آشنایی با ضربه های مغزی

اسفند ۲۷, ۱۳۸۹ توسط :   موضوع : آموزش-اورژانس-پزشكي, مشروح اخبار

مغز از بافتی  نرم تشکيل شده است  و توسط خون  و مايع  نخاعی  مشروب می شود.وقتی  فردی  دچار ضربه مغزی  می شود مغز ناگهان  در درون جمجمه تکان می خورد و به استخوان جمجمه  که در سمت  مقابل است برخورد می کند. گاهی  اين حالت با نيرو  و قدرت  بسيار  شديد  اتفاق  می  افتد .در ضربه مغزی  عملکرد مغز به طور موقت تغيير می کند که گاهی عوارض جبران  ناپذيری  به دنبال دارد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،   گاهی  اين حالت چند  لحظه  طول می کشد  و گاهی شدت  ضربه  مغزی  به حدی است که فرد  بيهوش می شود. توجه داشته باشيد  اگر علايم حتی برای  چند لحظه  کوتاه بروز کنند بازهم  ممکن است  خطرناک باشند.متاسفانه هر  ساله صدها هزار نفر بر اثر ضربه مغزی راهی  بيمارستان ها  می شوند که تعداد زيادی از آنها را کودکان تشکيل می دهند.
 
مغزدر حقیقت فرمانده كل بدن و ارگانیسمی بسیار پیچیده است . تفكر ،درك حس های دقیق ، حركات ، تعادل ، شنوایی ، بینایی ، هماهنگی بین بخشهای مختلف بدن و… همه با سلامت مغز معنی پیدا می كنند .
این ساختمان بسیار مهم توسط پرده های مختلفی پوشیده شده و در داخل محفظه ای محكم به نام جمجمه قرار گرفته است . اطراف مغز را مایعی به نام مایع مغزی – نخاعی ( CSF ) احاطه كرده و علاوه بر اعمال متعدد دیگرش تا حدی اثرات حفاظتی ساختمان های مختلف بر مغز را تقویت می كند .

معمولا اگر  ضربه  شديد  و ناجور باشد  شدت آسيب مغزی  هم بيشتر  است  که معمولا اين حالت در  دوچرخه سواران، موتور  سواران  و تصادف  با اتوموبيل  ديده می  شود. ضربه مغزی  شديد  يک اورژانس  پزشکی محسوب می شود و فرد بايد فورا  به بيمارستان  منتقل  شود .اگر مغز به طور جدی  آسيب  ببيند  مشکلات بيمار  طولانی مدت  خواهد  شد  و ممکن است در حرکت ، يادگيری  يا صحبت کردن با مشکلات روبه رو  شود. البته اکثر مواقع  بعد از  ضربه خفيف  فرد به حالت طبيعی  برمی گردد.اگر تعداد ضربه های  مغزی زياد  باشد  مشکلات  جدی  تر و شديدتر خواهد  شد .اين حالت  در فوتباليستها و بوکس بازان  بيشتر ديده می  شود.

اين که فرد  بعد از ضربه مغزی  چه حالتهايی پيدا می کند  به شدت آسيب بافت مغز در درون جمجمه  بستگی  دارد.گاهی هشياری  فرد از  دست  می رود و برای چند  ثانيه  تا چند  دقيقه غش  می کند  و به اغماء فرو می رود. گاهی  شدنت  ضربه کم است ،فرد هوشيار بوده اما دچار  فراموشی  می  شود  و لحظاتی  کوتاه قبل از  ضربه  و يا بلفاصله  بعد از آن را فراموش می کند.

در اکثر افرادی که دچار  ضربه مغزی  شده اند  حالت گيجی  و خيره گی  برای  مدت کوتاهی  به وجود می آيد.آنها حس  می کنند  روی  ابرها  هستند، می لرزند  و اگر بخواهند  راه بروند  يا فعاليت های  عادی  داشته باشند به علت گيجی  نیم توانند  احتمال تهوع  و استفراغ  بعد از  ضربه مغزی  وجود دارد .سردرد خفيف  برای  مدت  چند روز  و يا بيشتر در اکثر اين افراد ديده می  شود.

گاهی  در موارد  شديد  امکان خونريزی  مغزی  و يا آسيب  به بافت  ظريف  مغز وجود دارد  .در اين  شرايط  احتمال  بيهوش  شدن طولانی  مدت  ،گيجی  شديد ، فراموشی  در حدی  که فرد  نام افراد ،مکانها  و حتی  گاهی  نام خود  را به ياد  نمی آورد ، استفراغ  مکرر و سردرد شديد  وجو دارد.

تقسیم بندی های مختلفی برای ضربه های مغزی عنوان شده است كه در اینجا یكی از كاربردی ترین آنها را مطرح می كنیم ;
۱- ضربه های مغزی ناشی از برخورد مستقیم اشیاء با سر و بالعكس
۲- ضربه های مغزی ناشی از نیروهای اینرسیال با – یا- بدون برخورد مستقیم از گروه اول می توان به شكستگی های جمجمه مثلا در اثر برخورد اشیاء با سر و یا برخورد سر به شیشه جلوی اتومبیل در حین سوانح رانندگی اشاره كرد .
در گروه دوم اگر ضربه مستقیم وجود نداشته باشد ، ممكنست هیچگونه علامت ظاهری از ضربه مغزی در پوست یا صورت مشاهده نشود .
●  آسیب پوست سر :
درجات متفاوتی از آسیب پوست سر را می توان متعاقب ضربه های مستقیم به سر مشاهده كرد . ضخامت پوست سر در كاهش شدت آسیب مغزی مؤثر است.
پوست سر دارای عروق خونی فراوانیست ، به حدی كه خونریزی از آنها می تواند باعث بروز شوك در بیمار شود . به همین خاطر در صورت برخورد با اینگونه بیماران باید به عنوان اولین قدم سعی در كنترل خونریزی داشته باشیم ( پانسمان تمیز زخم ، بستن رگ خونریزی دهنده و … )
●  شكستگی جمجمه :

شكستگی جمجمه می تواند در اثر ضربه های نافذ یا غیر نافذ پدید آید . وجود این ضایعه همیشه بمعنی آسیب همزمان در مغز نیست ، از طرف دیگر عدم وجود شكستگی نیز نمی تواند آسیب مغزی را رد كند ، اما به هر حال مشاهده شكستگی جمجمه بمعنی شدت زیاد ضربه مغزیست و لزوم بررسی های بیشتر و انجام سی تی اسكن را می رساند.

رادیو گرافی ساده قادر به نشان دادن تمام شكستگی های جمجمه نیست.

● انواع شكستگی های جمجمه

الف) شكستگی خطی:

در صورتی پدید می آید كه نیروی زیاد به سطح وسیعی از جمجمه وارد شود ، این شكستگی ها می توانند به قاعده جمجمه نیز گسترش یابند.

میزان آسیب واردشده به نسج مغز در حضور انواع مختلف شكستگی متفاوت است. شكستگی بدون عارضه جمجمه به خودی خود مشكل آفرین نیست و به مرور زمان التیام خواهد یافت ، اما در بسیاری موارد پارگی سرخرگ سخت شامه مغزی مجاور شكستگی باعث خونریزی داخل جمجمه ای شده و مشكلات فراوانی را برای بیماران پدید می آورد. درصد زیادی از اینگونه بیماران محتاج مداخله جراحی خواهند بود.

اگر شدت ضربه های مغزی بیشتر باشد آسیب نسج مغز مجاور محتمل تر است. معمولا اینگونه ضربه ها دارای جزء اینرسیال هم هستند كه ضایعات مغزی همراه را بیشتر می كنند. درصورتیكه پوست مجاور ناحیه شكستگی دچار پارگی باشد، شانس عفونت داخل جمجمه ای افزایش می یابد.

ب) شكستگی قاعده جمجمه:

در اغلب موارد با شكستگی كاسه جمجمه همراه است.

سه عارضه اصلی این بیماران را تهدید می كند:

▪ نشت مایع مغزی نخاعی از بینی یا گوش ، بعلت آسیب استخوان كف جمجمه و پارگی پرده های مغزی مجاور آن پدید می آید. مهمترین خطری كه این بیماران را تهدید می كند عفونت پرده های مغزی (مننژیت) است. در اغلب این بیماران بهبودی خودبه خودپدید می آید اما در درصدی از موارد ، عمل جراحی اجتناب ناپذیر خواهد بود.

▪ آسیب اعصاب مغزی ، بسیاری از این بیماران دچار ضایعه عصب بویائی میشوند و بهمین دلیل حس بویائی خود را بطور ناقص یا كامل از دست میدهند.

▪ آسیب عروق قاعده جمجمه، پیدایش ارتباطات غیرطبیعی بین سرخرگها و سیاهرگهای بزرگ در قاعده جمجمه از جمله عوارض این شكستگی هاست. پ) شكستگی فرورونده جمجمه

این شكستگی در مواردی پدید می آید كه نیروی زیاد در سطح كمی وارد شود، مثال این حالت اصابت چكش یا سنگ به سر در جریان نزاع ، و یا برخورد سر با لبه كابینت آشپزخانه و… است. شانس عفونت های داخل جمجمه ای و آبسه مغزی در صورت پارگی همزمان پوست ناحیه مجاور بسیار زیاد است قطعه فرورفته استخوان می تواند باعث پارگی پرده مغزی مجاور و آسیب نسج شود.

اكثر مبتلایان به شكستگی فرورونده جمجمه (حتی در موارد نسبتا شدید) در زمان مراجعه هوشیارند.

در مواردی كه پوست روی محل شكستگی فرورونده سالم باشد ، تصمیم گیری بر اساس عوارض احتمالی ، مسائل زیبایی و … توسط جراح مغز و اعصاب صورت می گیرد.

● آسیب موضعی مغز:

▪ خونریزی های ناشی از ضربه مغزی

انواع مختلفی از خونریزی مغزی متعاقب ضربه می توانند پدید آیند ، كه بحث در مورد آنها را به مقالات تخصصی تر موكول میكنیم .

نكته مهم در این زمینه اینست كه بسیاری از بیماران پس از كاهش گذرای سطح هوشیاری ، به وضعیت ظاهرا طبیعی بازگشته و سپس بعد از گذشت مدتی مجددا دچار افت سطح هوشیاری شده اند.

در صورت برخورد صحیح درمانی ،معمولا خونریزی های خارج سخت شامه ای پاسخ خوبی به درمان می دهند.

یكی از كشنده ترین خونریزیهای مغزی ، خونریزی تحت سخت شامه ای است.

▪ خونریزی زیرسخت شامه ای مزمن دو طرفه

▪ خونریزی داخل مغزی در اثر ضربه

● له شدگی بافت مغز:

ممكن است بافت مغزی مجاور محل ضربه مستقیم ، تحت فشار قرار گیرد و دچار له شدگی یا Contusion گردد. موارد خفیف این حالت نیازی به جراحی ندارد ، اما موارد شدیدتر محتاج عمل جراحی هستند . شدت آسیب و محل درگیر، فاكتورهای مهمی در تعیین میزان پاسخ بیمار به درمان هستند.

● ضایعات ناشی از نیروهای اینرسیال

در این موارد حركات جمجمه و مغز نقش اساسی را ایفا می كنند ودر حقیقت جهت متفاوت حركات جمجمه و مغز و سرعت متفاوت آنهاست كه باعث آسیب مغزی می شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،  بهترین مثال برای شناساندن این نوع نیروها ضایعاتیست كه در رانندگان وسایل نقلیه موتوری پدید می آید. در اینگونه موارد نقش نیروهای اینرسیال حائز اهمیت است بطوریكه بخش زیادی از وخامت وضع بیمار را پدید می آورد .

این بیماران معمولا از ابتدای سانحه دچار افت سطح هوشیاری هستند. اختلال حافظه در این بیماران شایع است. ضایعات منتشرتر و در بسیاری از موارد دور از نقطه قابل پیش بینی اتفاق می افتند.

برای مثال ممكنست محل ضربه در پیشانی ، اما آسیب مغزی در بخش پس سری اتفاق افتاده باشد. طیف وسیعی از ضایعات در این گروه دیده می شوند.

● تكان مغزی (Concussion)

در این حالت بیمار دچار فلج گذرای عملكرد عصبی می شود ، كاهش گذرای سطح هوشیاری سپس بهبودی آن، از وجوه مشخصه Concussion است. اختلال حافظه در آنها شایع است.

● ضایعه منتشر مغزی در سطح سلولی (DAI)

در این حالت، بدون وجود ضایعات فضاگیر یا خونریزیهای وسیع و شدید مغزی ، بیمار دچار اختلال در عملكرد عصبی شده و معمولا در كوما است. البته خود این حالت نیز درجات مختلفی دارد و اغلب از نوع خفیف هستند.

● ورم مغزی:

در اثر این آسیب های منتشر در سطح سلولی و نیز بهم خوردن تنظیم خودكار عروق مغزی اتفاق می افتد و انواع مختلفی دارد. بیشترین میزان ادم مغزی طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از ضربه پدید می آید و میتواند موضعی یا منتشر باشد.

● خونریزی های داخل جمجمه ای:

این نیروها می توانند انواع مختلفی از خونریزیهای داخل جمجمه ای را پدید آورند.

● له شدگی بافت مغزی:

این عارضه نیز در مبتلایان به ضایعات منتشر ، بطور شایعی دیده می شوند . محل له شدگی در این بیماران متفاوت است و به نحوه وارد شدن نیرو و جهت آن بستگی دارد .
●  بعضی از عوارض ضربه های مغزی :
عوارض متنوع و متفاوتی می توانند به دنبال ضربه های مغزی پدید آیند ، درجه و شدت این عوارض در افراد مختلف بسته به شدت ضربه ، نوع ضربه ، خصوصیات فردی و… متفاوت است و می تواند از منگی و گیجی خفیف و اختلال حافظه جزئی تا ناتوانی شدید و وابستگی كامل به اطرافیان متغیر باشد.
۱- تشنج متعاقب ضربه مغزی
۲-آسیب موضعی مغز :
●  خونریزی های ناشی از ضربه مغزی:
انواع مختلفی از خونریزی مغزی متعاقب ضربه می توانند پدید آیند ، كه بحث در مورد آنها را به مقالات تخصصی تر موكول میكنیم .
●  له شدگی بافت مغز :
ممكن است بافت مغزی مجاور محل ضربه مستقیم ، تحت فشار قرار گیرد و دچار له شدگی یا Contusion گردد. موارد خفیف این حالت نیازی به جراحی ندارد ، اما موارد شدیدتر محتاج عمل جراحی هستند .

شدت آسیب و محل درگیر، فاكتورهای مهمی در تعیین میزان پاسخ بیمار به درمان هستند.
۳- عفونتها :
نشت مایع مغزی – نخاعی ، زخمهای نفوذی ، وجود اجسام خارجی مثل تركش و… باعث افزایش احتمال وقوع عفونتهای داخل جمجمه ای می شوند.
چه عواملی باعث بدتر شدن وضعیت بیماران ضربه مغزی میشوند؟
كاهش اكسیژن خون به هر دلیل
افت فشار خون
افزایش دی اكسید كربن خون
افزایش درجه حرارت بدن 

●  پزشکان چه می کنند؟

هر فردی  که دچار  ضربه مغزی  شده باشد ، چه خفيف  و چه  شديد  بخصوص  اگر کودک باشد بايد  فورا  و بدون  معطلی  به پزشک  و يا  بخش  اورژانس  بيمارستان مراجعه کند  بويژه در مواردی  که  بعد از  ضربه مغزی ، هوشياری  فرد از  دست  رفته  باشد.اگر پزشک  به ضربه مغزی وکوفتگی  مغز مشکوک شود  معاينه کاملی به عمل می آورد. معمولا برای  سنجش  سطح هوشياری  در مواردی  که فرد  بيهوش  است نام  او  سوال می شود  و اين که آيا می داند  در حال حاضر  کجاست ،امروز  چه روزی  است  و سوالاتی  از اين  قبيل  که آگاهی  فرد  به زمان  و مکان مشخص  شود. به اين ترتيب حافظه  و قدرت  تمرکز  فکری  بيمار  بررسی می شود.

معاينه چشمها و بررسی  رفلکس ها (واکنش  ها ) و تعادل نيز  از  معاينات  ضروری   در اين موارد  محسوب می  شود .گاهی  از بيمار  درخواست  می شود  دور بزند يا در مکانی  برای  چند دقيقه  بدود  تا مشخص  شود  آيا عملکرد  مغز  با مشکل مواجه  شده  است  يا خير.

سی  تی  اسکن  (نوعی  بررسی  سه  بعدی  مغز  توسط  امواج  ايکس )  برای  بررسی  خونريزی  يا کوفتگی  مغزی  انجام می شود  و اين مساله  در صورت  بيهوش شدن  فرد  ضرورت  بيشتری  پيدا می  کند.

●  زندگی  دوباره پس از ضربه مغزی

هر فردی   که دچار  ضربه مغزی  شده است به استراحت احتياج دارد و بايد  چند روز  تا چند هفته بسته به شرايط خود استراحت کند. انجام مجدد  فعاليتهای قبلی  ،ورزش  و ساير اعمال فرد  بايد  طبق  نظر  پزشک  انجام شود. معمولا اگر مشکل جانبی پيش  نيايد  ظرف  چند  هفته  تا چند ماه  بعد ،فعاليت های  عادی  از  سر گرفته می شود  که البته اين مساله  به خود  فرد  و  شرايط او  بستگی  دارد. معمولا بعد از ضربه مغزی  تا مدتی  فرد بايد  به طور مرتب مورد بررسی  قرار بگيرد.

اگر فردی  دچار ضربه مغزی  شده باشد  و پس  از گذشت ماهها  باز هم  علايم  در او  ديده  شود  به سندرم  پس  از  ضربه مغزی  مبتلا شده  است .در اين حالت  ضعف حافظه ،سردرد ،گيجی  و تحريک پذيری ادامه می  يابد. اين مساله  بايد  بسيار جدی  تلقی شود  و فرد  تحت نظر پزشک   قرار بگيرد.

●   چگونه از ضربه های مغزی  پيشگيری کنیم ؟

گرچه احتمال بروز  آسيب و  صدمه به بدن در سراسر  طول عمر برای  افراد  وجود دارد. اما  باز هم  بهترين  راه آن است  که تا حد ممکن  از بروز  اين نوع  اتفاقات  جلوگيری  کنيم . مطمئن ترين  روش  برای  پيشگيری از ضربه مغزی  مواظبت از  سر  است .

همواره در اتوموبيل  کمربند ايمنی  را ببنديد .اين کار  بايد هميشه  و بدون  بهانه  انجام شود  .اگر فرزندتان  زير  10  سال   است  بايد از کمربند  مخصوص  کودکان   استفاده کند. معمولا کودکان تا زمانی که قدی معادل  و يا  تا 147  سانتی  متر  داشته باشند  بايد از کمربند  مخصوص کودکان  استفاده کنند.

رعايت قوانين  رانندگی  و مواردی  که به عبور  عابر  پياده  مربوط  است  بسيار مهم  و ضروری  است  و متاسفانه  اکثر  سوانح  به دليل  عدم رعايت  موازين  راهنمايی  و رانندگی  انجام می  شود.

حتی دوچرخه  سواری  ،موتور سيکلت سواری  ،اسکيت  و يا هر وسيله  اين چنينی   بايد از کلاه  ايمنی  استفاده  شود .مسلما اگر از سر خود  استفاده کنيد  ، خوب  فکر کنيد  و همه چيز  را رعايت  کنيد ،سری سالم  خواهيد داشت  و از اين  قسمت  مهم و حياتی  بدن به خوبی  محافظت به عمل آوريد.

توجه داشته باشيد  اگرشانس  بياوريد  ضربه  مغزی به  خير و خوشی  تمام می شود  در غير اين صورت  احتمال  فلج ،  نقايص حسی ، رفتاری  و حرکتی وجود دارد.بررسی ها  نشان می  دهد  امکان بروز  صرع و تومورهای  مغزی  بعد از  ضربه مغزی وجود دارد و در مواردی  حتی اين مشکلات  سالها  بعد از بروز ضربه مغزی  رخ می  دهد. با توجه به  بالا بودن   احتمال آسيب پذيری کودکان ،  از اين موجودات معصوم  بخصوص  در زمان نوپايی  (يک  تا سه  سالگی )  بايد  مواظبت  دقيق  به عمل  آوريد  و سهل انگاری  نکنيد.   

●  خونريزي  و هماتوم  زير سخت  شامه  :

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز  ،   خونريزي  و هماتوم  زير سخت  شامه  عبارت  است  از يك خونريزي  كه  باعث  تجمع  خون  و لخته  (هماتوم ) در زير خارجي  ترين  غشا از سه  غشاي  پوشاننده  مغز مي  گردد. دو نوع  هماتوم  زيرسخت  شامه  وجود دارد. هماتوم  حاد زيرسخت شامه  در فاصله  كمي  پس  از آسيب  شديد به  سر ايجاد مي  گردد. هماتوم  مزمن  زيرسخت  شامه ، عارضه  اي است  كه  ممكن  است  هفته ها تا ماه ها پس  از آسيب  به  سر ايجاد شود. آسيب  ممكن  است  چنان  ضعيف    باشد كه  بيمار آن  را به  خاطر نياورد.

●  علايم  شايع 

سردردهاي  رايج  كه  هر روز بدتر مي  شوند.
خواب آلودگي ، گيجي ، تغييرات  ذهني  يا منگي  متغير .
ضعف  يا كرختي  يك  طرف  بدن  .
اختلالات  بينايي  .
استفراغ  بدون  تهوع  .
مردمك هايي  با  اندازه  متفاوت  (گاهي  اوقات ).

●  علت 

آسيب  به  سر .

●  عوامل تشديد كننده بيماري

پس  از موارد زير آسيب  بيشتر رخ  مي  دهد:
استفاده  از داروهاي  ضد انعقاد از جمله  آسپيرين  استفاده  از داروهاي  روانگردان

●  پيشگيري 

به  روشهاي  زير از آسيب  به  سر اجتناب  كنيد:
در اتومبيل  از كمربند ايمني  استفاده  كنيد.
در ورزشهاي  تماسي  يا هنگام  راندن  دوچرخه  يا موتور، از كلاه  ايمني  محافظ  سر استفاده  كنيد.
پس  از استفاده  از داروهاي  روانگردان  و خواب آور، رانندگي  نكنيد.

●  عواقب  مورد انتظار

ميزان  بهبود به  سلامت  عمومي ، سن ، شدت  آسيب ، سرعت  درمان  و وسعت  خونريزي  يا لخته  بستگي  دارد. پس  از برداشتن  لخته ، بافت  مغز كه  تحت  فشار قرار گرفته  است ، معمولاً به  آهستگي  گسترش  مي  يابد تا به  فضاي  اوليه  خود برگردد. در بهترين  شرايط ، دورنماي  خوبي  دارد.
عوارض  احتمالي 

مرگ  يا آسيب  مغزي  پايدار شامل  فلج  نسبي  يا كامل ، تغييرات  رفتاري  و شخصيتي  و مشكلات  گفتاري .

●  درمان 

آزمون هاي  تشخيصي  مي توانند شامل  بررسيهاي  آزمايشگاهي  خون  و مايع  مغزي  نخاعي ، راديوگرافي ، اسكن  راديوسكوپيك  و سي تي اسكن  باشند.
بستري  شدن  در بيمارستان  براي  درمان  اورژانس 
جراحي  و برداشتن  لخته 
داروها

داروهاي  كاهنده  تورم  داخل  جمجمه .

●  فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري

استراحت  در بستر هنگام  بستري  در بيمارستان 
پس  از درمان ، بيماران  بايد در حد توان  خود، فعاليت در زمان ابتلا به اين بيماري كنند و فوري كار و ورزش  را آغاز نمايند. در هنگام  خستگي  استراحت  كنند. در صورتي  كه  تكلم  و كنترل  عضلات  دچار آسيب  شده  باشد، بيماران  ممكن  است  به  فيزيوتراپي  يا گفتار درماني  نياز داشته باشند.

●   رژيم  غذايي 

بيشتر بيماران  اغلب در مرحله  حاد به  تغذيه  داخل  وريدي  يا به  تغذيه  با لوله  معده اي  نياز خواهند داشت  و سپس  مي  توانند در حد تحمل  از غذاي  معمولي  استفاده  كنند.
●  درچه شرايطي بايد به پزشك مراجعه نمود؟

اگر شما يا يكي  از اعضاي  خانواده  تان  دچار آسيب  سر شده  باشيد (هرچند خفيف  به  نظر برسد) و هر يك  از علايم  خونريزي  زير سخت  شامه  ايجاد شود. اين ، يك  اورژانس  است !
اگر در طول  يا پس  از درمان  هر يك  از موارد زير رخ  دهد: تب  ، زخم  جراحي ، قرمز، متورم  يا حساس  به  لمس  گردد. سردرد بدتر شود .

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar