حفظ سلامت پروستات در سالمندان

پروستات ( Prostate )‏ توده ای از غدد است که شکل حلقه ای دارد. و در پایین مثانه بین مقعد و پایه آلت تناسلی مردان قرار گرفته است و مجرای ادرار را احاطه کرده می کند. این غده به اندازه گردو، و بیشتر مایع موجود در منی را ترشح می کند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  پروستات عضوی از دستگاه تناسلی مردانه‌است و به اندازه یک گردوی کوچک، در ابتدا مجرای ادراری در لگن قرار دارد.

غده پروستات در موقع انزال منقبض می‌شود و ماده شیری رنگ قلیایی به منی اضافه می‌کند. حالت ژلاتینی منی به‌دلیل همین ماده‌است.

پروستات در تقسیم بندی غدد بدن به درون‌ریز و برون‌ریز، بدلیل اینکه مواد ترشحی آن از راه مجاری به بیرون از بدن می‌ریزد، جز غدد برون‌ریز محسوب می‌شود.

مایع تولید شده بوسیله پروستات به همراه اسپرم در کیسه‌های منی ذخیره می‌شود. مایع ترشح شده بوسیله پروستات یک سوم مایع منی را تشکیل می‌دهد. این مایع درآمیزش کار حمل و تغذیه اسپرم را بعهده دارد. حالت قلیایی این مایع، اسپرم را در محیط اسیدی واژن حفاظت می‌کند.

از مواد تشکیل دهنده ترشحات پروستات می‌توان به کلسیم، روی، ویتامین ث (اسید سیتریک)، اسید فسفاتاز، آلبومین و آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) اشاره کرد.

پروستات چه کاری انجام می‌دهد؟

یکی از کارهای پروستات کمک به کنترل ادرار، با وارد کردن فشار به قسمت ابتدایی پیشابراه است. همچنین پروستات، مایعی ترشح می‌کند که سلولهای جنسی مرد، یا اسپرمها را فعال نگه می‌دارد. این مایع پیشابراه را مرطوب و لغزنده می‌کند.

این مایع ماهیت قلیایی داشته و نیز مواد مغذی‌ای دارد که برای فعال باقی ماندن اسپرمها، لازم است.

اعمالی که پروستات انجام می‌دهد، نشان می‌دهد که اگرچه بدون پروستات، تقریبا مردان نابارور هستند اما نبود آن نیز تاثیر چندانی در زندگی فرد ندارد.

● آنتی‌ژن اختصاصی پروستات

پروستات پروتئین مخصوصی به نام آنتی‌ژن اختصاصی پروستات یا پی‌اس‌آ (به انگلیسی: PSA)‏ را تولید می‌کند که وارد مایع انزالی می‌شود و در زمان مناسب به حفظ حالت مایع منی کمک می‌کند و جلوی لخته شدن منی را می‌گیرد.

منی اندکی پس از وارد شدن به مهبل، لخته می‌شود به ماده‌ای ژل مانند تبدیل می‌شود و گردن رحم می‌چسبد. ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پس از لخته شدن منی، آنزیم PSA این لخته را حل می‌کند و اسپرم‌ها آزادانه می‌توانند درون رحم شنا کنند.

سه گونه بیماری، غده پروستات را مبتلا می‌کند: دو نوع آنها خوش خیم است و غالباً زندگی فرد را به مخاطره نمی‌اندازند و یک نوع آن بدخیم است.

بیماری‌های پروستات ممکن با هم اشتباه شوند، چون بسیاری از نشانه‌های آن‌ها مانند هم است.

این سه بیماری عبارتند از:

- پروستاتیت (التهاب پروستات) که بیشتر به وسیله یک عفونت میکروبی ایجاد می‌شود.

- هایپرپلازی خوش خیم پروستات (BPH) یا بزرگی خوش خیم پروستات که بزرگی غیرسرطانی غده پروستات و یکی از شایعترین اشکال بیماری پروستات است که تقریباًدر نیمی از مردان بالای پنجاه سال دیده می‌شود.

- سرطان پروستات یک بیماری بالقوه شدید است، زیرا بدخیم می‌باشد.

● عفونت پروستات

بعضی از مواقع عفونت پروستات به طور ناگهانی بروز می کند . پروستاتیت یا عفونت پروستات به معنی التهاب غده پروستات است. برای تشخیص عفونت مزمن پروستات علائم باید حداقل ۳ ماه وجود داشته باشند.

دو نوع پروستاتیت وجود دارد.

۱- عفونت باکتریایی مزمن پروستات
۲- التهاب مزمن پروستات یا CPPS

● نشانه عفونت پروستات:

▪ تب و لرز
▪ درد و سوزش به هنگام ادرار و انزال منی
▪ احساس داشتن ادرار به دفعات زیاد و به شدت، ولی فقط مقدار کمی ادرار دفع می شود.
▪ درد شکم
▪ دیدن خون در ادرار

اگر هر کدام از این نشانه ها را داشتید فوراً به دکتر خود مراجعه کنید این گونه عفونت ها با آنتی بیوتیک می توانند درمان شوند.

▪ چرا عفونت باکتریال مزمن پروستات ایجاد می‌شود؟

عفونت باکتریال مزمن پروستات یک نوع عفونت غده پروستات است که در اثر باکتریها ایجاد می‌شود. باکتری‌های ایجاد کننده آن همان باکتریهای تولید کننده عفونت ادراری هستند.

▪ چرا التهاب مزمن پروستات یا سندرم درد مزمن لگن ایجاد می‌شود؟

علت ایجاد این بیماری ناشناخته است. تئوری‌های مختلفی برای علت این بیماری وجود دارد از جمله اینکه علت آن می‌تواند یک میکروب ناشناخته باشد یا بعلت یک مسئله عصبی باشد که پروستات را تحت تأثیر قرار می‌دهد یا در اثر آنتی‌بادی‌هایی می‌باشد که بر علیه سلولهای پروستات عمل می‌کنند.

▪ علائم عفونت باکتریال مزمن پروستات چیست؟

احساس درد و ناراحتی بخصوص در ناحیه مقعد و آلت تناسلی یا در ناحیه پایین کمری از علائم این عفونت است. همچنین ممکن است علائمی مانند سوزش و درد هنگام ادرار کردن، تکرر ادرار و فوریت در دفع ادرار داشته باشد.

▪ علائم التهاب مزمن پروستات یا سندرم درد مزمن لگنی چیست؟

این علائم حداقل باید ۳ ماه وجود داشته باشند:

۱- درد در ناحیه آلت تناسلی، مقعد، قسمت زیر شکم و پایین کمر که شدت آن روز به روز تفاوت دارد.
۲- علائم ادراری مانند درد در هنگام ادرار کردن، فوریت در دفع ادرار، تأخیر در شروع ادرار و جریان ضعیف ادراری
۳- ناتوانی جنسی، ممکن است با درد بعد از فعالیت جنسی همراه باشد.
۴- سایر علائم: احساس خستگی یا درد عمومی

▪ چگونه عفونت یا التهاب پروستات تشخیص داده می‌شود؟

۱- معاینه انگشتی از طریق مقعد:

در این روش پزشک می تواند پروستات حساس و متورم را لمس کند.

۲- آزمایش ادرار:

از طریق مطالعه آزمایشگاهی آزمایش ادرار نیز می‌توان عفونت را تشخیص داد. یا می‌توانند از طریق کشت ادرار نوع عفونت را تشخیص دهند.

برای تشخیص التهاب مزمن پروستات یا درد مزمن لگنی پزشک باید سایر علل علائم ادراری مانند سنگ کلیه، اختلالات مثانه و عفونت‌ها را رد کند تا به تشخیص این بیماری برسد.

برای رسیدن به تشخیص این بیماری ممکن است روشهای مختلفی مانند MRI، نمونه برداری پروستات، آزمایش خون و تست‌های عملکرد مثانه لازم باشد.

▪ چگونه التهاب یا عفونت مزمن پروستات درمان می‌شود؟

عفونت مزمن باکتریال پروستات نیاز به درمان طولانی مدت دارد. گاهی اوقات پزشکان دوز بسیار کمی از آنتی بیوتیک را جهت پیشگیری از عفونت مجدد بمدت شش ماه تجویز می‌کنند.

اگر بیمار در فرآیند تخلیه مثانه دچار مشکل باشد، ممکن است نیاز به داروی خاص یا جراحی داشته باشد.

در درمان التهاب مزمن پروستات یا درد مزمن لگنی معمولاً آنتی بیوتیک‌ها تأثیری ندارند.

تغییر دادن رژیم غذایی، حمام گرفتن با آب گرم و پرهیز کردن از مواد غذایی مانند الکل، نوشیدنی‌های حاوی کافئین و غذاهای تند و ادویه دار می‌تواند در درمان مؤثر واقع شوند. مصرف زیاد مایعات نیز می تواند کمک کننده باشد.

▪ بزرگ شدن پروستات (Benign Prostatic Hyperplasia):

پروستات در دو مقطع زمانی بزرگ می شود، اولین مقطع اوایل دوران بلوغ و مرحله دوم حدودا از سن ۲۵ سالگی است. این بزرگ شدن پروستات کاملا بی ضرر است اما اغلب سبب مشکلات ادراری در سنین بالاتر می شود. تا سن ۶۰ سالگی ۸۰ درصد مردان، مشکلات ادراری ناشی از بزرگ شدن پروستات را تجربه می کنند.

بزرگ شدن پروستات یا ( BPH ) خوش خیم است، اما با بزرگ شدن غده پروستات به «میزراه» (مجرای ادراری) فشار وارد می شود که می تواند عامل مشکلات ادراری از جمله تکرر ادرار، اجبار ناگهانی به دفع ادرار، بیدار شدن از خواب (در شب) برای دفع ادرار، مشکل در شروع ادرار و قطره قطره شدن ادرار در انتها، کامل تخلیه نشدن مثانه و گاه حتی قادر نبودن به دفع ادرار باشد.

در بعضی از مردها، یکی از نشانه های پیری بزرگ شدن پروستات با گذشت زمان است. اگر چه این یک بیماری نیست اما همچنان که این غده بزرگ می شود، به مجرای ادرار فشار بیشتری وارد می کند و می تواند موجب بروز مشکلات دفع ادرار شود.

اگر بزرگ شدن پروستات توسط پزشک کنترل نشود، می تواند به مرور زمان فرد را به شدت دچار مشکلات سلامتی کند؛ مشکلاتی از قبیل عفونت دستگاه ادراری، آسیب به کلیه ها یا مثانه، سنگ مثانه و بی اختیاری ادرار.

گاهی برای درمان از عمل جراحی استفاده می شود و کل غده پروستات توسط عمل جراحی برداشته می شود که اغلب هم فرد از علایم و نشانه های بیماری رهایی می یابد، اما این عمل می تواند فرد را دچار ناتوانی جنسی کند، بنابراین بهتر است عمل جراحی آخرین راه حل باشد و از روش های درمانی دیگر کمک گرفت.

بعضی از این مشکلات عبارتند از :

▪ دفع ادرار همراه با درد
▪ احساس می کنید مقدار ادرار شما زیاد شده است.
▪ کاهش فشار ادرار در هنگام دفع
▪ دفع ناقص ادرار
▪ مشکل داشتن در شروع دفع ادرار و متوقف کردن آن

نشانه‌های انسدادی معمولاً زودتر خودشان را نشان می‌دهند و عبارتند از: تکرر ادرار، احتباس ادرار، کاهش قطر و فشار جریان ادرار و قطره قطره شدن انتهای ادرار.

در واقع این علائم ناشی از تورم پروستات اند. در معاینهٔ بالینی تورم پروستات با TR قابل بررسی است. سونوگرافی به شناسایی بیماری کمک می‌کند.

درمان این مشکل به نوع بیماری، عامل و شدت آن بستگی دارد. به هر حال در مراحل اولیه درمان دارویی و در مراحل بالاتر با جراحی با لیزر و مراحل پیشرفتهٔ جراحی باید جلوی بیماری را گرفت.

اگر دفع ادرار برای شما سخت شده است و این نشانه ها را مشاهده کردید حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا راههایی را برای درمان و کنترل بزرگ شدن پروستات به شما ارائه دهد. بعضی از مردها منتظر می مانند و مشاهده می کنند که این علائم شدت بیشتری پیدا کند. اما داروهایی هست که به شما در بهبود این مشکلات کمک می کنند.

فلز روی برای درمان پروستات های ملتهب یا بزرگ بسیار مفید است.

فلز روی یکی از عناصر کمینه (عنصری که مقدار کمی از آن برای رشد طبیعی موجودات زنده لازم است) مهم است و در رشد و تمایز سلول ها نقش حیاتی به عهده دارد.

بررسی ها نشان داده است که کمبود روی بر بزرگ شدن پروستات اثر دارد. بنابراین خوردن غذاهای حاوی روی یا خوردن مکمل های روی توصیه می شود. همچنین خوردن گوجه فرنگی نیز بسیار مفید است.

تحقیقات دانشگاه هاروارد روی ۴۷هزار مرد نشان داد آنهایی که هر هفته ۱۰عدد گوجه فرنگی می خوردند، ۵۰درصد کمتر به سرطان پروستات مبتلا شدند، در واقع خوردن گوجه فرنگی احتمال ابتلا به سرطان پروستات را کاهش می دهد.

محققان معتقدند که این کاهش احتمال ابتلا به سرطان به دلیل وجود «پیگمان» در گوجه فرنگی است.

«پیگمان» قوی ترین و موثرترین کاروتن است که تاکنون کشف شده و دلیل قرمزی رنگ گوجه فرنگی است.

● سرطان پروستات

سرطان پروستات، رشد بدخیم سلولهای پروستات است که معمولاً آهسته و در درون پروستات در طی سالها رشد می‌کند و در این مدت علائم کمی ‌ایجاد می‌کند. اما به مرور زمان به بیرون از پروستات گسترش می‌یابد.

ممکن است به بافتهای دورتر مانند استخوانها، ریه‌ها و کبد نیز دست‌اندازی کند. علائم و نشانه‌ها به میزان پیشرفت بیماری بستگی دارد. این بیماری شایعترین بدخیمی‌منجر به مرگ، بعد از سرطان ریه است.

هیچ کس علت دقیق سرطان پروستات را نمی داند. متخصصین نمی دانند که چرا سرطان پروستات در بعضی از مردها پیشرفت می کند و چرا در بعضی این گونه نیست.

سرطان پروستات اغلب بدخیم بوده در سنین بالا مشاهده می‌شود با علائم انسداد ادراری و… که سطح خونی آنزیم PSA نیز بالا می‌رود. این بیماری معمولا به دنبال هایپرپلازی خوش خیم پروستات و با افزایش سن رخ می‌دهد.

تحقیقات نشان داده است که عوامل مشخصی وجود دارد که مردان را مستعدخطر سرطان پروستات می کند. به طوریکه سرطان در آنها پیشرفت می کند. این عوامل عبارتند از:

▪ پیری: داشتن سن ۵۰ سال و بیشتر

▪ سابقه خانوادگی: داشتن برادر، پدر یا پسری که سرطان پروستات داشته است.

▪ رژیم غذایی: خوردن غذاهای پرچرب و نوشیدن مشروبات الکلی خطر ابتلا را بالا می برد.

▪ نژاد: نژاد آمریکایی آفریقایی بیشترین استعداد ابتلا را دارند.

جراحی و در صورت متاستاز شیمی درمانی، هورمون درمانی و رادیوتراپی از روش‌های درمان این بیماری اند.

● پیشگیری از سرطان پروستات

۱_ به  مردان بالای ۴۰ سال برای غربالگری این بیماری، سالیانه آزمایش‌( PSA ‌از طریق آزمایش خون) و معاینه توسط پزشک توصیه می‌گردد.

۲ _ رعایت رژیم غذایی : بر اساس تحقیقات اخیر دیده‌شده‌است که مصرف بعضی از مواد غذایی مانند سلنیوم، ویتامین D، سویا، چای سبز، لیکوپن (ماده موجود در گوجه فرنگی ) در پیشگیری و حتی کاهش رشد این تومور موثر بوده است.

در انتها مجددا تاکید می کنیم که مردان به خصوص در سن بالا و کسانیکه سابقه خانوادگی داشته اند مرتباً (سالی یکبار) آزمایشهای لازم را انجام دهند چون تشخیص زود هنگام سرطان پروستات می تواند به درمان مؤثرتر و حفظ جان مریض کمک کند.

  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar

*