دستورالعمل تزریقات ایمن (Safety Injection Guideline)

هر سال تزریقات غیر ایمن موجب حدود ۱۶- ۸ میلیون ابتلا به هپاتیت B، ۵ – ۲ میلیون ابتلاء به هپاتیت C و ۱۶۰- ۸۰ هزار موردHIV می‌گردد. همچنین بیماریهای انگلی ماننـد مالاریـا، عفونتهای باکتریال نظیر آبسه‌ها و عفونت‌های قارچی نیز در اثر تزریقات غیرایمن اتفاق می‌افتند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  ندرتاً بعضی از عفونت‌ها ممکن است تا سالها نامشخص باقی بمانند. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند در سال ۱۲ میلیارد تزریق انجام می‌شود که ۵۰ درصد آنها غیرایمن هستند، ۹۵درصد تزریقات به‌منظور درمان انجام می‌گیرد و در حدود ۹۵ – ۲۵ درصد بیماران سرپایی حداقل یک تزریق دریافت می‌کنند. بسیاری از تزریقات ممکن است غیرضروری بوده و یا بی‌تأثیر باشند.

هدف و راهکارهای برنامه عملیاتی تزریقات ایمن :‌

هدف :

اطمینان از ارائه ایمن تزریقات و دفع مناسب ضایعات تزریق در کشور.

راهکارها :

-       تأمین و توزیع سرنگAD  * (Auto Disable)یا خود ایستا برای کلیه مراکز واکسیناسیون

-       تأمین و توزیع Safety Box برای کلیه مراکز واکسیناسیون

-       ایجاد هماهنگی‌های برون بخشی در جهت دفع ایمن ضایعات

-       ایجاد هماهنگی‌های درون بخشی برحسب نیاز

-       سوزاندن کلیه ضایعات در مراکز شهری در زباله سوز

-       سوزاندن کلیه ضایعات در مناطق روستایی در گودال‌ها یا کوره‌های محلی

-       آموزش پرسنل

-       آموزش و اطلاع رسانی به جامعه

بیان سیاست (Policy Statement) :

برنامه گسترش ایمنسازی که در سال ۱۳۶۳ در کشور آغاز گردید، برای اطمینان از حفظ سلامت کودکان استفاده از سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف را به‌عنوان یکی از مهمترین اجزاء تزریقات ایمن توصیه نمود. با رعایت اصول ایمنی تزریقات، بخصوص در خدمات ایمنسازی والدین اطمینان خاطر می‌یابند تا کودک خود را برای ایمنسازی به مراکز بهداشتی درمانی بیاورند. WHO، یونیسف و UNFPA در بیانیه مشترکی تأکید می‌کنند که سرنگهای AD تجهیزات انتخابی مطمئن برای تزریق واکسن در ایمنسازی جاری و بسیج‌های ایمنسازی است. لذا به‌منظور افزایش ایمنی تزریقات در خدمات ایمنسازی، از ابتدای سال ۱۳۸۳ بر استفاده از سرنگ   AD تأکید شـده و علاوه بر آن اسـتفاده از وسایل جمع‌آوری سرنگ و سرسـوزن یعنیSafety Box نیز در خدمات ایمنسازی توصیه شده است. برای امحاء وسایل و ضایعات حاصله از خدمات ایمنسازی (سرنگ و سرسوزن) روش سوزاندن توصیه می‌شود.

۱٫  به توضیح در مورد سرنگ AD در صفحه ۱۰ توجه فرمائید.

کلیات تزریقات ایمن :‌

تزریقات یکی از روش‌های شایع در تجویز فرآورده‌های دارویی می‌باشد که درصورت عدم رعایت موازین توصیه شده خطرات بالقوه و بالفعلی را بر ارائه کنندگان، مصرف کنندگان خدمت و نیز جامعه اعمال می‌نماید. ایمنی تزریقات با تکیه بر چهار محور بنیادی ذیل تأمین می‌گردد:

۱- کاهش رفتار پرخطر کارکنان بهداشتی درمانی به‌منظور پیشگیری از جراحات ناشی از وسایل تیز و برنده آلوده ؛

۲-  افزایش سطح ایمنی کارکنان در حین کار با وسایل تیز و برنده درمانی ؛

۳- جمع آوری، نگهداری، انتقال و دفع مناسب و بهداشتی زباله‌های آلوده و پرخطر ؛

۴- تغییر رفتار و نگرش افراد جامعه و پزشکان نسبت به مقوله تقاضا و تجویز دارو به ‌روش تزریقی.

۱)     کاهش رفتار پرخطر کارکنان بهداشتی درمانی

الف) ارتقاء سطح آگاهی و مهارت شاغلین حرف پزشکی، پرستاری، امور تشخیصی، خدمات‌درمانی، ‌گروههای خدماتی پشتیبان، به منظور پیشگیری از بروز جراحات ناشی از سرسوزن و سایر وسایل تیز و برنده امری ضروری است. بنابراین کارکنان بهداشتی درمانی بایستی در خصوص چگونگی پیشگیری از صدمات ناشی از وسایل مزبور و نیز اقدامات درمانی و پیشگیرانه اولیه به‌صورت مداوم آموزش ببینند.

ب) تشکیل پرونده بهداشتی و واکسیناسیون رایگان علیه هپاتیت ب برای افراد ذیل الزامی است. کلیه کارکنان بهداشتی درمانی در واحدهایی که کارکنان الزاماً‌ با توجه به نوع وظایف محوله، اقدامات پرخطر دارند مانند واکسیناتورها، بخش‌های ویژه، اطاق عمل اورژانس، ‌کلینیک‌های تشخیصی، واحدهای پاتولوژی، اتوپسی، R‌CS، مراکز جراحی محدود و واحدهایی که انتقال خون انجام می‌دهند و یا کارکنانی که روش‌های درمانی تهاجمی را انجام داده و یا درتماس با خون، سرم و سایر ترشحات آلوده بیماران می‌باشند و نیز کلیه دانشجویان پزشکی، پرستاری و مامایی.

۲) افزایش سطح ایمنی کارکنان درحین کار با وسایل

تیز و برنده درمانی

با توجه به احتمال آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی از طریق انجام اقدامات پرخطر که گاهی منجر به فرو رفتن سوزن در دست می‌شود قویاً توصیه می‌شود:

الف) ابزارهایی که ایمنی وسایل تیز و برنده را تضمین می‌کـند نظیر Safety Box و فورسپس جهت جدا نمودن تیغ جراحی از Scalples در دسترس کاربران ابزارهای پرخطر قرار گیرد.

ب) وسایل حفاظتی مناسب نظیر دستکش، گان غیرقابل نفوذ بـه آب و ترشحات، پیش‌بند پلاستیکی، ماسک و عینک محافظ جهت استفاده کارکنان بهداشتی درمانی متناسب با وضعیت بیمار و روش‌های درمانی در دسترس باشد.

ج) در سایر واحدهای تزریقات نیز همانند واحدهای ایمنسازی از سرنگهای AD استفاده شود.

۳) جمع آوری، نگهداری، انتقال و دفع مناسب و بهداشتی زباله‌های تیز و برنده

الف) قویاً‌ توصیه می‌شود سرسوزن و سایر اشیاء تیز و برنده مصرفی (‌آنژیوکت، بیستوری، لانست، اسکالپ وین، ویال‌های شکسته و …) بلافاصله پس از مصرف در ظروف جمع‌آوری ایمن (Safety Box) جمع‌آوری شده و ترجیحاً‌ سوزانده و یا به نحو مطلوب دفع گردند.

ب) ضروری است ظروف جمع‌آوری، مستحکم، غیرقابل نفوذ، مقاوم به پارگی و از حجم کافی و ابعاد مناسب برخوردار باشند.

ج) لازم است به‌منظور پیشگیری از جراحات ناشی از وسایل تیز و برنده ظروف جمع‌آوری ایمن به تعداد کافی و با ابعاد گوناگون در دسترس ارائه دهنده خدمت در کلیه واحدهای ذیربط قرار داشته باشد.

د) استفاده از برچسب هشداردهنده بر روی ظروف جمع‌آوری با مضمون «احتمال آلودگی با اشیاء تیز و برنده عفونی»‌ به‌منظور جلب توجه کارکنان بهداشتی درمانی الزامی است.

هـ) به‌منظور پیشگیری از سرریز شدن وسایل دفعی، درصورتی که حداکثر ۴/۳حجم ظروف مزبور پرشده باشد ضروری است درب ظروف به نحو مناسبی بسته شده و دفع شوند.

و) وجود ظروف جمع‌آوری ایمن (Safety Box) در کلیه واحدهای بهداشتی درمانی اعم از خصوصی و دولتی الزامی بوده، و باید توسط واحدهای نظارت بر درمان پیگیری شود.

۴) تغییر رفتار و نگرش اجتماعی

الف) آموزش : ضروریست به‌منظور تعدیل تجویز دارو به ‌روش تزریقی، با توجه به موارد ذیل ایمنی تزریقات در برنامة آموزش مداوم جامعة ‌پزشکان قرار گیرد.

از تجویز دارو به روش تزریقی تا زمانی که دارو به دیگر اشکال از جمله خوراکی موجود باشد، حتی الامکان اجتناب گردد،‌ ترجیحاً‌ زمانی از روش تزریقی به جای سایر روشها استفاده شود که بیمار قادر به مصرف داروهای خوراکی نبوده، بیهوش و یا دچار اختلالات گوارشی باشد یا با توجه به وضعیت بالینی بیمار نتایج درمانی مطلوب ناشی از جذب سریع دارو مورد انتظار باشد.

ب) به‌منظور کاهش تقاضای بیماران ارتقاء سطح آگاهی جامعه درخصوص خطرات بالقوه ناشی از مصرف دارو به‌روش تزریقی، بایستی در برنامه ریزیهای آموزشی دانشگاه قرارگیرد.

ج) برگزاری دورة‌ آموزشهای توجیهی جهت کادر خدماتی پشتیبانی و سایر گروههای بهداشتی درمانی ضروری می‌باشد.

د) تمام پرسنل بهداشتی درمانی آموزش لازم برای اصلاح نگرش جامعه در خصوص تقاضای بی‌مورد داروی تزریقی و عوارض احتمالی تزریقات، دریافت نمایند.

تزریقات غیرایمن

تزریقات غیر ایمن شامل :‌
·       روش غلط تزریق ؛

·       محل نامناسب تزریق ؛

·       داروی ناصحیح ؛

·       حلال غلط ؛

·       دز غلط دارو ؛

·       دسترسی افراد جامعه به سرنگ و سرسوزن استفاده شده (امحاء ناصحیح).

تزریقات ایمن یعنی تهیه و تأمین وسایل و تجهیزات و آموزش‌هائی برای ارائه خدمت تزریق به افراد جامعه به‌صورتی که ایمنی فرد خدمت گیرنده، خدمت دهنده و جامعه فراهم شود.

یک تزریق ایمن به گیرنده خدمت آسیب نمی‌رساند و تزریق کننده را در معرض هیچ خطری قرار نمی‌دهد و باعث تجمع ضایعاتی که خطر برای جامعه داشته باشد نمی‌گردد به عبارتی:‌

الف) استفاده از سرنگ AD در تزریقات ؛

ب) استفاده از Safety Box برای جمع‌آوری سرنگ و سرسوزن مصرفی ؛

ج) جمع آوری Safety Boxهای پرشده و سوزاندن در زباله سوز ؛

د) آموزش و ارئه آگاهی‌های لازم به ارائه دهنده و گیرندگان خدمت از عوامل تأمین کننده ایمن تزریق می‌باشند.

همه مایعات بدن باید حاوی پاتوژن فرض شود. پوست و محیط را باید حاوی میکروارگانیسم فرض کرد تزریقات ناصحیح می‌تواند راحت‌تر از مسیرهای تنفسی، خوراکی و یا تماس جنسی عفونت را منتقل کند.

چنانچه تزریقات غیر ایمن انجام گیرد می‌توانند باعث بروز عفونت در افراد شوند در این صورت انتقال می‌تواند از طریق تماس انگشتان با سرسوزن، از روی پوست، فرورفتن سر سوزن بداخل بدن یا توسط مایعاتی که تزریق می‌گردند و یا از طریق سوزن و سرنگی که قبلاً مصرف شده ایجاد شود.

امروزه میلیون‌ها نفر دچار ضعف سیستم ایمنی هستند و بیلیون‌ها تزریق توسط افراد غیر دوره دیده و یا مردم ناآگاه انجام می‌شود، لذا فقط بایستی از تزریق در موارد ضروری درمانی و یا ایمنسازی استفاده کرد. بسیاری از واکسیناتورها علاوه بر ایمنسازی، تزریقات درمانی هم انجام می‌دهند که بسیاری از این تزریقات مثل تزریق ویتامین‌ها غیر ضروری هستند.

چرا تزریقات غیر ضروری انجام می‌شود؟

گاهی اوقات برخلاف آنچه که کارکنان بهداشتی توصیه می‌کنند، بعضی از بیماران ممکن است خودشان تقاضای تزریق کنند. آنها ممکن است به غلط بپندارند که تزریق لازم بوده و مؤثرتر از درمان خوراکی است و یا باعث بهبودی سریع‌تر بیماری می‌شود در حالیکه ممکن است درمان خوراکی بهترین روش درمان آنها باشد.

پزشکان نیز ممکن است به دلایل مختلف مانند عدم اطلاع کافی از عوارض تزریقات، کمبود وقت برای توجیه و توضیح به بیمار و یا برای جلب توجه و رضایت بیمار در شرایط مساوی داروی تزریقی به جای داروی خوراکی تجویز نمایند.

موازین تزریقات ایمن :

الف- محل تمیز (Clean work plan) :

در هر مرکز برای واکسیناسیون مکانی خاص را تعیین نمائید. محل دریافت واکسن و آماده‌سازی واکسن باید در این مکان در نظر گرفته شود. وسائل لازم برای تزریق شامل پنبه الکل و سرنگ را بر روی میزی که به این امر اختصاص داده‌اید قرار دهید. به خاطر داشته باشید وسائلی که روی میز است باید تمیز بوده و خون، پنبه آلوده و …. منظره آن را زشت نکرده باشد.

بهتر است Safety Box را جهت دفع بلافاصله سرنگ در نزدیک‌ترین محل به واکسیناسیون یا زیر میزی که وسائل واکسیناسیون بر روی آن قرار دارد، قرار دهید.

ب – شستشوی دست (Hand washing) :

از آنجائیکه هر مایعی از بدن ممکن است حاوی عوامل بیماری‌زا باشد و باعث انتقال بیماری گردد باید دستهای فرد تزریق کننده قبل از تزریق به‌طور کامل با آب و صابون شسته شود.

ج- سرسوزن و سرنگ استریل :

۱- یک سرنگ و سرسوزن استریل برداشته و بسته‌بندی آن را از نظر وجود پارگی و هرگونه صدمه بازبینی نمائید.

۲- تاریخ انقضا آن را کنترل کنید.

۳- در صورت اطمینان از استریل بودن می‌توانید از آن استفاده نمائید.

۴- به هیچ قسمتی از سرسوزن قبل و بعد از واکسیناسیون دست نزنید و از سرپوش‌گذاری مجدد سرسوزن اجتناب کنید. اگر سرپوش‌گذاری لازم است (برای مثال کودک به‌علت ترس حرکاتی انجام می‌دهد وتزریق با تأخیر انجام می‌شود) تکنیک استفاده از یک دست* را بکار ببرید. سرسوزنی را که با سطح غیر استریل تماس داشته است دور بیاندازید.

* سرپوش‌گذاری به‌وسیله تکنیک استفاده از یک دست:

۱- سرپوش را روی میز قرار دهید.

۲- سرنگ و سرسوزن را در یک دست گرفته و بدون استفاده از دست دیگر داخل سرپوشی که روی میز گذاشته‌اید، قرار دهید.

د- ویال و حلال مناسب :

۱- مطمئن شوید حلال مربوط به هر واکسن لئوفیلیزه را در اختیار دارید به عبارتی برای هر واکسن از حلال اختصاصی آن استفاده نمائید.

۲- به هنگام بازسازی واکسن، واکسن و حلال باید دارای درجه حرارت یکسان (۸-۲ درجه سانتی‌گراد) باشند.

۳- برای بازسازی هر ویال واکسن از یک سرنگ و سرسوزن استفاده نمائید.

۴- همه حلال موجود در ویال را استفاده کنید.

۵- بعد از استفاده از سرنگ، آن را بدون سرپوش گذاری در Safety box بیندازید.

۶- به خاطر داشته باشید همه واکسنهای بازسازی شده را فقط تا ۶ ساعت پس از بازسازی می‌توان استفاده کرد و پس از آن باید دور ریخته شوند.

۷- هرگز یک سرسوزن را برای کشیدن دوزهای بعدی یک ویال واکسن، داخل ویال نگذارید.

ر- تمیز کردن محل تزریق (Skin cleaning) :

1- محل واکسیناسیون را در صورت کثیف بودن محل تزریق ابتدا با آب و صابون شستشو دهید.

۲- محل تزریق را با پنبه الکل (۷۰ درصد) به صورت دایره‌ای ضدعفونی کنید.

۳- هرگز از پنبه الکل از قبل آماده شده استفاده نکنید.

ز- جمع‌آوری صحیح اجسام نوک تیز

(Appropriate collection of sharps) :

1- سرنگ و سرسوزن‌های مصرف شده را همیشه در Safety box بیندازید.

۲- برای جلوگیری از فرو رفتن نوک سوزن در دست هرگز بعد از واکسیناسیون، به سرسوزن دست نزنید و از سرپوش گذاری مجدد سرسوزن اجتناب کنید.

۳- سرنگ و سرسوزن را بلافاصله بعد از استفاده درSafety box  بیندازید.

۴- بیش از ۴/۳حجمSafety box  را پر نکنید.

۵- دربSafety box های پر شده را قبل از حمل برای دفع ببندید.

۶-Safety box های پرشده را در یک مکان مطمئن و خشک و دور از دسترس کودکان و مردم نگهداری کنید. تا مطابق دستورالعمل‌های موجود دفع شوند.

۷- برای اجتناب از ایجاد صدمه در اثر سرسوزن هرگزSafety box  پر شده را در دست نگیرید، تکان ندهید، فشار ندهید، یا روی آن ننشینید یا نایستید.

۸-  Safety boxپر را دوباره باز نکنید، خالی نکنید یا مورد استفاده مجدد قرار ندهید.

س-دفع‌صحیح ضایعات(Appropriate waste management):

برای حفظ جامعه از خطر تماس با ضایعات حاصله از واکسیناسیون Safety boxها را مطابق دستورالعمل و برنامه ریزی‌های انجام شده دفع نمائید. (صفحه ۲۳)

تجهیزات قابل قبول برای تزریقات :

در خدمات ایمنسازی کشوری توصیه می‌شود فقط از سرنگ‌هایAD استفاده شود و ضایعات حاصله در Safety Box جمع‌آوری و به‌طور مناسب امحاء گردد.

سرنگهایAD سرنگهایی هستند که خودبه‌خود قفل می‌شوند، و در نتیجه فقط یکبار می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند. سرنگهایAD وسیله انتخابی برای همه انواع جلسات ایمنسازی هستند.

هر سرنگ AD استریل شده و به‌وسیله کارخانه بسته‌بندی می‌شود. انواع مختلفی از سرنگهای AD وجود دارد. بیشتر سرنگهای AD دارای سرسوزنی ثابت هستند. سایر انواع دارای سرسوزنهای جدا شدنی هستند که تنها به سرنگهای AD خاص خودشان متصل می‌شوند. این سرسوزنها را با سرنگهای استاندارد دیگر نمی‌توان استفاده کرد. همه سرنگهای AD به‌منظور حفظ سترونی سرسوزن دارای سرپوش پلاستیکی هستند و بعضی از آنها حتی جهت پیستون نیز سرپوش دارند. سرنگهای AD در حجم‌های مختلف برای تجویز واکسن BCG و یا سایر واکسنها وجود دارد.

مراحل استفاده از سرنگهای AD به شرح ذیل است :

گام اول :  سرنگ و سرسوزن را از بسته‌بندی خارج کنید.

گام دوم : اگر سرسوزن آن ثابت نیست سرسوزن را به سر سرنگ متصل کنید. سرپوش سوزن را بدون اینکه سوزن را لمس کنید بردارید.

پیستون را فقط یک بار می‌توانید به عقب کشیده و بازگردانید، بنابراین کارکنان بهداشتی باید توجه کنند که نباید پیستون را بی‌مورد حرکت دهند و یا هوا را به داخل ویال تزریق کنند چون این مسئله موجب غیرقابل استفاده شدن سرنگ می‌شود.

گام سوم : سرسوزن را روی ویال واکسن قرار دهید و سوزن را وارد ویال نمائید. و توجه نمائید که سر سوزن حتماً داخل مایع قرار گرفته باشد.

گام چهارم : پیستون را به عقب بکشید تا سرنگ پر شود. پیستون به‌طور اتوماتیک متوقف می‌شود چنانچه به‌علامت ۵/۰ میلی‌لیتر برسد، شما یک صدای «کلیک» خواهید شنید.

گام پنجم : سرسوزن را از داخل ویال خارج کنید. برای از بین بردن حباب‌های هوا، سرنگ را مستقیم نگهدارید و به بدنه سرنگ ضربه بزنید. سپس به‌دقت به سمت علامت توقف فشار دهید.

گام ششم : سرسوزن را در محل تزریق که قبلاً‌ آماده کرده‌اید، داخل کنید.

گام هفتم : پیستون را به سمت جلو فشار دهید و واکسن را تزریق کنید. بعد از تزریق پیستون به‌صورت اتوماتیک قفل می‌شود و حرکت نمی‌کند و سرنگ نمی‌تواند مورد استفاده مجدد قرار گیرد. به خاطر داشته باشید بعد از استفاده از سرنگ آن را مجدداً سرپوش‌گذاری نکنید.

تذکر : در تزریقات مربوط به واکسیناسیون نیازی به آسپیراسیون نمی‌باشد.

گام هشتم : سرنگ و سرسوزن استفاده شده را در داخل جعبه ایمن(Safety Box)  غیرقابل نفوذ و مقاوم نسبت به سوراخ‌شدگی که برای جمع‌آوری ضایعات تعیین شده است، بیندازید.

امتیازات سرنگ AD :

فقط یکبار قابل استفاده‌اند.
موجب حذف انتقال بیماریهای منتقله از انسان به انسان که به‌علت استفاده مجدد از سرنگ و سرسوزن آلوده رخ می‌داد، می‌شوند.
نیاز برای استریل کردن مجدد توسط کارکنان بهداشتی نداشته بنابراین زمان لازم برای این امر حفظ می‌شود.

علاوه بر سرنگ AD از سرنگ و سر سوزن یکبار مصرف برای بازسازی استفاده می‌ شود .

سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف :

به‌علت اینکه استفاده مجدد از سرنگها و سرسوزنهای یکبار مصرف موجب انتقال بعضی از بیماریها می‌شوند، سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف غیرAD برای تزریق در برنامه ایمنسازی توصیه نمی‌شوند. در سال ۱۹۹۹ سازمان جهانی بهداشت و یونیسف و UNFPA بیانیه مشترکی در مورد عدم استفاده این نوع سرنگ و سرسوزن در ایمنسازی انتشار دادند.

واکسنهایی که باید بازسازی شوند مانند واکسن سرخک، سرخجه و ب.ث.ژ برای مخلوط کردن حلال با واکسن به سرنگ بزرگتری نیاز دارند. این نوع سرنگها فقط برای این کار توصیه می‌شوند. تا زمانی که سرنگ‌های AD با حجم بیشتری برای بازسازی در دسترس نیستند شما می‌توانید از سرنگهای یکبار مصرف برای این منظور استفاده کنید. بخاطر داشته باشید برای بازسازی نیز از سرنگ و سرسوزنی که قبلاً استفاده شده است، استفاده نکنید.

ارائه واکسن کارآ و مؤثر با رعایت نکات ایمنی :

همانطوریکه استفاده از تجهیزات تزریق ایمن مهم است به‌همان اندازه ارائه واکسنی کارآ و مؤثر که به درستی در زنجیره سرما نگهداری شده باشد، به درستی بازسازی شده باشد و صحیح تجویز شود، دارای اهمیت است.

برای تأمین سلامت واکسن نکات ذیل را بررسی نمائید :

·        کنترل ویال و برچسب ؛

·        نحوه ذخیره واکسن ؛

·        تطابق واکسن با حلال ؛

·        بررسی VVM.

نکاتی که در بررسی ویال واکسن باید مورد توجه قرار گیرند شامل :

۱- برچسب ؛

۲- زمان انقضاء مصرف ؛

۳- علائم آلودگی ؛

۴- قرار گرفتن در معرض یخ‌زدگی ؛

۵- قرارگرفتن در معرض گرمای زیاد.

در بررسی آلودگی به نکات ذیل توجه کنید :

·  اگر هرگونه ترک خوردگی، شکستگی و یا نشت وجود دارد ویال را دور بـریزید.

·  اگر تغییر ظاهری وجود داشته و یا ذرات معلـق دیده می‌شود ویال را دور بریزند.

·  اگر ویال در آب غوطه‌ور شده باشد غیرقابل مصرف بوده و باید دور ریخته شود.

ارزیابی از نظر قرار گرفتن در معرض یخ‌زدگی :

واکسنهای ثلاث، توأم بالغین، توأم خردسال، کزاز، هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوانزا اگر مظنون به یخ‌زدگی باشند باید دور ریـخته شوند. در مورد بـررسی یخ‌زدگی بایـد از (Shake test) استفاده نمود.

ارزیابی قرار گرفتن ویالها  در حرارت بالا :

اگر واکسنها حاوی VVM باشند و مربع داخلی همرنگ و یا تیره‌تر از دایره بیرونـی باشد، باید ویال دور ریخته شود.

اگر واکسن دارای VVM نباشد، نمودار درجه حرارت را چـک نمائید و کـارت زنجیره سرما را بررسی کنید.

توجه داشته باشید :

- تنها سرنگ را هنگامی پرکنید که گیرنده تزریق آماده باشد.

- هیچگاه ویالهای ناقص مصرف شده را با هم مخلوط نکنید.

- ویالهای باز شده را در داخل یخچال و داخل ظرف مخصوصی با علامت «درحال مصرف»‌ مشخص نمائید.

- واکسنهای باز سازی شده، پس از ۶ ساعت دور ریخته شوند.

قبل از مصرف واکسن نکات ذیل را کنترل کنید :‌

آیا هنوز برچسب واکسن به ویال چسبیده است؟

آیا واکسن صحیح و حلال مناسب آن را انتخاب نموده‌اید؟

زمان انقضاء واکسن را کنترل نموده‌اید؟‌

آیا آلودگی ظاهری و ذرات شناور ندارند؟

واکسنهای حساس به سرما علائم یخ‌زدگی ندارند؟

چند روش ساده برای اطمینان از سلامت تزریقات

ارائه خدمات واکسیناسیون باید در محلی تمیز که مختص واکسیناسیون است و با خون و ترشحات آلوده نشده، انجام شود. هر دز را قبل از تجویز آماده کنید و هرگز چندین سرنگ را از قبل آماده نکنید.

هرگز سرسوزن را در بالای ویال واکسن باقی نگذارید.

توصیه‌های اختصاصی در مورد استفاده، ذخیره و حمل و نقل واکسنها را بکار ببندید.

مراحل ذیل را برای بازسازی ایمن واکسنها دنبال کنید :

الف) مطمئن شوید از حلال صحیح برای هر واکسن لیوفلیزه استفاده کرده‌اید و کنترل کنید که حلال و واکسن ساخت یک کارخانه باشند.

ب) در هنگام بازسازی درجه حرارت حلال و واکسن باید یکسان باشد (۸-۲ درجه سانتی‌گراد).

ج) برای هر ویال واکسن یک سرنگ و سرسوزن استریل استفاده کنید.

همه حلالی را که در اختیار دارید برای یک ویال استفاده کنید. بعد از استفاده سرنگ را در داخل Safety Box بیندازید.

د) همه واکسنهای بازسازی شده حداکثر ۶ ساعت پس از بازسازی قابل مصرف هستند و پس از آن باید دور ریخته شوند.

برای هر کودک از یک سرنگ و سرسوزن جدید AD  بارعایت نکات ذیل استفاده نمائید :

الف) از یک سرنگ و سرسوزن AD جدید که از نظرکیفی کنترل شده است استفاده کنید.

ب) بسته‌بندی سرنگ و سرسوزن را بخوبی مورد بازبینی قرار دهید چنانچه بسته‌بندی دچار اشکال و یا پارگی بود، آنرا دور بیندازید.

ج) به هیچ یک از قسمتهای سرسوزن دست نزنید. چنانچه سطح سرسوزن به ‌هرعلت غیراستریل شد، آن را دور بیندازید.

د) برای جلوگیری از هرگونه حرکت در طول تزریق و بعد از آن کودک را محکم نگاه دارید.

صدمه فرو رفتن سوزن در دست و عفونت‌های ناشی از آن :

سرسوزن اغلب موجب جراحت کارکنان بهداشتی می‌شود. میزان کم اما خطرناکی از عفونت‌های منتقله از راه خون مثل هپاتیتB، هپاتیتC، ‌‌HIV یا سایر ویروسها می‌توانند از طریق جراحت ناشی از  فرو رفتن سوزن در دست منتقل شوند.

فرو رفتن سوزن در دست وقتی رخ می‌دهد که:

·       کارکنــان بهداشـتی سرسـوزن را سرپـوش گذاری مـجدد کننـد یا درحـالیـکه سرنـگها و سرسوزنهای مصرف شده را در دست دارند راه بروند.

·       اگر بیماران، بخصوص کودکان، وضعیت درستی در مدت زمانـی که تـزریق انجام می‌شود، نداشته باشند (حرکت کودک، گریه و ….)

·       اگر ضایـعات تزریق به خـوبی جمع‌آوری نشـده باشند و مردم در معـرض تــماس بـا ایـن ضایعات (سرنگ و سرسوزن مصرف شده)‌ قرارگیرند.

روش‌های پیشگیری از فرو رفتن سوزن در دست

۱- بـه حداقـل رسـانـدن حمل و نـقل و جابجایی سرنـگ و سرسوزن‌های مصرف شده :‌

صدمه ناشی از فرو رفتن سوزن در دست در هر زمانی ممکن است اتفاق بیفتد ولی اغلب در طی و یا بلافاصله بعد از تزریق رخ می‌دهد. معمولاً جابجایی تجهیزات تزریق برای حمل و نقل بیشترین خطر ایجاد نیش سوزن را در بر دارد. اما صدمه نیش سوزن قابل پیشگیری است. روش‌های ساده‌ای برای پیشگیری توسط کارکنان بهداشتی وجود دارد تا خطر صدمات سوزن را کاهش دهد.

به حداقل رساندن حمل و نقل تجهیزات تزریق در جلوگیری از صدمات اهمیت زیادی دارد.

مواردی که در ذیل ذکر می‌شود حمل و نقل و جابجایی را به حـداقـل می‌رساند :

·       جعبه ایمن (Safety Box) را در نزدیکی فردی که واکسن دریافت می‌کند قرار دهید تا سرنگ و سرسوزن‌های مصرف شده را بتوانید فوراً‌ پس از تزریق داخل آن بیندازید.

·       از سرپوش گذاری مجدد سرسوزن اجتناب کنید. اگر سرپوش گذاری لازم است (برای مثال اگر بدلیل بیقراری شدید مجبورید تزریق واکسن را با تأخیر انجام دهید سرپوش‌‌ گذاری با یک دست و با استفاده از سطح میز را انجام دهید.

·       هرگز سر سوزن را از سرنگ جدا نکنید.

·       هرگز سرنگ و سرسوزن‌های استفاده شده را در اطراف محل ایمنسازی یا محل کار جابجا نکنید.

·       هنگامیکه برای واکسینه کردن آماده شدید واکسن را داخل سرنگ کشیده و آن را تزریق کنید و سپس سرنگ مصرف شده را فوراً‌ داخل Safety Box بیندازید.

۲- حمل و نقل ایمن سرنگ و سرسوزن‌ها :

هر یک از قسمت‌های سرنگ که شما آن را لمس کنید آلوده می‌شود، لذا نباید به هیچ قسمتی از سرنگ که با مایع داخل ویال واکسن یا کودک تماس خواهد داشت، دست بزنید.

بنابراین از دست زدن به نقاط ذیل اجتناب نمائید:

بدنه سوزن ؛
قسمت انتهایی سوزن ؛
قسمت انتهایی محل اتصال سوزن به سرنگ.

شما می‌توانید به این قسمتها دست بزنید :

استوانه خارجی سرنگ
بالای پیستون
۳- آماده کردن محل ایمنسازی به نحوی که امکان خطر ایجاد جراحت را کاهش دهد :

کارکنان بهداشتی باید نحوه قرار گرفتن وسایل کار در فضایی را که در اختیار دارند تعیین کنند به صورتیکه :

·       جعبه حمل واکسن در محل سایه قرار گیرد.

·       برگه چوب خط ثبت موارد به راحتی قابل استفاده باشد.

·       فرد واکسیناتور بین کودک و همه سوزنها یا اشیاء نوک تیز باشد.

·       فرد واکسیناتور  Safety Boxرا طوری قرار دهد. که‌ سوراخ ورودی Safety Box را در موقع دفع سرنگ و سرسوزن ببیند.

·       واکسیناتور به راحتی و بدون طی مسافتی سرسوزنهای مصرفی را داخلSafety Box بیندازد.

·       فقط یک کودک در محل واکسیناسیون حضور داشته باشد.

·       در مراکز شلوغ که ممکن است چند واکسیناتور همزمان ارائه خدمت دهند هر واکسیناتور باید یک Safety Box داشته باشد.

۴- وضعیت صحیح کودک برای انجام تزریقات :

هرگونه حرکت غیرقابل پیش بینی کودک به هنگام تزریق می‌تواند منجر به ایجاد جراحت نیش سوزن برای واکسیناتور شود.

برای جلوگیری از این سانحه، کودک را با وضعیتی صحیح (طبق شکل شماره ۳) قبل از تزریق آماده کنید:

·       مادر بنشیند و کودک را در بغل او قرار دهید. مطمئن شوید که بازوی مادر از پشت کودک را در برگرفته است.

·       برای حفظ ایمنی، مادر پاهای کودک را  نیز در طول تزریق مهار کند.

·       توجه داشته باشید واکسیناتور نمی‌تواند در حفظ وضعیت کودک کمکی بکند زیرا دو دست خود را برای تزریق احتیاج دارد.

۵- قراردادن ظروف مخصوص برای جمع‌آوری کلیه اجسام نوک تیز در محل واکسیناسیون :

اجسام نوک تیز استفاده شده باید در Safety Box ریخته شوند و سپس به روشی ایمن دفع شوند.

نحوه دفع تجهیزات تزریق :‌

با توجه به آموزش‌هایی که در جهت جلوگیری از ابتلاء به بیماریهای منتقله از راه خون از جمله هپاتیت C,B و ایدز داده شده است، در زمان تزریق توصیه به استفاده از سرنگ و سرسوزن یکبار مصرف واستفاده از کاتر و Safety Box برای جمع‌آوری سرنگ و سرسوزن‌های مصرفی در خدمات بهداشتی درمانی شده است و طبق توصیه‌های به‌عمل آمده ضایعات جمع‌آوری شده تحت عنوان زباله عفونی در شهرها به‌وسیله شهرداری جمع‌آوری و در روستاها در گودالها یا کوره‌هایی که طراحی شده سوزانده می‌شود.

دفع سرنگ و سرسوزنهای مصرف شده

وسایل تزریق باید فوراً پس از استفاده دور ریخته شوند.

چرا امحاء صحیح ضایعات تزریق اهمیت دارد؟

ضایعات تزریق می‌تواند موجب مشکلات جدی بهداشتی و محیطی شود. دفع غیرایمن می‌تواند موجب گسترش بیماریهایی شود که شما با تلاش بسیار آنها را کنترل کرده‌اید.

خطرات بهداشتی :

رها کردن سرنگ و سرسوزن مصرف شده در فضای باز و محیط زندگی افراد جامعه را به خطر می‌اندازد. در اغلب این موارد نیز، کودکان متأسفانه قربانیان اتفاقی صدمه نیش سوزن هستند.

خطرات زیست محیطی :

انداختن سرنگ و سرسوزنهای مصرف شده در رودخانه، آب مورد استفاده نوشیدن و شستشو را آلوده می‌کند.

استفاده از Safety Box :

همه وسایل تزریقی را که استفاده شده است باید بلافاصله در Safety Box بیندازید. این ظروف باید ضد آب و مقاوم  بوده و سوزنها آن را سوراخ نکنند.

برای اطمینان از حمل و نقل ایمن Safety Box :‌

·       حمل یا تکان دادن Safety Box را به حداقل برسانید. هرگز به آن فشار وارد نکنید، روی آن ننشینید یا نایستید.

·       مراقبت ازSafety Box ها را به‌هنگام حمل و نقل تا محل دفع افزایش دهید.

·       Safety Boxها را در یک مکان خشک و ایمن دور از دسترس کودکان و جامعه قرار دهید تا به نحو ایمن جمع‌آوری و دفع شوند.

·       فردی را مسئول جمع‌آوری و حمل و نقل Safety Boxها نمائید و آموزشهای لازم را در این زمینه به او بدهید. هرگز از افرادی که در این زمینه آموزش ندیده‌اند نخواهید حمل و نقل جعبه‌ها را به عهده بگیرند.

مراحل دفع ضایعات تزریق :

سرنگها و سرسوزنهای استفاده شده نباید در محیط باز که مردم در آنجا آمد و رفت دارند و یا کودکان به آن دسترسی می‌یابند انباشته شوند. و هرگز نباید به همراه سایر زباله‌ها دفع شوند.

گام ۱ : Safety Box بایستی در تمام مراکز واکسیناسیون در دسترس کارمند بهداشتی قرار داشته باشد.

گام ۲ : وقتی متوجه شدید ۴/۳ حجم Safety Box پرشده است درب آنرا ببندید. هرگز سرنگ و سرسوزن‌های مصرف شده را از یک Safety Box به ظرف دیگری منتقل نکنید.

یک Safety Box پنج لیتری گنجایش حدود ۱۰۰ سرنگ و سرسوزن را دارد. وقتی ۴/۳ حجم آن پر شد، جهت امحاء آن اقدام نمائید.

توجه: هرگز تجهیزات ذیل را در داخل Safety Box نیندازید. این تجهیزات را با سایر ضایعات پزشکی جمع‌آوری کنید.

- ویالهای خالی (به استثناء ویالهای شکسته)

- ویالهای واکسن فاسد یا از رده خارج شده (تاریخ انقضاء گذشته)

- پنبه الکل

- دستکش یا سایر ضایعات پلاستیکی

روشهای از بین بردن Safety Box :‌

چهار روش معمولاً برای از بین بردن Safety Boxهای پرشده وجود دارد.

الف) زباله سوز :‌

زباله‌سوز می‌تواند کاملاً سرنگ و سرسوزنها را از بین ببرد. حرارت بیش از ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد کلیه میکروارگانیسم‌ها را از بین می‌برد و حجم ضایعات حاصله از تزریقات را به حداقل کاهش می‌دهد.

زباله سوزی که عملکرد آن خوب باشد ما را از نابودی کامل سرنگ و سرسوزن‌ها مطمئن می‌کند. زباله سوزها آلودگی هوای کمتری نسبت به سوزاندن در حرارت کمتر ایجاد می‌کنند. بعضی از بیمارستانها دارای زباله سوز هستند و بعضی از آنها از سایر زباله سوزهای نزدیک به بیمارستان مثل کارخانه‌های سیمان استفاده می‌کنند.

کلیه موازین ایمنی برای محلی که زباله سوز قرار دارد باید در نظر گرفته شود و فردی که با زباله سوز کار می‌کند باید از عینک ایمنی و دستکش کلفت (Heavy gloves) استفاده کند.

مـراکزی که به این زباله‌‌سوزها دسترسی دارند با هماهنگی‌های لازم بهتر است جـهت امحاءSafety Boxها از این روش استفاده نمایند.

ب) سوزانیدن در ظروف استوانه‌ای فلزی (Metal drum) :

برای سوزاندن ضایعات تزریق در ظروف استوانه‌ای فلزی:

·       محلی برای سوزانیدن ضایعات انتخاب کنید که حتی الامکان از ساختمانها و منازل مسکونی دور باشد. مکان مورد نظر باید حصارکشی شده و تمیز باشد.

·       چهار آجر به صورت مستطیل روی زمین قرار دهید.

·       یک توری فلزی یا شبکه فلزی روی آجرها قرار دهید.

·       دو انتهای استوانه فلزی ۲۱۰ لیتری (۵۵ گالنی) را بردارید. این عمل امکان جریان هوا در داخل ظرف می‌دهد و محتوی آن بهتر خواهد سوخت. اگر ظرف استوانه‌ای فلزی در دسترس نبود می‌توانید یک استوانه از ورق فلزی، آجر یا خاک‌رس بسازید. یک دودکش باید به قسمت متحرک بالای لوله استوانه‌ای اضافه شود.

·       لوله استوانه‌ای را روی شبکه یا توری فلزی قرار دهید.

·       Safety Boxهای پرشده را داخل این ظرف بیندازید. کاغذ، برگ و سایر مواد قابل اشتعال را به داخل استوانه اضافه کنید تا به سوختن Safety Boxها کمک کنند.

·       میزان کمی نفت (اگر در دسترس بود)، روی جعبه‌ها و سایر مواد بریزید.

·       یک توری فلزی روی لوله استوانه‌ای قرار دهید تا از گسترش خاکسترها جلوگیری کند.

·       مواد قابل اشتعال مثل چوب یا کاغذ و …. را در پائین استوانه قرار دهید و آنها را آتش بزنید.

·        به مردم هشدار بدهید که از آن فاصله بگیرند و از سیگار کشیدن و از دود و گاز و خاکستر حاصله از آتش اجتناب کنند.

·       آتش را تا وقتی که همه Safety Boxها کاملاً‌ بسوزند و از بین بروند روشن نگه دارید.

·       وقتی آتش خاموش شد و باقیمانده داخل استوانه سرد شد، با دقت باقیمانده را جمع آوری کنید. آنرا در یک محلی که معمولاً محل                         شکل۶- ظرف استوانه‌ای فلزی

رفت و آمد مردم نیست و استفاده نمی‌شود دفن کنید. حداقل روی آنرا با ۱۳ سانتیمتر خاک بپوشانید. اگر امکان داشته باشد روی گودال را با سیمان بپوشانید تا گودال کاملاً پر شود.

توجه : باقیمانده سرسوزن‌ها و جعبه‌های ایمن (Safety Box) باید بعد از سوزاندن دفن شوند، اگر سوزانیدن در یک استوانه فلزی یا در یک گودال سرباز انجام می‌شود. باقیمانده ضایعات نیز باید به‌صورت عمیق درگودال، یا محل مخصوص دفن بهداشتی زباله‌ها، یا محلی مشابه که مردم به آنجا دسترسی ندارند دفن شود.

ج) سوزاندن در فضای آزاد دریک گودال :

سوزاندن در فضای آزاد در یک گودال همیشه توصیه نمی‌شود به‌دلیل آنکه سوزاندن مواد پلاستیکی موجب تخریب محیط زیست می‌گردد. اگر بخواهید در فضای باز ضایعات را بسوزانید لازم است:

·       یک محل دور از منازل مسکونی و غیرقابل استفاده برای امور دیگر را انتخاب کنید. این محل باید حصارکشی شده و تمیز باشد.

·       یک کارمند دارای شرایط لازم برای نظارت بر سوزاندن انتخاب کنید.

·       یک گودال با عمق حداقل یک متر حفر کنید، اما مطمئن شوید خیلی عمیق نباشد تا بتوانید برای آماده کردن آن برای قرار دادن مواد قابل اشتعال و Safety Boxها داخل آن بشوید.

·       Safety Boxهای پرشده را داخل گودال قراردهید. کاغذ، برگ درختان یا سایر مواد قابل اشتعال را برای کمک به سوختن با آن مخلوط کنید.

·       اگر نفت در دسترس بود مقدار کمی روی آنها بریزید و مواد را آتش بزنید.

·       به مردم هشدار بدهید از محل سوزاندن و گازها و خاکستر حاصله خود را دور نگه دارند و از کشیدن سیگار اجتناب کنند.

·       آتش را تا زمانی که کاملاً Safety Boxها سوزانده شوند، شعله‌ور نگهدارید و سپس طبق مطالب پیشگفت باقیمانده را دفن کنید.

د) دفن بهداشتی درگودال :‌

وسایل و تجهیزات تزریق ممکن است در گودال مخصوص این امر دفن شود. محل را به دقت انتخاب کنید و یک گودال عمیق و بزرگ برای دفن جعبه‌های ایمن (Safety Box) حفر کنید. (شکل ۹) اگر سرنگ‌های AD آلوده به هر نحوی از جعبه‌ها خارج شوند و وارد رودخانه شده و یا روی زمین پراکنده شوند، مردم ممکن است روی آن گام بردارند یا بچه‌ها با آن بازی کنند، بنابراین:

·       محلی را انتخاب کنید که در آینده حفاری نشده و یا جهت ایجاد چاه توالت استفاده نمی‌شود.

·       دور آن محل را حصار بکشید و تمیز کنید.

·       یک گودال حداقل به عمق ۲ متر حفر کنید. مطمئن شوید که ضایعات داخل آن در طی فصل بارندگی از داخل آن خارج نمی‌شود.

·       Safety Boxهای پرشده را قبل از دفن داخل گودال قرار دهید. هرگز آنها را داخل گودال خالی نکنید.

·       روی جعبه‌ها را باحداقل ۳۰ سانتیمتر خاک بپوشانید. اگر امکان دارد روی گودال را با سیمان بپوشانید. وقتی گودال پر است مطمئن شوید که کارمندی آموزش دیده بر این  مراحل نظارت دارد. هرگز این کار حیاتی را به عهده فرد غیرآموزش دیده نگذارید.

آموزش کارکنان بهداشتی :

کلیه کارکنانی که خدمات ایمنسازی را ارائه می‌دهند باید در زمینه تزریقات ایمن آموزش ببینند. این آموزش‌ها به‌صورت آبشاری از سطوح کشوری، دانشگاهی و شهرستانی و مراکز بهداشتی درمانی و خانه‌های بهداشت خواهد بود.

مدیریت و نظارت :‌

با توجه به لزوم رعایت موازین تزریقات ایمن، علاوه بر محاسبه و تأمین ملزومات مورد نیاز برنامه،‌ باید سطوح مختلف شبکه بهداشتی درمانی کشور و بخش خصوصی ارائه دهنده خدمات ایمنسازی مورد بازدیدهای نظارتی قرار گرفته و از رعایت موازین تزریقات ایمن اطمینان حاصل آید. به‌طور کلی:

-       در هر مرکز خدمات ایمنسازی باید سرنگ AD استفاده شود.

-       Safety Box به میزان کافی وجود داشته باشد.

-       نحوه دفع و امحاء ضایعات مطابق دستورالعمل‌های اجرائی که با همکاری و هماهنگی بهداشت محیط، معاونت درمان و معاونت بهداشتی تدوین شده است، باشد.

-       از سرپوش‌گذاری قبل و بعد از تزریقات خودداری گردد.

-       کارکنان را در زمینه تزریقات ایمن آموزش دهید.

-       در هر شهرستان یک نفر مسئول برای پایش سلامت تزریقات تعیین نمائید.

دفع ضایعات :‌

الف : مناطق شهری :

کلیه ضایعات مراکز واکسیناسیون (Safety Box) از طریق مرکز بهداشت شهرستان تابعه به زباله‌سوز انتقال داده شود و سوزانیده شود. بدیهی است مراکز بهداشت شهرستان‌ها از طریق هماهنگی‌هایی که به‌وسیله مراکز بهداشت استانها (دانشگاهها) انجام می‌گردد با تشکیل جلسات و هماهنگی‌های برون بخشی و درون بخشی، پروسه انتقال ضایعات را تعیین و ابلاغ خواهند کرد.

ب : مناطق روستایی :‌

کلیه ضایعات مراکز واکسیناسیون (Safety Box) در خانه‌های بهداشت در گودالی که در محوطه خانه بهداشت کنده می‌شود سوزانده شود (یا هر امکان موجود دیگر محلی با تائید مراکز بهداشت و مطابق با موازین تزریقات ایمن).

پایش تزریقات ایمن :

پایش از طریق چک لیست و تکمیل فرم اطلاعات شش ماهه/ سالیانه در مورد تجهیزات تزریقات ایمن انجام می‌گردد.

مدیریت و اجرا :

·       تشکیل کمیته کشوری تزریقات ایمن درکشور.

·       مرکز مدیریت بیماریها مسئولیت آموزش، نظارت و پایش برنامه در کشور را به‌عهده دارد.

·       تعیین و اعلام یک نفر مسئول تزریقات ایمن در هر دانشگاه و شهرستان.

·       مسئول تزریقات ایمن دانشگاه مسئول آموزش و ارائه نحوه انجام و اطمینان از تزریقات ایمن و تأمین تجهیزات مورد نیاز در شهرستانهای تابعه دانشگاه می‌باشد.

·       آموزش‌های ارائه شده در هر دانشگاه توسط مسئولین تزریقات ایمن در هر شهرستان برای کلیه مراکز تحت پوشش ارائه و پایش و نظارت می‌شود.

آموزش :

آموزش توسط مرکز مدیریت بیماریها برای مسئولین تزریقات ایمن، معاونین بهداشتی و مسئولین بیماریهای دانشگاههای کشور انجام و هر دانشگاه توسط افراد مذکور آموزش رده‌های دیگر را به عهده دارد.

تهیه و توزیع مطالب کمک آموزشی برای گروههای مختلف هدف برنامه (پمفلت، پوستر و …) و همچنین برنامه بازآموزی سالیانه برای پرسنل کیله رده‌ها نیز پیش‌ بینی و انجام خواهد شد.

نیازهای آموزشی :

با توجه به پایش برنامه و نیازهای آموزشی برنامه‌ریزی کنید مثلا:ً

آیا از تجهیزات در دسترس در مراکز بدرستی استفاده می‌شود؟‌

آیا برآورد تجهیزات مصرفی  بدرستی محاسبه می‌شود؟

آیا سرپوش گذاری مجدد قبل و بعد از تزریقات انجام می‌شود؟

جلب مشارکت :

در جهت انجام صحیح برنامه تزریقات ایمن در کلیه سطوح شامل مدیران، سیاست گزاران، کارکنان و عموم جامعه اقدامات لازم در جهت جلب مشارکت و همکاری باید انجام شود. از جمله ارائه گزارش از وضعیت موجود، مشکلات و درخواست همکاری به مدیران، مردم و … همچنین آموزش و افزایش آگاهی پرسنل در جهت رعایت نکات لازم برای تزریقات ایمن.

دستورالعمل ایمنی

الف) اقدامات پیشگیرنده از بروز جراحات و صدمات ناشی از سرسوزن و وسایل تیز و برنده در کارکنان بهداشتی درمانی

با توجه به اینکه جراحات ناشی از فرورفتن سرسوزن و وسایل تیز و برنده از مهمترین موارد آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی با HIV/HCV/HBV محسوب می‌شود، رعایت نکات ذیل به منظور پیشگیری از جراحات و صدمات مزبور الزامی است:

۱- جهت شکستن ویال‌های دارویی ترجیحاً‌ از انواعی استفاده شود که احتیاج به تیغ اره نداشته باشد و در صورت نیاز به استفاده از تیغ اره و جهت رعایت اصول ایمنی در داخل یک محافظ مثل Pad گرفته شوند.

۲- پس از تزریق از گذاردن درپوش سرسوزن اکیداً‌ خودداری نمائید مگر در شرایط خاص از جمله اخذ نمونه خون جهت ABG یا کشت خون.

۳- از شکستن و یا خم کردن سرسوزن قبل از دفع خودداری نمائید.

۴- در موارد ضروری جهت گذاردن درپوش سرسوزن از وسیله مکانیکی جهت ثابت نگهداشتن درپوش استفاده نمائید و یا از یک دست به روش Scoop جهت گذاردن درپوش سرسوزن استفاده کنید.

۵- جهت حمل وسایل تیز و برنده از ریسیور استفاده نمائید و از حمل وسایل مزبور در دست یا جیب یونیفرم خودداری نمائید.

۶- از دست به دست نمودن وسایل تیز و برنده (بیستوری، سرسوزن و …)‌ اجتناب نمائید.

۷- احتیاطات عمومی در حین انجام هرگونه اقدام درمانی که احتمال آلودگی با خون و سایر ترشحات بدن وجود دارد به شرح ذیل می‌باشد:

۱-۷- درصورتی که بریدگی و یا زخمی در دستها وجود دارد، بایستی از دستکش استفاده نمود و موضع با پانسمان ضد آب پوشانده شود.

۲-۷- جـهت حـفاظت کارکنان بهداشتی درمانی در قـبال آلـودگـی با خـون و یا ترشحـات بدن، استـفاده از پیش‌بـند پلاستیکی یکبار مصرف ضروری است.

۳-۷- درصورتیکه احتمال پاشیده شدن خون و یا قطعاتی از نسوج و یا مایعات آلوده به چشم و غشاء مخاطی وجود دارد، استفاده از ماسک و عینک محافظ ضروری است.

۴-۷- درصورتیکه بیمار دچار خونریزی وسیع است، استفاده از گان ضدآب ضروری است.

۵-۷- درصورتیکه کارکنان دچار اگزما و یا زخمهای باز می‌باشند، معاینة پزشک جهت مجوز شروع فعالیت در بخش ضروری است.

ب) دستورالعمل کمک‌های اولیه فوری پس از تماس در کارکنان بهداشتی، درمانی

با توجه به اینکه جراحات و اتفاقات عمده در حین انجام اقدامات و روش‌های درمانی در موارد ذیل اتفاق می‌افتد، اقدامات کمک‌های اولیه فوری بایستی انجام شود:

·       فرو رفتن سرسوزن بدست کارکنان بهداشتی درمانی

·       پاشیده شدن خون و یا سایر ترشحات آلوده بدن بیمار به:‌

-       بریدگیهای باز

-       ملتحمه (چشمها)

-       غشاء مخاطی (‌برای مثال داخل دهان)

-   گاز گرفتگی که منجر به پارگی اپیدرم شود.

کمک‌های اولیه فوری

الف)  ‌۱- شستشوی زخم با صابون و آب ولرم

۲- کمک به خونروی در محل اولیه زخم (موضع تماس)

۳- خودداری از مالش موضعی چشم

۴- شستشوی چشم‌ها و غشا مخاطی با مقادیر زیاد آب در صورت آلودگی

ب) گزارش فوری سانحه به سوپروایزر بالینی

ج) ثبت رسمی مورد گزارش شده در گزارشات حین کار توسط سوپروایزر و تشکیل پرونده بهداشتی کارکنان و اطلاع به مدیر و مسئول مرکز و طرح در کمیته کنترل عفونت بیمارستانی و پیگیری از طریق مراجع مربوطه

د) تشکیل پرونده و پیگیری مورد

هـ) بررسی میزان خطر بیماریزایی ناشی از تماس در کارکنان:‌ درصورتی که آلودگی منبع تماس (‌بیمار، گیرنده خدمت)‌ با عفونت HIV محرز باشد، الزامی است فرد مزبور مورد تماس در حداقل زمان ممکن ترجیحاً‌ در عرض ساعت اول تحت مراقبت‌های درمانی بانظر پزشک متخصص عفونی قرار گیرد.

و) درصورتی که منبع آلوده به‌عنوان مورد شناخته شده HBV/HIV باشد، ۱۰- ۵ میلی‌لیتر خون از فرد مورد تماس گرفته و به‌منظور پیگیری آتی ذخیره شود.

ز) در صورتیکه آلودگی منبع تماس با عفونت هپاتیت  C/BوHIV نامشخص باشد، ۱۰- ۵ میلی‌لیتر خون از منبع تماس جهت بررسی هپاتیتC/B  وHIV اخذ و مورد آزمایش قرار گیرد.

  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar

*