آشنایی با آزمایش پاپ اسمیر

سرطانهای سینه، ریه، روده، رحم، تخمدان و سرطانهای سیستم لنفاوی جلوتر از سرطان دهانه رحم هستند ولی در کشور ایران سرطان گردن رحم شایع‌تر است و از قضا در خانم‌هایی که سطح اقتصادی و سواد پایین‌تری دارند دیده می‌شود. اکثر مرگ و میرهای ناشی از این بیماری در کشورهای در حال توسعه اتفاق می افتد؛ فقط به این دلیل که راه های شناسایی و تشخیص بیماری در آنها عقب‌تر از کشورهای پیشرفته است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  سرطان دهانه رحم سالانه جان دست‌کم ۲۹۰ هزار زن را در سراسر جهان می گیرد. در کشورهای توسعه یافته این سرطان در رده هفتمین سرطان زنان قرار می‌گیرد.

اکثر زنان در مناطق محروم که فاقد مراکز آزمایشگاهی برای غربالگری این بیماری هستند و آگاهی نسبت به راه‌های شناسایی این بیماری ندارند، جان خود را از دست می‌دهند.

اهمیت سرطان دهانه رحم در این است که در صورت تشخیص در مراحل ابتدایی، کاملا قابل درمان است.

- پایین‌ترین و در دسترس‌ترین قسمت رحم را گردن یا دهانه رحم می‌گویند . برای بارداری ترشحات دهانه رحم بسیار لازم است؛ به طوری که این ترشحات اگر طبیعی نباشد در باروری یک خانم تاثیر منفی دارد. این عضو از بدن می‌تواند در معرض یک سری از بیماری‌های مقاربتی هم قرار بگیرد.

به طوری که ثابت شده سرطان گردن رحم یک بیماری مقاربتی است که توسط ویروس پاپیلومای انسانی منتقل می‌شود. اگرچه زمینه ایمونولوژیک فرد نیز در بروز این بیماری موثر است ولی در ۹۰ درصد موارد عامل ایجاد‌کننده این بیماری ویروس پاپیلومای انسانی است.

آیا می دانید چه کسانی بیشتر در معرض آلودگی این ویروس قرار دارند؟

- خانم‌هایی که تعدد ازدواج دارند و یا همسران‌شان تعدد ازدواج داشتند و یا کسانی که  در سنین پایین‌تری ازدواج می‌کنند، در ریسک بالاتری برای ابتلا به این بیماری هستند. همچنین معمولا تعدد حاملگی‌ها و اعتیاد به سیگار یک خانم را بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری قرار می‌دهد.

این سرطان تا مراحل پیشرفته علامتی ایجاد نمی کند برای همین باید برنامه‌های غربالگری اجرا کرد. یعنی برنامه‌هایی که با آن‌ها در میان همه آدم‌های ظاهرا سالم، کسانی که در معرض خطرند یا در مراحل اولیه بیماری هستند را تشخیص داد. غربال‌گری این بیماران به این صورت است که معمولا خانم‌ها بعد از ازدواج از سن ۲۱ سالگی، سالی یکبار باید تحت آزمایش سلول شناسی دهانه رحم به نام «پاپ اسمیر» قرار بگیرند. وقتی که این تست سه بار انجام شد و منفی بود فواصل آن را می‌توان طولانی‌تر کرد یعنی دو تا سه سال یک‌بار آن را انجام داد.

●  واقعا دردسر انجام این تست به فوایدش می‌ارزد؟

-  ارزش این تست برای تشخیص سرطان دهانه رحم این است که این سرطان یک دوره طولانی دارد یعنی ابتدا از یک‌سری تغییرات سلولی شروع می‌شود و ۱۰ سال طول می‌کشد تا این که این تغییرات به یک سرطان مهاجم تبدیل شود.

بنابراین اگر خانمی در این مراحل مورد آزمایش قرار گیرد، به راحتی می‌توان در مراحل اولیه بیماری را تشخیص داد و با درمانهای ساده‌تری که به صورت تخریب به وسیله لیزر و یا برداشتن مخاط دهانه رحم به وسیله چاقو است، آن بیماری را کاملا از بین برد.

●  آیا این کارها تاثیری هم در طول عمر فرد مبتلا به سرطان دارد؟

اگر غربال‌گری به درستی انجام نشود بیماری به مراحل پیشرفته خواهد رسید و طول عمر بیمار کاهش خواهد یافت. چون این تومور به طور موضعی در لگن پیشرفت می‌کند و روی مجاری ادراری اثر فشاری می‌گذارد و اکثرا این بیماران به علت اورمی یعنی افزایش اوره خون و اختلال  در کارکرد کلیه جان خود را از دست می‌دهند تا مسئله خونریزی. گاهی نیز در مراحل پیشرفته سوراخ شدگی مثانه و روده ایجاد می‌شود و اختلال در دفع ادرار بوجود می‌آید.

●  در ابتدای بیماری، فرد با چه علائمی به پزشک مراجعه می‌کند؟

- گفتم که  متاسفانه بیماری در مراحل اولیه هیچ علامت خاصی ندارد و فقط با تستهای پاپ اسمیر قابل تشخیص است، ولی در مراحل پیشرفته به صورت خونریزی، ترشحات متعفن و گاهی در مراحل پیشرفته‌تر به صورت توده‌هایی که به احشاء مقابل فشار وارد می‌کند و باعث درد لگنی، اختلالات ادراری و اختلالات دفع گوارشی ایجاد می‌شود، تظاهر می‌کند.

معمولا خونریزی به صورت لکه‌بینی حین اعمال زناشویی خودش را نشان می‌دهد. حتی ممکن است در حین نمونه‌گیری و معاینه این خونریزی ایجاد شود بنابراین خانمها با دیدن لکه‌های غیر طبیعی و ترشحات مداوم باید برای انجام آزمایش مراجعه کنند.

●  بیشتر کدام گروه سنی از زنان دچار این علائم می‌شوند؟

-  بیشتر در خانم‌های مسن تظاهر می‌کند، به دلیل آنکه خانم‌های مسن بعد از سن باروری دیگر مراجعه پزشکی نمی‌کنند، در حالی‌که حداکثر سن شروع سرطان تهاجمی گردن رحم ۵۵ سالگی است. برای همین هر شش ماه یکبار انجام آزمایشهای پاپ اسمیر لازم است.

●  به جز پاپ اسمیر آیا روش تشخیصی دیگری برای سرطان دهانه رحم وجود دارد؟

- به جز تست پاپ اسمیر روشهای تشخیصی دیگری هم هست مثل دیدن دهانه رحم به وسیله یک میکروسکوپ سه بعدی که به آن کولپوسکوپی می‌گویند. وقتی که سلولهای  غیر طبیعی در تست پاپ اسمیر دیده شدند، صلاح است که فرد با این میکروسکوپ مورد بررسی قرار گیرد.

این میکروسکوپ بدترین ضایعه دهانه رحم  را نشان می‌دهد و باید از آنجا بیوپسی تهیه شود. در حقیقت با بیوپسی تشخیص بافت‌شناسی داده می‌شود. در حقیقت پاپ اسمیر تستی است که تشخیص اولیه می‌دهد ولی با کلوپوسکوپی و بیوپسی می‌توان تشخیص قطعی بیماری را داد. تست دیگر برای تشخیص این سرطان تست ویروسی است که در آن آنتی‌ژن ویروس مورد بررسی قرار می‌گیرد.

●  امروزه بیشتر از کدامیک از این تستها استفاده می‌شود؟

بیشتر تست ویروسی استفاده می‌شود. به نظر می‌رسد دقت این تست در تشخیص این بیماری بیشتر از تستهای پاپ اسمیر است ولی فقط نوع اولیه آن در چند آزمایشگاه در ایران انجام می‌شود و نوع پیشرفته‌تر آن هنوز وارد کشور نشده.

●  نحوه آزمایش پاپ اسمیر چگونه است؟

-بهتر آزمایش از دوش واژینال نیز نباید استفاده شده  باشد.

اما آزمایش پاپ اسمیر بسیار ساده است. به طور کلی تستهای غربالگری موقعی ارزشمند هستند که ساده و غیر تهاجمی باشند. همچنین این آزمایش نسبت به هزینه پیشگیری بسیار مقرون به صرفه است. این تست دردی هم ندارد. نحوه آزمایش به این صورت است که وسایل خاصی به نام «اسپاچولا» را داخل دهانه رحم می‌گذارند و آن را۳۶۰ درجه حرکت می‌دهند. این کار باعث می‌شود که از دور تا دور سوراخ دهانه رحم سلولها کنده شوند. بعد از آن این سلولها به آزمایشگاه فرستاده می‌شوند و پاسخ آزمایش برای پزشک یا بیمار فرستاده می‌شود.

●  چرا هر خانمی در سنین باروری باید مرتباً تست سرطان یا پاپ اسمیر انجام دهد ؟

سرطان دهانه رحم حدود ۵۰ سال پیش اولین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در کشورهای پیشرفته بوده است ، اما میزان مرگ ومیر ناشی از آن اکنون به دو سوم تقلیل پیدا کرده است و در حال حاضر هشتمین علت مرگ و میر ناشی از سرطان است . ( شایع ترین سرطان ها در زنان به ترتیب عبارتند از : ریه ، پستان ، روده بزرگ ،‌لوزالمعده ، تخمدان ،‌غده لنفاوی و خون )‌

علت چنین کاهشی در مرگ و میر ، تشخیص زودرس و بموقع بیماری است که بسیاری از این رامدیون آزمایش سلول شناسی به روش پاپانیکولا یعنی پاپ اسمیر می باشیم .

●  علت سرطان دهانه رحم چیست ؟

این سرطان یکی از سرطانهایی است که علت آن نسبتاً شناخته شده است وویروس پاپیلومای انسانی ( HPV )‌ از علل اساسی آن است . این ویروس امروزه به عنوان یک عامل قطعی سرطان شناخته شده است . این ویروس انواع کم خطر و پرخطر دارد . نوع کم خطر آن اغلب باعث زگیل تناسلی می شود و نوع پرخطر بیشتر تبدیل به سرطان می گردد . البته وجود این ویروس شرط لازم است اما کافی نیست . هر خانمی در طول زندگی خود ۷۹٪ احتمال ابتلا به این ویروس را دارد و حدود ۹۰٪ این عفونت ها خود به خود بهبود می یابند .

سرطان دهانه رحم در طبقات پائین اجتماعی – اقتصادی بیشتر دیده می شود . همچنین پائین بودن سن اولین آمیزش جنسی ، تعدد شریک جنسی و همچنین تعداد شریک جنسی در همسر فرد نیز عوامل مؤثری هستند ( این سرطان بدون مقاربت جنسی دیده نمی شود ) . سایر علل مؤثر عبارتند از : سیگار کشیدن ، تعدد بارداری ، سابقه فامیلی ، عفونت ها و عدم ختنه شدن شریک جنسی .

●  تشخیص سرطان دهانه رحم چگونه صورت می گیرد ؟

امروزه خانم ها با مراجعه به پزشکان متخصص زنان یا ماماها می توانند به راحتی آزمایش پاپ اسمیر بدهند . وسایل مختلفی برای نمونه برداری وجود دارد . این نمونه برداری خیلی راحت و بدون درد و بدون بیهوشی در مطب صورت می گیرد و نمونه سلولهای دهانه رحم با وسیله چوبی یا پلاستیکی  روی لام شیشه ای کشیده شده و ثابت میگردد . سپس برای رنگ آمیزی و بررسی میکروسکوپی به آزمایشگاه ارسال می گردد و متخصص پاتولوژی یا سلول شناس آن را بررسی می کند .

در این بررسی ها تغییرات قبل از بدخیمی ، علائم عفونت با ویروس پاپیلوما و تغییرات بدخیمی واضح و پیش رفته دهانه رحم دیده می شود . علاوه بر آن عفونت های دهانه رحم و واژن ( مهبل ) مثل کاندیدا ، تریکومونا ، کوکوباسیل و … نیز خود را نشان می دهند . گاهی نیز علائم بدخیمی در سایر قسمت های تناسلی زنان مثل رحم ،  واژن و لوله ها هم مشخص می شود اما این آزمایش روش مناسبی برای غربالگری این بدخیمی ها نیست و فقط به طور اتفاقی این بیماریها را ممکن است نمایان کند . علاوه بر این با این آزمایش می توان وضعیت هورمونی بدن را هم در شرایط خاصی بررسی کرد . برای بررسی ابتدا باید نمونه مناسب باشد . تعداد کافی ( ۸تا ۱۲ هزار سلول ) ازاین ناحیه باید در اسلاید دیده شود . خون ، مواد زاید و سلولهای التهابی نباید روی لام را گرفته باشند ، لام باید سالم و نشکسته باشد .

●  قبل از نمونه گیری چه مسائلی باید رعایت شود ؟

۱ – بهتر است نمونه گیری در زمان قاعدگی یا زمانی که ترشحات خیلی زیاد هستند و عفونت خیلی واضحی وجود دارد صورت نگیرد .

۲ – قبل از نمونه گیری نباید به مدت ۴۸ ساعت نزدیکی صورت گرفته باشد .

۳ – از پمادهای داخل واژن یک هفته قبل از نمونه گیری استفاده نشده باشد .

انجام این آزمایش برای کلیه خانم هایی که فعالیت جنسی دارند یا داشته اند در تمامی سنین الزامی است و باید در ابتدای شروع فعالیت جنسی در سه سال اول ،  هر سال یکبار و بعد در صورتی که آزمایش طبیعی باشد هر ۳ سال یکبار انجام شود .

البته گاهی اوقات با توجه به تغییرات خاص یا عفونت ها ، پزشک متخصص زنان تشخیص می دهد که این فواصل کمتر شود و پس از درمان نیز با یک آزمایش دیگر نتایج درمان بررسی شود .

●  بعد از تشخیص، همیشه نیازی به برداشتن کامل رحم است؟

- در خانمی که باروری‌اش کامل شده و نیازی به  حاملگی ندارد یک روش بهتر این است که رحم به طور کامل برداشته شود به خصوص در مواقعی که سرطان تمام مخاط دهانه رحم را گرفتار کرده است.