تب های خونریزی دهنده ویروسی («بیماری دانگ» و «تب درهریفت» و تب “کنگو – کریمه “)
دی ۲۸, ۱۳۸۵ توسط : admin موضوع : بيماريهاي واگیر شايع ايران و جهان
تب های خونریزی دهنده ویروسی («بیماری دانگ» و «تب درهریفت» و تب “کنگو – کریمه “)
تبهای خونریزی دهنده ویروسی،گروهی از بیماریها هستند که به لحاظایجاد اختلالاتی در سیستم انعقادیخون دارای علایم خونریزی هستند، بههمین دلیل مشخصه این بیماریهاخونریزی از بعضی نقاط بدن میباشد.
در مرحله اول این بیماریها که به دنبالدوره نهفتگی کوتاه (معمولا کمتر ازیک هفته) رخ میدهد علایم عمومیشامل تب، ضعف، درد عضلانی،سردرد، گلودرد، بی اشتهایی، سرگیجه،تهوع، استفراغ، اسهال و یا درد شکمیدیده میشود. بعضی از این بیمارهایهمراه علایم عصبی روانی مانند خوابآلودگی، افسردگی و یا بیقراریهستند.
علایم ثانوی مربوط به خونریزی دردستگاه گوارش شامل، استفراغ خونییا وجود خون در مدفوع (مدفوعقیری) است. خونریزی زیرپوست بهصورت لکههای قرمز رنگ ریز ودرشت (پتشی و پورپورا) است.خونریزی مخاطی به صورت خونریزیلثهها، مخاط دهان، گلو یا بینی میباشد.خونریزی از دستگاه ادراری یا تناسلیبه صورت هماتوری (خون شاشی) و یاخونریزی تناسلی زنانه است.
بیشتر بیماریهای این گروه همراه مرگو میر بالایی هستند که علت اصلیمرگ بیماران جریان خونریزیهایداخلی میباشد. از علایم شایعآزمایشگاهی، کاهش تعداد پلاکتها(ترومبوسیتوپنی) است. سیر اینبیماریها سریع و کوتاه است، یعنی درصورت شدت بیماری معمولا ظرفیکی دو هفته منجر به فوت بیمارمیشود و در غیر این صورت علایم درهفته دوم رو به بهود میگذارد.
انتقال اکثر تبهای خونریزیدهنده به دو روش صورتمیگیرد:
۱ – گزش انسان توسط کنه یا پشه ناقل
۲ – تماس مستقیم انسان با ترشحات یاخون آلوده انسان یا حیوان مبتلا.
لذا گروههای خاصی بیشتر در معرضبیماری هستند مانند دامپزشکان،کارکنان کشتارگاه، کشاورزان ودامپروران.
در جدول شماره ۱ – تعدادی از اینبیماریها و توزیع جغرافیایی آنفهرست شده است. اکثر این دسته ازبیماریهای واگیر، فاقد واکسن مؤثر ومناسب هستند. تنها برای تب زردواکسن مناسب انسانی در دسترساست که قبل از سفر به مناطق آلوده(آفریقا و آمریکای جنوبی) بایستیتلقیح شود.
تستهای آزمایشگاهی معمول قادر بهتشخیص این بیماریها نیستند. ازروشهای ممکن تشخیص آنهااندازهگیری پادتن اختصاصی(سرولوژی) در دو مرحله حاد و نقاهتاست که در صورت بالا رونده بودنعیار پادتن تشخیص قطعی میشود.لکن متأسفانه در فرمهای حاد و کشندهفرصت ساخته شدن پادتن برای بدنفراهم نیست و از این راه نمیتوان بهتشخیص بیماری رسید.
روش پیشرفتهتر و مشکلتر تشخیصجداکردن عامل ویروسی از خون وترشحات بیمار است که درآزمایشگاههای بسیار محدودی درسطح دنیا امکانپذیر است.
با توجه به آلودگی و خطر سرایتبیماری از طریق خون و ترشحاتبیماران، نمونههای بیماران مشکوک نیزدر هر آزمایشگاهی قابل بررسینیست، لذا بایستی به محض برخورد بامورد مشکوک ضمن رعایت احتیاطاتلازم، نمونه خون بیمار تهیه و طبقدستورعمل مربوط به آزمایشگاه مرجعکشوری ارسال شود.
| جدول ۱ – تب های خونریزی دهنده ویروسی و پراکندگی جغرافیایی آن | |||
| بیماری |
پراکندگی جغرافیایی | بیماری مشترک انسان و دام | منبع ابتلا |
| تب دانگ | جهانی در مناطق گرمسیری | - | پشته آئدس |
| تب زرد | آفریقا – آمریکای جنوبی | + | پشه آئدس |
| عفونت های هانتا | آمریکا – آسیا – اروپا | + | جوندگان |
| تب دره ریفت | آفریقا | + |
پشه آئدس |
| تب کنگو – کریمه | آفریقا – آسیا | + | کنه هیالوما |
| ابولاوماربورگ | آفریقا | ؟ | ادرار و مدفوع میمون |
| تب لاسا | غرب آفریقا | + | جوندگان |
تب کنگو – کریمه نیز از شهریور۱۳۷۸ در ایران شناسایی گردید که تاکنون ۳۶ مورد مرگ در بین بیمارانمشکوک به این بیماری به ثبت رسیدهاست. ۲۷ مورد از حدود ۹۰ موردمشکوک به بیماری از استانهایمختلف به طریق آزمایشگاهیتشخیص قطعی شدهاند.
لذا توجه به بیماری و رعایت اصولپیشگیری از مهمترین اصولی است کهبایستی به دقت مورد نظر قرار گیرد.۶۰ درصد موارد مذکور سابقه تماس بادام و ۳۳ درصد بیماران سابقه تماس بامورد قطعی از بیماری داشتهاند.
نکته قابل توجه اینکه علی رغم وجودزنجیره انتقال، بیماری به صورتاپیدمی بروز نمیکند و بیشتر بهصورت انفرادی و تک گیر و یاهمهگیریهای کوچک ملاحظه میشود.
دوره نهفتگی بیماری ۳ تا ۵ روزاست که به دنبال گزش کنه یا تماس باخون و ترشحات آلوده اتفاق میافتد.
علایم عمومی شامل تب، لرز،درد عضلانی، گلودرد، درد شکمی،تهوع، استفراغ، اسهال، قرمزی چشمها
و حساسیت به نور است. پس از چندروز عدم تعادل، گیجی، بیقراری وسپس افسردگی دیده میشود. از روزچهارم بیماری به بعد، علایم خونریزیکه قبلا ذکر شده بروز مینماید. مرگ ومیر بیماری تقریبا سی درصد است کهدر هفته دوم بیماری رخ میدهد. دربیمارانی که بهبود مییابند از روز نهم تادهم شروع علایم اتفاق میافتد. ضعفشدید ناشی از بیماری ممکن است تایک ماه و بیشتر طول بکشد. دربررسیهای آزمایشگاهی اختلالاتیمانند کاهش شدید پلاکت، اختلالاتانعقادی خون و عملکرد کبدی دیدهمیشود.
بر اساس مصوبه کمیته کشوری هربیمار که دچار علایم تب، خونریزی وکاهش پلاکتی باشد، مشکوک بهبیماری تلقی میشود. و فورا بایستیجهت بررسی و نمونهگیری به پزشکمرکز بهداشتی – درمانی ارجاع گردد.
ناقل بیماری کنه هیالوما میباشد.ویروس تب کنگو – کریمه به دنبالگزش کنه، بسیاری از حیوانات اهلی ووحشی را میتواند آلوده نماید.مهرهداران کوچک مانند جوندگان ومهرهداران بزرگ مانند دامهای اهلیشامل گاو، گوسفند و بز به دنبال گزشکنه هیالوما دچار عفونت میشوند.متأسفانه عفونت دامی همراه علایمبالینی واضحی در دام نیست ولیخوشبختانه دام پس از گزش کنه تنهابرای یک هفته دچار ویرومی (گردشویروس در خون) بوده و در همینمرحله در صورت ذبح یا زایمان وتماس انسان با خون و ترشحات خطرسرایت بیماری وجود دارد.
پیشگیری: فعلا واکسن مؤثر وبیخطر برای مصرف همگانی انسان دردسترس نمیباشد. محافظت در برابرگزش کنه و مراقبت در هنگام تماس وبرخورد با خون و بافت آلوده دامی تنهااقدام مؤثر پیشگیری است.
مبارزه با کنه در دامپروریهای امروزیو پیشرفته تا حدودی میتواند مؤثرباشد، لکن در دامپروریهای سنتیمؤثرترین اقدام پیشگیری از گزش کنهیعنی پوشیدن جوراب، پرهیز ازخوابیدن در محیط دامی و امثال آناست. از طرفی موارد متعددی از انتقالبیماری به دنبال تماس با انسان مبتلامشاهده شده است (عفونتبیمارستانی)، لذا در تماس با بیمارانمشکوک و خون و ترشحات آنهابایستی رعایت احتیاطات همه جانبهمورد نظر قرار گیرد.
درمان: تنها داروی مؤثر«ریباویرین» میباشد که یک دارویضد ویروسی کمیاب و گرانقیمتاست. اقدامات دیگر درمانی شاملمراقبت علایم حیاتی، اصلاح وضعمایعات و الکترولیتها و جبران خوناز دست رفته است. بدیهی استبیماران مبتلا به تب کنگو – کریمه بایددر شرایط ایزوله و جدای از دیگرانبستری شوند.
