رژیم غذایی در کم خونی و فقر آهن


کم خونی وضعیتی است که در آن تعداد یا اندازه گلبول های قرمز و یا مقدار هموگلوبین موجود در خون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی اکسیدکربن بین خون و سلو ل هادچار اختلال م یشود.

از علل ایجادکننده کمخونی میتوان کمبودهای تغذیه ای، خونریزی، ناهنجاری های ژنتیکی، بیمار ی های مزمن و یا مسمومی تهای دارویی را نام برد. منظور از کم خونی های تغذیه ای کمخونیهایی است که در اثر دریافت ناکافی مواد مغذی ایجاد میشوند. از مهمترین مواد مغذی جهت خو نسازی که کمبود آ نها موجب بروز کم خونی می شود
میتوان به آهن ، ویتامین ب ۱۲ و اسیدفولیک اشاره کرد. از بین آ نها کمخونی ناشی از فقر آهن یکی از شای عترین کمخون یهای تغذیه ای است.
کمخونی ناشی از فقر آهن

فقر آهن یکی از شایعترین اختلالات تغذی های در کشورهای در حال توسعه و مهمترین علت کمخونی تغذیهای در کودکان و زنان در سنین باروری است که با ایجاد گلبول های قرمز کوچک و کاهش میزان هموگلوبین مشخص م یشود که این بیماری سبب اتلاف منابع و مراقب تهای بهداشتی، کاهش بهر ه وری در اثر افزایش میزان مرگ و میر ابتلا به بیماری در مادران و کودکان و بالاخره کاهش ظرفیت
جسمی و روانی در بخش بزرگی از جامعه م یشود .
میزان نیاز به آهن
میزان نیاز به آهن براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است. مثلا زنان باردار به علت افزایش حجم خون، رشد جنین و جفت و سایر باف تها به آهن بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر ک مخونی قرار دارند. در شیرخواران در صورت سلامت مادران، میزان آهن موجود در شیر مادر برای ۶ ۴ ماه اول زندگی کافی است . ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد
میشوند، ذخایر آهن کم بوده و باید از ۳ ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی خورانده شود.

همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به این دلیل که نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم میکند، خطر فقر آهن را افزایش م یدهد .
دلایل فقر آهن
دلایل گوناگونی برای کمبود آهن وجود دارد که از آن جمله میتوان به علل زیر اشاره کرد
۱٫ دریافت ناکافی آهن به دلیل رژیم غذایی مورد استفاده که در آن آهن کمی وجود دارد، مانند بعضی از رژیمهای گیاه خواری.
۲٫ جذب ناکافی آهن در اثر اسهال، کاهش ترشح اسید معده، مشکلات گوارشی یا تداخلات دارویی و داروهایی مثل کلستیرامین، سایمتیدین، پانکراتین، رانیتیدین و تتراسایکلین).
۳٫ افزایش نیاز به آهن برای افزایش حجم خون در دوران نوزادی، نوجوانی، بارداری و شیردهی.
۴٫ خون ریزی زیاد در دوران عادت ماهانه و یا در اثر جراحات یا ناشی از همورویید (بواسیر) یا بیمار یهای بدخیم و انگلها . کمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا در اثر از دست دادن خون است.
علایم کمخونی ناشی از فقر آهن
بعضی از علایم کم خونی فقر آهن عبارتند از :

رنگ پریدگی پوست، زبان و مخاط داخل لب و پلک چش مها، خستگی زودرس، سرگیجه و سردرد، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها، حالت تهوع و در کمخونی شدید گود شدن روی ناخن(ناخن قاشقی). درمان کمخونی ناشی از فقر آهن برای درمان کم خونی از چند روش استفاده می شود که بهترین و کم خطرترین آ نها استفاده از مکملهای خوراکی است . درمان با نمک های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراکی کاملا موثر بوده و به شکل قرص، کپسول یا مایع است و باید مصرف آ ن ها تا چندین ماه ادامه یابد.

چنانکه این قرص ها با معده خالی مصرف شوند جذب آن ها بهتر و بیشتر صورت م یگیرد، ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی می شوند.

عوارض گوارشی ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع، دل پیچه، سوزش قلب، اسهال یا یبوست را می توان به حداقل رساند، به شرطی که آهن را با میزان بسیار کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزوده تا به حد مورد نیاز بدن برسد.

بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابند.
به همراه آهن پیشنهاد میشود . علاوه بر C جذب آهن را افزایش میدهد. به همین دلیل معمولا مصرف ویتامین C ویتامین درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد .

جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شکل آهن موجود در آن م یباشد.

آهن موجود در پروتئین های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی، پرندگان (آهن هم ) بیشتر جذب میشود، در حالی که جذب آهن پروتئین های جذب آهن سبز ی ها و میوه ها (آهن C گیاهی مانند سبز یها و میو هها (آهن غیرهم) کمتر میباشد.

باید توجه داشت که ویتامین غیرهم) را بیشتر می کند. مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می تواند جذب آهن را تاحدصفر تا پنج درصد کاهش دهد . قهوه، تخم مرغ، شیر و لبنیات، نان گندم، حبوبات (حاوی اسید فیتیک ) و فیبرهای غذایی جذب آهن را به علت تشکیل کمپلک سهای نامحلول کاهش میدهند.

بنابراین فرآورد ههای حاوی آهن، طی یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف هر یک از این مواد نباید مصرف شود.
منابع غذایی آهن دار
منابع غذایی آهن دار عبارتند از جگر، قلوه، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخ م مرغ، سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری، اسفناج و حبوبات، مثل عدس و لوبیا همچنین میو ههای خشک (برگ هها) بخصوص برگه زردآلو و دان ههای روغنی.
عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آ نها
۱٫ اسید سیتریک و اسید اسکوربیک یا ویتامین ث که در آلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبز ی ها، آب پرتقال، لیمو شیرین، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند م یتوانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند.
۲٫ اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج، سیب زمینی، چغندر، کدوتنبل، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است نیز سبب افزایش جذب آهن میشوند.
۳٫ محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده م یشود. توصی ههای کلی زیر را به کار ببندید:
استفاده از غذاهایی که غنی از آهن میباشند. ·
استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین ث هر وعده غذایی جهت جذب بهتر آهن (مثل پرتقال، گریب فروت، گوجه · فرنگی، کلم، توت فرنگی، فلفل سبز، لیمو ترش) گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی. · پرهیز از مصرف چای یا قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا. · برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست. ·
تصحیح عادات غذایی غلط (مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند خاک، یخ ) که خود از علایم کم خونی فقر آهن می باشند.
مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیشگیری به موقع و یا بهبود ک مخونی. ·
استفاده از نانهایی که از خمیر ورآمده تهیه شده اند. ·
استفاده از خشکبار مثل توت خشک، برگه آلو، انجیر خشک و کشمش که منابع خوبی از آهن هستند. ·
استفاده از غلات و حبوبات جوانه زده. ·
شست و شو و ضد عفونی کردن سبز یهایی که استفاده می کنید. ·
شستن کامل دستها با آب و صابون قبل از تهیه و مصرف غذا و پس از هر بار اجابت مزاج ·
مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار. ·
مصرف قطره آهن همزمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان ۲ سالگی در کودکان ·

  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar

*