آشنایی با مراحل رشد کودک

اردیبهشت ۲۶, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع : آموزش سلامت, راهنماي زوج هاي جوان, مشروح اخبار

متخصصان تعاريف مختلفي از رشد ارائه نموده اند، ويکي ازاين تعاريف جامع عبارتنداز: « همه ي تغييرات وتحولاتي که از زمان تشکيل سلول تخم تا هنگام مرگ در انسان روي مي دهد، رشد حرکتي مستمر، دائمي وپيوسته بعلاوه گامي آهسته وزماني همراه با جوش وخروش است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  با اين تعريف از رشد، اکنون به بررسي رشد جسماني، شناختي، عاطفي واخلاقي کودک از تولد تا اواخر کودکي 12-11 سالگي مي پردازيم.

الف) رشد از تولد تا پايان کودکي

دوره ي نوزادي حدود يکي دوهفته اول زندگي است. دراين مدت نوزاد خود را با اوضاع جديد زندگي سازگار مي کند وبا وجود آنکه وابستگي مستقيم جسماني او با مادر قطع مي شود، براي رفع بسياري از نيازهاي خود وابسته به او باقي مي مانند. نوزاد انسان در ابتدا نمي تواند ازخود مراقبت کند وبراي زنده ماندن و حفظ تعادل محيط داخلي نيازمند به ديگران است.

البته بديهي است که نوزاد براي سازگارشدن با محيط قابليت هاي بسياري دارد، او مي تواند ببيند، بشنود، نسبتا به بو ومزه واکنش نشان مي دهد و نسبت به درد، لمس وتغيير جا از خود حساسيت هايي بروز مي دهد.

درطي اين دوره حرکات نوزاد کاملا ناهماهنگ است وانرژي بسياري صرف آن مي شود. دربيشتر بازتابهاي نوزاد، تمام تنه وپاها به حرکت در مي آيد. حرکت سر، در مقايسه با بدن بسيار کم است. حرکات اختصاصي که به قسمت هاي محدود مربوط مي شود،  بيشتر بازتابي است.
در دوره جنيني، بيشتر حرکات بدن جنين، بازتابي وتابع فعاليت نخاع شوکي وساقه مغز است. اهميت بازتاب ها در ابتدا بسيار حياتي است. زيرا زندگي نوزاد بدان وابسته است. اما با رشد کودک وسيستم عصبي او اهميت اين بازتاب ها رفته رفته کم مي شود.

 دستگاه عصبي انسان به اعتقاد عصب شناسان به سه شکل فعاليت مي کند:

1 -فعاليت هاي ساده بازتابي در سطح نخاع شوکي وساقه ي مغز.
2- فعاليت هاي کمي پيچيده تر مانند راه رفتن و ايستادن وغيره که با کمک مخچه وپل مغز صورت مي گيرد.
3- فعاليت هاي پيچيده مانند ادراک، حافظه و تفکر که با کمک قشر مغز ودستگاه ارتباطي پيچيده ي مغز انجام مي شود.
براين اساس، رفتارهاي نوزاد در ابتدا با کمک ساقه هاي مغز کنترل مي شود، نه به وسيله ي کرتکس. ساقه ي مغز درقشر زيرمغز(کرتکس) قرار دارد وشامل قسمت هايي است که مسئول انجام زيستي اساسي مانند تنفس و بازتاب ها است.
در طي اين دوره نوزاد نيازهاي اساسي از قبيل اکسيژن، غذا وخواب را دارا است  که اطرافيان براي وي تهيه مي کنند.

 رشد جسماني

با توجه به دگرگوني بسيار دراندازه هاي بدني نوزادان در هنگام تولد و ميزان  رشد آنها، استفاده از ميانگين يا فرم فقط يک تصوير کلي از رشد به دست مي دهد. بطور متوسط وزن يک نوزاد طبيعي که پس از دوره ي کامل حاملگي به دنيا آمده است، در لحظه تولد، حدود سه تا سه ونيم کيلوگرم و قد او به طور متوسط بين 50 -48 سانتي متر است.

وزن نوزاد طبيعي براي سازگار شدن  با محيط در ده روز اول تا سيصدگرم وزن خود را ازدست مي دهد. اگر مقدار انرژي را که  نوزاد در رويارويي با محرک هاي مختلف از دست مي دهد، درنظر بگيريم، از دست دادن وزن تعجب آور نخواهد بود. کمبود وزن از هفته دوم جبران مي شود واز زماني که کودک بتواند به خوبي شير بخورد وآن را هضم کند، بروزنش اضافه مي شود تا اينکه در 6 ماهگي وزنش به دوبرابر وزن هنگام  تولد مي رسد، تا حدود 1 سالگي وزن کودک تقريبا به سه برابر وزن وي هنگام تولد مي رسد وسرانجام وزن وي در پايان 2 سالگي به حدود 14 برابر وزن هنگام تولد 12 – کيلوگرم – خواهد رسيد. سرعت رشد وزن درهر سال اول زندگي وهمچنين در دوران بلوغ به حداکثر خود مي رسد.

  قد

 تغييرات قد نيز مانند وزن قابل توجه است. رشد سر در دوسال اول  زندگي در مقايسه با قد و وزن کودک کندتر است.

اگرچه بين کودکان همسن ازنظر قد تفاوت وجود دارد ولي نمونه اي يافت مي شود که تمام کودکان در آن حدود، با يکديگر مشترک هستند. قد نوزاد هنگام تولد40 تا45 سانتي متر است. پس از چهارماه اول تولد، قد نوزاد به طور متوسط از 57 تا60 سانتي متر، در8 ماهگي بين 60 تا68 سانتي متر ودر 1 سالگي 68 تا73 سانتي متر است. در2 سالگي اين ميزان به 78 تا83 سانتي متر افزايش مي يابد.

مشخصه اولين سال زندگي کودک رشد جسماني سريع اوست. کودکان سالمي که خوب تغذيه شده اند، از تولد تا 1سالگي 50درصد به قدشان و 200درصد به وزنشان اضافه مي شود. ميزان رشد در شش ماهه اول زندگي سريعتر از بقيه ي سال هاي زندگي است ولي همه ي قسمت هاي بدن به يک ميزان رشد نمي کنند ولزوما هيچ رابطه اي بين رشد اندازه ي سر و رشد ماهيچه ها وجود ندارد.

رشد دندان ها

 بعداز تولد نوزاد و مدتها قبل ازاينکه دندانها نمايان شود، دندانها در لثه وجود دارد، نخستين دندان کودک حدود 6 ماهگي تا 8 ماهگي بيرون مي آيد. البته دندان پيشين در فک تحتاني و سپس در فک فوقاني چهار دندان پيشين مي رويد. اولين دندان آسيا بين 1 تا 1/5 سالگي و دندانهاي طرفي بين 1/5 تا 2 سالگي مي رويد بطوريکه کودک درپايان سال دوم جمعا بيست دندان خواهد داشت. زمان رويش دندانها در کودکان باهم فرق مي کند وديريا زود درآمدن دندان ها هيچ ارتباطي با کم هوشي يا با هوشي کودک ندارد.

نشستن

حدود سه ماه طول مي کشد تا عضلات گردن قوي شده، کودک بتواند سرخود را راست نگه دارد، همچنين درسه ماه اول زندگي، رشته هاي عصبي زيادي از ميلين پوشيده مي شود که قادر به حرکت بهتر تحريکات عصبي هستند. کودک به طور متوسط مي تواند در 5 ماهگي با کمک ديگران به مدت يک دقيقه بنشيند. البته هيچگاه نبايد کودک را مجبور به نشستن کرد، مگر وقتي که ستون فقرات او طاقت نگهداري بدن را داشته باشد. کودک در 7-8 ماهگي مي تواند بدون کمک ديگران  يا در 9 ماهگي به تنهايي در ده دقيقه يا حتي بيشتر بنشيند.

 خزيدن

 گرچه درمورد سني که کودکان به مراحل مختلف خزيدن مي رسند، تفاوت هاي فردي بسياري وجود دارد، اما معمولا کودکان مراتب يکساني را طي مي کنند. کودک دربين ماههاي سوم وششم زندگي با حرکات متقاطع سينه خيز مي رود. اين حرکات برفعاليت پل مغز ومغز مياني متکي است. او دربين ماه هاي ششم و نهم زندگي سينه را بلند مي کند وچهاردست وپا راه مي رود. اين حرکات برفعاليت مغز مياني ونيمکره مغز ومخچه متکي است. دربين ماه هاي نهم و پانزدهم کودک بتدريج مي ايستد و راه رفتن آغاز مي شود.

 ايستادن و راه رفتن

 راه رفتن آثار بسيار چشمگيري بررشد کودک دارد وتحول عميقي در زندگي او بوجود مي آورد. توانايي راه رفتن به طور مستقل، به تدريج بعداز پيشرفت هاي مقدماتي خزيدن، ايستادن ومانند اينها شکل مي گيرد. کودک اولين بار در 8 تا 9 ماهگي مي تواند با گرفتن صندلي و… بايستد. دراين مرحله کودک قادر به نشستن از حالت ايستاده نيست ونيازمند کمک است. کودک 1ساله مي تواند تا چند قدم راه برود، ولي براي کسب مهارت در راه رفتن فرصت لازم است. در18 ماهگي، کودک مي تواند از پله بالا و پايين برود. پايين آمدن از پله ها ديرتر حاصل مي شود. در 2 سالگي توانايي دويدن حاصل مي شود ودر مهارت هاي حرکتي، پيشرفت هاي چشمگيري حاصل مي شود.

ابتداي تولد: بيشتر اوقات خوابيده است مي تواند شير بخورد با هر چيز ناراحت كننده اي گريه مي كند.

6هفتگي:

اشيا؛ را نگاه مي كند. وقتي با او صحبت مي كنيم شروع به تبسم مي كند. روي شكم مي خوابد. وقتي او را از حالت خوابيده مي نشانيم، گردن خود را نمي تواند راست بگيرد (گردن نمي گيرد)

3ماهگي:

خود به خود مي خندد. چيز متحرك را با چشم دنبال مي كند. گردن مي گيرد. وقتي چيزي در دست او مي گذاريد آنرا مي گيرد.

6ماهگي:

با كمك مي نشيند. چيزي را از دست به دست ديگر مي دهد.

9ماهگي:

به خوبي مي نشيند. مي خزد و تلاش مي كند كه بايستد و ماما و بابا ميگويد. با دست باي باي مي كند. بطري شير خود را مي تواند با دست بگيرد و نگه دارد.

يك سالگي:

وقتي دست او را مي گيريد راه مي رود. چند كلمه مي گويد. كمك مي كند تا به او لباس بپوشانيد.

18 ماهگي:

خوب راه مي رود. از پله ها بالا مي رود. كتاب را به صورت چند برگي چند برگ ورق مي زند (البته پاره هم مي كند.) مي تواند حدود 10 كلمه را بگويد تا اندازه اي خودش غذا مي خورد.

دو سالگي:

خوب مي دود به تنهايي از پله ها بالا و پايين مي رود. كتاب را يك برگ يك برگ ورق مي زند. لباسهاي ساده را خودش مي پوشد و جملات دو يا سه كلمه اي مي سازد. نياز به دستشوئي را مي گويد.

3 سالگي:

سه چرخه سوار مي شود. خودش لباس مي پوشد ولي دكمه ها را نمي تواند ببندد. تا 10 شماره مي شمارد كلمات جمع را مي تواند بكار برد. سئوال مي كند. خودش غذا مي خورد.

4سالگي:

با پاهاي متناوب از پله ها بالا و پايين مي رود (قبلا“ يك پا يك پا اين كار را مي كرده است.) يك توپ را مي تواند بالا بيندازد روي يك پا مي ايستد (لي لي مي كند.) يك رنگ را حد اقل مي شناسد. دست و صورت خود را خودش مي شويد. براي شستشو در دستشوئي كمك مي گيرد.

5 سالگي:

از شكل يك مثلث مي تواند كپي كند و آنرا رسم كند. توپ را مي گيرد و پرت مي كند، چهار رنگ را مي شناسد. بدون كمك لباسهايش را مي پوشد و درمي آورد.

  •  دیکشنری بارانک



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar