماري خواب و آنفولانزا از اين روش استفاده مي كنند . و بالاخرهگاهي هم خود ويروس را بي آنكه ضعيفش گردانند از راه پوست به بدن تزريق مي نمايند . آنگاه چون ويروس از راه غير طبيعي وارد بدن گرديده ، باز در آن ايجاد مصونيت ميكند .

واکسیناسیون چه سودی دارد ؟
 

 مزيت ايمن سازي بر سرم درماني ، در طول مدت حفاظت از طريق مايه كوبي است.
واكسنها، علاوه بر توليد فعال پابتنهاي در گردش ، درموارد خاص، ودر هنگام بروز آلودگيهاي بعدي سريعاً موجب واكنش ليمفوسيتها گرديده و دستگاه حساس ايمني را طوري سامان مي دهد كه ميتواند نسبت به حمله اجرام خارجي واكنش سريع نشان دهد ، اين نوع واكنش را پاسخ ياد اور يا خاطره اي مي نامند .

براي سهولت امر، مي توان واكسنها را به دودسته مشخص تقسيم نمود:
الف) واكسنهاي باكتريايي
1) واكسنهاي زنده تخفيف حدت يافته : ب. ث . ژ
2)  واكسنهاي كشته:سياه سرفه، حصبه ،وبا
3)  نازهر(توكسوئيد): ديفتري، كزاز
4)  واكسنهاي پلي ساكاريدي: مننگوكوكسيC , A ،پنوموكوكسي
ب) واكسنهاي ويروسي
1) واكسنهاي زنده تخفيف حدت يافته: فلج اطفال خوراكي، سرخجه ،سرخك، اوريون، تب زرد
2) واكسنهاي كشته كامل: انفولانزا ، فلج اطفال تزريقي ، هاري
3) واكسنهاي كشته( بخشي از پادگن) : هپاتيت ب
توكسوئيدها فقط در قبال اگزوتوكسينها ايجاد ايمني مي كنند و كيفيت انها به لحاظ خلوص و قابليت انحلال پادگن بسيار عالي است . ايمني خلطي حاصل از آنها نيز به سادگي قابل اندازه گيري است .
در واكسنهاي باكتريايي كه از ياخته كامل استفاده مي شود ، پادتنهايي توليد مي شوند كه بعضي از آنها احتمالاً جرء اپسونينها هستند. اين واكسنها نقش يك ادجووان (ياور ) را دارند و همراه با ديگر واكسنها موجب افزايش پاسخ ايمني مي شوند.
در مورد ب .ث . ژ وضعيت فرق مي كند ، اين واكن بيشتر ايجاد ايمني سلولي مي كند و پادتن خلطي قابل اندازه گيري توليد نمي نمايد .اين حالت از ايمني سلولي همراه با افزايش حساسيت تاخيري است كه از طريق آزمون حساسيت به توبركولين اندازه گيري مي شود.
واكسن آبله (ويروس واكين ) كه قديمي ترين واكسن ويروسي است، پس از تزريق به انسان به علت قرابت پادگني ، ايجاد ايمني عليه آبله (ويروس واريول ) مي كند. ايمني واكسن عمدتاً از نوع سلولي است و بطور كلي پاسخ پادتني ضعيف است.
استفاده از واكسنهاي زنده تخفيف حدت يافته در افراد مبتلا به نقص دستگاه ايمني سلولي رسماً ممنوع است .
ساير واكسنهاي ويروسي زنده يا تخفيف حدت يافته ،ايجادايمني خلطي همراه با پادتنهاي در گردش مي كنند كه به روش هاي متداول سر مشناسي نظير سرونوترا ليزا سيون ، واكنش ممانعت از هم اگلوتيناسيون ، بررسي ايمني به كمك مواد راديوايزوتوپ ، اليزاو غيره قابل اندازه گيري است. آزمونهاي افزايش حساسيت تاخيري بعضاً دال بر ايمني با واسطه سلولي است .
بعضي واكسنها نظير واكسن خوراكي فلج اطفال يا واكسنهايي كه از طريق بيني تجويز مي شوند ، علاوه بر ايمني خلطي ، ايجاد ايمني موضعي مي نمايند و به دنبال آن ايمونوگلو بولين نوع A توليد مي شود كه موجب ايمني موضعي بسيار قوي خواهد شد و از دخول ويروس از طريق ان مجاري جلو گيري خواهد كرد. نهايتاً، واكسنهاي مننگوكوكسي C ,A ، و پنوموكوكسي پلي والان براساس نوع كپسول وپلي ساكاريد موجود در واكسن ، ايجاد پادتن اختصاصي مي نمايند.

عوارض واكسيناسيون 
پيشگيري ازبيماريهاي عفوني بوسيله واكسن يكي از پيروزيهاي مهم علم پزشكي است، اما بايد در نظر داشت كه با وجود پيشرفتهاي بدست آمده در تهيه واكسن‌هاي بسيار كم ضرر و بي‌نهايت موثر بهرحال هيچ واكسني كاملاً بي ضرر و صددرصد مؤثر نيست. هدف در تهيه واكسن مناسب ، رسيدن به مرحله‌اي است كه واكسن حداكثر اثر پيشگيري را با حداقل عارضه جانبي داشته باشد.
عوارض متعددي تاكنون براي واكسن‌ها گزارش شده است كه شايع‌ترين آنها عوارض محل تزريق بصورت تورم و حساسيت و درد موضعي است كه گاهي با درجات خفيفي از تب نيز همراه مي‌شود.
اين عوارض اغلب در طي 24 ساعت اول بعد از تزريق ظاهر شده و معمولاً دركودكان بارزتر و ميزان تب كودك نيز بالا است. در دنباله تزريق واكسن سياه سرفه بندرت ممكن است كودك دچار آنسفاليت شود. اين عارضه معمولاً چند روز پس از تزريق اين واكسن بصورت بيقراري، تشنج اختلال رفتاري و تغيير سطح هشياري خودنمائي مي‌كند. هرگاه بعد از تزريق واكسن ثلاث كودك تب بالا، تشنج، و گريه‌هاي شديد و طولاني بيش از 3 ساعت داشته باشد ، در نوبت‌هاي بعدي از واكسن دوگانه استفاده مي‌شود.
يكي از عوارض بسيار نادري كه بويژه با گونه شماره 3 ويروس قطره فلج اطفال ممكن است پيش آيد پيدايش شكل فلجي بيماري است. شيوع اين عارضه دربالغين كمي زيادتر از كودكان مي‌باشد، بدين جهت تجويز همگاني قطره ضد فلج كودكان در سنين بالاي 18 سال توصيه نمي‌شود.
هرگاه به فردي با نقص ايمني قطره ضد فلج تجويز شود خطر پيدايش اشكال فلجي بيماري افزايش پيدا مي‌كند.
در حاملگي تزريق واكسن‌هاي ويروسي زنده بعلت احتمال انتشار آنها به جفت و جنين ممنوع مي‌باشد.

  اميد است با پيشرفتهاي كه در تكنيك‌هاي بيولوژي ملكولي پيدا شده است بتوان در آينده واكسن‌هايي با عوارض هر چه كمتر تهيه نمود.
 به دنبال تزريق واكسن توام عوارض موضعي ا ز قبيل قرمزي محل تزريق ، حساسيت موضع ، و گاهي واكنشهاي عمومي مانند تب ، سر درد ، و گاهي ظهور بثوراتي در سطح بدن مشاهده مي شود اما اين واكنشها به زودي مرتفع مي گردند .

در موارد نادري به دنبال تزريق واكسن توام ضد ديفتري- كزاز ناراحتي هاي كليوي و عصبي ديده شده است . در چنين حالاتي تزريق هاي بعدي انجام نمي گيرند . بايستي همواره آدرنالين يك در هزار در دسترس تزريق كنندگان واكسن باشد تا اگر عارضه آنافلاكسي پيش آمد بلافاصله بمصرف برسد .
 همچنين ناراحتيهاي مغزي قابل توجهي كه ناشي از تزريق جزء سياه سرفه اواكسن سه گانه است به ندرت ذكر شده ، اگر ناراحتي عصبي ويا تشنجي كودك ظرف 2 روز پس از تزريق مشاهده شود ، نشان ايجاد ناراحتي به علت واكسن سياه سرفه است در اين صورت دنباله ايمن سازي را با واكسنهاي دو گانه ضد ديفتري ، كزاز خردسالان يا بزرگسالان بسته به سن شخص ادامه مي دهند و به اين كودك ديگر واكسن سياه سرفه نبايد تزريق شود .

*** جدول و زمان انجام واكسيناسيون در کشور ایران :

انواع واكسن ها، مقدار ، راه تجويز و شرايط نگهداري آنها

شرايط نگهداري درمحل واكسيناسيون

مقدار و راه تجويز *

ماهيت

نام واكسن

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه مياني يا پاييني يخچال)

5/0 ميلي ليتر، عضلاني

توكسوئيد كزاز، توكسوئيد ديفتري و باكتري كشته شده سياه سرفه

سه گانه

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه مياني يا پاييني يخچال )

5/0 ميلي ليتر ، عضلاني

توكسوئيد كزاز و توكسوئيد ديفتري ( خردسالان و بزرگسالان)

دوگانه

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه مياني يا پاييني يخچال)

5/0 ميلي ليتر ، عضلاني

توكسوئيد كزاز

كزاز

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه فوقاني يخچال )

 

زير يكسال 05/0 ميلي ليتر داخل جلدي، بالاتر از يك سال 1/0 ميلي ليتر داخل جلدي

باسيل كالمت وگرن

ب.ث.ژ

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه فوقاني يخچال )

 

5/0 ميلي ليتر، زير جلدي

ويروس زنده ضعيف شده سرخك، اوريون و سرخجه

MMR

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه فوقاني يخچال )

قطره خوراكي

ويروس سه گانه زنده ضعيف شده

فلج اطفال

8-2 درجه سانتيگراد

( طبقه فوقاني يخچال )

5/0 ميلي ليتر، زير جلدي يا عضلاني

ويروس كشته شده

8-2 درجه سانتيگراد

(‌طبقه مياني يا پاييني يخچال )

براي كودكان زير ده سال، 5/0 ميلي ليتر و براي افراد ده سال و بالاتر يك ميلي ليتر در عضله ، براي بيماران دياليز و تالاسمي دو برابر مقدار توصيه شده

آنتي ژن سطحي ويروس

« هپاتيت ب »

در خصوص طريقه مصرف واكسن ها چنانچه دستورالعمل مشخصي از طرف مركز مديريت بيماريها ارسال نشده باشد مراعات دستورالعمل كارخانه سازنده ضروري است.

توضيح :
1- واكسن هاي سه گانه، كزاز، دوگانه و « هپاتيت ب » در مقابل يخ زدگي تغيير ماهيت مي دهند، در اينصورت ،‌از مصرف آن بايد جداً خودداري كرد.
2- كليه واكسن ها بايد تا لحظه تجويز در دماي ذكر شده نگهداي شوند. ( در يخچال نگهداري شود )
3- حلال واكسن هاي MMR و ب. ث. ژ در واحد مصرف كننده نيز بايد در دماي ذكر شده نگهداري شود.

بيماريها و علائم اختصاري واكسنهاي برنامه گسترش ايمنسازي

نام بيماري

واكسن مربوط

علائم اختصاري

سل

ب.ث.ژ

BCG

ديفتري، كزاز، سياه سرفه

سه گانه ( ثلاث )

DTP

ديفتري ـ كزاز

دوگانه خردسالان

DT

دو گانه بزرگسالان

Td

فلج اطفال

پوليو خوراكي

OPV

پوليو تزريقي

IPV

سرخك ـ سرخجه ـ اوريون

سرخك ـ سرخجه ـ اوريون

MMR

كزاز

توكسوئيد كزاز

TT

هپاتيت ب

هپاتيت « ب »

Hep.B

**************

برنامه ايمن سازي كودكان با توجه به شرايط اپيدميولوژيك كشور

توضيـحات

نوع واكسـن

ســن

در كودكان زير يك سال، مقدار واكسن « ب.ث.ژ‌» (05/0 ) ميلي ليتر معادل نصف دوز بالغين است

ب.ث.ژ ـ فلج اطفال *

هپاتيت ب **

بدو تولد

 

سه گانه ـ فلج اطفال‌ـ هپاتيت ب

2 ماهگي

 

سه گانه ـ فلج اطفال

4 ماهگي

 

سه گانه ـ فلج اطفال ـ‌هپاتيت ب

6 ماهگي

اين واكسن شامل واكسنهاي سرخك، سرخجه و اوريون مي باشد.

MMR

12 ماهگي

 

سه گانه ـ فلج اطفال

18 ماهگي

 

سه گانه ـ فلج اطفال ـ MMR

6-4 سالگي ***

* منظور از فلج اطفال، قطره خوراكي فلج اطفال است.
** واكسن هپاتيت ب كودكان نارس با وزن كمتر از 2000 گرم چنانچه در وقت مقرر مراجعه نموده باشند در 4 نوبت ( بدو تولد، يكماهگي، دوماهگي و 6 ماهگي ) انجام مي شود.
*** پس از آخرين نوبت واكسن سه گانه، هر ده سال يكبار واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان بايستي تزريق شود.

جدول ايمن سازي كودكاني كه از يكسالگي تا 6 سالگي در وقت مقرر مراجعه ننموده اند.

 

سه گانه ـ فلج اطفال ـ ب.ث.ژ ـ MMR و هپاتيت ب

اولين مراجعه

سه گانه ـ‌فلج اطفال ـ‌هپاتيت ب

يكماه بعد از اولين مراجعه

سه گانه ـ فلج اطفال

يكماه بعد از دومين مراجعه

سه گانه ـ فلج اطفال ـ‌هپاتيت ب

6 ماه تا يك سال بعد از سومين مراجعه

سه گانه ( حداقل يكسال فاصله با نوبت قبلي ) ـ MMR ـ‌ فلج اطفال

6-4 سالگي

1- بعد از 6 سال تمام ( 6 سال و 11 ماه و 29 روز ) تزريق واكسن سه گانه ممنوع است و بايد از واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان استفاده شود.

2- در صورتيكه سن كودك هنگام تزريق يادآور اول سه گانه و فلج اطفال، چهار سال يا بيشتر باشد، يادآور دوم لزومي ندارد

3- پس از آخرين نوبت واكسن سه گانه بايستي واكسن دو گانه ويژه بزرگسالان هر ده سال يك بار تكرار شود

4- چنانچه سن كودك هنگام تزريق نوبت اول MMR بين 6-4 سالگي باشد، نوبت دوم بايستي

 6 ماه تا يكسال بعد از نوبت اول تزريق گردد.

5- بعد از يكسالگي قبل از تلقيح ب.ث.ژ بايستي تست مانتو انجام شود و در صورت منفي بودن،‌ب.ث.ژ تلقيح گردد.

6- كسانيكه بدنبال تزريق ب.ث.ژ اسكار نداشته اند نياز به تزريق مجدد ب ث ژ ندارند.

 

******************

جدول ايمن سازي افراد 7 تا 18 ساله كه در وقت مقرر مراجعه نكرده اند

دوگانه ويژه بزرگسالان ـ ‌فلج اطفال ـ MMR ـ هپاتيت ب

اولين مراجعه

دوگانه ويژه بزرگسالان ـ‌ فلج اطفال ـ ‌هپاتيت ب

يكماه بعد از اولين مراجعه

دو گانه ويژه بزرگسالان ـ‌ فلج اطفال

يكماه بعد از دومين مراجعه

دو گانه ويژه بزرگسالان ـ ‌فلج اطفال ـ هپاتيت ب ـ MMR

6 ماه تا يك سال بعد از سومين مراجعه

دو گانه ويژه بزرگسالان و هر ده سال يكبار تكرار شود

10 سال بعد از چهارمين مراجعه

*************

ايمن سازي زنان سنين باروري (‌49 – 15 ساله ) بدون سابقه ايمن سازي با واكسن دوگانه ويژه بزرگسالان *

طول دوره ايمني

درصد محافظت

حداقل فاصله

نوبت

0

0

اول

سه ساله

80

يك ماه

دوم

پنج سال

95

شش ماه

سوم

ده سال

99

يك سال

چهارم

تا پايان سن باروري **

99

يك سال

پنجم

* زنان سنين باروري داراي سابقه واكسيناسيون ، بايد با احتساب واكسنهاي قبلي طبق اين جدول واكسيناسيون را ادامه دهند.

** براي حفظ ايمني كافي پس از پنج نوبت، واكسن دوگانه بزرگسالان بايد هر ده سال يكبار تكرار شود.

 

 *************

ايمن سازي زنان باردار بدون سابقه ايمن سازي يا واكسيناسيون ناقص *

دفعات

نوع واكسن

تاريخ مراجعه

نوبت اول

دو گانه ويژه بزرگسالان

اولين مراجعه

نوبت دوم **

دو گانه ويژه بزرگسالان

يك ماه بعد

* كسانيكه سابقه واكسيناسيون ناقص دارند بايد واكسيناسيون آنها با توجه به سابقه قبلي و مطابق برنامه ايمنسازي زنان 49-15 سال تكميل گردد.

** ادامه ايمن سازي طبق جدول ايمن سازي زنان 49-15 ساله

 

 ***********

ايمن سازي عليه بيماري « هپاتيت ب » براي گروههاي پرخطر

زمان تزريق

نوبت

در اولين مراجعه

اول

يك ماه بعد از نوبت اول

دوم

شش ماه بعد از نوبت اول

سو م

چرا بايد اين همه واكسن به كودكم بزنند؟
از تماشاي منظره تزريق به فرزند براي تمام والدين ناخوشايند است. اما برنامه واكسيناسيون به منظور پيشگيري از بيماريهاي خطرناك تهيه شده است و مهمترين بخش تامين سلامت كودك را تشكيل مي دهد.

بعضي از اين بيماريها (نظير فلج اطفال و ديفتري) صذ سال پيش از اين بسيار شايعتر بودند ولي امروزه بعلت انجام واكسيناسيون بندرت ديده مي شوند.

مركز مبارزه با بيماريها در هر كشور بسته به سطح ايمني عمومي و بيماريهاي خطرناك شايع برنامه واكسيناسيون خاصي را براي كودكان و بزرگسالان تنظيم مي كند.

واكسن ها چگونه از بيماريها پيشگيري مي كنند؟

واكسن ها از ميكروب يا ويروس كشته شده و يا ضعيف شده كه عوامل بيماريهاي خاص هستند ساخته شده اند. با تزريق واكسن سيستم ايمني تحت حمله اين ميكروب ها و يا ويروس ها قرار مي گيرد و در نتيجه ترشح آنتي بادي ها يا پادتن ها دربدن بالا مي رود.

اين آنتي بادي ها در بدن كودك فعال باقي مي مانند و در صورتيكه بدن با بيماري واقعي مواجه شود آن را در مقابل آن ويروس يا ميكروب محافظت مي كنند. بعنوان مثال اگر سياه سرفه در منطقه شما شايع شود احتمال ابتلا كودك شما كه واكسينه شده است به مراتب كمتر از كودكي است كه واكسينه نشده است.

كارت مراقبت كودك چيست و استفاده از آن در واكسيناسيون چه كمكي مي كند؟
در ايران هر كودكي يك كارت مخصوص مراقبت كودك دارد كه در آن جدول واكسينايون، تغذيه و پايش رشد در نظر گرفته شده است. كودك شما نيز حتما اين كارت را دارد و اگر اينطور نيست بهتر است در اولين فرصت به يكي از مراكز بهدشتي و درماني در محدوده محل زندگي خود مراجعه نمائيد و براي وي پرونده تشكيل داده و كارت مراقبت كودك را دريافت نمائيد. اگر شما براي مراقبتهاي دوران بارداري به چنين مراكزي مراجعه كرده باشيد حتما با نشاني و روش كار آنها آشنا هستيد. در غير اينصورت مي توانيد از دانشگاه علوم پزشكي محدوده خود در مورد آن اطلاعاتي كسب كنيد. خصوصيات هر يك از اين واكسنها چيست؟

واكسن ب ث ژ: اين واكسن با استفاده از باكتري ضعيف شده سل عليه اين بيماري ساخته شده و به صورت زير جلدي در ناحيه بازو در بدو تولد تزريق مي شود. بهترين سن براي تلقيح واكسن ب. ث . ژ بدو تولد است، از آن به بعد تا 2 ماهگي بدون انجام تست مي توان واكسن ب.ث.ژ را تلقيح نمود. اگر تا سن يك سالگي تزريق نشده باشد ابتدا تست PPD انجام مي شود و در صورتي كه تست منفي باشد تزريق انجام مي شود. معمولا جاي محل تزريق باقي مي‌ماند و اگر ديده نشود لازم نيست تزريق تكرار شود. در بعضي از موارد تورم عقده هاي لنفاوي زير بغل بعد از تزريق واكسن مشاهده مي شود كه معمولا با گذشت زمان برطرف شده و نياز به درمان خاصي ندارد.

قطره خوراكي فلج اطفال: فلج اطفال يك بيماري حاد ويروسي است كه مي تواند منجر به فلج دائم دسته اي از عضلات بدن شود. براي جلوگيري از اين بيماري ناتوان كننده و سخت، بهترين راه واكسيناسيون است. واكسن به صورت قطره خوراكي و با استفاده از ويروس ضعيف شده ساخته شده است.

واكسن هپاتيت B: اين ويروس از راه خوني (مانند انتقال خون)، از راه جنسي و از طريق مادر به فرزند (در دوران بارداري) منتقل مي‌شود. افرادي كه بيشتر در تماس با بيماران هستند مانند پرسنل و بيماران بخش دياليز، پزشكان، دندانپزشكان، پرستاران و پرسنل بانك خون بيشتر در معرض ابتلاء به اين بيماري بوده و بعنوان گروه پرخطر بايد واكسينه شوند. واكسن اين بيماري از سال 1372 جزو برنامه واكسيناسيون كشوري اطفال گنجانده شده است. عوارض واكسن خيلي كم بوده شامل درد و قرمزي در ناحيه تزريق، سردرد مختصر و احساس كسالت است.

واكسن سه گانه: اين واكسن با استفاده از باكتري كشته شده سياه سرفه و سموم باكتريهاي ديفتري و كزاز ساخته مي شود. ديفتري، كزاز و سياه سرفه بيماري هاي خطرناكي هستند كه مي توانند موجب مرگ يا عوارض شديد شوند. عارضه اين واكسن معمولا تب و بيقراري است كه ممكن است تا چند روز ادامه يابد، در اين صورت مي توانيد از پاشويه و استامينوفن براي كاهش تب در كودك استفاده كنيد. اگر بعد از تزريق، تب 40 درجه يا تشنج ديده شود حتما آنرا در نوبت هاي بعدي متذكر شويد تا از واكسن دو گانه اطفال استفاده شود.

واكسن دو گانه اطفال: اين واكسن شبيه به واكسن دوگانه بزرگسالان يعني شامل واكسنهاي ديفتري و كزاز است و تنها فرق آن مقدار بيشتر واكسن ديفتري است.

واكسن MMR (سرخك، سرخجه، اوريون): علائم بيماري سرخك عبارتند از تب بالا و چند روزه، آب ريزش بيني، التهاب ملتحمه چشم و جوشهائي كه بعد از شروع تب ظاهر مي شوند. التهاب پرده مغز، التهاب گوش مياني و برونشيت ممكن است در ادامه علائم سرخك ظاهر شوند. در بعضي از كشورها ميزان مرگ ومير به 10% مبتلايان مي رسد. سرخجه نيز با بثورات جلدي همراه است و علائم آن نظير تب و سرفه، خفيف تر از سرخك بوده و بيماري خطرناكي نيست. خطر اين بيماري مربوط به خانم هاي باردار است كه در صورت ابتلا، احتمال نقص مادرزادي را در جنين بشدت افزايش مي دهد.

آيا واكسيناسيون بايد تحت هر شرايطي، مثل بيماري كودك، انجام شود؟
در اكثر موارد بيماري واكسيناسيون انجام مي شود، به جز چند مورد خاص كه توضيح داده خواهد شد. مثلا شل بودن مدفوع يا سرماخوردگي معمولي نبايد مانع از انجام ايمن سازي شود. برنامه ايمن سازي كودكان نارس ويا كم وزن نيز طبق جدول ايمن سازي عادي است و تجويز به موقع واكسنها توصيه مي شود. ابتلا به سوء تغذيه نيز نه تنها مانعي براي ايمن سازي نيست، بلكه ايمن سازي به موقع كودكان مبتلا به سوء تغذيه بشدت توصيه مي شود چرا كه آنها را نسبت به بيماريهايي كه بيشتر در معرض ابتلا به آنها هستند مقاوم مي كند.
براي هيچ واكسني جز سياه سرفه محدوديت سني وجود ندارد و در صورت عدم سابقه ايمن سازي بايد با برنامه عمل شود .

در چه مواردي نبايد واكسيناسيون انجام شود يا با تغييرات انجام مي شود؟

در مورد كودكان مبتلا به آلرژي شديد و يا ضايعات و عوارض مغزي و عصبي واكسناسيون با احتياط و با نظر پزشك كودكان انجام مي گيرد.
در كودكان تب دار يا مبتلا به بيماري هاي حاد شديد تا رفع تب و بيماري فقط تزريق واكسن سه گانه را به عقب مي اندازند.
به كودكان پس از سن شش سالگي و نوجوانان، اگر مايه كوبي توام ضرورت يابد بايد حتما واكسن ويژه بزرگسالان تزريق شود.

همچنين براي كودكاني كه سابقه بيماريهاي مزمن چركي، ناراحتيهاي عصبي، تشنج، ضايعات مغزي و يا سابقه خانوادگي بيماريهاي عصبي را دارند واكسن سه گانه تجويز نمي شود.
در اختلالات ايمني ، چه اوليه و چه اكتسابي مثل لوسمي ( سرطان خون) و غيره واكسنهاي ويروسي زنده و واكسن سل (BCG)منع استعمال دارند.
به علت ريشه كني آبله در جهان، تلقيح آن به هيچ وجه لازم نيست.
در افراد مبتلا به هموفيلي واكسن هپاتيت B بايستي زير جلد تزريق شود.
واكسن آنفولانزا چيست و آيا براي كودكم لازم است؟
واكسن آنفولانزا يا معروف به واكسن سرماخوردگي شامل چند ويروس شناخته شده است كه تا حدي ضعيف شده اند و از طريق تزريق عضلاني مي توانند تا 80 درصد ايمني براي يك سال ايجاد كنند. این نکته را هرگز فراموش نکنید که واکسن آنفلوآنزا هرگز مانع از ابتلای شما و یا کودکتان به سرماخوردگی نمی گردد زیرا این واکسن سرماخوردگی نیست .

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar