آنتی بیوتیک ها

آنتی بیوتیک ماده ای شیمیایی است که جانداران ذره بینی یا میکروب ها مانند باکتری،قارچ یا آغازی (پروتوزوآ) را از بین می برد یا رشد آنها را متوقف می کند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  واژه آنتی بیوتیک از «آنتی‏بیوسیز» گرفته شده است. آنتی به معنی «ضد» و بیوسیز به معنی «زیست» است. آنتی بیوتیک‏ها فقط انواع معینی از موجودات میکروسکوپی (مثل باکتری‏ها) را از بین می‏برند. در واقع آنتی‏بیوتیک‏ها مواد شیمیایی‏اند که از برخی موجودات ذره‏بینی مثل باکتری و کپک و یا برخی از گیاهان به دست می‏آیند.

عصر استفاده از آنتی‏بیوتیک از حدود سال 1928 میلادی با کشف نوعی «پنی‏سیلین» توسط  «سرالکساندر فلمینگ» آغاز شد. پنی‏سیلین در درمان ذات‏الریه سرفه التهاب گلو، کورک‏ها، زخم‏ها و غیره موثر است. «استرپتومایسین» نوع دیگری از آنتی‏بیوتیک است که برای درمان بیماری سل استفاده می‏شود.

بنابراین از آنتی بیوتیک ها می توان برای درمان بیماری هایی که میکروب ها در بدن به وجود می آورند استفاده کرد.

مواد طبیعی با خاصیت ضد میکروبی موادی از شیر ترش گرفته تا لاک لاک پشت از هزاران سال قبل مورد استفاده بوده اند، اما عصر آنتی بیوتیک های مدرن از سال ۱۹۲۶ آغاز شد که آلکساندر فلمینگ کشف کرد که یک قارچ کپکی از جنس پنی سیلیوم ماده ای تولید می کند که می تواند برخی از انواع باکتری را از بین ببرد.

از آن هنگام تاکنون تعداد زیادی از آنتی بیوتیک که برخی مانند پنی سیلین منشاء طبیعی دارند و برخی دیگر به طور مصنوعی ساخته شده اند، برای درمان بیماری های میکروبی از گلودرد چرکی گرفته تا سل و سوزاک مورد استفاده قرار می گیرند.

آنتی بیوتیک ها بر خلاف درمان های قدیمی برای درمان عفونت ها که معمولا حاوی موادی شیمیایی مانند استرکنین یا آرسنیک بودند و خود دارای سمیت زیادی بودند، عوارض جانبی نسبتا کمی دارند و به طور کارآمدی میکروب ها را از بین می برند.

اولین آنتی بیوتیک ها از جانداران زنده به دست می آمدند، مانند پنی سیلین که از قارچ پنی سیلیوم به دست می آید یا استرپتومایسین که از باکتری جنس استرپتومایسس آن را تولید می کند اما با پیشرفت شیمی آلی امروزه بسیاری از آنتی بیوتیک ها به صورت مصنوعی ساخته می شوند مانند داروهای سولفونامیدی.

آنتی بيوتيکها از مهمترين داروهای ضد باکتريايی می باشند که در درمان بيماريهای مختلف انسان و دام بکار می روند . طبق تعريف اوليه ای که ارائه شده , آنتی بيوتيکها موادی هستند که توسط ميکروارگانيسمها توليد شده و اثر مهاری يا تخريبی خود را روی ساير ميکروارگانيسمها ظاهر می سازند . ( فارماکولوژی دارو های ضد باکتريايی در دامپزشکی تاليف دکتر سيد محمد فقيهی , بيماريهای قناری تاليف دکترنريمان شيخی) .

●  تقسيم بندی آنتی بيوتيکها از نظر منشاء :

1- منشاء طبيعی
– کفکها , مانند : پنی سيلين های طبيعی و گريزئوفولوين
– قارچهای پست , مانند : استرپتو مايسين – کلر تتراسيکلين – اکسی تتراسيکلين – اريترومايسين – نئومايسين – نيستاتين و سفالوسپورين
– باکتری ها , مانند : باسيتراسين – پلی ميکسين ها و تايروتريسين
2- منشاء نيمه ساختگی
– مانند : اگزاسيلين – گلوگزاسيلين – آمپی سيلين – دی هيدرواسترپتومايسين – تتراسيکلين
3- منشاء ساختگی
– مانند : کلرامفنيکل و رولی تتراسيکلين

●  طيف اثر آنتی بيوتيکها :

بعضی آنتی بيوتيکها روی عده زيادی از جرمها موثر هستند لذا به اين دسته از آنتی بيوتيکها , وسيع الطيف گويند و بعضی فقط روی عده کمی اثر می کنند که آنها را با طيف محدود می نامند . براين اساس آنتی بيوتيکها به سه گروه تقسيم می شوند :
– گروه اول عمد تا روی باکتری های گرم مثبت موثرند مانند پنی سيلين های نيمه ساختگی .
– گروه دوم عمد تا روی باکتری های گرم منفی هوازی اثر می گذارند مانند پلی ميکسين ها
– گروه سوم روی هر دو دسته باکتری های گرم مثبت و منفی موثرند مانند تتراسيکلين ها

●  سينرژيسم و آنتاگونيسم اثر:

آنتی بيوتيکها را بر اساس دارا بودن توافق اثر و يا تضاد اثر با يکديگر به دو گروه تقسيم نموده اند .
گروه اول شامل : پنی سيلين ها – استرپتومايسين – باسيتراسين – نئو مايسين و پلی ميکسين ها است .
گروه دوم شامل : تتراسيکلين ها – کلرامفنيکل – اريترومايسين و نووبيوسين می باشد .
هر يک از اين دو گروه درداخل خود ممکن است سينرژيسم اثر داشته باشند ولی آنتاگونيسم اثر ندارند . اما دارو های گروه اول ممکن است با گروه دوم آنتاگونيسم اثر داشته باشند . برای مثال پنی سيلين با استرپتومايسين سينرژيسم اثر دارد و پنی سيلين و کلرامفنيکل با يکديگر آنتاگونيسم اثر دارند .

●  مقاومت باکتريايی :

بر اثر يکسری عوامل از جمله مصرف بی رويه داروها باکتريها می توانند نسبت به آنتی بيوتيکهای مختلف مقاومت پيدا کنند اين موضوع امروزه مشکل بزرگی ايجاد کرده است و شايد همين امر باعث پيدايش روز افزون آنتی بيوتيکهای جديد می گردد . برای مثال پس ازکشف پنی سيلين سوشهای مقاوم استافيلو کوک بند رت مشاهده می شد ولی پس از دهه پنجاه ميلادی به بعد سوشهای مقاوم رو به افزايش گذاشت بطوری که در دهه پنجاه و پنج , پنجاه درصد کل سوشهای جدا شده استافيلو کوک مقاوم بودند .

به یاد داشته باشید که آنتی بیوتیک ها می توانند مضر باشند

لازم است بیماران در هنگام بیماری از مصرف بی رویه دارو از جمله آنتی بیوتیک ها مانند آموکسی سیلین جدا خودداری کنند. زیرا در هنگام مصرف دارو تعدادی از ویروس های لازم در بدن به همراه دیگر ویروس ها کشته می شوند که این خود باعث فراهم کردن زمینه بیشتر بیماری هاست.

مصرف آنتی بیوتیک ها، تنها در صورت وجود علائمی خاص هنگام سرماخوردگی مجاز است.

بدن انسان به گونه ای آفریده شده که گاهی اوقات پیام های درد را به شکل گرفتگی بینی، سرفه یا جراحت گلو نشان می دهد. در این شرایط اغلب افراد می کوشند تا در اولین فرصت با مصرف آنتی بیوتیک علائم سرماخوردگی را در همان مراحل خفیف بهبود دهند در صورتی که آنتی بیوتیک هیچگونه تأثیری بر این علائم ندارد.

آنتی بیوتیک ها، داروی کشنده باکتری ها هستند که در ۹۰ درصد از عفونت های مجاری تنفسی از جمله آنفلوآنزا مؤثر بوده و عفونت های سینوسی را بهبود می بخشد.

از آنجا که آنتی بیوتیک ها بر ویروس ها بی اثرند، افتراق عامل بوجود آورنده بیماری توسط پزشک نقش مهمی در استفاده مؤثر از داروها و التیام بیماری ها دارد.

بنابراین لازم است یکسری علائم در فرد بیمار وجود داشته باشد تا وجود باکتری ثابت شده و نیاز به مصرف آنتی بیوتیک مشخص شود.

●  علاوه بر نشانه هایی که پزشک متخصص در فرد بیمار پیدا می کند وجود پنج علامت برای مصرف آنتی بیوتیک ضروری شمرده شده است تا به این ترتیب از مصرف خودسرانه این قبیل داروها پیشگیری شود.

▪ تب:

افزایش دمای بدن، لرز و احساس سرما از نشانه های ورود باکتری ها به بدن است. اگرچه این علائم به واسطه ورود ویروس ها نیز در بدن تظاهر پیدا می کنند ولی تداوم آنها نشانه ای از نیاز به آنتی بیوتیک است.

▪ طول مدت بیماری:

از آنجا که عفونت های ویروسی به سینوس ها گسترش پیدا می کند و ممکن است با عفونت های باکتریایی همراه شود، چنانچه سرماخوردگی های ویروسی بیش از ۱۰ الی ۱۴ روز ادامه پیدا کند نیاز به مصرف آنتی بیوتیک مناسب با تجویز پزشک وجود دارد.

▪ ترشحات رنگی:

اغلب ترشحات مجاری هوایی که توسط ویروس ها به وجود می آیند، آبکی و شفاف هستند اما چنانچه این ترشحات سبزرنگ شده باشند، عفونت باکتریایی تلقی می شوند، بنابراین نیاز به مراجعه به متخصص دارد.

▪ زخم گلو:

اگرچه مخاط قرمزرنگ گلو و بلع دردناک در انواع سرماخوردگی ها وجود دارد اما لکه های سفیدرنگی که پزشک در حلق تشخیص می دهد نشان از عفونت های باکتریایی است.

▪ تست آزمایشگاهی:

بررسی خلط سینه یا ترشحات بینی در آزمایشگاه، روش مناسبی برای نوع میکروب وارد شده به بدن است. از آنجا که کشت باکتری ها حداقل دو روز زمان نیاز داشته و پرهزینه تر است، این روش در رابطه با تشخیص عفونت سل، کاربرد بیشتری دارد.

●  عوارض جانبی آنتی بيوتيکها:

عمدتاً شامل ناراحتی های ملايم گوارشی ٬ تهوع ٬ اسهال يا مدفوع نرم است. بعضی آنتی بيوتيکها ممکن است باعث حساسيت به نور آفتاب شوند.

درصورت داشتن عوارض زير با پزشک تماس بگيريد:

استفراغ ، اسهال آبکی شديد، دردهای شکمی شديد، پلاکهای سفيد بر روی زبان ، وجود ترشح يا خارش واژن ( ناحيه تناسلی خانمها)

واکنش های حساسيتی:

بعضی افراد به بعضی گروههای آنتی بيوتيکها (عمدتاً گروه پنی سيلين ها) حساسيت دارند ، در اين صورت پزشک در صورت آگاهی، آنتی بيوتيک آن گروه را تجويز نخواهد کرد. علائم حساسيت شامل جوشهای ريز قرمز ، خارش ، کهير ٬ ورم لب ٬ صورت و زبان و موارد شديدتر مثل سختی در تنفس و کاهش فشار خون می باشد.

در خانمها ٬ علاوه بر موارد فوق بايد به نکات زير توجه شود:

1- ممکن است مصرف آنتی بيوتيک منجر به عفونت قارچی واژن شود ٬ علت اين مساله اين است که در اثر مصرف اين داروها ٬ باکتريهای معمول که در واژن زندگی می کنند ٬ کشته ميشوند و در نتيجه قارچ بسرعت رشد ميکند. علائم ٬ شامل يکی يا بيشتر از اين حالتهاست: خارش ٬ سوزش ٬ درد در زمان نزديکی و ترشحات واژن

2- آنتی بيوتيک ممکن است باعث شود تاثير قرصهای خوراکی جلوگيری از بارداری کم شود ٬ چه بسا در طول دوره درمان با آنتی بيوتيک استفاده ازروشهای ديگر ضد بارداری لازم باشد که در اين موارد بايد از داروساز يا پزشک مشاوره بگيريد.

3 – درخانمهای باردار ٬ بعضی آنتی بيوتيکها ميتوانند از جفت عبور کنند و به جنين صدمه برسانند.

پزشک بايد از تمام مسائل فوق آگاه باشد.

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



نظرات مسدود است