چگونه می توان کمبود آهن را جبران کرد

مهر ۲۱, ۱۳۹۰ توسط :   موضوع : بيماريهاي غير واگير شايع, مشروح اخبار

 آهن” به عنوان یک ماده غذایی ضروری، وظیفه حمل اکسیژن دربدن را به عهده دارد. آهن یکی از عوامل تشکیل‌دهنده آنزیم‌های متعدد در بدن است، فرم آهن ذخیره شده در بدن انسان به صورت “فریتین” و”هموسیداین”است که دربخش‌های گوناگون بدن انسان از جمله مغز استخوان، کبد و طحال وجود دارد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، کمبود شدید آهن در بدن سبب کم خونی، رنگ پریدگی و سلول‌های خونی با میزان غلظت هموگلوبین پایین می‌شود. این کمبود در زنان باردار، خطر تولد فرزندان نارس را افزایش داده و موجب تولد نوزادان کم وزن می‌شود.

کمبود آهن در کودکان موجب کم هوشی و کاهش قدرت تمرکز می‌شود.

در برنامه غذایی روزانه ما دو نوع “آهن هم” haem و “غیر هم” non haem وجود دارد. آهن هم در گوشت قرمز، مرغ، ماهی و جگر وجود دارد و آهن “غیرهم” در غذاهای گیاهی مثل غلات، حبوبات، سبزی ها، سویا، مغزها و انواع خشکبار یافت می‌شود که “آهن هم” از قابلیت جذب بالایی برخوردار است یعنی 20 تا 30 درصد آن جذب می‌شود ولی تنها 3 تا 8 درصد آهن “غیر- هم” جذب بدن می‌شود.

با توجه به این موضوع، کارشناسان توصیه می‌کنند که آهن مورد نیاز بدن از منابع حیوانی مثل گوشت قرمز که منبع غنی از آهن است و قابلیت جذب آهن موجود در آن بالاست، تامین شود.

زمانی که آهن به یک بخش پروتئینی وصل شده باشد به آن “آهن هم” می‌گویند.

● علل کاهش آهن در بدن :

کاهش آهن در رژیم غذایی:

آهن از رژیم غذایی جذب می گردد، هر چند فقط یک میلی گرم آهن از هر ۲۰-۱۰ میلی گرم آهن غذا جذب می شود. فردی که قادر به مصرف یک رژیم غنی از آهن نباشد ممکن است به درجاتی از آنمی فقر آهن مبتلا شود.

تغییرات بدنی:

هنگامی که بدن تحت تأثیر تغییرات ناگهانی نظیر  رشد ناگهانی در بچه ها و بالغین یا در طی دوره شیردهی قرار می گیرد، نیازمند افزایش دریافت آهن و افزایش تولید سلول های قرمز خونی می باشد.

اختلالات مجاری گوارشی:

اختلال در جذب آهن بعد از برخی جراحی های دستگاه گوارش شایع است. قسمت اعظمی از آهن موجود در غذا توسط قسمت کوچکی از روده فوقانی جذب می گردد. هر اختلالی در دستگاه گوارش می تواند جذب آهن را تغییر داده و منجر به آنمی فقر آهن شود.

●  علل کاهش آهن در بدن نوزادان :

_  ذخیره کم آهن  بدن  در نوزادان نارس یا کمبود ذخیره آهن مادر در دوران بارداری

_  کمبود تغذ یه ای آهن

_   از دست دادن خون با منشا گوارشی ( الودگی انگلی/ زخم معده و روده/ حساسیت به پروتیین شیر گاو)

_  اختلال در جذب آهن در اسهال مزمن و یا در بیماری سلیاک

_  مصرف زیاد شیر گاو و غذاهای فاقد اهن

از دست دادن خون :

از دست دادن خون باعث کاهش آهن و در نتیجه کم خونی فقر آهن می شود . منبع از دست دادن خون شامل :

خونریزی دستگاه گوارش، خونریزی ماهیانه یا صدمات می باشد.

●  علل کمبود آهن در بدن و راه‌های تامین و پیشگیری از آن:

مهم ترين دلايل كمبود آهن شامل دريافت ناكافي آهن به علت رژيم غذايي حاوي آهن اندك مانند رژيم‌هاي گياه خواري، جذب ناكافي آهن در اثر اسهال، كاهش ترشح اسيد معده، مشكلات گوارشي يا تداخلات دارويي، افزايش نياز بدن به آهن براي افزايش حجم خون و بالاخره خون‌ريزي زياد در دوران عادت ماهانه و يا در اثر جراحات يا مشكلاتي چون هموروييد (بواسير) يا بيماري‌هاي بدخيم و انگل‌ها هستند .

كمبود آهن در مردان بزرگسال معمولا در اثر از دست دادن خون زياد ايجاد مي شود.

●  رژیم غذایی حاوی آهن
گوشت قرمز منبع آهن است و آهن آن در مقایسه با منبع گیاهی به خوبی جذب بدن می شود. رژیم های حاوی حبوبات، سبزیجات به ويژه اسفناج، نان گندم نیز  میزان آهن لازم بدن را تامین مي کنند.

كارشناسان تغذيه توصيه مي كنند ماهی یا مرغ را به جای گوشت قرمز استفاده، و غذاهای گوشتی را با لوبیا، ماکارونی و برنج همراه کنید.

انواع گوشت‌ها، جگر و بعضی از محصولات کشاورزی مانند انواع حبوبات دارای آهن هستند. البته  آهن انواع گوشت قابل جذب‌تر است .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، اگر همراه با غذا، ویتامین ث که در سبزیجات و مرکبات و میوه‌ها وجود دارد مصرف شود، آهن فرآورده‌های گیاهی مثل حبوبات هم قابل جذب می‌شود. بنابراین مصرف انواع سبزی و سالادها همراه با غذا برای افرادی که کمتر به گوشت دسترسی دارند و بیشتر آهن مورد نیاز بدنشان از طریق فرآورده‌های گیاهی تامین می‌شود، توصیه می‌شود.

●  غذاهاي غني از آهن

جگر و ساير گوشت‌ها

غذاهاي دريايي

خشكبار مانند زردآلو، آلو و كشمش

مغزها و لوبياها

سبزيجات سبز برگي مانند اسفناج و بروكلي

ملاس تيره

غلات كامل

نان‌ها و غلات غني شده با آهن

●  چه عواملي مي‌توانند باعث كاهش سطح آهن بدن (يا كمبود آهن) شوند؟

كمبود آهن دلايل زيادي دارد. اين دلايل را مي‌توان به دو گروه عمده تقسيم كرد:

1) افزايش نياز به آهن.

شرايط معمول مختلفي مي‌توانند نياز به آهن را افزايش دهند:

·  نوزادان و كودكان نوپا به دليل سرعت رشدي كه دارند بيشتر از ساير كودكان نياز به آهن دارند. گاهي اوقات تامين آهن مورد نياز براي اين گروه سني از طريق رژيم غذايي مشكل مي‌شود.

·  زنان باردار بيشتر از سايرين نياز به آهن دارند. اغلب زنان باردار براي اين كه آهن مورد نياز خود را تامين كنند لازم است بر اساس توصيه پزشك از مكمل‌هاي آهن (مانند قرص‌هاي آهن) استفاده كنند.

·  از دست دادن خون باعث از دست دادن آهن مي‌شود. براي جبران آهن از دست رفته، نياز به دريافت آهن بيشتري است. از دست دادن خون در قاعدگي‌هاي شديد، اهداي خون مكرر و نيز خونريزي از معده و روده رخ مي‌دهد.

2) كاهش دريافت يا جذب آهن (به عبارت ديگر هنگامي كه آهن كافي به بدن نمي‌رسد).

 مقدار آهني كه از رژيم غذايي جذب بدن مي‌شود به عوامل مختلفي بستگي دارد:

·  جذب آهن گوشت، مرغ و ماهي (يعني آهن هِم) دو تا سه برابر آهن گياهان (يعني آهن غيرهِم) است.

·  مقدار آهني كه از غذاهاي گياهي جذب مي‌‌شود بستگي به انواع ديگر غذاهايي دارد كه در همان وعده مصرف مي‌شوند.

·  غذاهاي حاوي آهن هِم (گوشت، مرغ، ماهي) جذب آهن غذاهاي حاوي آهن غيرهم (مانند غلات غني شده، برخي لوبياها و اسفناج) را افزايش مي‌دهند.

·  غذاهاي حاوي ويتامين C نيز جذب آهن غير هِم را در صورتي كه با يكديگر در يك وعده مصرف شوند، افزايش مي‌دهند.

·  موادي مانند پلي‌فنل‌ها، فيتات و كلسيم كه در واقع اجزاي برخي غذاها يا نوشيدني‌ها هستند مانند چاي، قهوه، غلات كامل (سبوس‌دار)، حبوبات و شير و ساير لبنيات جذب آهن غير هِم را اگر در يك وعده مصرف شوند كاهش مي‌دهند. كلسيم حتي جذب آهن هِم را نيز اگر در يك وعده مصرف شوند كم مي‌كند. با اين حال در مورد افراد سالمي كه رژيم غذايي متنوعي نيز مصرف مي‌كنند اين مقدار ممانعت از جذب آهن توسط اين مواد معمولاً نگراني ايجاد نمي‌كند.

·  رژيم‌هاي گياهخواري داراي آهن هِم كمي هستند ولي با تنظيم يك برنامه دقيق غذايي مي‌توان جذب آهن را افزايش داد.

·  عوامل ديگري مانند مصرف داروهاي آنتي‌اسيد به مقدار بيشتر از حد توصيه شده و يا داروهاي مورد استفاده براي درمان زخم‌هاي پپتيك و بازگشت اسيد به مري مي توانند باعث كاهش مقدار اسيد معده و كاهش جذب آهن و در نتيجه كمبود آهن شوند.

چه كساني بيش از همه در معرض كمبود آهن هستند؟

· كودكان و زنان باردار به دليل سرعت رشد و افزايش نياز به آهن بيشتر در معرض خطر هستند.

· دختران نوجوان و زنان در سنين باروري به دليل قاعدگي در معرض خطر هستند.

· در ميان كودكان كمبود آهن بيش از همه در كودكان بين 6 ماه تا 3 سال به دليل رشد سريع و دريافت ناكافي آهن از طريق رژيم غذايي مشاهده مي‌شود. گروه‌هاي زير از ميان كودكان بيش از همه در معرض خطرند:

– نوزاداني كه زود يا كوچك به دنيا آمده‌اند.

– نوزاداني كه قبل از 12 ماهگي به آنها شير گاو داده شود.

– نوزادان شير مادر خواري كه به آنها بعد از 6 ماهگي منابع غذايي غني از آهن داده نشود.

– نوزاداني كه شير خشكشان با آهن غني نشده است.

– كودكان 1 تا 5 سالي كه بيشتر از 24 انس (برابر 720 گرم يا 3 ليوان) شير گاو، شير بز يا شيرسويا در روز مي‌خورند. دريافت بيش از حد شير مي‌تواند تمايل كودك به مصرف غذاهاي غني از آهن مانند گوشت يا غلات غني شده با آهن را كم كند.

– كودكاني كه نيازهاي خاص مرتبط با سلامتي دارند مانند كودكان داراي عفونت‌هاي مزمن يا كودكان داراي رژيم‌هاي غذايي محدود.

●  مصرف مکمل های آهن:

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، مکمل های آهن را برای چند ماه تجویز می نمایند تا سطح آهن در خون افزایش یابد. مکمل آهن می تواند منجر به تحریک معده و تغییر حرکات روده گردد و جهت افزایش میزان جذب آهن، باید با معده خالی یا همراه با آب پرتقال مصرف شود.

با مصرف ویتامین C جذب آهن را افزایش ‌دهید یکی از بیماریهایی که کمتر در مورد آن صحبت می‌شود، بیماری کم‌خونی است و این در حالیست که آمارهای سازمان بهداشت جهانی نشان می‌دهد، یک چهارم جمعیت دنیا از بیماری کم‌خونی رنج می‌برند.

کم شدن خون بدن باعث بیماری کم‌خونی نمی‌شود بلکه به زبان ساده‌ می‌توان گفت کیفیت خون کاهش پیدا می‌کند بطوری که خون نمی‌تواند وظایف خود را به خوبی انجام دهد.

در بیمار کم ‌خون شماری از سلولهای خونی که به گلبولهای قرمز معروف هستند، کاهش پیدا می‌کند گلبولهای قرمز‌ از مهمترین سلولهای تشکیل دهنده خون هستند که در خون شناورند و وظیفه آنها حمل و نقل اکسیزن و دی اکسید کربن است.

همه سلولهای بدن به اکسیژن نیاز دارند، اکسیژن با تنفس وارد شش‌ها می‌شود. سپس گلبولهای قرمز اکسیژن را از شش‌ها تحویل می‌گیرند و آن را به سایر سلولهای بدن می‌رسانند.

سلولها اکسیژن را مصرف می‌کنند و دی اکسید کربن پس می‌دهند. دی‌اکسید کربن به گلبولهای قرمز شناور در خون می ‌چسبد و به شش‌ها برگردانده می‌شود.

در بیماری کم خونی به علت کاهش تعداد گلبولهای قرمز تبادل اکسیژن و دی‌اسید کربن بین سلولها و خون دچار اختلال می‌شود.

کاهش تعداد گلبولهای قرمز می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. گلبولهای قرمز در مغز استخوانها ساخته می‌شوند. اصلی‌ترین عنصر به کار رفته در ساختمان گلبولهای قرمز، عنصر آهن است.

آهن باید از طریق مواد غذایی به بدن برسد. در نتیجه اگر آهن به مقدار کافی موجود نباشد ساخت گلبولهای قرمز با مشکل مواجه می‌شود. این نوع کم‌خونی، کم‌خونی ناشی از فقر آهن نامیده می‌شود که مهمترین علت ابتلا به بیماری کم خونی در کشورهای در حال توسعه است.

دریافت ناکافی آهن به علت عدم دسترسی به مواد غذایی حاوی آهن‌ ساخت گلبولهای قرمز را کاهش می‌دهد. مواد غذایی  پروتئینی مثل گوشت قرمز، مرغ، ماهی، جگر، تخم‌مرغ، حبوبات مثل عدس و لوبیا و سبزیجاتی مثل اسفناج آهن فراوانی دارند.

آهن موجود در پروتئین‌های حیوانی مثل گوشت قرمز بهتر توسط بدن جذب می‌شوند در حالیکه جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند اسفناج کمتر است. ویتامین C جذب آهن را افزایش می‌دهد. مصرف مواد خوراکی حاوی ویتامین C مثل گل کلم، آب پرتقال و فلفل دلمه‌ای همراه مواد غذایی آهن دار به جذب آهن کمک می‌کند.

گاهی به علت مشکلات دستگاه گوارش یا مصرف برخی داروها، آهن مواد غذایی خوب جذب نمی‌شود. میزان نیاز بدن به عنصر آهن بر اساس سن و جنس افراد متفاوت است. افرادی که به خون‌سازی بیشتری نیاز دارند باید آهن بیشتری مصرف کنند. زنان باردار، دختران جوان و کودکان بخصوص کودکان زیر دو سال از جمله این افراد هستند. در نتیجه می‌توان گفت این افراد بیشتر مستعد ابتلا به بیماری کم‌خونی هستند. اما این بیماری در هر سنی ممکن است بروز کند و در هر دو جنس زن و مرد دیده می‌شود.

●  چگونه افراد بزرگسال قرض های مکمل  آهن مصرف کنند ؟

· قرص‌هاي آهن را با غذا مصرف كنيد.

· چنانچه لازم است بيش از يك قرص آهن مصرف كنيد، از كم شروع كنيد. در 3 تا 5 روز اول روزي يك قرص بخوريد و سپس آن را به دو تا در روز تا زماني كه احساس مي‌كنيد براي شما مشكلي ايجاد نمي‌كند افزايش دهيد. به همين ترتيب تعداد قرص‌هاي مصرفي را تا تعدادي كه پزشك براي شما تجويز كرده است افزايش دهيد.

·  اگر دچار يبوست مي‌شويد فيبر رژيم غذايي خود را افزايش دهيد. اگرچه فيبر جذب آهن را كاهش مي‌دهد ولي بهتر از اين است كه وقتي نياز به قرص آهن داريد به دليل يبوست آن را مصرف نكنيد.

· اگر قرص‌هاي آهن مشكل معده در شما ايجاد مي‌كند، آن را هنگام خواب مصرف نكنيد.

· اگر يكي از انواع قرص‌هاي آهن براي شما مشكل ايجاد مي‌كند، با پزشك خود در مورد تعويض نوع آن مشورت كنيد.

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است