مروری بر بیماری آسم

بیمارى آسم نوعى افزایش پاسخ راه‌هاى هوایى ریه به محرک هاى مختلف است. افزایش تحریک پذیرى و حساسیت مجارى هوایى ریه به محرک هاى داخلى و خارجى سبب ایجاد التهاب در آنها مى‌شود و به صورت انقباض و تنگى گسترده مجارى هوایى تظاهر مى‌کند. در این حالت بیمار به دلیل تنگى شدید راه هاى هوایى دچار تنگى نفس و سرفه مى شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  آسم یک کلمه یونانی قدیمی به معنی نفس زدن است آسم بیماری مزمن التهابی راه‌های هوایی است. ویژگی آن التهاب متغییر این راه‌ها و افزایش واکنش آنها درمواجهه با طیف گسترده‌ای از محرک‌ها می‌باشد این‌ بیماری‌ در تمام‌ سنین‌ می‌تواند وجود داشته‌ باشد اما ۵۰% از مبتلایان کودکان‌ زیر ۱۰ سال‌ هستند. آسم‌ در پسران‌ بیشتر از دختران رخ‌ می‌دهد .

افراد مبتلا به این بیماری دچار حملات یا دوره‌های شدیدی می‌شوند که ناشی از واکنش حساسیتی قابل برگشت و انسداد مجاری تنفسی است. این حملات زمانی بروز می‌کنند که مجاری هوایی در ریه‌ها در اثر عوامل خاص محیط زیستی دچار بیش‌فعالی شده و سپس ملتهب و مسدود می‌شوند.

●  علائم آسم

آسم یک بیمارى دوره‌اى است و بیماران خصوصاً افراد جوان و کودکان ممکن است در هنگام معاینه هیچ گونه نشانه غیرعادى نداشته باشند. بیماران در فواصل بین حملات حاد آسم بدون علامت هستند.

در حمله حاد آسم علائم به صورت تنگى نفس، خس خس سینه و سرفه بروز مى‌کند. اما در کل علائم آسم خصوصاً در کودکان بسیار متفاوت است به گونه‌اى که در بعضى از موارد مادر کودک آسمى فقط متوجه ضعف عمومى، خستگى و خمودگى و کاهش فعالیت کودک خود مى شود. سرفه در بچه ها ممکن است تنها علامت بیماری باشد.

علائم مزمن آسم ممکن است به صورت سرفه هاى خشک پشت سر هم و متناوب بروز کند. تقریباً تمام بیماران آسمى شب ها بدحال‌تر مى شوند و بسیارى از بیماران صبح‌ها پس از خواب شبانه هنگام نفس کشیدن احساس سختى و فشار روى قفسه سینه دارند.

●  علل آسم

در بیشتر از  نیمی از موارد  بیماران مبتلا به آسم خصوصاً کودکان سابقه شخصى یا خانوادگى آلرژى مانند آب ریزش بینى، کهیر و اگزما و یا آلرژى‌هاى غذایى وجود دارد.

در آسم ناشی از آلرژی به مواد حساسیت زا مانند گرده گیاهان، اجزاى حیوانى مثل مو، پر، پشم، گرد و غبار خانگى و قارچ ها سبب افزایش شدت بیمارى مى‌شوند. بنابراین در مورد بیمارانى که زمینه آلرژى دارند باید تا سر حد امکان رویارویى با مواد حساسیت‌ زا را کاهش داد.

وجود ‌پوسته‌های و موهای جداشده از بدن حیوانات خانگى در محیط زندگى در بروز حملات آسم موثر است. محیط زندگى باید کاملاً تمیز و عارى از هرگونه گردوغبارى باشد.

بندپایان بسیار کوچکى در گرد و خاک خانگى و در میان پرز هاى فرش و موکت  وجود دارند که به آنها «مایت» یا “هیره” گفته مى شود.

مایت ها با چشم غیرمسلح دیده نمى‌شوند و به صورت انگل در محیط زندگى انسانى و حیوانى زندگى مى کنند. ورود مایت ها به دستگاه تنفس سبب بروز و افزایش شدت بیمارى آسم مى شود.

آسم  غیر مربوط به آلرژی ممکن است ناشى از واکنش به داروهایی مثل آسپیرین  و یا ناشى از عوامل شغلى و یا عفونت هاى دستگاه تنفسى یا حتی ناشی از ورزش باشد.

در فصول سرد سال با افزایش عفونت هاى دستگاه تنفسى فوقانى چه از نوع ویروسى و چه باکتریایى علائم بیمارى آسم شدیدتر مى شود. از این رو براى پیشگیرى از ابتلا به عفونت هاى تنفسى براى کودکان آسمى واکسن آنفلوآنزا توصیه مى شود.

ورزش و فعالیت، خنده، هواى سرد و خشک، بوى قوى و محرک هایى مثل دود سیگار ، رنگ و بخارهای شیمیایى و حتى استرس روانى  نیز بیمارى آسم را شدیدتر مى کند.

●  آسم چگونه ایجاد می شود؟
در بیشتر موارد آسم در اثر تنگ شدن موقتی و برگشت پذیر مجاری هوایی ایجاد می شود. ولی در برخی افراد التهاب مجاری تنفسی در اثر آسم منجر به تغییرات دائمی می شود. مجاری تنفسی آسیب می بینند و به صورت برگشت ناپذیرو تنگ باقی می مانند. در اثر این تغییر ظرفیت تنفسی کاهش می یابد. ممکن است سرفه و خس خس سینه در شرایط عادی وجود نداشته باشند ولی تستهای تنفسی کاهش توانایی ریه در خروج هوا را نشان می دهند. اگر باریک شدن مجاری تنفسی شدید باشد، حتی فعالیتهای ساده مانند بالا رفتن از پله ها ممکن است موجب تنگی نفس شود. تغییرات دائمی راههای هوایی فقط در برخی افراد مبتلا به آسم رخ می دهد. ممکن است شدید بودن بیماری، طولانی بودن مدت ابتلا و عدم درمان آسم با داروهای ضد التهابی علت آن باشد. برخی مطالعات نشان می دهند که در افرادی که آسم خفیف دارند احتمال آسیب دائمی و کاهش عملکرد ریه کمتر است.

●  چگونه راههای هوایی باریک می شوند؟
این روند دو علت دارد که هر کدام نیاز به درمان جداگانه ای دارد:
۱- یک علت تنگی راههای هوایی منقبض شدن عضلات ظریفی است که در دیواره آنها قرار دارند. هنگامی که با یکی از عوامل آغازگر حمله آسم برخورد می کنید، این عضلات به صورت غیر ارادی سریعاً منقبض می شوند. این روند در کمتر از یک دقیقه صورت می گیرد و با انقباض عضلات، راههای هوایی در اثر فشرده شدن تنگ می شوند. انقباض این عضلات ظرف چند دقیقه پایان می یابد.
۲- علت دیگر تنگی راههای هوایی التهاب است. التهاب فرایندی است که بدن به وسیله آن عفونتها و آسیب دیدگی ها را التیام می بخشد. در التهاب مایع و سلولهای التهابی از عروق به محل آسیب دیدگی یا عفونت نشت پیدا می کند. در آسم تعدادی از این سلولهای التهابی در مجاری تنفسی به صورت دائمی باقی مانده اند. وقتی تعداد بیشتری از آنها از خون وارد دیواره مجاری هوایی شوند حمله آسم رخ می دهد. این سلولها حاوی موادی مانند هیستامین هستند که باعث می شود دیواره مجاری هوایی متورم شود و ماده مخاطی فراوانی تولید کند. (ماده مخاطی وقتی با سرفه دفع می شود خلط نامیده می شود). ماده مخاطی زیاد باعث می شود که فضای کمتری برای هوا باقی بماند و انباشته شدن آن در ایجاد علائم آسم نقش دارد. ساعتها و حتی روزها طول می کشد تا این التهاب فروکش کند.

●  چگونه حمله آسم آغاز می شود؟
علت واکنشهای راههای هوایی در افراد مبتلا به آسم این است که راههای هوایی  در این افراد بسیار حساس است. هنگامی که راههای هوایی با محرکهای خاصی برخورد پیدا کنند بلافاصله واکنش نشان می دهند و تنگ می شوند.  در این صورت حمله آسم رخ می دهد. محرک حمله آسم می تواند هوای سرد، گرد و غبار همراه حیوانات خانگی، و جانداران میکروسکوپی مانند مایت که اکثرا در گرد و غبار لوازم منزل وجود دارد باشد. این عوامل موجب آغاز حمله آسم می شوند.

●  آسم چگونه تشخیص داده می شود؟
تنگ شدن مجاری تنفسی و تنگی نفس که چند دقیقه، چند ساعت و حتی چند روز طول می کشد می تواند نشان دهنده آسم باشد. حالت متغیر بیماری به تشخیص آن از سایر بیماریهای ریوی مانند برونشیت مزمن و آمفیزم کمک می کند. تستهایی نیز وجود دارند که به تشخیص بهتر کمک می کنند.

●  انواع آسم

بیماری آسم به دو صورت آسم الرژیک و غیر آلرژیک وجود دارد در نوع آلرژیک که معمولاً در سنین کودکی و جوانی بیشتر دیده می شود و زمینه حساسیت بزرگ ترین عامل خطر برای بروز آن می باشد. بیشتر زمینه های ارثی دارد. که ممکن است این حساسیت یک حساسیت فصلی باشد که با علایمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش حلق، قرمزی و خارش چشم خود را نشان می دهد و یا به صورت یک حساسیت پوستی باشد.

●  عوامل مولد بیماری آسم

۱٫ مواد آلرژی‌زا مثل‌ گرده‌ گیاهان‌، گرد و غبار، شوره‌ بدن‌ حیوانات‌، کپک‌ها یا بعضی‌ از غذاها
۲٫ عفونت‌های‌ ریوی‌ مثل‌ برونشیت
۳٫ مواد آلاینده‌ موجود در هوا، مثل‌ دود و بوهای‌ مختلف‌
۴٫ قرار گرفتن‌ در معرض‌ موادشیمیایی‌ یا سایر مواد، در قالب‌ مواجهه‌ شغلی‌
عوامل محرک بروز حمله‌های آسم شامل عفونتهای تنفسی فوقانی (مثل سرماخوردگی)، آلرژن‌ها(ذرات گرد و غبار، ذرات ناشی از حیوانات خانگی، کپک و قارچ)، مواد تحریک‌کننده (سیگار،آلودگی‌های هوا)، برخی داروها مانند مسکنهای غیر استروئیدی مانند آسپیرین و عوامل غیر اختصاصی (احساسات و هیجانها، هوای سرد ، ورزش و … است.

●  عوامل‌ افزایش‌ دهنده‌ خطر آسم

• وجود سایر بیماری‌های‌ آلرژیک‌، مثل‌ اگزما یا تب یونجه
• سابقه‌ خانوادگی‌ آسم‌ یا آلرژی‌های‌ دیگر
• قرار گرفتن‌ در معرض‌ آلاینده‌های محیطی
• سیگار کشیدن‌
• مصرف‌ بعضی‌ از داروها مثل‌ آسپیرین
• عوامل مختلف‌ مانند عفونت‌های‌ ویروسی‌، ورزش‌، ناراحتی‌ عاطفی‌، بوهای‌ زیانبار، و دود تنباکو

●  علایم بیماری آسم
۱٫ افزایش تعداد تنفس و تنفس صدا دار
۲٫ خس خس و گرفتگی سینه
۳٫ سرفه به خصوص سرفه شبانه معمولاً همراه‌ با خلط‌ غلیظ‌، شفاف‌ و زرد
۴٫ احساس‌ فشردگی‌ در قفسه‌ سینه‌ و تنگی‌ نفس‌
۵٫ تنفس‌ سریع‌ و سطحی‌ که‌ به‌ هنگام‌ نشستن‌ بهتر می‌شود
۶٫ خستگی‌ زیاد
۷٫ ناتوانی‌ در صبحت‌ کردن‌
۸٫تغییرات‌ ذهنی‌ و روانی‌، از جمله‌ بی‌قراری‌ یا گیجی‌
۹٫در صورتی‌ که‌ درمان‌ انجام‌ نشود، حملات‌ شدید آسم ممکن‌ است‌ مرگبار باشند.

●  پیشگیری‌ از آسم
۱٫ دوری‌ از مواد آلرژی‌زای‌ شناخته‌ شده‌ و آلاینده‌های‌ هوا
۲٫ مصرف منظم‌ داروهایی‌ که‌ به‌ منظور پیشگیری‌ از بروز حملات‌ آسم‌ تجویز می‌شوند
۳٫ خودداری‌ از مصرف‌ آسپیرین
۴٫اجتناب از  عوامل‌ آغازکننده‌ حمله‌ آسم‌
۵٫ انجام نرمش‌های‌ آسوده‌سازی‌ و شل‌کننده‌ عضلات‌، و نیز حرکات‌ کمک‌کننده‌ به‌ تخلیه‌ ترشحات‌ تنفسی‌
۶٫خود داری از فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری

●  درمان آسم

کنترل آسم زیاد آسان نیست بلکه احتیاج مداوم به درمان صحیح دارد که ممکن است سال ها طول بکشد و حتی در برخی از موارد تمام عمر به درازا می‏ کشد.

برای این بیماری درمان هایی وجود دارد که در اغلب موارد بیماری می تواند تحت کنترل درآید و بیمار از یک زندگی عادی برخوردار شود. موفقیت درمان آسم رابطه مستقیم با پذیرش دارو و عمل صحیح به توصیه‏های پزشک دارد.

پس بنابراین هرچه دارو صحیح‏ تر مصرف شود اثر آن بیشتر است و نیاز مریض به پزشک و درمان آن کمتر می ‏شود.برخی از اقداماتی که برای درمان آسم صورت می گیرد به شرح زیر است:

۱٫ مراقبت‌ اورژانس‌ و بستری‌ کردن‌ در موارد حملات‌ شدید آسم‌
۲٫ روان‌ درمانی‌ یا مشاوره‌، در صورتی‌ که‌ آسم‌ با استرس ارتباط‌ داشته‌ باشد
۳٫ حذف مواد آلرژی‌زا و آزاردهنده‌ از خانه‌ و محل‌ کار ‌
۴٫ مصرف منظم داروهایی‌ که پزشک تجویز کرده است
۵٫ استراحت به‌ هنگام‌ حملات آسمی

آسم یک بیمارى دوره‌اى است و بیماران خصوصاً افراد جوان و کودکان ممکن است در هنگام معاینه هیچ گونه نشانه غیرعادى نداشته باشند. بیماران در فواصل بین حملات حاد آسم بدون علامت هستند.

در حمله حاد آسم علائم به صورت تنگى نفس، خس خس سینه و سرفه بروز مى‌کند. اما در کل علائم آسم خصوصاً در کودکان بسیار متفاوت است به گونه‌اى که در بعضى از موارد مادر کودک آسمى فقط متوجه ضعف عمومى، خستگى و خمودگى و کاهش فعالیت کودک خود مى شود. سرفه در بچه ها ممکن است تنها علامت بیماری باشد.

علائم مزمن آسم ممکن است به صورت سرفه هاى خشک پشت سر هم و متناوب بروز کند. تقریباً تمام بیماران آسمى شب ها بدحال‌تر مى شوند و بسیارى از بیماران صبح‌ها پس از خواب شبانه هنگام نفس کشیدن احساس سختى و فشار روى قفسه سینه دارند.

  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar

*