سرطان مری

 سرطان مری  ( Esophageal cancer )عبارت است از رشد بافت سرطانی در مری که در آن سلول ها بدون کنترل شروع به تقسیم می کنند. سرطان هایی که در مری آغاز می شوند معمولاً در ۱۳ پایینی مری در جایی که مری در قفسه سینه طی مسیر می کند رخ می دهند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، سرطان مری سومین سرطان شایع گوارش و ششمین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان می باشد. بالا بودن میزان بروز این بیماری در بعضی از مناطق جهان احتمال ارتباط بین سرطان مری و عوامل ژنتیکی را مطرح کرده است.

شمال ایران یکی از این مناطق می باشد و در تمام آمارهای گزارش شده از آن بروز سرطان مری در قوم ترکمن بالاتر بوده است.

سرطان مری در افراد بیشتر از ۵۰ سال و در هر دو جنس ایجاد می شود اما در مردان شایعتر است . همچنین شایع‌ترین سرطان دستگاه گوارش در مردان سیگاری، سرطان مری است و تنها روش تشخیص آن آندوسکوپی است.

مردان سیگاری‌ها ، الکلی‌ها و افرادی که سابقه بیماری‌های مری دارند بیش از دیگران در معرض ابتلا به سرطان مری هستند.

سرطان مری در ایران در منطقه دشت مغان تا دشت گرگان و به نسبت آن در حاشیه بالایی دریای خزر و در کل مسیر جاده ابریشم بیشتر مشاهده می شود و در حاشیه دریای مازندران به شدت شایع است ، تنوع جغرافیایی در شیوع سرطان مری بیش از هر سرطان دیگر دیده می‌شود، به طوری که این سرطان از شمال ایران تا شمال چین گزارش شده است و به عنوان کمربند سرطان مری نامیده می‌شود

● علل بیماری سرطان مری

گرچه علت اصلی این شیوع بیشتر در مناطق یاد شده به طور مشخص معلوم نیست اما دلایلی مانند نوع تغذیه، مصرف سیگار و الکل را می توان به آن نسبت داد.

در ایالات متحده آمریکا ۸۰ تا ۹۰ در صد موارد سرطان، قابل انتساب به مصرف زیاد الکل و سابقه دراز مدت استعمال سیگار و دیگر مخدرهای دود شده است.

مصرف سیگار و الکل باعث ایجاد التهاب و آزردگی مری شده و همچنین دارای عوامل سرطان‌زا نیز هستند.

● ریفلاکس:

ریفلاکس عبارت است از بازگشت محتویات همراه با اسید معده به مری و آسیب مخاط مری که در نتیجه آن بیماری مری بارت و در انتها، سرطان مری ایجاد می‌شود. عوامل مختلفی در ریفلاکس دخیل‌اند که از جمله می‌توان به افزایش حجم معده در اثر پرخوری، مصرف الکل، دراز کشیدن بلافاصله پس از صرف غذا و… اشاره کرد.
التهاب مری یا ازوفاژیت که در اثر عوامل مختلفی از جمله انواع عفونت‌ها ایجاد می‌شود.

رژیم غذایی: مصرف مواد پیش‌ساز سرطان‌زا مانند نیتریت‌ها که به ماده سرطان ‌زای نیتروز آمین تبدیل می‌شوند و به وفور در مواد غذایی مانند سوسیس و کالباس وجود دارند، به شدت خطر ابتلا به انواع سرطان بویژه سرطان‌های گوارشی و مری را افزایش می‌دهند.

رژیم غذایی حاوی روغن جامد، قند و شکر، انواع شیرینی و دسر، انواع ترشی و نوشابه گازدار و کنسرو، مصرف ماهی دودی و شور، اغذیه نمک‌ سود مانند کلم‌شور و خیارشور به مقادیر زیاد در طی سال، سموم قارچی در سبزیجات ترش‌شده و… نیز در بروز سرطان مری مؤثر است.

نتایج تحقیقات گروهی از پژوهشگران ژاپنی نشان داد، بر اثر مصرف فراوان برنج، میزان ویتامین B1 دریافتی کاهش و قوام مخاط مری در بخش فوقانی دستگاه گوارش افزایش می‌یابد که این تغییرات در درازمدت به نفع سرطان مری است.

مصرف مایعات داغ و سوزاننده: مانند چای و قهوه داغ که با سوزاندن و التهاب مری احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند. برای مثال، مصرف چای داغ در استان‌های آذری زبان ایران یکی از عوامل اصلی شیوع سرطان مری است.

همچنین برخی مایعات اسیدی و قلیایی نیز به آسیب و التهاب مری کمک می‌کنند.

با توجه به شیوع مصرف ناس در استان خراسان یا برنج‌خواری در استان‌های گلستان، گیلان و مازندران و همچنین نوشیدن چای داغ در استان آذربایجان شرقی، این عوامل را می‌توان جزو علل بروز دومین سرطان شایع کشور در این مناطق برشمرد.

وراثت و جهش‌های ژنتیکی: همانند دیگر سرطان‌ها، خطر ابتلا را بالا می‌برند.

● سابقه قبلی:

ابتلا به سرطان‌های سر و گردن می‌تواند خطر ایجاد سرطان مری را افزایش دهد.

چاقی: خطر ابتلا را تا چهار برابر افزایش می‌دهد. محققان حدس می‌زنند بین چاقی و افزایش ریفلاکس ارتباطی وجود داشته باشد.

بیماری‌هایی چون آشالازی (اختلال حرکتی عضله مری)، مری بارت، بیماری سلیاک، سندرم هاول- اوانس و سندرم پلومر- وینسون در بالا رفتن خطر درگیری با سرطان مری نقش دارند.

ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) که یک ویروس مولد تومور و سرطان است.

تنگی‌های ناشی از تشعشع، سن بالای چهل سال و برخی کمبودهای ویتامینی و کمبود آهن نیز احتمال سرطان مری را افزایش می‌دهند.

مصرف میوه، سبزی، زیتون، لبنیات کم‌چرب و ماهی با خطر کمتری برای ابتلا به سرطان مری همراه است.

سرطان سلول‌های پوششی جدار مری به سه قسمت مری فوقانی، مری میانی و مری تحتانی تقسیم می‌شود که سرطان در مثلث تحتانی مری در ایران و در حاشیه جنوبی دریای مازندران شایع‌تر است.

● انواع سرطان مری

کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC): یکی از دو نوع مهم سرطان مری است. مصرف الکل و سیگار، نقش فوق‌العاده مؤثری در ایجاد این نوع سرطان ایفا می‌کند. سلول‌های بافت پوششی سنگفرشی مری در این حالت سرطانی می‌شوند. در سرتاسر دنیا این نوع سرطان ۸۰ درصد سرطان‌های مری را تشکیل می‌دهد. سرطان کارسینوم سلول سنگفرشی مرحله طولانی‌‌تری از دوره درجا (این‌سیتو) را دارد.

ابتدا ضایعات ضخیم‌ شده پلاک ‌مانندی ظهور پیدا می‌کنند که پس از ماه‌ها تا سال‌ها به یکی از سه شکل زیر در می‌آیند:

الف) توده‌های پولیپ ‌مانند برجسته به داخل مجرای مری که در بیشتر موارد باعث گرفتگی مجرا می‌شوند.
ب) زخم‌های بدخیم که گسترش عمقی یافته و گاهی به داخل مجاری تنفسی، سرخ رگ آئورت یا دیگر مکان‌ها نفوذ و تهاجم می‌یابند.

ج) بدخیمی‌های منتشر که سبب ضخیم شدن، سفتی دیواره و باریک شدن مجرای مری خواهند شد.
سرطان کارسینوم سلول سنگفرشی، حدود ۲۰ درصد موارد از قسمت گردنی و سینه‌ای فوقانی، ۵۰ درصد از یک‌سوم میانی و ۳۰ درصد از یک‌سوم تحتانی مری منشأ می‌گیرد.

آدنوکارسینوم (Adenocarcinoma) :

این نوع سرطان مری نیز در سالیان اخیر رشد زیادی در جوامع غربی داشته است. در ایالات متحده افزایش بسیار زیاد شیوع این شکل از بدخیمی (سه تا پنج برابر در ۴۰ سال اخیر)، باعث پیشی گرفتن آن از نوع اول شده است. آدنوکارسینوم برخلاف کارسینوم سلول سنگفرشی، معمولاً در یک‌ سوم انتهای مری واقع می‌شود.

 

بیماری مری بارت (Barrett Esophagus که در آن مخاط سنگفرشی طبیعی انتهای تحتانی مری با مخاط استوانه‌ای حاوی سلول‌های ترشحی (مشابه بافت روده) جایگزین می‌شود، مهم‌ترین عامل بروز این نوع سرطان مری است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، شیوع آدنوکارسینوم در ایران در حال افزایش است و به علت عدم ارتباط مناسب مری و معده و برگرداندن مواد غذایی و اسید صفرا به درون مری و پس از گذراندن چندین مرحله بروز می یابد.

در رابطه با علل بروز سرطان مری می توان علل مادرزادی (مثل وجود حلقه و وب در مری) و عوامل اکتسابی مانند مصرف سیگار و الکل، نوع تغذیه و کمبود مواد غذایی و ویتامین‌هایی مانند روی و ویتامین A  را نام برد که از عوامل مهم و زمینه ساز سرطان مری هستند.

تنها علامت اولیه سرطان مری، اختلال بلع است که فرد نمی‌تواند به راحتی غذا را فرو دهد، این حالت ابتدا نسبت به جامدات و بعد از مدتی نسبت به مایعات نیز نمود پیدا می‌کند.

بافت مری برخلاف سایر بافت‌های دستگاه گوارش یک لایه مخاطی کمتر از دیگر بافت‌ها دارد و این باعث گسترش زودهنگام سلول‌های سرطانی می‌شود.

از آنجایی که سرطان مری هیچ علامتی ندارد و در نتیجه تشخیص آن دیرانجام می گیرد، تنها روش تشخیص آندوسکوپی است و افراد در معرض خطر حتماً باید آندوسکوپی شوند.

سن بروز انواع سرطان ها ازجمله سرطان دستگاه گوارش در ایران ۱۰ سال کمتر از کشورهای غربی است اما میزان بقا و طول عمر هر بیمار مبتلا به سرطان مری تحت درمان، وابسته به بیولوژی تومور و ویژگی های بالینی بیمار است که برای ۱۵ درصد از این بیماران با هر درجه و اندازه تومور میزان بقا و طول عمر ۳ سال برآورد شده است.

شناخت سرطان مری و تشخیص زودهنگام بیماران برای آغاز درمان موثر و رضایت بخش ضروری است .

●  علایم بیماری سرطان مری

متاسفانه بیمار در ابتدا علامتی ندارد ولی در مراحل پیشرفته دچار دیسفاژی (اختلال در بلع) می‌شود. دشواری بلع زمانی بروز می‌کند که تقریباً ۷۵٪ قطر طبیعی مری اشغال شده باشد که ابتدا در مورد غذاهای جامد است ولی به تدریج حتی نوشیدن مایعات نیز دشوار می‌شود.

کاهش وزن، احساس توده و برجستگی در گلو، بلع دردناک و درد انتشار یابنده به سینه یا پشت نیز ممکن است با پیشرفت بیماری دیده شوند. رگورژیتاسیون (بالا آمدن غذای هضم‌شده بدون زور و فشار) غذای هضم‌ نشده همراه با تنفس بدبو، سکسکه که ممکن است با استفراغ و پنومونی آسپیراتیو (التهاب لایه‌های ریه) همراه باشد، بی‌اشتهایی، کاهش وزن، خشونت صدا، خونریزی‌های پنهان گوارشی، درد و عفونت‌های مکرر ریوی از دیگر علائم این بیماری هستند.

در صورتی که سرطان به خارج از مری انتشار یابد، اغلب نخست به غدد لنفاوی می‌رود در مراحل بعدی به کبد، ریه‌ها، مغز و استخوان‌ها گسترش می‌یابد. پیش‌آگهی سرطان مری در مراحل پیشرفته وخیم است. سرطان مری در ایران، بویژه در استان گلستان شایع است.

●  تشخیص سرطان مری

در صورت پیدایش دشواری بلع و یا علائم دیگر، ارزیابی و تشخیص را می‌توان با آندوسکوپی و یا رادیوگرافی با باریوم انجام داد. مزیت آندوسکوپی این است که امکان نمونه‌برداری از تومور را میسر می‌نماید.

دیگر روش‌های تشخیصی شامل برونکوسکوپی، مدیاستینوسکوپی، سی‌تی‌اسکن قفسه صدری و شکم می‌باشد که در صورت وسعت گسترش تومور به مدیاستن و عقده‌های لنفاوی پاراآئورتیک انجام می‌شود.

●  مرحله‌بندی سرطان مری

سرطان مری چهار مرحله دارد:

مرحله یک: سرطان تنها در قسمت سطحی مخاط مری دیده می‌شود.

مرحله دو: سرطان به قسمت‌های عمقی‌تر و یا عقده‌های لنفی اطراف مری نفوذ کرده است.

مرحله سه: سرطان به عمقی‌ترین نقاط دیواره مری نفوذ کرده است و عقده‌های لنفی و بافت‌های اطراف را نیز مورد حمله قرار داده است.

مرحله چهار: سرطان به دیگر نقاط بدن دست‌اندازی کرده است. کبد، استخوان‌ها، ریه‌ها و مغز شایع‌ترین محل دست‌اندازی سرطان مری هستند.

●  پیشگیری:

بهترین راه پیشگیری از سرطان مری ، عدم استعمال دخانیت و پرهیز از تریاک ، خودداری از نوشیدن مشروبات الکلی و چای داغ و خوراکیهای نمک سود است . افرادی که در بلع غذاهای جامد دچار مشکل باشند ، اما مایعات را به آسانی می توانند بخورند باید به پزشک مراجعه کنند .

در صورت‌ بروز هرگونه‌ اختلال‌ گوارشی‌ که‌ بیش‌ از ۵ روز طول‌ بکشد به‌ پزشک‌ مراجعه‌ نمایید.

● عواقب‌ موردانتظار

این‌ بیماری‌ در حال‌ حاضر علاج‌ناپذیر است‌. تشخیص‌ زودهنگام‌ و درمان‌ تهاجمی‌ تنها شانس‌ بقای‌ فرد به‌شمار می‌روند. در هر صورت‌، می‌توان‌ علایم‌ را رفع‌ نمود یا تحت‌ کنترل‌ درآورد.

تاکنون‌ چند مورد سرطان‌ مری‌ وجود داشته‌ که‌ سرطان‌ بدون‌ هیچ‌ دلیل‌ مشخصی‌ خوب‌ شده‌ است‌. تحقیقات‌ در رابطه‌ با علل‌ و روش‌های‌ درمانی‌ این‌ بیماری‌ ادامه‌ دارند، بنابراین‌ امید می‌رود که‌ درمان‌های‌ روزبه‌روز بهتری‌ ابداع‌ شوند و نهایتاً بتوان‌ این‌ سرطان‌ را معالجه‌ نمود.

● عوارض‌ احتمالی‌

اگر درمان‌ فوراً آغاز نشود، سرطان‌ مری‌ سریعاً به‌ ریه‌ها و کبد گسترش‌ می‌یابددرمان سرطان مری

مهم‌ترین عامل در پیش بینی طول عمر بیماران که بر انتخاب روش درمان سرطان مری تأثیر می‌گذارد مرحله تومور است.

پیش‌آگاهی بیماران مبتلا به کارسینوم مری وخیم است. به همین جهت بسیاری از پزشکان معالجه خود را منحصر به کنترل بیماری می‌نمایند.

جراحی تمام تومور (ازوفاکتومی) تنها در ۴۰ درصد موارد میسر بوده و در بیشتر موارد سلول‌های تومورال باقیمانده، در حاشیه ناحیه بریده‌شده وجود دارند. نتایج شیمی‌ درمانی با مخلوطی از داروها مشتمل بر سیس‌پلاتین در ۳۰ تا ۶۰ درصد بیماران درمان ‌شده، موفقیت‌ آمیز است.

اقدامات درمانی مشتمل بر شیمی چند دارویی و پرتودرمانی به عنوان راه درمانی اولیه است که به تنهایی یا به دنبال اقدام به رزکسیون (برداشت) جراحی نیز صورت می‌پذیرد.

برای بیماران لاعلاج که تومورهای مری با جراحی قابل رزکسیون نیست، معالجه دیسفاژی، سوءتغذیه و فیستول به مری، عملکرد عمده‌ای محسوب می‌شود.

روش تسکین این عوارض وابسته به سرطان، دیلاتاسیون (گشاد کردن مری) مکرر توسط آندوسکوپ، انجام جراحی به منظور گاستروستومی یا ژوژنوستومی به منظور رساندن مایعات و غذا به بیمار و وارد کردن یک پروتز پلی‌ونیل برای از میان بردن مواد غذایی از کنار تومور می‌باشد.

به نظر می‌رسد سوزاندن آندوسکوپیک تومورهای مسدودکننده توسط لیزر، امیدبخش‌ترین این روش‌ها است.

امکان‌ دارد داروهای‌ ضد درد یا مخدرها برای‌ رفع‌ درد، آرام‌بخش‌ها برای‌ کم‌ کردن‌ اضطراب‌، و آنتی‌کولینرژیک‌ها یا مسدودکننده‌های‌ کانال‌ کلسیم‌ برای‌ اسپاسم‌ (گرفتگی‌) مری تجویز شوند.

همچنین برای درمان نیز  دو روش رادیوتراپی و جراحی وجود دارد که رادیوتراپی در سرطان قسمت‌های فوقانی مری بیشتر کاربرد دارد و برای درمان قسمت‌های میانی و تحتانی جراحی و رادیوتراپی توصیه می‌شود.

●  توصیه‌های کلی :

اگر افرادی که دچار سوء هاضمه می شوند یا افرادی که به مدت طولانی رفلکس دارند که از علایم مراحل اولیه سرطان مری است سریع به پزشک مراجعه کنند، احتمال این که ضایعه سرطانی زودتر پیدا شود، زیاد است و سوء هاضمه یا رفلکس آن ها نیز درمان می شود. علامت اولیه سرطان مری تغییر رنگ و یا حتی وجود پلاک بسیار کوچک در مسیر مری است که در عرض یکی دو سال به سرعت رشد می کند و به توده ای تبدیل می شود که مری را مسدود می کند. در این مرحله، درمانی موثر وجود ندارد اما اگر در مراحل اولیه که محدود به مخاط است، سرطان مری تشخیص داده شود با آندوسکوپی و جراحی می توان ضایعه سرطانی را از بدن خارج کرد.

 

مطالب مرتبط جهت مطالعه بیشتر

۲۸‬بهمن ( ‪ ۱۷‬فوریه ) ، ‬در چنین روزی، “رنه تئوفیل هیاسنته لانک” پزشک فرانسوی و مخترع گوشی پزشکی (Stethoscope) به دنیا آمد.

‪ ۱۲‬اسفند ( سوم مارس ) ، در چنین روزی “آلبرت بروس سابین” داروساز، میکروب شناس و پزشک لهستانی - آمریکایی درگذشت.

نهم دی ماه، "سر جیمز پاژه" کاشف بیماری پاژه استخوان درگذشت

هفتم آبان یکی از نخستین کاربران گوشی پزشکی به دنیا آمد

۲۴ ‬دی ( ‪ ۱۴‬ژانویه ‬ ) ، در چنین روزی “ژرژ فرناندایزیدور ویدال” پزشک و باکتریولوژیست فرانسوی درگذشت.

۲۱ خرداد (۱۱ ژوئن) در چنین روزی کیت رابرتز پورتر ، زیست شناس آمریکایی به دنیا آمد.

۲۱‬تیر ( ‪ ۱۲‬جولای ‪ ‬) ، در چنین روزی “آلبرت کالمت”، باکتری شناس فرانسوی درشهر نیس، دیده به جهان گشود.

دوم آبان (‪ ۲۴‬اکتبر) ، ‬‬ در چنین روزی، “هاینریش هرمان رابرت کخ”، عامل بیماری سل را کشف کرد.

۲۳‬تیر (‪ ۱۴‬جولای ‪ ‬) ، در چنین روزی “آنتون پاولوویچ چخوف “، پزشک و نویسنده معروف روسی در ‪ ۱۴‬جولای ‪ ۱۹۰۴‬چشم از جهان فروبست.

چهارم فروردین ( ‪ ۲۴‬مارس ‪‬) در چنین روزی، "رابرت کخ" اعلام کرد که باسیل عامل بیماری سل را کشف کرده‌است

  • آسان طب



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar

*