كم خوني ناشي از فقر آهن در كودكان زير 6سال

كم خوني ناشي از فقر آهن در كودكان زير 6سال

مقدمه:
    بر اساس گزارشهاي سازمان بهداشت جهاني كم خوني به عنوان يك مشكل مهم بهداشتي مخصوصاً در كشورهاي در حال توسعه به شمار مي آيد، به طوري كه دو ميليارد نفر از مردم جهان دچار كم خوني هستند. در بسياري از اين كشورها تعداد زيادي از افراد به آن مبتلا مي باشند. مهمترين و شايع ترين علت كم خوني، كمبود آهن است. اين امر ممكن است ناشي از مصرف پايين آهن موجود در مواد غذايي يا به علت افزايش خون از دست داده در بدن باشد كه در هر صورت به كم خوني ناشي از فقر آهن مي انجامد.
    

    كم خوني:
    كم خوني حالتي است كه در آن تعداد اندازه گلبولهاي قرمز و يا ميزان هموگلوبين موجود در خون تغيير مي يابد و تبادل اكسيژن و دي اكسيد كربن بين خون و سلولها دچار اختلال شود. از علل ايجاد كننده كم خوني مي توان كمبودهاي تغذيه اي ، خونريزي، ناهنجاريهاي ژنتيكي، بيماريهاي مزمن و يا مسموميت هاي دارويي را نام برد.
    منظــور از كم خوني هاي تغذيه اي، كم خوني هايي هستند كه به علت دريافت ناكافي مواد مغذي به وسيله سلولها ايجــــــاد مي شوند.
    از مهمترين موادمغذي جهت خونسازي كه كمبود آنها موجب بروز كم خوني مي شود مي توان به آهن، مس ، ويتامين 6B ، ويتامين 12 B و اسيد فوليك اشاره كرد كه از بين آنها كم خوني ناشي از فقرآهن يكي از شايعتــــــــرين كم خوني هاي تغذيه اي است.
    در كم خوني ناشي از فقر‌آهن كه بيشتر در كودكان و زنان در سنين باروري به وجود مي آيد گلبولهاي قرمز كوچك و ميزان هموگلوبين به كمتر از 11 ميلي گرم در دسي ليتر كاهش مي يابد. اگر چه پيامدهاي اقتصادي و اجتماعي كم خوني فقرآهن به صورت كمي محاسبه نشده ولي به اين نكته بايد توجه شود كه اين بيماري سبب اتلاف منابع و مراقبتهـــــاي بهداشتي، كاهش بهره وري در اثر افزايش ميزان مرگ و مير، ابتلا به بيماري در مادران و كودكان و بالاخره كاهش ظرفيت جسمي و رواني در بخش بزرگي از جامعه مي شود.
    
    ميزان نياز به آهن
    ميزان نياز به آهن بر اساس سن، جنس و وضعيت فيزيولوژيكي افراد متفاوت است، مثلاً زنان باردار به علت افزايش حجم خون، رشد جنين و جفت و ساير بافتها به آهن بيشتري نياز دارند، به همين دليل بيش از سايــرين در معرض خطر كم خوني قرار دارند. در شيرخواران در صورت سلامت مادر، ميزان ذخاير آهن و آهن موجود در شير مادر تا 6 ماه اول زندگي كافي است ولي در مورد نوزاداني كه با وزن كم متولــــد مي شوند ذخاير آهن كم بوده و بايد از زمان 2 برابر شدن وزنشان آهن به صورت قطره خوراكي خورانده شود. ميزان آهن مصرفي، روزانه 50 تا 200 ميلي گرم براي بالغين و 6 ميلي گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن براي كودكان زير 6 سال و 1 تا 2 ميلي گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن براي كودكان زير 2 سال مي باشد.
    
    دلايل فقر آهن
    دلايل گوناگوني براي كمبود آهن در كودكان وجود دارد كه از آن جمله مي توان به علل زير اشاره كرد:
    1 ـ دريافت ناكافي آهن: با توجه به اينكه ذخاير آهن موجود در بدن شيرخوار بعد از 4 تا 6 ماهگي تقريباً تهي مي شود نياز است كه شيرخواران با شروع غذاي كمكي آهن اضافي دريافت كنند، در غيـــــــر اين صورت مبتلا به كم خوني فقر آهن مي شوند كه اين موضوع به ويژه در مورد شيرخواران نارس از اهميت بيشتر برخوردار است (كه بايد بعد از دو برابر شدن وزنشان آهن اضافه دريافت كنند). در كودكان بزرگتر كمبود دريافت آهن به علت رژيم غذايي با آهن كم و يا دريافت رژيم با آهن هٍم ناكافي به وجود مي آيد كه در به وجود آوردن و گسترش كم خوني مؤثر است.
    2 ـ جذب ناكافي آهن: به علت اسهال مزمن ، تغذيه شيرخواران با شيرمصنوعي، كاهش ترشح اسيد معده، مشكلات گوارشي و تداخلات دارويـــــي به وجود مي آيد و يا ممكن است علت كم جذب شدن آهن مصرف زياد مواد غذايي سرشار از سبزيجات و حبوبات (به علت وجود فيتات، اگزالات و فسفات) و مصرف ناچيز پروتئين حيواني باشد.
    خاك خواري نيز مي تواند باعث ايجاد تركيبات غيرمحلول در روده و مانع جذب آهن شود.
    خاك خواري به ويژه در زنان باردار و كودكان شايع است و برداشت ناكافي آهن اغلب در اختلالات سؤ جذب و اسهال مزمن رخ مي دهد، همچنين تب شديد و عفونت هاي مزمن و بيماريهاي انگلي مثل ژيارديا و غيــــــــره مي توانند منجر به كاهش جذب آهن و سپس كم خوني ناشي از آن شوند.
    3 ـ افزايش نياز در زمان رشد: در دوران شيرخواري و كودكي به علت رشد سريع بافتها، نياز به آهن افزايش مي يابد. اغلب، نرخ سريع رشد در ســـال اول رخ مي دهد در اين مدت وزن بدن و حجم خون تقريباً سه برابر و ميزان هموگلوبين خون دو برابر مي شود. بيشترين نرخ رشد در شيرخواران نارس و شيرخواران رسيده با وزن كم هنگام تولد، رخ مي دهد. در بدن اين كودكان حجم خون و ميزان ذخيره آهن در هنگام تولد كم است و چون به سرعت وزن اضافه مي كنند نيازمنديشان به آهن افزايش مي يابد كه اگر اين نيازمندي برآورده نشود در مدت سه ماه دچار كمبود آهن مي شوند.
    4 ـ از دست دهي مزمن خون: در 50 درصد شيرخواران خونريزي دستگاه گوارش ممكن است نقش مهمي در ايجاد كمبود آهن داشته باشد؛ احتمالاً حساسيت شيرخواران به پروتئيني كه در شيرتازه گاو وجود دارد علت از بين رفتن مخاط روده و خونريزي گوارشي در آنها باشد و يا ابتلاي كودكان به انگلهاي روده اي باعث از دست دهي خون و كمبود آهن شود.
    

    علايم كم خوني ناشي از فقر آهن
    علايم كمبود آهن معمولاً به آهستگي بروز مي كند، از اين رو بيماران كم خون اغلب بدون نشانه هستند. به طور كلي بي اشتهايي، رنگ پريدگي زبان و مخاط داخل لب و پلك چشم، سردرد، خستگي و بي حسي، بي تفاوتي، تنگي نفس، از بين رفتن بافت پوششي زبان همراه با سوزش و درد، تپش قلب، التهاب و زخم گوشه دهان، خواب رفتن و سوزن سوزن شدن دست و پاها، التهاب مزمن معده كه باعث كاهش ترشحــــــات معده مي شود و در كم خوني هاي شديد قاشقي شدن ناخنها از نشانه هاي باليني كم خوني ناشي از كمبود آهن مي باشند.
    همچنين همه چيز خواري (Pica) ، خوردن مواد غير معمول مثل يخ، خاك ، نشاسته در كمبود آهن مشاهده شده ومعمولاً با درمان آهن معالجه شده است. در موارد نادر در كم خوني ناشي از كمبود آهن بزرگ شدن طحال نيز ديده شده است.
    
    
عوارض بهداشتي، اجتماعي و اقتصادي كم خوني ناشي از فقرآهن:
    عوارض كمبود آهن به ويژه در شيرخواران و كودكان 6 ماهه تا 9 ساله متعدد هستند، به طوري كه اختلال در تكامل و هماهنگي سيستم عصبي، اختلال در تكامل گفتاري، كاهش قدرت يادگيري و افت تحصيلي، اثرات نامطلوب فيزيولوژيكي و رفتاري و كاهش مقاومت بدن در برابر عفونتها از مهمترين عارضه ها هستند.
    در دوران شيرخوارگي معمولاً اثرات و اختلالات ذهني ناشي از كم خوني، غيرقابل جبران هستند، به طوري كه ضريب هوشي كودكان كم خون 5 تا 10 امتياز كمتر از حد طبيعي برآورده شده است.
    

    پيشگيري و درمان كم خوني ناشي از فقر آهن
    در سالهاي اخير براي برطرف ساختن مشكل كم خوني آهن، غني كردن موادغذايي كه روزانه به طور معمول مصرف مي شوند توصيه شده است. به طور كلي براي پيشگيري از كم خوني ناشي از كمبود آهن در انسان به ويژه در گروههاي آسيب پذير، غني كردن مواد غذايي، تجويز املاح آهن در مواقع لزوم (مثل زمان افزايش نياز در دوران شيرخواري و دوران رشد …) و توصيه مصرف بيشتر از موادغذايي كه منابع بسيار خوبي از آهن مي باشند (جگر، گوشت قرمز و…) را مي توان پيشنهاد كرد.
    براي درمان و پيشگيري از چند روش استفاده مي شود كه بهترين و كم خطرترين آنها استفاده از مكملهاي خوراكي است. درمان با نمكهاي ساده آهن چون سولفات فرو خوراكي كاملاً مؤثر است و به شكل قرص، كپسول، شربت و يا قطره است و بايد مصرف آنها چندين ماه ادامه يابد.
    چنانچه اين قرصها با معده خالي مصرف شوند جذب آنها بهتر و بيشتر صورت مي گيرد ولي در اين حالت ممكن است سبب تحريك معده و بروز مشكلات گوارشي شود. مي توان عوارض گوارشي ناشي از مصرف آهن مانند تهوع، دل پيچه، سوزش قلب، اسهال يا بيوست را به حداقل رساند به شرطي كه آهن را با ميزان بسيار كم مصرف كرد و به تدريج به ميزان آن افزود تا به حد مورد نياز بدن برسد؛ همچنين بهتر است قرص آهن در آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشي از آن كاهش يابد.
    ويتامين ث جذب آهن را افزايش مي دهد به همين دليل معمولاً مصرف ويتامين ث به همراه آهن پيشنهاد مي شود علاوه بر درمان دارويي بايد به ميزان آهن قابل جذب در غذا نيز توجه كرد.
    جذب آهن اغلب تحت تأثير شكل آهن موجود در غذا مي باشد. آهن موجود در پروتئين هاي حيواني (آهن هٍم) مثل گوشت گــاو، ماهي، گوشت پرندگان، (مرغ و…) بيشتر جذب مي شود، در صورتي كه جذب آهن در پروتئين هاي گياهي (آهن غيرهم) مثل سبزيجات و ميوه جات كمتر مي باشد. ميزان جذب آهن غير هم بين 3 تا 8 درصد است. اسيد آسكوربيك (ويتامين ث) جذب آهن غير هم را زياد مي كند.
    عواملي مثل كربنات ها، اگزالات ها، فسفات ها و فيتات ها (كه در حبوبات، نان سبوسدار (غيرتخمير شده موجود است) مانع جذب آهن مي شوند.
    مواد موجود در سبزيجات ممكن است از جذب آهن غير هم جلوگيري كنند. مصرف چاي همراه يا بلافاصله بعد از غذا مي تواند تا 50 درصد جذب آهن را كاهش دهد زيرا تشكيل تركيبات غيرمحلول آهن مي دهد. جذب آهن موجود در زرده تخم مرغ به علت وجود فسويتين كم مي باشد.
    
    منابع غذايي آهن
    منابع غذايي آهن عبارتند از: جگر، كليه، گوشت به ويژه گوشت گاو، زرده تخم مرغ، سبزيجات برگ سبز تيره، ميوه هاي خشك شده (برگه ها) بخصوص برگه زردآلو ، لوبيا چشم بلبلي، نخود خشك شده و دانه هاي روغني مثل پسته ، بادام ، فندق و….
    
    به طور كلي توصيه هاي زير را مي توان انجام داد:
    1 ـ غذاي كمكي كودك را به موقع و در 6 ماهگي شروع كنيد.
    2 ـ غذاهايي كه ميزان آهن رژيم غذايي را افزايش مي دهند، مصرف كنيد.
    3 ـ در هر وعده غذايي از ميوه ها و سبزيهاي حاوي ويتامين ث مثل مركبات، گوجه فرنگي و غيره استفاده كنيد.
    4 ـ در برنامه غذايي خود و كودكان گوشت قرمز يا ماهي يا گوشت مرغ و سبزيهاي برگ سبز و حبوبات را بگنجانيد.
    5 ـ از خوردن چاي يا قهوه با غذا ، قبل از غذا و بلافاصله بعد از آن بپرهيزيد.
    6 ـ در تمام دوران شيرخوارگي شيرمادر را ادامه دهيد.
    7 ـ به كودكان زير 2 سال بعد از 6 ماهگي قطره آهن داده شود.
    8 ـ به كودكان علاوه بر مواد غذايي حاوي آهن روزانه 3 ليوان شير بدهيد.
    9 ـ به درمان عفونتهاي انگلي كودكان توجه خاص داشته باشيد.
    10 ـ از آب بهداشتي سالم و تميز استفاده كنيد.
    11 ـ قبل از غذا دادن به كودك دستهاي خود و كودك را تميز بشوييد.
    12 ـ گوشتها را به خوبي بپزيد و از دادن گوشت به شكل كباب به كودك بپرهيزيد.
    13 ـ از دادن تنقلاتي مثل كاكائو، شكلات و غيره به كودك اجتناب كنيد.
    14 ـ در برنامه غذايي كودكان، غلات را در كنار حبوبات بگنجانيد (عدس پلو).
    15 ـ در برنامه غذايي كودكان بالاي يكسال چهار گروه اصلي مواد غذايي شامل لبنيات، ميوه ها ، سبزيها، گوشت و غلات و حبوبات را بگنجانيد.

***بازديدكننده محترم *** شما همچنين مي توانيد جهت كسب اطلاعات بيشتر در اين رابطه به مطالب زير مراجعه كنيد :۱- مراقبت هاي دوران بارداري (مرجع كامل اطلاعات ) 

۲- مراقبت هاي دوران نوزادي ( مرجع كامل اطلاعات) 

۳- مراقبت از اطفال (مرجع كامل اطلاعات ) ۴- بهداشت دهان و دندان ( مرجع كامل اطلاعات )۵- مسموميت حاملگي ( پره اكلامسي و اكلامسي )

۶- حاملگي خارج رحمي

۷-آيا ارتباط جنسي در زمان بارداري و تولد فرزند مجاز است ؟

۸- مراقبت هاي بهداشت دهان و دندان در دوران بارداري

۹-تغذيه زنان در دوران بارداري

۱۰- كمخوني ناشي از فقر آهن در كودكان زير ۶ سال

همچنين اگر به اطلاعاتي بيش از مقالات بالا احتياج داريد    اينجا را كليك كنيد 
 

  •  پورتال خبری سلامتی و زیبایی و موفقیت



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar