آشنایی با بیماری مننژیت

بیماری مننژیت

مننژیت چیست؟

یک التهاب نرم شامه (مننژ) و مایع مغزی- نخاعی است که غالبا منشا ویروسی یا باکتریائی دارد و بسته به نوع عامل ایجاد کننده، شدت و درمان آن متفاوت است ، در واقع مننژيت به معني عفونت در مايع نخاع موجود در طناب نخاعي يا مايع احاطه كننده مغز است كه گاهي به عنوان مننژيت نخاعي نيز ناميده مي شود كه در اين صورت علاوه بر التهاب مايع نخاع در طناب نخاعي ، التهاب پرده هاي مغز هم مشاهده مي گردد.

در افراد طبيعي معمولا” مننژيت محدود به فضاي ساب آراكنوئيد در جمجمه مي باشد اما در مننژيتهاي حاد باكتريايي عفونت انتشار پيدا كرده و تمام سطح پرده هاي احاطه كننده مغز و طناب نخاعي را درگير كرده واز طريق سوراخهاي لوشكا و مازندي به بطنها نيز گسترش پيدا مي كند. در مواردي نيز عفونت به خارج از پرده هاي مننژ انتشار مي يابد. اكثر عفونتها از طريق خون به مغز مي رسند.

برخي از عوامل كه قابل توجه ترين آنها ويروس تب خال ساده و هاري است به اعصاب محيطي تهاجم نموده وسپس از طريق آنها به مغز يا عقده هاي حسي صعود مي كنند. تروما به مغز نيز ممكن است مقدمه عفونت باشدو گاهي اوقات كه خوشبختانه بسيار نادر است، عفونت از طريق روشهاي طبي، اكثرا با پونكسيون مايع نخاع مي تواند وارد دستگاه عصبي شود.

گرفتاري يك بخش سيستم اعصاب مركزي ممكن است به بخش ديگر منتقل شودكه اغلب نيز چنين است. ارتشاح آماسي در اكثر عفونتهاي مغز( آنسفاليت ) به CSF منتقل مي شود و بر عكس يك مننژيت ممكن است به مغز تهاجم نموده و سبب مننگوانسفاليت شود. عفونتهاي ماستوئيد و سينوسهاي هوائي پيشاني ويا عفونتهاي گوش مياني مي توانند سرانجام پرده هاي مننژ را گرفتار سازند ويا به خود مغز نفوذ نمايند. 

  مننژیت ویروسی معمولا خفیف تر بوده و بدون درمان خاصی بهبود می یابد ولي شناسائي برخي از آنها مانند هرپس سيمپلكس از نظر درمان اختصاصي مهم است . مننژیت باکتریال می تواند کاملا شدید بوده ، سبب آسیب های مغزی ، از دست دادن شنوائی ، اختلالات یادگیری وگاهي مرگ شود. در نوع باکتریال، دانستن نوع باکتری ایجاد کننده منژیت ، از لحاظ انتخاب آنتی بیوتیک مناسب به منظور پیشگیری از انتشار حائز اهمیت است.

کودکان زیر دو سال نسبت به بیماری بسیار حساس بوده و شدیدترین شکل بیماری را ظاهر می سازند . اگر تشخیص و درمان بیماری در نخستین مراحل آن صورت گیرد ، حدود نود درصد از کودکان بهبود می یابند و تعداد اندکی دچار ضایعات دائمی در سیستم عصبی ، مانند از دست دادن شنوایی می شوند. هنگام شیوع مننژیت باکتریایی بیشتر در فصل زمستان و مننژیت ویروسی در اواخر تابستان و اوایل پاییز است .

نشانه های مننژیت چیست؟
 تب بالا،سردرد و سفتی گردن از شایع ترین علائم مننژیت در سنین بالای 2 سال است که طی چند ساعت تا 2 روز کامل می شود.علائم دیگرنظیر تهوع، استفراغ، حساسیت به نور، گیجی و خواب آلودگی نیز ممکن است وجود داشته باشد. کشف تب، سر درد و سفتی گردن در نوزادان و شیرخواران مشکل است ولی ممکن است با علائمی مانند سستی و بی حالی، تحریک پذیری، استفراغ یا تغذیه ضعیف پی به وجود مننژیت برد. با پیشرفت بیماری، بیمار در هر سنی ممکن است دچار تشنج شود.

علائم مننژيت باكتريال و ويرال در برخي مراحل شبيه هم هستند. با اين حال علائم مننژيت باكتريال شديدتر بوده و در اغلب موارد به سرعت ( گاه ظرف چند ساعت ) پيشرفت مي كند. در شيرخواران علائم غالباً گنگ و يا مبهم است و مي تواند شامل موارد زير باشد:

– بدحالي عمومي؛

– تب؛

– استفراغ ؛

– نخوردن غذا؛

– گريه و بيقراري؛

در كودكان بزرگتر ممكن است تمام علائم فوق به اضافه علائم ديگر ديده شود، مثل:

– سردرد شديد؛

– حساسيت و انزجار از نور شديد و صداي بلند؛

– سفتي عضلات، بخصوص عضلات گردن؛

در تمام سنين ابتلا به مننژيت ممكن است همراه با علائمي مثل گيجي، اختلال هوشياري و گاه تشنج باشد. در برخي كودكان مبتلا به مننژيت، بثورات جلدي مشخصي به صورت نقاط مسطح صورتي يا قرمز كه با فشار دست محو نمي شوند، ديده مي شود. اگر كودك به طور غير عادي بدحال است و يا حداقل دو علامت از علائم فوق در وي پديدار شده باشد بلافاصله با پزشك مشورت كنيد و يا كودك را به نزديكترين بيمارستان برسانيد. كودك در بيمارستان بستري مي شود و نخست آب نخاع وي جهت آزمايش نمونه گيري مي شود و با كمك اين آزمايش مي توان مننژيت ويرال و باكتريال را از هم تشخيص داد و در مواردي عامل ايجاد كننده مننژيت را نيز مشخص نمود. همچنين ممكن است نمونه خون نيز جهت كشت و تعيين وجود باكتري در آن به آزمايشگاه فرستاده شود.

نشانه‌های مننژیت باکتریایی
سرفه و آبریزش از بینی ، پس از دوره کمون و دو تا چهار روزه ظاهر می شود ، اما گاهی اوقات شروع بیماری بسیار سریع بوده و به سرعت گسترش می یابد و در مدت چند ساعت به گیجی و اغما منجر می شود.
کودک بیمار غالباً از سردرد شدید ، همراه با حالت تهوع و تب شکایت می کند . ممکن است گردن سفت و شخص بی قرار و خواب آلود شود . در این حالت ،‌استفراغ حالت جهنده دارد . چنانچه خواب آلودگی عمیق تر شود و تب افزایش یابد ، باید هر چه زودتر به بخش فوریتهای پزشکی مراجعه کرد .
نشانه های بیماری در نوزادان با کودکان تفاوت دارد . نوزاد مبتلا به مننژیت ، بی قرار بوده و گریه های طولانی دارد ،‌ضمن آنکه اشتهایش را از دست می دهد و گرفتار تب شدید می شود . چنین حالتی ‌ ، ممکن است با حمله ناگهانی و خواب آلودگی شدید همراه باشد .
برای پیشگیری از عوارض ثانویه مننژیت مانند ناشنوایی ، ضایعات مغزی و مرگ ،‌ باید هر چه سریعتر بیماری تشخیص داده شود و نسبت به درمان آن در بیمارستان اقدام گردد . آزمایش مایع نخاع برای تشخیص بیماری بسیار ضروری است .
نشانه های مننژیت ویروسی
نشانه های بیماری پس از گذراندن دوره کمون ( یک تا پنج روز ) می تواند به طور ناگهانی و یا به تدریج پدیدار شود . این نشانه ها شامل سردرد ،‌ تب ، استفراغ و دل پیچه است که یک یا دو روز بعد با خشکی و سفتی گردن همراه می گردد ، گاهی اوقات نیز جوش هایی در سطح بدن ظاهر می شود . کودکان مبتلا اغلب در بیمارستان بستری می شوند اما بدون آنکه آنتی بیوتیک مصرف کنند ،‌ پس از چند روز به طور کامل بهبود می یابند .

علل ايجاد مننژيت:

شايع ترين علت مننژيت باكتريايي در كودكان “نيسريا مننژيتيس” است ( مننگوكوك). ميكروب نيسريا به طور طبيعي در مخاط بيني زندگي مي كند و اغلب هيچ مشكلي را ايجاد نمي كند اما علت اين كه چرا در برخي كودكان سبب بروز بيماري مي شود ، هنوز مشخص نشده ؛ عامل شايع ديگر هموفيلوس آنفلوانزا است كه اغلب در كودكان زير پنج سال ديده مي شود.

ويروس هاي متعددي نيز باعث بروز مننژيت مي شوند كه از بين آنها ويروس آنفلوانزا ، آبله مرغان، منونوكلئوز عفوني ، و ايدز شايعتر هستند.
باکتری های زیادی می توانند عامل بیماری باشند ، اما باکتری هایی که بیشتر باعث ابتلای کودکان به مننژیت می شوند ، شامل مننگوکوکوس ،‌ آنفلوآنزاتیپ ب یا پنوموکوکوس هستند . گونه های متفاوتی از ویروس ها ، از جمله انتروویروس ها ، می توانند موجب این بیماری شوند . مننژیت ویروسی به طور معمول خفیف بوده و کودکان پس از مدتی کوتاه ، به طور کامل بهبود می یابند. مننژیت باکتریایی از طریق افراد بیمار و یا حامل باکتری ( در حلق و بینی ) منتشر می شود . عامل بیماری از طریق سرفه و عطسه توسط شخص بیمار در هوا منتشر شده و تا ساعت ها معلق می ماند . تنفس هوای آلوده موجب انتقال بیماری می شود . باکتری ابتدا در حلق و بینی تکثیر می گردد و سپس وارد خون می شود و آن گاه وارد مغز و نخاع شده و این نواحی را عفونی می سازد.

بیشتر نوزادان به دلیل این که حامل پادتن های مادری هستند ، تا سه ماهگی به مننژیت مبتلا نمی شوند . ۲۵ درصد از این کودکان برای هفته ها یا ماه ها ، باکتری عامل بیماری را بدون این که دچار بیماری شوند ، در حلق و بینی خود حمل می کنند . این حاملان سالم ،‌پادتن هایی ایجاد می کنند که موجب مصونیت دائمی آنها در مقابل بیماری می شود . حاملان سالم می توانند عامل بیماریزا را به افراد حساس منتقل نموده و آنها را گرفتار سازند. اشخاصی که در اثر باکتری های عامل مننژیت به نوع خفیف عفونت مجاری فوقانی تنفسی مبتلا میشوند ،‌ می توانند عامل بیماری را به دیگران منتقل کنند . جابجایی عامل بیماری از این طریق ، گاه باعث مننژیت می شود ولی در بیشتر موارد ، مجاری فوقانی تنفسی را گرفتار عفونت می کند . در هر دو صورت پادتن ضد بیماری در بدن شخص تشکیل شده و موجب مصونیت دائمی در برابر باکتری بیماریزا می گردد.

گاهی اوقات عفونت سینوس ها ،‌ گوش میانی و عفونت های ناشی از آسیب سر ،‌ موجب ایجاد مننژیت می شوند. مننژیت باکتریایی از هنگام آغاز علائم تا ۲۴ ساعت پس از آنتی بیوتیک درمانی ، واگیردار است. مننژیت ویروسی نیز به وسیله افراد بیمار یا حامل ویروس منتقل می شود ولی واگیرداربودن آن کمتر از مننژیت باکتریایی است . این ویروس که به طور معمول موجب عفونت دستگاه گوارش می شود ، از طریق دهان وارد بدن شده و ممکن است تا چندین هفته پس از بهبود بیمار ، در روده او باقی بماند . هیچ آنتی بیوتیکی برای درمان مننژیت ویروسی مؤثر نیست . ویروس موجود در دستگاه گوارش ، از طریق جریان خون وارد مغز می شود اما به طور معمول ،‌ضایعاتی در مغز ایجاد نمی کند .

 تشخیص مننژیت :
 تشخیص زود هنگام و درمان مننژیت اهمیت فوق العاده ای دارد. پس از بروز علائم، بیمارباید بی درنگ به پزشک مراجعه نماید. تشخیص بر اساس بررسي مايع مغزي-نخاعي و وجود سلولهاي التهابي ، بررسي آنتي ژن باكتريها و ويروسها ، و كشت باکتریها در نمونه مایع مغزی-نخاعی است.

آیا مننژیت قابل درمان است؟
 در صورت  تجویز به موقع آنتی بیوتیک مناسب ، مننزیت باکتریائی  درمان پذیر است و احتمال مرگ و میر آن به کمتر از 15 درصد می رسد.

درمان
در صورت شک به مننژیت، پس از انجام آزمایش های لازم و حتی پیش از آماده شدن جواب آزمایش ها باید درمان با آنتی بیوتیک شروع شود. اگر جواب آزمایش ها مشخص کند که کودک مبتلا به مننژیت ویروسی شده، آنتی بیوتیک ها قطع می شوند و هیچ درمان دیگری به جز مسکن لازم نیست. عفونت های ویروسی معمولاً پس از ۵ تا ۱۴ روز بسته به نوع ویروس خود به خود بر طرف می شوند.

اگر تشخیص مننژیت باکتریال تأیید شود، مصرف آنتی بیوتیک باید ادامه یابد ( ممکن است در صورت لزوم برحسب باکتری تشخیص داده شده ، نوع آنتی بیوتیک تغییر کند ).

همچنین ممکن است برای کودک مایعات داخل وریدی و داروی ضد تشنج تجویز شود ( در صورت وجود تشنج ). درمان با آنتی بیوتیک ممکن است تا ده روز طول بکشد.

 
آیا مننژیت واگیر دارد؟
 بلی. برخی از فرم های مننژیت باکتریال مسری است. سرایت از طریق ترشحات تنفسی و گلو (نظیر سرفه ، بوسه،…) امکان پذیر بوده ولی خوشبختانه شدت انتقال آن مانند سرما خوردگی و انفلوانزا بالا نیست، معهذا گاهی مننژیت های مننگوکوکی یا Hib می توانند از طریق تماس های نزدیک و طولانی به افراد دیگر منتقل شوند.

ایمن سازی علیه مننژیت :

واکسن بر ضد Hib (هموفیلوس انفلوانزا)، برخی سروتایپ های مننگوکوک و بسیاری از تایپ های Sp (استرپتوکوک پنومونیه) وجود دارد. واکسن Hib  بسیار ایمن و موثر است. واکسن مننگوکوک در برابر سروگروپ های  A,C,W135,Yایمنی ایجاد می نماید.

اصول نظام مراقبت مننژيت باكتريال :
نظام مراقبت جاري در كشور ، مراقبت مبتني بر جمعيت (Population base) است ، لذا كليه دانشگاههاي علوم پزشكي ملزم به گزارش دهي كامل موارد مننژيت هستند ولي به دليل محدوديت ظرفيت آزمايشگاهي در بسياري از مناطق ، لزوم مراقبت غيرفعال به همراه مراقبت منطقه اي مبتني بر جمعيت با تقويت ظرفيت آزمايشگاهي مورد توجه قرار مي گيرد.

سیمای کلی مراقبت مننژیت در کشور ایران :
 بروز مننژیت در جهان سالانه 20 مورد در100،000 نفر یعنی حدود 2/1 میلیون نفر برآورد می شود.در کشورمان، از 20 سال گذشته (1367)، تا به حال، این میزان بطور متوسط از 3/1 به 7/2 رسیده است.

• تا پیش از دهه 80 ، بیماری فقط به 2 فرم مننژیت مننگوکوکی و غیر مننگوکوکی گزارش می شد و پس از آن به فرم مننژیت ویرال و باکتریائی (به تفکیک باکتری) تبدیل شد.
• تعریف مننژیت به 3 فرم مظنون، محتمل و قطعی تغییر پیدا کرد، لذا از سال 1385 این آمار شامل مواردی می شود که حداقل محتمل به مننژیت هستند.
در نتیجه اگر همانند سالهای گذشته این روند را بررسی کنیم، بروز مننژیت در کشور در سال 1387 از 7/2 به 7/8 افزایش می یابد درحالی که مسلما موارد گزارش شده مننژیت سالهای قبل، تنها منحصر به محتمل یا قطعی نبوده و مظنونین را هم شامل بوده است.

 در ذیل معیار دسته بندی موارد گزارش شده ملاحظه می شود:
• مورد مظنون:

هر فردی در هر سنی با تب ناگهانی بالای  C5/38 و یکی ازعلائم: سفتی گردن، کاهش سطح هوشیاری، علائم مننژیال (سردرد، استفراغ و هر نوع عارضه نورولوژیک ناگهانی)، ملاج برجسته(در اطفال) ، مورد مظنون به مننژیت محسوب می شود.

• مورد محتمل: هر مورد مظنونی که آزمایش CSF او، حداقل یکی ازموارد زیر را نشان دهد:
1) ظاهر کدر و چرکی،
2) پلئوسیتوز بیش از 100 سلول/ mm3،
3) پلئوسیتوز 10-100 سلول/ mm3 به همراه افزایش پروتئین بیش از 100 mm/dl یا کاهش قند به کمتر از 40 mg/dl ،
4) وجود یکی از نتایج زیر در رنگ آمیزی گرم:
o باسیل گرم منفی( مطرح کننده هموفیلوس انفلوانزا)،
o دیپلوکوک گرم منفی( مطرح کننده نایسریا مننژایتیدیس)،
o دیپلوکوک گرم مثبت( مطرح کننده استرپتوکوک پنومونیه).

•  مورد قطعی: هر مورد محتمل یا مظنون با یکی ازمشخصه های زیر:
1) کشت مثبت CSF یا خون با جدا سازی Hib ,Nm یا SP .
2) پیدا کردن آنتی ژن Hib ,Nm ,Sp در مایع مغزی نخاعی از طریق لاتکس  آگلوتیناسیون.

چگونه مي توان از مننژيت پيشگيري كرد؟

واكسن هايي كه به طور معمول وجود دارند و استفاده مي شوند كودك را بر عليه هموفيلوس و يك مننگوكوك محافظت مي كنند. راه ديگري كه براي محافظت فرد در مقابل مننژيت باكتريال وجود دارد، دادن آنتي بيوتيك به كساني است كه با فرد مبتلا تماس نزديك داشته اند، بخصوص كودكان و بزرگسالاني كه در يك خانه زندگي مي كنند.

پيش آگهي:

مننژيت هاي ويروسي بندرت عارضه اي باقي مي گذارند. همچنين درمان مناسب و به موقع با آنتي بيوتيك اغلب سبب بهبود كامل بيماري مي شود. در تعداد اندكي از كودكان ممكن است عوارضي مثل ناشنوايي ، تشنج و يا مشكلات يادگيري ايجاد شود. به ندرت بيماري ( حتي در صورت درمان مناسب ) به مرگ منتهي مي شود.

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar