به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از بی بی سی، نویسندگان مقاله‌ در ابتدا به مقایسه‌ نظر فقهای اهل تسنن با فقهای شیعی درباره سقط جنین می‌پردازند و می‌نویسند “نظر فقهای شیعی بر خودداری از سقط جنین پس از جایگزینی تخمک لقاح یافته در رحم است، در حالی که نظر فقهای اهل تسنن بر خودداری از سقط جنین پس از ماه چهارم بارداری است”.

پس از این مقدمه مقاله بر موضوع سقط جنین و قوانین مرتبط با آن در جمهوری اسلامی ایران متمرکز می‌شود.

آیت الله‌ها و سقط جنین

نکته‌ ای که در بررسی نظرات فقهی مرتبط با سقط جنین در جهان شیعه مورد توجه پدید‌آورندگان مقاله است نظرات روحانیونی‌ است که از آن‌ها با عنوان “آیت الله‌ها” نام برده شده و از جنبه مذهبی از قدرت اجتهاد و تفسیر منابع دینی برخوردارند.

به عنوان مثال، در ابتدا نظر آیت الله (امام) روح الله خمینی (ره)  درباره‌ سقط جنین مطرح شده که عبارت است از این که: “ختم بارداری به دلایل اقتصادی، حتی اگر خانواده در شرایط دشوار مالی قرار بگیرند، و یا به علت سن مادر و یا کثرت فرزندان مجاز نیست”.

علاوه بر این در مقاله آمده است که از نظر  آیت الله (امام) روح الله خمینی (ره)  حتی اگر مادر دچار اختلال روانی نیز باشد سقط جنین برای او مجاز نیست.

اما بلافاصله نظر آیت الله حسن صانعی به عنوان یک آیت الله دیگر با صفت “مترقی” آورده شده که می‌گوید: “هر گاه شرایط بارداری یا جنین به بروز مشکلات جدی (عسر و حرج) برای مادر یا خانواده بینجامد انجام عمل سقط جنین مجاز است”.

گرچه نویسندگان مقاله خاطر نشان کرده‌اند که هر آیت الله می‌تواند اجتهاد شخصی خود را درباره‌ موضوعات مختلف بیان کند با این همه می‌گویند نظر آیت الله صانعی در مورد سقط جنین در میان نظر سایر آیت الله‌ها منحصر به فرد است.

سقط جنین از جنبه‌ درمانی

مقاله در ادامه به موضوع سقط جنین بر اساس نیاز درمانی می‌پردازد و مجددأ نظر  آیت الله (امام) روح الله خمینی (ره) را منعکس می‌کند که چنین عملی را در صورت ضرورت برای مادر و تنها پیش از فرا رسیدن چهارمین ماه بارداری و با تشخیص و تأیید پزشک متخصص جایز می‌شمارد.

در همین باره نظرات دو آیت الله دیگر که از آن‌ها به عنوان فقهای معاصر نام برده شده نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

آیت الله مکارم شیرازی سقط جنین به دلیل ناهنجاری‌های جنینی را از این جهت مجاز نمی‌شمارد که به عقیده او با اطمینان کامل نمی‌توان از ناهمگونی شرایط جنین با شرایط عادی حیات سخن گفت.

آیت الله فاضل لنکرانی نیز سقط جنین را در صورتی مجاز می‌داند که جنین پیش از چهار ماهگی و بواسطه‌ بیماری مادر از بین رفته باشد.

نظر  آیت الله (امام) روح الله خمینی (ره) نیز در دنباله آمده که: “احتمال به دنیا آوردن نوزاد ناهنجار مجوزی برای سقط جنین به شمار نمی‌رود. هر چند اگر یک پزشک قابل اعتماد گواهی مبنی بر وجود ملاحظات جانی برای مادر صادر کند در صورتی که هنوز روح در جنین دمیده نشده (چهار ماهگی) می‌توان آن را سقط کرد”.

در متن مقاله به سؤالی از  آیت الله (امام) روح الله خمینی (ره)  اشاره شده که عبارت است از این که آیا اگر زنی به دلایل سوابق بارداری پیشین در انتظار تولد نوزاد ناهنجاری باشد که نیازمند کمک‌های ویژه نیز هست آیا سقط جنین برای او مجاز است؟ آیت الله خمینی در این باره پاسخ داده است که: “بسته به ضرورت، چنین عملی با کسب اجازه از همسر، غیرمجاز نیست، با این حال شما باید از هر عملی که منجر به سقط جنین می‌شود اجتناب کنید”.

سقط جنین و کشورهای اسلامی

در بخشی از مقاله به موضوع سقط جنین در ۵۷ کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی پرداخته شده است. از جمله نکات حایز اهمیتی که نویسندگان مقاله به آن اشاره کرده‌اند این است که از بین ۵۷ کشور مسلمان عضو این سازمان در ۱۲ کشور سقط جنین بدون محدودیت مجاز است. ۱۱ کشور از این گروه را کشورهای مسلمان بلوک شرق سابق تشکیل می‌دهند و کشور دوازدهم بحرین است که در منطقه‌ خاورمیانه قرار دارد.

در شش کشور از میان دیگر اعضای سازمان کنفرانس اسلامی سقط جنین پیش از چهار ماهگی مجاز شمرده می‌شود. این کشورها عبارتند از چهار کشور آفریقایی بنین، بورکینافاسو، چاد و گینه، و سه کشور در خاورمیانه شامل کویت، قطر و ایران.

ایران و موضوع سقط جنین

به عقیده‌ نویسندگان مقاله ایران اولین کشوری است که تلاش کرده تا قوانین دینی را با ضوابط نظام پارلمانی ترکیب کند. بنابر این نگاه، وجود سه لایه قانونگذاری در ایران که شامل مجلس شورای اسلامی، شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت است باعث شده تا امکان تطبیق دستورالعمل‌های پزشکی مرتبط با سقط جنین با قوانین دینی فراهم شود.

نویسندگان مقاله در ادامه از ۵۱ شرط پزشکی مجزا برای مادر و جنین که از جنبه‌ قانونی احراز آن‌ها برای انجام سقط جنین کافی ا‌ست نام برده‌اند، هر چند در قانونی که پس از انجام اصلاحات مورد نظر شورای نگهبان به تصویب رسیده عمر جنین در همه حال می ‌بایست کمتر از چهار ماه باشد.

در بخش پایانی مقاله گفته می‌شود که نتایج ترکیب قوانین دینی و اجتماعی در ایران راه خود را به کشورهای مسلمان دیگر باز کرده است. عاملی که از این تأثیر گزاری نام برده شده وجود صد هزار طلبه‌ و دانشجو از بیش از صد کشور جهان است که در شهر قم مشغول به تحصیل در امور دینی هستند.

با این همه، به دو نکته‌ مهم در انتهای مقاله اشاره شده است. اول این که بسیاری از نارسایی‌های جنینی نظیر اختلالات دستگاه اعصاب مرکزی تنها پس از گذشت ۲۴ هفته از لانه‌گزینی تخمک لقاح یافته در رحم قابل شناسایی هستند و این زمان چهار هفته پس از پایان مهلتی‌ است که به طور قانونی می‌توان جنین را سقط کرد، علاوه بر این که امکانات تشخیصی نیز تنها در شهرهای بزرگ وجود دارد.

و نکته‌ دوم این است که علیرغم تلاش جمهوری اسلامی برای انطباق قوانین شرعی با نظام پارلمانی هنوز سالانه ۸۰ هزار سقط جنین غیرقانونی تحت شرایط غیر بهداشتی در ایران رخ می‌دهد که نشان می‌دهد واقعیت‌های اجتماعی ایران تنها موضوع قانونگذاری نیست.