تغذيه دوران بارداری

آذر ۱۴, ۱۳۹۰ توسط :   موضوع : اخبار مامایی, مشروح اخبار

از شاخص هاي مهم بهداشتي،  ميزان مرگ مادران است. اين ميزان در سال 1385در کشورمان حدود 22 در 100000 تولد زنده گزارش شده است. توسعه اجتماعي اقتصادي کشورها در گرو داشتن منابع انساني سالم است و اين مادران سالم هستند که در سلامت نسل آينده نقش کليدي دارند. امروزه آموزش تغذيه مناسب به مادران باردار براي پيشگيري از سوء تغذيه، کاهش عوارض بارداري و مرگ و مير ناشي از آن ضروري است .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ، تامين نياز هاي تغذيه ي خانم باردار براي حفظ سلامت او و پيشگيري از تخليه ذخاير بدن از ريز مغذي ها ضروري مي باشد از طرف ديگر جنين رشد بسيار سريعي دارد و وزن او از يک گرم در هشت هفتگي به حدود 3200 گرم در هفته چهلم مي رسد. از هفته سوم جنيني در هر دقيقه 250هزار سلول مغزي تکثير پيدا مي کند جنين براي ثکثير سريع سلول هاي خود نياز ويژه اي به انواع مواد مغذي دارد که بايد از طريق تغذيه مناسب مادر تامين شود. دانش مادر در زمينه ي رعايت تنوع و تعادل غذايي در اين زمان و نقش آن در وزن گيري مناسب دوران بارداري سهم مهمي در تامين سلامت مادر و جنين دارد.

مراقبتهاي تغذيه اي در بارداري

مراقبتهايي که دراين دوران لازم است توسط پزشک و يا ماما پيگيري شود عبارتند از:
–    ارزيابي وضعيت تغذيه ي خانم هاي باردار
–    آموزش اصول تغذيه مناسب به خانم هاي باردار
–    آموزش نحوه ي مصرف مکمل هاي ويتامين و املاح  در دوران بارداري
–    ثبت وزن و پايش وزن گيري در طول بارداري طبق برنامه زمان بندي تعيين شده

اصول تغذيه مناسب

خانم هاي باردار مي توانند بدون داشتن رژيم مخصوص و جداگانه مقدار بيشتر و متنوع تري از غذا نسبت به قبل از بارداري مصرف کنند .

خانم هاي باردار هم بايد مانند ساير افراد خانواده هر روز از 4 گروه غذايي اصلي استفاده کنند آنچه که در تغذيه ي خانم هاي باردار اهميت دارد رعايت تنوع و تعادل در مصرف مواد غذايي مي باشد .

چگونه مي توان تعادل وتنوع را در برنامه غذايي روزانه رعايت نمود؟

بهترين راه براي اطمينان از مصرف متعادل و متنوع مواد غذايي در روز استفاده از همه

گروههاي غذايي يعني گروه نان غلات، گروه ميوه ها و سبزيجات، گروه شير و لبنيات و گروه گوشت، تخم مرغ، حبوبات و مغزهاست .

تعادل به معني مصرف مقادير کافي از مواد غذايي است و تنوع يعني مصرف انواع مواد غذايي که در گروههاي غذايي قرار دارد .

در هر گروه غذايي، مواد با ارزش غذايي تقريبا يکسان قرار دارد و مي توان از يکي به جاي ديگري استفاده کرد. بنابراين انواع مواد غذايي مورد نياز مادران باردار را در قالب گروههاي غذايي معرفي مي گردد.

گروه هاي غذايي اصلي

1- گروه نان و غلات :

اين گروه شامل انواع نان،  برنج، ماکاروني ، رشته، گندم، جو و ذرت مي باشد

مقدار توصيه شده از مواد غذايي اين گروه 11-7 سهم در روز است که هر سهم معادل: يک برش نان سنگک، تافتون يا بربري به اندازه يک کف دست ( حدود 10×10 سانتيمتر مربع يا حدود 30 گرم ) يا 4 برش نان لواش، نصف ليوان غلات پخته مانند برنج يا ماکاروني مي باشد.

غلات منابع خوب توليد انرژي هستند و به سرعت در بدن مصرف شده و انرژي لازم را تامين مي کنند. همچنين غلات سبوس نگرفته سرشار از فيبر هستند. فيبر در تنظيم حرکات روده ها و پيشگيري از يبوست که در دوران بارداري شايع است نقش دارد. پروتئين، آهن و ويتامين هاي گروه B از ديگر ترکيبات موجود در اين گروه مواد غذايي هستند. نقش اين ترکيبات در بدن ، رشد و سلامت سيستم عصبي مي باشد.

به مادران باردار و شيرده توصيه مي شود:

–   ازغلات پرفيبر و نان سبوس دار (مانند سنگک، تافتون و بربري ) استفاده کنند.
–  همچنين مي توانند از غلات حجيم شده مثل شيرين گندمک به همراه شير استفاده کنند.
–  بهتر است برنج را به همراه حبوبات استفاده  کنند.

2- گروه ميوه ها و سبزيجات:

سبزي ها و ميوه هاي خام تامين کننده ي ويتامين C و بتا کاروتن (پيش ساز ويتامين A) و انواع ويتامين گروه  B و مقداري آهن مورد نياز بدن هستند. هرچه يک ماده ي غذايي گياهي رنگ تيره تري داشته باشد (اعم از سبز ، نارنجي يا قرمز ) از نظر بتا کاروتن غني تر است.

ويتامين هاي محلول در آب (شامل ويتامين  B و C )بسيار حساس و ناپايدار است عوامل زير سبب تخريب و به هدر رفتن آنها مي شود:

شستشوي زياد ،  قرار گرفتن در معرض هوا يا نور خورشيد ، پختن به مدت طولاني به خصوص در ظروف درباز و همراه آب زياد بدون مصرف آب آن .

نقش ويتامين هاي موجود در اين گروه در بدن عبارتند از:

•    افزايش مقاومت در برابر عفونت ها
•    کمک به التيام زخم ها
•    تامين سلامت چشم و بينايي
•    کمک به سوخت وساز مواد در بدن

ميوه ها:

از ميوه هاي مختلف به طور متوسط بايستي 3 الي 4 سهم در روز استفاده شود. هر سهم از ميوه ها به عنوان مثال معادل : يک عدد سيب، پرتقال يا موز متوسط،  نصف ليوان کمپوت يا ميوه پخته، 3 عدد زرد آلو،  نصف ليوان حبه انگور، يک چهارم طالبي متوسط،  نصف ليوان آب ميوه يا يک سوم ليوان آب ليمو ترش يا دو قاشق غذا خوري ميوه ي خشک (برگه) مي باشد.
با توجه به اهميت اين گروه، براي مصرف بهتر ميوه ها ميتوان توصيه هاي زير را بکار گرفت:
–  براي ايجاد تنوع در مصرف ميوه ها ، سالاد ميوه تهيه شود.
–    بجاي مصرف نوشابه ي گاز دار مصرف آب ميوه هاي تازه توصيه مي شود.
–   در وعده ي صبحانه نيز مصرف انواع ميوه ها يا آب ميوه توصيه مي شود.
–  از انواع ميوه ها به عنوان ميان وعده استفاده شود.
–  در فصل تابستان از ميوه هاي متنوع وتازه مصرف شود.
–   در فصل سرد ميوه هاي خشک مانند کشمش، توت خشک،  انجير خشک ، برگه هلو، زرد آلو يا آلوي خشک به عنوان ميان وعده پيشنهاد مي شود.

– از آنجايي که ميوه محتوي فيبر بيشتري نسبت به آبميوه مي باشد، در صورت ابتلا به يبوست ترجيحا به جاي آبميوه، خود ميوه ها (بعد از شست و شوي کامل) با پوست (در انواعي که پوست آن ها نيز قابل مصرف مي باشد) ميل شود.

سبزي ها:

شامل سبزي هاي ريشه دار (پياز، هويج، سيب زميني، شلغم) و سبزي هاي برگدار (سبزي خوردن، کاهو، کلم، اسفناج) سبزي هاي ساقه دار (کرفس) سبزي هاي گلدار (گل کلم)  و سبزي هاي ميوه دار مانند ( خيار ، گوجه فرنگي، کدو و بادمجان) مي باشد.

مقدار توصيه  شده از سبزي ها به طور متوسط 5-4 سهم در روز است که هر سهم معادل يک ليوان سبزي خام برگ دار يا سالاد سبزيجات (شامل: گوجه، کاهو، کلم، فلفل سبز و دلمه اي و…) يا نصف ليوان سبزيجات پخته مي باشد.

3-گروه شير و لبنيات:

مواد اين گروه از منابع کلسيم، فسفر، پروتئين، و ويتامينA  و B بوده و شامل شير،  پنير، کشک و بستني مي باشد.

اين گروه از مواد غذايي، منبع بسيار خوبي از کلسيم مورد نياز براي بدن مادر جهت حفظ سلامت واستحکام استخوان ها، دندان ها و حفظ ذخيره کلسيم بدن مادر مي باشد و در ساخت و ساز استخوان ها و دندانهاي  جنين نيز بسيار مهم است.  نياز به کلسيم در دوران بارداري و شيردهي مانند دوران قبل از بارداري 100  ميلي گرم در روز است ولي جذب کلسيم در بدن مادر باردار افزايش مي يابد. در دوران بارداري بدن مادر 30 گرم ذخيره مي کند که بخش عمده ي آن ( 25 گرم ) صرف تشکيل استخوان هاي جنين مي شود و تنها حدود 5 گرم آن در بدن مادر ذخيره مي شود. بنابراين براي جلوگيري از برداشت ذخاير مادر مصرف لبنيات به ميزان کافي توصيه مي شود.

از مواد غذايي اين گروه در دوران بارداري  و شير دهي مصرف حداقل 4 – 3 سهم در روز تو صيه مي شود هر سهم معادل يک ليوان شير ، يک ليوان ماست ، 60 – 45 گرم پنير کم چرب ( معادل دوقوطي کبريت) ، يک ليوان کشک و يا 5/1 ليوان بستني مي باشد.

در مورد اين گروه مواد غذايي توصيه مي شود:

–  از شير کم چربي و پنير کم نمک استفاده شود.
–   پنير علاوه بر صبحانه به همراه سبزيجات و يا در سالاد مصرف شود.
–    از کشک در انواع آش ها و يا غذاهايي مانند کدو و يا بادمجان استفاده شود.

4-گروه گوشت ، تخم مرغ ، حبوبات ومغزها :

اين گروه شامل انواع گوشت سفيد و قرمز، ماهي، دل، جگر،  تخم مرغ، عدس، نخود و لوبيا ، پسته، بادام، گردو و… مي باشد.

اين مواد از عمده ترين منابع تامين کننده پروتئين مورد نياز براي جنين، شير خوار و مادر مي باشد. علاوه بر پروتئين، اين گروه منابع خوبي از آهن، روي و ويتامين هاي گروهB نيز هستند. نقش اين ترکيبات در بدن خونسازي ، تکامل سيستم عصبي و رشد مي باشد.

مقدار توصيه شده از مواد اين گروه حدود سه سهم در روز است که هر سهم معادل 60 گرم گوشت قرمز يا ماهي يا مرغ، نصف ليوان حبوبات خام يا يک ليوان حبوبات پخته، دو عدد تخم مرغ يا نصف ليوان از مغزها مي باشد.

به مادران توصيه مي شود:

–    از مرغ يا جوجه پخته يا آب پز شده همراه با برنج،  سبزيجات و يا به صورت سوپ مرغ و جوجه استفاده کنند.
–    از تخم مرغ ترجيحا به صورت آب پز استفاده واز مصرف زرده ي آن به صورت خام و يا نيم بند خودداري کنند.
–    انواع مغزها مانند پسته، بادام، گردو و فندق نيز منابع خوبي از پروتئين و آهن هستند و ميتوان به عنوان ميان وعده از نوع خام آن ها  (که نمک کمتري دارد) استفاده کرد.
–    از ماهي حداقل دو وعده در هفته استفاده کنند. زيرا مصرف ماهي در تکامل سيستم عصبي و افزايش قواي ذهني جنين بسيار موثر است.
–   در طبخ انواع گوشت دقت شود تا کاملا مغز پخت شود.

بتول دامادی
کارشناس مامایی دانشگاه علوم پزشکی کرمان

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است