مروری بر اختلالات نوک پستان

ترشح از نوک پستان

خروج ترشح از پستان زنی که شیر نمی دهد، ممکن است ناشی از علل متعددی باشد، غده های خوش خیم یا بدخیم در پستان، کیست و داروهای متعدد از جمله کلرو پرومازین و داروهای مشابه، قرص های ضد بارداری خوراکی، حاملگی، هورمون درمانی، تحریک مکرر پستان از عوامل مستعد کننده ترشح پستان هستند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، در زنانی که ورزش می کنند ممکن است طی دویدن یا ورزش های هوازی ترشح پستان ایجاد شود. ترشح پستان اکثراً علامت خطرناکی نیست، ولی باید توسط پزشک یا فرد ارائه کننده ی مراقبت بهداشتی مورد ارزیابی قرار گیرد. از هر سه زن، یک نفر در اثر فشار دادن نوک پستان ترشح آبکی دارد که معمولاً طبیعی است ترشح سبز رنگ ممکن است نشان دهنده ی عفونت باشد.

هر نوع ترشح خود به خودی، مداوم و یا یک طرفه باید مورد توجه قرار بگیرد و توسط معاینه کننده بوسیله یک پنبه خشک مورد ارزیابی قرار گیرد.

ترشحات خونی ممکن است نشانه بدخیمی باشد ولی گاهی اوقات توسط رشد خوش خیم توده های شبیه زگیل در داخل مجاری ایجاد می شوند، ترشح از نوک پستان باید از نظر، وجود خون مخفی بوسیله آزمایش گایاک بررسی شود.

برای شناسایی اختلالات غیر طبیعی در داخل مجاری هم می توان از روش گالاکتوگرافی استفاده کرد. در صورتی که شک زیادی نسبت به وجود ضایعه باشد نمونه برداری از راه جراحی که برداشت مجرا نیز نامیده می شود ممکن است انجام شود.

عفونت های پستان

التهاب یا عفونت بافت پستان که معمولاً در زنان شیرده ایجاد می شود، هر چند ممکن است در زنان غیر شیرده نیز دیده شود.

عفونت ممکن است در اثر انتقال عامل عفونی توسط دست های بیمار یا عفونت های دیگر از شیر خوار مبتلا به عفونت دهان، چشم، یا پوست به پستان ایجاد شود.

عفونت پستان ممکن است در اثر انتقال عوامل عفونی از خون هم ایجاد شود.

با پیشرفت التهاب قوام پستان سخت یا خمیری شده و بیمار از درد شدید در ناحیه دچار عفونت شکایت می کند. در صورت خروج ترشحات چرکی، سرم، یا خون از نوک پستان، این قسمت باید مورد ارزیابی قرار گیرد.

درمان شامل مصرف آنتی بیوتیک و استفاده از سرمای موضعی برای تسکین ناراحتی است ممکن است آنتی بیوتیک وسیع الطیف برای مدت ۷-۱۰ روز تجویز شود.

بیمار باید از سینه بند راحت استفاده کند و کاملاً بهداشت شخصی را رعایت کند. استراحت کافی و مصرف مایعات فراوان بسیار مفید است.

التهاب همراه با قرمزی در پستان

عارضه ای غیر شایع است که معمولاً با حاملگی، صدمه، ضربه یا جراحی پستان همراه است، این عارضه سطحی است و در رگهای تخلیه کننده قسمت خارجی پستان موجب درد و قرمزی و سفتی می شود.

این توده معمولاً به صورت خطی است و حساس و قرمز است. درمان شامل مسکن و گرما است.

بیماری آسم چیست؟

آسم اختلالی است که در آن گاهی تنفس مشکل می شود و تنگی نفس به صورت متناوب رخ می دهد.

عبه گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، لائم و شدت بیماری آسم در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد مبتلا به آسم سرفه، خس خس سینه و تنگی نفس را تقریباً هر روز دارند.برخی دیگر در فواصل بین حملات تنگی نفس علامتی ندارند.

برخی از ورزشکاران حرفه ای مبتلا به آسم هستند و طی ورزش شدید کمی احساس تنگی نفس می کنند، در حالی که برخی افراد حین ورزش معمولی دچار حمله شدید آسم شده و نیاز به درمان اورژانسی پیدا می کنند. به هر حال همه ی مبتلایان به آسم در این نکته مشترک هستند که مجاری هوایی در آنها به صورت غیر طبیعی متناوباً تنگ می شود.

بیشترین موارد آسم در حوالی پنج سالگی تشخیص داده می شود  به همین دلیل بیشتر افراد تصور می کنند که آسم بیماری کودکان است. اما احتمال کمی  نیز وجود دارد که افراد در سنین مختلف دچار این بیماری آسم شوند. برخی مطالعات بیان می کنند که احتمالاً ابتلا به عفونتهای تنفسی در کودکی احتمال ابتلا به آسم را کاهش می دهد.

به همین دلیل این بیماری در جوامع پیشرفته بیشتر از کشورهای در حال توسعه دیده می شود. اگر شما یک فرد بالغ مبتلا به آسم هستید  احتمالاً بیماری را از مدتها قبل داشته و خواهید داشت. هنوز مشخص نیست که چرا بیشتر کودکان مبتلا به آسم معمولاً در حوالی سنین بلوغ خوب می شوند و اگر بیماری آسم در این سنین خوب نشود احتمالاً  برای همیشه باقی خواهد ماند. اما شرایط بیماری را می توان به خوبی اداره کرد. اگر آسم به خوبی کنترل شود علائم بروز نمی کنند و می توان یک زندگی معمولی و مفید داشت.

آسم چگونه ایجاد می شود؟

در بیشتر موارد آسم در اثر تنگ شدن موقتی و برگشت پذیر مجاری هوایی ایجاد می شود. ولی در برخی افراد التهاب مجاری تنفسی در اثر آسم منجر به تغییرات دائمی می شود. مجاری تنفسی آسیب می بینند و به صورت برگشت ناپذیرو تنگ باقی می مانند.

در اثر این تغییر ظرفیت تنفسی کاهش می یابد. ممکن است سرفه و خس خس سینه در شرایط عادی وجود نداشته باشند ولی تستهای تنفسی کاهش توانایی ریه در خروج هوا را نشان می دهند. اگر باریک شدن مجاری تنفسی شدید باشد، حتی فعالیتهای ساده مانند بالا رفتن از پله ها ممکن است موجب تنگی نفس شود.

تغییرات دائمی راههای هوایی فقط در برخی افراد مبتلا به آسم رخ می دهد. ممکن است شدید بودن بیماری آسم، طولانی بودن مدت ابتلا و عدم درمان آسم با داروهای ضد التهابی علت آن باشد. برخی مطالعات نشان می دهند که در افرادی که آسم خفیف دارند احتمال آسیب دائمی و کاهش عملکرد ریه کمتر است.

علایم و عوارض آسم عبارت هستند از:

خس خس قابل شنیدن، افزایش ضربان قلب، سیانوز، کاهش فشار خون، اضطراب، ادم ریه، دِهیتدراتاسیون و سرفه ی خشک و سخت.

در صورت عدم درمان آسم، این بیماری می تواند به آسم مقاوم تبدیل شود که فرد را نیازمند بستری شدن در بیمارستان کرده و زندگی وی را به خطر می اندازد.

چگونه حمله آسم آغاز می شود؟

علت واکنشهای راههای هوایی در افراد مبتلا به آسم این است که راههای هوایی  در این افراد بسیار حساس است. هنگامی که راههای هوایی با محرکهای خاصی برخورد پیدا کنند بلافاصله واکنش نشان می دهند و تنگ می شوند.  در این صورت حمله آسم رخ می دهد. محرک حمله آسم می تواند هوای سرد، گرد و غبار همراه حیوانات خانگی، و جانداران میکروسکوپی مانند مایت که اکثرا در گرد و غبار لوازم منزل وجود دارد باشد. این عوامل موجب آغاز حمله آسم می شوند.

آسم چگونه تشخیص داده می شود؟

تنگ شدن مجاری تنفسی و تنگی نفس که چند دقیقه، چند ساعت و حتی چند روز طول می کشد می تواند نشان دهنده آسم باشد. حالت متغیر بیماری به تشخیص آن از سایر بیماریهای ریوی مانند برونشیت مزمن و آمفیزم کمک می کند. تستهایی نیز وجود دارند که به تشخیص بهتر کمک می کنند.

آسم چگونه درمان می شود؟

درمان آسم بر اساس دو روند گفته شده صورت می گیرد. یکسری از داروها باعث شل شدن عضلات دیواره راههای هوایی می شوند. برخی دیگر از التهاب مجاری هوایی جلوگیری می کنند و یا باعث کاهش یافتن التهاب می شوند.

داروهایی نیز هستند که هر دو کار را  با هم انجام می دهند. با کنترل دقیق بیماری آسم می توان زندگی موثر و مفیدی داشت. اگر مبتلا به آسم هستید، احتمال تنگ شدن راههای هوایی همواره وجود دارد. تنگی متناوب راههای هوایی منجر به آسیب دائمی می شود. با دوری از عوامل محرک و به کار گیری درمان مناسب تحت نظر پزشک می توان  آسم را کنترل کرد. درک مکانیسم بیماری به اندازه درمان در اداره بیماری اهمیت دارد.

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به آسم:

* از دریافت وعده های غذایی پُرحجم اجتناب کنید. افزایش حجم معده می تواند باعث تشدید حملات آسم شود.

* به منظور رقیق شدن ترشحات، آب و مایعات بیشتری مصرف کنید.

* مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین های B6,A و روی را افزایش دهید.

* ویتامین C به دلیل دارا بودن خاصیت آنتی اکسیدانی نقش مهمی در بهبود عملکرد ریه های دارد. بنابراین، مقادیر بیشتری کلم بروکلی، گریپ فروت، پرتقال، فلفل شیرین، کیوی، آب گوجه فرنگی و گل کلم مصرف کنید.

* برخی مواد غذایی از قبیل سیب، پیاز، مرکبات و توت ها به علت وجود ماده ای به نام کوئرستین، در تنظیم فعالیت سیستم ایمنی بدن نقش دارند. سعی کنید در طول هفته، پنج بار یا بیشتر از این مواد استفاده کنید.

* منابع غذایی حاوی ویتامین E مانند مغزها را بیشتر مصرف کنید.

* در صورتی که مبتلا به آسم آلرژیک هستید، غذاهای آلرژی زا را حذف کنید. فقط ۴ درصد مبتلایان به آسم، دچار آلرژی غذایی هستند. غذاهایی که باید از رژیم غذایی این افراد (البته بسته به این که به کدام یک حساس هستند) حذف شوند، عبارت هستند از: شیر، تخم مرغ، غذاهای دریایی و ماهی.

بهتر است سولفیت ها نیز با احتیاط  مصرف شوند. سالیسیلات ها به ندرت مشکل زا هستند، اما در ۲ درصد بیماران، آسم را تشدید می کنند.

* مصرف اسیدهای چرب امگا ۳ مفید است. گردو و ماهی از منابع خوب این اسیدهای چرب می باشند. البته در صورت ابتلا به آلرژی غذایی به ماهی، مصرف ماهی باید از رژیم حذف شود.

- کافئین از طریق شل کردن ماهیچه ها، مجاری هوایی را باز می کند. مصرف ۲ تا ۳ لیوان چای در روز می تواند برای بزرگسالان مفید باشد.

پیشگیری آسم کودکان

چون حملات آسم کودکان برعکس آسم بزرگسالان ۸۰ درصد با ورود آلرژن از خارج به بدن کودک مستعد بروز می کند برای پیشگیری باید عوامل را بشناسیم و از آنها اجتناب کنیم .

عوامل در پیشگیری از آسم عبارتند از :

۱ – عوامل غذایی ۲ – عوامل عفونی ۳- عوامل زیست محیطی ۴- تجویز دارو

۱- عوامل غذایی : بروز آسم زیر دو سال دلالت بر آسم شدید دارد و در این سن آلرژن های غذایی اهمیت بیشتری دارند و هر چه سن بالاتر رود بتدریج بدن سازگار شده و از اهمیت آنها کاسته می شود و بر اهمیت عوامل دیگر افزوده می شود.

این عوامل عبارتند از : شیر و لبنیات گاو – گوشت گاو – تخم مرغ – شکلات – ماهی و میگو – سوسیس و کالباس – نوشابه -= انواع کنسرو و گوشت های مانده – انواع سس ها – توت فرنگی – گوجه فرنگی – آلبالو و گیلاس – انگور- خربزه – هندوانه- هلو بادمجان – عسل – گردو – بادام زمینی و پسته  می توانند حساسیت زا باشند . تاکید روی تداوم استفاده از شیر مادر تا حد امکان و استفاده از شیر و لبنیات گوسفند و بز و شیر سویا در زیر دو سالگی و از میوه جات سبب توصیه می شود .

۲- عوامل عفونی : الف : عفونت های ویروسی مثل عفونت ویروسی سن سی تیال تنفسی ( RSV ) و پاراآنفلوانزا و ویروس سرماخوردگی .

ب : عفونت های چرکی : مثل سینوزیت – آنژین چرکی – آدنوئید و عفونت ریه سبب تکرار و تداوم آسم می شوند برای احتراز از برخورد زیاد کودک با اجتماعات متراکم جلوگیری کرد و بهتر است از ماسک استفاده کنند.

درمان آسم در کودکان

کودکان مبتلا به آسم،مانند افراد بالغ آسمی،باید یک پزشک را برای درمان آسمشان انتخاب کنند.درمان شامل تست حساسیت،یافتن راههای کاهش مواجهه با موادی که آسم را ایجاد می کنند،و دریافت دارو می باشد.

کودکان کم سن به کمک والدین و سایر افراد خانواده برای کنترل آسمشان نیاز خواهند داشت.کودکان بزرگتر میتوانند یاد گیرند از خودشان مراقبت کنند و برنامه خود-درمانی شان را با نظارت کمتر انجام دهند.

داروهای آسم برای اطفال شبیه انواعی است که بالغین مصرف می کنند،ولی مقادیر کمتر است.اطفال مبتلا به آسم ممکن است به یک اسپری زوداثر(یا”رهابخش”) برای حمله ها و درمان روزانه برای کنترل آسم شان نیازمند باشند.کودکان با آسم متوسط یا شدید باید استفاده از یک پیک فلومتر را جهت کمک به کنترل کردن آسمشان یاد بگیرند.استفاده از یک پیک فلو متر می تواند بسیار مفید باشد،زیرا کودکان اغلب برای توصیف علائم خود مشکل دارند.

والدین باید نسبت به علائم احتمالی آسم در اطفال ،مانند سرفه شبانه،سرماخوردگی مکرر،خس خس،یا سایر مسائل تنفسی هوشیار باشند.اگر حدس می زنید کودک شما آسم دارد، یا آسم کودکتان خوب کنترل نشده است، طفلتان را برای معاینه و آزمایش به دکتر ببرید.

پزشکتان داروهایی بر اساس علائم و نتایج آزمایش برای کودکتان انتخاب می کند.اگر کودکتان آسم دارد،نیاز دارید برای پیگیری مرتب و اطمینان از اینکه کودکتان داروها را صحیح مصرف می کند به دکتر مراجعه کنید.

طریقه دادن اکسیژن به وسیله سند بینی

بهمن ۷, ۱۳۹۲ بواسطة:   موضوع : اخبار علمی پزشکی, مشروح اخبار

هدف :

۱- دادن اکسیژن با غلظت کم یا متوسط

۲- پیشگیری از تحریک مخاط بینی و حنجره

وسایل لازم:

۱- سند مخصوص بینی به شماره های ۱۰ – ۸ برای کودکان، ۱۲ – ۱۰ برای خانمها و ۱۴ – ۱۲ برای آقایان

۲- لوله رابط

۳- لوله لاستیکی بلند

۴- شیشه محتوی آب مقطر استریل جهت مرطوب کردن اکسیژن

۵- مانو متر اکسیژن جهت سیلندر

۶- سیلندر محتوی اکسیژن

۷- علامت سیگار کشیدن ممنوع

۸- ماده نرم کننده محلول در آب بر روی گاز

۹- یک لیوان آب ساده

۱۰- چسب و قیچی

۱۱- کش لاستیکی  – سنجاق قفلی

۱۲- چراق قوه و چوب زبان

طریقه عمل :

۱- دستور پزشک را جهت اطلاع از میزان اکسیژنی که باید جریان داشته باشد کنترل کنید .

۲- وسایل را بدین طریق در اطاق پانسمان آماده کنید .

الف : توجه کنید که سیلندر اکسیژن حتماً تا   حجم پر باشد .

ب: ظرف محتوی آب مقطر را که جهت مرطوب کردن اکسیژن بکار می رود تا   حجم پر کنید .

ج: یک سر لوله لاستیکی بلند را به ظرف محتوی آب مقطر و سر دیگر آنرا به وسیله لوله رابط به سند بینی متصل کنید .

د: پیچ کنترل اکسیژن بر روری مانومتر در حد ۳ لیتر در دقیقه باز کنید برای امتحان کردن سر سند را داخل لیوان آب بگذارید اگر حباب تولید شود دلیل بر این است که جریان برقرار است ، سپس پیچ کنترل را ببندید .

۳- وسایل را به کنار تخت بیمارببرید سیلندر اکسیزن را در محل مناسبی در کنار تخت بیمار قرار دهید .

۴- جریان عمل را برای بیمار شرح دهید و او را از نکات ایمنی مورد نیاز مطلع کنید.

۵- علامت سیگار کشیدن ممنوع را در محلی که در معرض دید همگان باشد قرار دهید .

۶- بیمار را در مناسب ترین وضعیت قراردهید. معمولاً وضعیت نیمه نشسته برای بیمار راحتر است .

۷- دستها را به خوبی بشویید .

۸- چسب لکوپلاست را در قطعات مناسب ببرید .

۹- حد فروع رفتن سند بینی را به وسیله اندازه گرفتن فاصله بین نوک بینی تا نرمه گوش به صورت یک خط مستقیم مشخص کرده و با چسب باریکی علامت گذاری کنید.

۱۰- نوک سند بینی را با نرم کننده محلول در آب چرب کنید بدین صورت که سند را به صورت دورانی روی گازآغشته به ماده نرم کننده بچرخانید .

هرگز از روغنهای معدنی یا وازلین جهت چرب کردن سند استفاده نکنید زیرا که در صورت ورود به ریه باعث تحریک ریه و ایجاد ذات الریه می گردد.( برای لغزنده ساختن سند از خیساندن آن در آب سرد هم می توانید استفاده کنید).

۱۱- قبل از وارد کردن لوله به بینی جریان اکسیژن را درحد ۳ لیتر دردقیقه برقرار کنید ( برقرار کردن جریان اکسیژن ازانسداد سند بینی بوسیله ترشحات موجود در بینی جلوگیری خواهد کرد ) برای وارد کردن سند باید سر بیمار را بطرف بالا نگهداشته وسند را بطرف پایین وارد کنید .

۱۲- سند بینی را به آرامی وارد سوراخ بینی کنید تا محل مارک گذاری شده بر روی سند به ابتدای سوراخ بینی برسد ،اکنون از بیمار بخواهید که دهان خود را باز کند ،در این زمان نوک سند به مجرای حلقی دهانی رسیده ودرکنار زبان کوچک دیده خواهد شد .

۱۳- اکنون سند را کمی بیرون بکشید تا نوک آن دیگر در مجرای حلقی دهانی دیده نشود ( قرار گرفتن سند دراین حالت از بلعیدن هوا بوسیله بیمار جلوگیری می کند) .

۱۴- سند را بوسیله چسب بصورت بیمار در کناربینی وگونه ثابت کنید .

۱۵- جریان اکسیژن را در حد تجویزشده توسط پزشک تنظیم کنید .

۱۶- عکس العمل فوری بیمارنسبت به دریافت اکسیژن را بررسی کنید وبه او کمک کنید تا خود را با این وضعیت تطبیق دهد .

۱۷- لوله رابط را به لباس بیمار ویا به بالش او بوسیله کش لاستیکی  سنجاق قفلی ثابت کنید ،دقت کنید لوله بتواند در داخل حلقه کش حرکت کند تا در صورت تغییر وضعیت بیمار سند از بینی خارج نشود .

۱۸- شروع اکسیژن درمانی وعکس العمل بیمارنسبت به درمان شامل زمان ،روش ومیزان جریان اکسیژن را ثبت کنید .

تبصره :

۱- حتی الامکان وسایل برقی را از اطاق خارج کنید .

۲- مرتباً به بیمار سر بزنید تا از کار سند ومیزان اکسیژن مصرفی مطمئن شوید .

۳- اگر بیمار بطور مداوم از اکسیژن استفاده می کند ،هر ۸ ساعت یک بار سند را عوض کرده ودر سوراخ دیگر بینی قرار دهید .

۴- مراقبت مداوم دهان وبینی ضروری می باشد .

۵- جریان ۸- ۳ لیتر اکسیژن در دقیقه غلظتی در حدود ۵۰ – ۳۰  درصد اکسیژن را تامین خواهد کرد .

۶- در مواردی که از اکسیژن مرکزی جهت اکسیژن درمانی استفاده میگردد ،با استفاده از فلومتر می توان میزان جریان اکسیژن را تنظیم کرد .

طریقه جمع آوری نمونه ادرار تمیز

بهمن ۷, ۱۳۹۲ بواسطة:   موضوع : اخبار علمی پزشکی, مشروح اخبار

سنداژ ادراری بیمار زن و مرد

هدف :

۱- گرفتن نمونه ادرار استریل برای تشخیص بیماری
۲- خالی کردن مثانه درمواقعی که بیمارقادربه ادرار کردن نباشد .
۳- خالی کردن ادرار باقی مانده از مثانه .
۴- خالی کردن مثانه قبل از عمل جراحی .

وسایل لازم :

سینی بزرگ ویا ترالی حاوی

۱- بسته استریل مخصوص سنداژ شامل :

الف : دو عدد کاسه کوچک

ب : یک عدد رسیور
ج : چهارعدد حوله ویا شان پرفوره
د : پنبه گلوله شده به مقدار لازم
ه : گاز ۴ × ۴ یک یا دو عدد
و : پنس

۲- دو عدد سند نلاتون استریل به اندازه های مناسب (۱۶ – ۱۴ ) برای خانم ها ،(۱۸ – ۱۶ ) برای مردان (۱۰ – ۸ ) برای بچه ها .
۳- دستکش استریل به اندازه مناسب
۴- آب مقطر ومحلول ضد عفونی کننده معمول دربخش .
۵ – مشمع و رویه آن .
۶- پتوی حمام .
۷- چراغ پایه دار .
۸- پاکت کاغذی .
۹- ورقه کامل آزمایشگاه در صورت لزوم .
۱۰- ماده نرم کننده استریل .
۱۱- شیشه استریل جهت نمونه ی ادرار .
۱۲- ماسک وگان .
۱۳- لگن توالت – صابون در جا صابونی – لیف حمام  – لگن حمام .

طریقه عمل :

۱- دستور پزشک را یک بار دیگر بخوانید .
۲- دست ها را بخوبی بشویید .
۳- سینی یا ترالی را با سایر وسایل لازم وچراغ پایه دار به اتاق بیمار ببرید .
۴- جریان عمل را برای بیمار شرح داده و دوراو را پاراوان بگذارید .
۵- از پتوی حمام برای پوشش بیمار استفاده کرده ملافه¬ها را بطرف پایین تخت تا بزنید.
۶- چراغ را در محل مناسب قرار دهید .
۷- مشمع ورویه را زیر بیمار پهن کنید ،شلوار بیمار را خارج کنید ،لگن توالت را زیر بیمار قرار داده اعضا تناسلی بیمار را با لیف آغشته به آب وصابون شسته سپس لگن را برداشته واو را در وضعیت خوابیده به پشت یا به پهلو یا لیتاتومی قرار دهید .
۸- پاکت کاغذی را درجایی بگذارید که به آسانی بتوانید پنبه های استفاده شده را درون آن بریزید .
۹- دست های خود را بشویید .
۱۰- بسته استریل را باز کرده وبا استفاده از پنس استریل یا فور سپس استریل تعدادی از پنبه های استریل را در یکی از کاسه ها گذاشته ومقداری محلول ضد عفونی کننده روی آن بریزید .درکاسه دیگر تعدادی پنبه گذاشته وروی آن آب مقطر بریزید ،یکی از سندها را باز کرده ودرون سینی بگذارید کمی ماده نرم کننده بر روی یک عدد گاز استریل بریزید .
۱۱- بسته محتوی دستکش استریل را روی میز به طریقی که براحتی بتوانید از آن استفاده کنید باز کنید .
۱۲- قبل از پوشیدن دستکش استریل دقت کنید تمام وسایل در دسترس هستند وبیمار آماده می باشد.
۱۳- در حالی که در سمت راست بیمار ایستاده اید پتوی حمام را ازروی قسمت تناسلی بالا بزنید .
۱۴- دستکش ها را به طریق یاد داده شده بپوشید.
۱۵- شان پرفوره را روی بیمار بیاندازید، چنانکه از چهار حوله استفاده شود به ترتیب اولین حوله را زیر باسن بیمار، دومین حوله را روی پای دورتر، سومین حوله را روی پای نزدیکتر وچهارمین حوله را بر روی شکم قرار دهید .
۱۶- لب های بزرگ واژن را با استفاده از فور سپس و پنبه آغشته به محلول ضد عفونی کننده تمیز کنید .بدین ترتیب که هر گلوله پنبه را فقط یک بار از بالا به پایین بکشید پنبه¬های استفاده شده را درون پاکت کاغذی بیاندازید .
۱۷- با دست چپ (انگشت شصت وسبابه) لب¬های بزرگ واژن را باز کنید .با استفاده از فور سپس وپنبه آغشته به محلول ضد عفونی کننده لب های کوچک واژن را از بالا به طرف پایین بشویید.
۱۸- دست خودرا طوری حرکت دهید که انگشت سبابه و انگشت میانی شما بر روی لب¬های کوچک واژن قرار گرفته وبا باز کردن آنها از هم مجرای خروج ادرار را نمایان سازید سپس با استفاده از پنس وپنبه آغشته به محلول ضد عفونی کننده مجرای خروج ادرار را به خوبی از بالا بطرف پایین تمیزکنید .دقت شود هر پنبه لازم است فقط یک بار مصرف شود. برای نمایان شدن مجرای خروج ادرار بهتر است لب های کوچک واژن را بطرف بالا بکشید دقت کنید که دست شما تا پایین سنداژ لازم است در این وضعیت باقی مانده واجازه ندهید لب های کوچک واژن به هم نزدیک گردد .
۱۹- پنس را کنار گذارده، رسیور را در وسط پای بیمار نزدیک پرینه قرار دهید .
۲۰- سند را طوری با گاز ۴ × ۴ بردارید که اولاً دست شما در بزرگسالان در ۱۰ سانتی متری ودر کودکان در ۳ سانتی متری سرسند قرار گیرد .ثانیاً دست شما با سر سند تماس پیدا نکند ،نوک سند را با ماده لغزنده آغشته کنید .
۲۱- در حالی که انتهای سند داخل رسیوراستریل قرار دارد سر سند را به آرامی داخل مجرای ادرار ببرید .تا ادرار خارج شود معمولاً فرو کردن ۵ سانتی متر در بزرگسالان و۲٫۵ سانتی متر در کودکان کافی خواهد بود .
۲۲- پس از اینکه ادرار شروع  به خارج شدن کرد دست چپ خود را از لب های کوچک واژن برداشته وسند را درمحل ورود به مجرا نگه دارید .چنانکه تهیه نمونه ادرارجهت آزمایش لازم است اقدام کنید .
۲۳- پس از اینکه مثانه خالی شد ،سند را به آرامی بیرون آورده ودرون سینی قرار دهید .
۲۴- دستکش ها را به طریقه صحیح خارج کنید .
۲۵- بیمار را تمیز وخشک کنید وپس از برداشتن مشمع و رویه، لبا س را به بیمار بپوشانید و بیمار را در حالت آرامی قراردهید .
۲۶- وسایل را جمع آوری کرده، ترالی را به اتاق نظافت ببرید. ادرار بیمار را اندازه گرفته وسایل را شسته، ضدعفونی نموده، جهت استریل کردن به مرکز وسایل استریل بفرستید.

توجه:

۱- چنانکه درهنگام ورود سند به مجرای ادرار با مقاومتی روبرو شدید ازبیمار بخواهید نفس عمیق بکشد تا سند راحت تر وارد شود .چنانچه ورود سند امکان پذیر نگردید عمل را متوقف کنید .
۲- چنانچه سند وارد واژن گردید باید آن را عوض کرده واز سند دیگری استفاده کنید .
۳- پیشنهاد می گردد که هرگزدریکبارسنداژبیماربیشتراز۷۵۰ میلی لیتر ادرار ازمثانه خارج نکنید .
سنداژ ادراری بیمار مرد
۱۴- تا مرحله ۱۴ نظیر سنداژ بیمار زن اجرا خواهد شد .
۱۵- شان پرفوره را بر روی ناحیه پرینه بیمار طوری قرار دهید که آلت تناسلی بیمارخارج آن قرارگیرد درصورت استفاده ازحوله استریل اولین حوله را زیرآلت تناسلی و دومین را بالای آلت تناسلی قرار بدهید، بطوری که فقط آلت تناسلی خارج آن قرار گیرد.
۱۶- برای تمیز کردن مجرای ادرار آلت تناسلی را طوری با انگشت شصت وسبابه نگهدارید که براحتی بتوانید مجرای ادرار راشسته و تمیز کنید، در آقایان که ختنه نشده¬اند شستن قسمت زیرین پوسته اطراف وابتدای مجرای ادرار ضروری خواهد بود، برای شستن از پنس و پنبه آغشته به محلول ضدعفونی کننده استفاده کنید. شستن را ازمحل مجرا به اطراف به طور دورانی انجام داده، هر پنبه را فقط یک بار استفاده نموده وسپس در پاکت کاغذی بیاندازید .
۱۷- پنس را کنار بگذارید، رسیور را در وسط پای بیمار نزدیک آلت تناسلی قراردهید .
۱۸- سند را طوری با گاز ۴ × ۴ بردارید که اولاً دست شما در بزرگسالان در ۱۰ – ۸  سانتی متری ودر کودکان پسردر ۲٫۵ سانتی متری سر سند قرارگیرد .ثانیاً دست شما با سرسند تماس پیدا نکند .
۱۹- برای ورود سند لازم است آلت تناسلی بیمار را طوری در دست بگیرید که با بدن زاویه  ۹۰ درجه بسازد، ضمناً پوست سر آلت تناسلی را بطرف پایین بکشید سپس سر سند را به آرامی داخل مجرای ادرار کنید، تا ادرار خارج شود، معمولاً فرو کردن ۲۰ سانتی متر کافی خواهد بود .
۲۰- در صورتی که وارد کردن سند با مشکل مواجه شد می¬توانید:

الف: سند را به آرامی بچرخانید .

ب : از بیمار بخواهید که نفس عمیق بکشد .
ج : از بیمار بخواهید که سعی در ادرارکردن نماید تا اسفنکتربازشود .
د : در صورتی که هیچ یک از موارد فوق موثر نبود روش را متوقف کنید .
۲۱- پس از شروع خروج ادرار آلت تناسلی را بطرف پایین آورده دست خود را جهت نگهداری سند به محل ورود آن به مجرای ادرار منتقل کنید .
۲۲- مراحل ۲۳  الی آخر را شبیه به سنداژ ادراری بیمار زن ادامه می دهیم .

حشیش چیست ؟

بهمن ۷, ۱۳۹۲ بواسطة:   موضوع : آموزش سلامت, اعتیاد و مواد مخدر, مشروح اخبار

حشیش ماده‌ایست که از ترشحات چسبنده گل، برگ و ساقه گیاه شاهدانه مؤنث به صورت صمغ به دست می‌آ‏ید، رنگ آن سبز تیره و گاهی قهوه‌ای مایل به سبز و تقریباً شبیه حنا است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، شاهدانه در حالت گیاهی، ماری‌جوانا و در حالت صمغی، حشیش یا گراس نامیده می‌شود. در اصل حشیش شکل خالص‌تری از ماری‌جوانا است.

روغنی که از صمغ شاهدانه تهیه می‌شود، خالص‌ترین حالت ماده توهم‌زای مصرفی است که از شاهدانه به دست می‌آید. تأثیر حشیش، ناشی از ماده‌ایست به نام T.H.C (تترا هیدرو کانا بینول) که یک ماده توهم‌زای طبیعی به شمار می‌‏رود.

مصرف پزشکی

حشیش به عنوان مسکن و ماده رفع بی خوابی که ایجاد آرامش می‌کند و THC و دیگر مشتقات برای درمان برخی از بیماریها از جمله آسم و صرع می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد، ولی در حال حاضر فقط در درمان حالت تهوع و استفراغ ناشی از شیمی تراپی در درمان سرطان، استفاده می‌شود.از نظر طبقه بندی فارماکولوژی، تضعیف کننده یا محرک سیستم اعصاب مرکزی است.

نام‌های دیگر

اصطلاحات عامیانه (به جای حشیش): بنگ، گراس، علف، ماری‌جوانا (فرم گیاهی)، سیگاری، جوینت، دوپ و… بنگ: به سرشاخه‌های گل‌دار یا به‌میوه‌نشسته و خشک‌شده بوته شاهدانه هم میگویند.

در کشور افغانستان نوعی مخلوط نوشیدنی از مواد مختلف و روغن شاهدانه ماده می‌سازند و مصرف می‌کنند که نشئگی آن با مصرف دودی متفاوت و طولانی و از ماندگاری بیشتری برخوردار است و مطابق با فتوای علمای مسلمان حلال است.

در رسالات مختلف در مورد حشیش آمده‌است: حشیش را چنانچه در آن چیزی بریزند که روان شود، پاک است.چرس: حشیشی که از رزین آماده شده از سرشاخه‌های گل‌دار و به ‌میوه‌ نشسته گیاه بالغ شاهدانه تهیه می‏شود و از انواع دیگر آن مرغوب‌تر است.

اثرات مصرف

توهم ذهنی
تغییر در درک رنگ و صدا
افزایش اشتها
سرخی چشمها
گیجی و بی‌توجهی به اطراف
تند شدن ضربان قلب و افزایش اضطراب
احساس تشنگی، خشک شدن و کف کردن بزاق دهان
آسیب حافظهٔ بلند مدت و حافظهٔ کوتاه مدت

اثرات کوتاه مدت:

باید دانست که اثرات حشیش با توجه به مقدار و نوع استفاده (کشیدن یا خوردن) متفاوت است. وضعیت جسمی و سلامت فرد از جمله وزن، اندازه، خلق و خوی فرد، درجه تحمل و… فرق می‌کند. اثرات کشیدن حشیش در عرض چند دقیقه پس از مصرف ظاهر می‌شود و ۲ تا ۴ ساعت باقی می‌ماند.

در صورت خوردن هضم آن به طور بطی و کند صورت می‌گیرد. لذا اثر آن به تدریج و طولانی تر می‌گردد، معمولا فرد پس از مصرف حشیش احساس آرامش و راحتی می‌کند، قوه درک و احساس او افزایش می‌یابد، رنگها به نظرش شفاف تر و روشن تر می‌آیند، صدها به نظر از فاصله دورتر به گوش می‌رسد.

به هر حال در ادراکات حسی به خصوص بینایی و شنوایی تحریف به وجود می‌آید، اشتها افزایش می‌یابد، مخصوصا در مورد غذاهای شیرین.

از اثرات کوتاه مدت دیگر مصرف حشیش عبارتند از: خواب آلودگی، قرمز شدن چشمها، افزایش ضربان قلب، خشکی دهان و گلو، گشادگی مردمک چشم، مختل شدن قوه حافظه و تمرکز فکری به طور موقت، اختلال درک زمان و مکان، اضطراب، افسردگی، هیجان، تحرک زیاد، تحریک پذیری، تند مزاجی، بی قراری، پر حرفی، خنده‌های بی دلیل، احساس طرد شدگی، ترس و وحشت، دگرگونی و تغییر شکل فضا و زمان – اختلال در هماهنگی و تعادل در راه رفتن، احتمالا اوهام که اغلب توام با حاپارانویایی به خصوص در مصرف مقدار زیاد آن همراه است.

دوز معمولی آن، مهارتهای کاربردهای ماشینی را لطمه می‌زند، از این رو به خصوص رانندگی در حین مصرف حشیش بسیار خطرناک است، ماده T. H. C. که ترکیب فعال حشیش است در بدن افرادی که تصادفات شدید رانندگی داشته‌اند و منجر به جراحات سختی گردیده، دیده شده‌است.

اثرات عمده بلند مدت:

تحقیقات نشان می‌دهد که اثرات سوء مصرف حشیش به خصوص در بین جوانان و بزرگسالان حتمی است از جمله: از دست دادن انگیزه و علایق، آسیب به حافظه و تمرکز فکر، عدم قابلیت رانندگی، کاهش قوای دفاعی بدن در برابر عفونتها و بیماریها، گیجی و سردرگمی، فقدان انرژی و… در اثر استفاده مرتب و مداوم حشیش پیش می‌آید.

هم چنین خطر ابتلا به برونشیت مزمن، سرطان ریه و بیماریهای دستگاه تنفسی در مصرف کنندگان منظم حشیش بیش از دیگر گروههاست. کشیدن سیگار ماری جوانا و حشیش آسیب شدیدی به دستگاه تنفسی می‌زند، زیرا تار موجود در آن، دو برابر قوی تر از تار موجود در سیگار معمولی است.

هم جنین عوامل ایجاد کننده سرطان در تار موجود در حشیش خیلی بیش از سیگارهای معمولی است.

مطالعات و تحقیقات نشان می‌دهد که رشد طبیعی بک نوزاد به وسیله مصرف مرتب حشیش یا ماری جوانا به وسیله مادر، در دوران بارداری می‌تواند به طور جدی آسیب ببیند.

آزمایشات بر روی حیوانات نشان داد که نوزادان حیوانات آزمایشگاهی که در دوران بارداری تحت مصرف این ماده قرار گرفته بودند، دارای برخی از ناهنجاریها و رفتار غیر عادی بودند،

در اثر مصرف مداوم وابستگی روانی و تحمل ایجاد می‌شود، نشانه‌های ترک شامل اضطراب، عصبانیت، از دست دادن اشتها و بی خواب و بد خوابی است .

نکاتی در مورد سوراخ کردن گوش ها

سوراخ کردن گوش؛ یکی از کارهای معمولی است که از گذشته ها رواج داشته و زنها و دخترها جهت استفاده از زیورالات برای زیبایی خود از این روش استفاده می کنند؛ اما امروزه نحوۀ سوراخ کردن گوش، از روش های سنتی به سمت روش های پیشرفته تغییر یافته و اکثر خانمها، چندین گوشواره را همزمان به گوش خود می آویزاند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، بسیاری از جوانان دراین کار افراط به خرج می دهند. در بعضی کشورها علاوه بر دخترها ، پسران جوان نیز گوشها، بالای ابرو، بینی و حتی چانه خود را سوراخ نموده و درآن حلقه می آویزند؛ اما به این نکته باید توجه داشت که هرگاه این کار با در نظرداشت نکات صحیح انجام نشود، ممکن است سبب ایجاد بسیاری از عفونت ها گردد.

در اینجا نکاتی را یاد آورمی شویم که در نظرگرفتن آنها، جهت سوراخ کردن گوش، لازم بنظر می رسد:

• در اولین مرحلۀ سوراخ کردن گوش؛ مشخص نمودن مکان مورد نظر، حایز اهمیت است؛ چراکه قرار گرفتن سوراخ برروی غضروف نه تنها باعث ایجاد درد می شود، بلکه زمینه برای ایجاد بسیاری از عفونت ها را نیز مهیا می سازد که در درمان آن، انتی بیوتیک های معمولی هم موثر نخواهد بود و دربعضی حالات، سبب خونریزی مداوم می شود.

• هرگاه سوراخ برروی غضروف ایجاد شود؛ برای ترمیم سوراخ گوش باید مدت سه هفته آن را ضد عفونی کرد و با آب نیم گرم و صابون، شستشوداد.

• برای اینکه بعد از سوراخ کردن گوش، از ایجاد چسبندگی و ترشحات در اطراف سوراخ جلوگیری گردد؛ بهتراست گوشواره را در گوش بچرخانیم.

• زمانی که اولین بار گوشهای تان را سوراخ می کنید، سعی کنید تا از گوشواره هایی که فاقد فلز باشد، استفاده کنید. این کار، از میکروبی شدن سوراخ گوش جلوگیری می نماید.

• اکثر خانمها گوشهای شان را هنگام سوراخ کردن با سوزن، سوزن را به نمک و یا آب پیاز آغشته می نمایند تا سبب ضد عفونی شدن آن  شود؛ در حالیکه این کار صحیح نیست  وسبب ایجاد میکروب می گردد. میکروبهای موجود در سوزن، در اثر قرار گرفتن در آب جوش به مدت ده دقیقه و یا قرار گرفتن در الکل، از بین می رود.

• اگر در گوش خود دو یا سه سوراخ همزمان ایجاد کنید، این موضوع سبب می شود تا جای زخم ها دیرتر التیام یابند. پس بهتر است بعد ازآنکه زخم یک سوراخ التیام یافت، به ایجاد سوراخ بعدی اقدام نمایید.

• در بعضی حالات که گوشها با سوزن به شیوه غیر صحیح سوراخ می شود، سبب ایجاد دردهای طولانی در گوش می گردد، که باید هرچه زود تربه پزشک مراجعه نمایید.

• برای سوراخ کردن گوش به شکل صحیح، باید از وسیلۀ مخصوص آن که در زرگری ها وجود دارد، استفاده کنید. این وسیله، سوزن مخصوصی دارد که با الکل استریل گردیده است.

• پس از سوراخ کردن گوش، اطراف سوراخ را همه روزه با محلول ضد عفونی کننده پاک نمایید؛ به طوریکه محلول را برروی پنبه یا پارچۀ استریل بمالید وناحیه بین سوراخ و گوشواره را با آن پاک کنید.

• گوشواره ای را که درهنگام سوراخ کردن به گوش کرده اید، به مدت  ۴  تا  ۶  هفته از گوش خود بیرون نیاورید.

• تا زمانی که سوراخ گوشها کاملا ً خوب نشده است، از هیچ نوع تافت مو و یا عطر در اطراف گوش، استفاده نکنید.

• با گذشت یک روز از سوراخ کردن گوشها؛ ایجاد سرخی، التهاب و درد، علایم ایجاد عفونت در زخم است و باید به پزشک مراجعه نمایید.

آلاینده های شیمیائی هوا

آلاینده‌ها بر حسب ترکیب شیمیایی‌شان ، به دو گروه آلی و معدنی تقسیم می‌شوند. ترکیبات آلی حاوی کربن و هیدروژن هستند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، برخی از ذرات آلی که بیش از سایر ذرات آلی در اتمسفر یافت می‌شوند، عبارتند از: فنلها ، اسیدهای آلی و الکلها.

معروفترین ذرات معدنی موجود در اتمسفر عبارتند از نیتراتها ، سولفاتها و فلزاتی مانند آهن ، سرب ، روی و وانادیم.

منابع آلاینده‌ها هوا دارای آلاینده‌های طبیعی نظیر هاگهای قارچها ، تخم گیاهان ، ذرات معلق نمک و دود و ذرات غبار حاصل از آتش جنگلها و فوران آتشفشانهاست.

همچنین هوا حاوی گاز منوکسید کربن تولید شده به شکل طبیعی (CO) حاصل از تجزیه متان (CH4) و هیدروکربنها به شکل ترپنهای ناشی از درختان کاج ، سولفید هیدروژن (H2S) و متان (CH4) حاصل از تجزیه بی‌هوازی مواد آلی می‌باشد.

منابع آلاینده‌ها را بطور کلی می‌توان در چهار گروه اصلی طبقه بندی کرد: شامل وسائط نقلیه موتوری ، وسائط نقلیه هوایی ، ترنها ، کشتی‌ها و هر نوع استفاده و یا تبخیر بنزین ، در بر گیرنده تامین انرژی و حرارت لازم برای مقاصد مسکونی ، تجاری و صنعتی ، نیروگاههای مولد برق که با نیروی بخار کار می‌کنند، مانند صنایع شیمیایی ، متالوژی ، تولید کاغذ و پالایشگاههای تصفیه نفت ، شامل زایدات ناشی از مصارف خانگی و تجاری ، زایدات زغال سنگ و خاکستر باقیمانده از سوزاندن بقایای کشاورزی.

هیدروکربنها

ترکیبات آلی که تنها دارای هیدروژن و کربن هستند، به نام هیدروکربن نام می‌گیرند که بطور کلی به دو گروه آلیفاتیک و آروماتیک تقسیم می‌شوند.

هیدروکربنهای آلیفاتیک

گروه هیدروکربنهای آلیفاتیک شامل آلکانها ، آلکنها و آلکینها هستند. آلکانها عبارتند از: هیدروکربنهای اشباع شده که در واکنشهای فتوشیمیایی اتمسفر نقش ندارند. آلکنها که معمولا به نام اولفین‌ها خوانده می‌شوند، اشباع نشده هستند و در اتمسفر از لحاظ فتوشیمیایی تا حدودی فعال‌اند.

این گروه در حضور نور خورشید با اکسید نیتروژن در غلظتهای زیاد واکنش نشان می‌دهند و آلاینده‌های ثانوی مانند پراکسی استیل نیترات (PAN) و ازن (O3) را بوجود می‌آورند. هیدروکربنهای آلیفاتیک تولید شده تا حدود (۳۲۶mg/m3) برای سلامت انسان و جانوران خطرساز نیست.

هیدروکربنهای آروماتیک

هیدروکربنهای آروماتیک که از لحاظ بیوشیمیایی و بیولوژیکی فعال و برخی از آنها بالقوه سرطانزا هستند، یا از بنزن مشتق شده‌اند و یا به آن مربوط می‌شوند. افزایش میزان ابتلا به سرطان ریه در نواحی شهری به هیدروکربنهای چند هسته‌ای خارج شده از اگزوز اتومبیل‌ها نسبت داده شده است.

بنزوپیرین ، سرطانزاترین هیدروکربنهاست. بنزاسفنانتریلین ، بنزوانتراسین و کریزین هم مواد سرطانزای ضعیف‌اند.

منابع هیدروکربنها

میل‌لنگها و کاربراتورها ، بیشترین درصد آزادسازی هیدروکربنها را به خود اختصاص داده‌اند. تجهیزات سوزاننده مکمل که با کاتالیست کار می‌کنند، هیدروکربنها را آزاد کرده و منوکسید کربن را سوزانده و تولید CO2 و آب می‌نمایند.

تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن عبارتند از: خاکستر سازی ، جذب ، تراکم و جایگزین نمودن سایر مواد.

فرآیند خاکسترسازی با دستگاههای سوزاننده مکمل و دستگاههای سوزاننده مکمل کاتالیستی صورت می‌گیرد. جذب سطحی توسط کربن فعال صورت می‌گیرد و جذب هیدروکربنها بوسیله یک محلول شوینده در برجهای سینی‌دار ، شوینده‌های جت و برجهای آکنه ، برجهای پاشنده و شوینده‌های ونتوری صورت می‌گیرد.

منوکسید کربن

گاز منوکسید کربن ، بیرنگ ، بی‌مزه و بی‌بو است و در شرایط عادی از لحاظ شیمیایی بی‌اثر و طول عمر متوسط آن در اتمسفر حدود ۲٫۵ ماه است. در حال حاضر مقدار منو اکسید کربن در اتمسفر بر روی اموال انسانی ، گیاهان و اشیا بی‌اثر یا کم‌اثر است.

در غلظتهای زیاد منو کسید کربن ، به علت تمایل زیاد به جذب هموگلوبین می‌تواند در متابولیسم تنفسی انسان بطور جدی اختلال ایجاد نما‌ید.

غلظت منوکسید کربن در نواحی متراکم شهری که ترافیک سنگین و حرکت خودروها کند است، به میزان قابل توجهی افزایش می‌یابد. منابع کربن ، منوکسید کربن طبیعی و انسانی هستند.

طبق گزارش آزمایشگاه ملی آرگون ، در اثر اکسیداسیون گاز متان حاصل از مرگ گیاهان سالانه ۱۳٫۲ میلیون تن CO وارد طبیعت می‌شود. منبع دیگر تولید این ماده ، متابولیسم انسانی است بازدم شخصی که در حال استراحت است بطور تقریبی حاوی CO ، ۱ppm است.

استانداردهای کنترل منوکسید کربن

آنگاه که مقدار منوکسید کربن در مدت زمان کوتاهی به حد مرگبار می‌رسد و شرایط اضطراری می‌شود، برای مقابله با چنین شرایطی که مقدار CO بطور متوسط در مدت زمان ۸ ساعت به (۴۶mg/m3 (40ppm می‌رسد،عملیات شدید کنترلی انجام می‌شوند که عبارتند از: متوقف ساختن کارخانه‌های صنعتی و مسدود نمودن جاده‌هایی که در آنها معمولا ترافیک سنیگن وجود دارد. جذب سطحی ، جذب ، میعان و احتراق روشهای فنی کنترل CO هستند.

اکسیدهای گوگرد

این اکسیدها شامل ۶ ترکیب مختلف گازی هستند: منوکسید سولفور (SO) ، دی‌‌اکسید سولفور (SO2) ، تری‌اکسید سولفور (SO) تترا اکسید سولفور (SO4) ، سکو اکسید سولفور (SO2) و هپتو اکسید سولفور (S2O7).

در مطالعه آلودگی هوا ، دی‌اکسید سولفور و تری‌اکسید سولفور حائز بیشترین اهمیت است. با توجه به پایداری نسبی SO2 در اتمسفر این کار می‌تواند به عنوان یک عامل اکسید کننده و یا احیا کننده وارد عمل شود.

SO2 که با سایر اجزای موجود در اتمسفر به شکل فتوشیمیایی یا کاتالیستی وارد واکنش می‌شود، می‌تواند قطرات اسید سولفوریک (H2SO4) و نمکهای اسید سولفوریک را تولید بکند.۲ SO با آب وارد واکنش شده ، تولید سولفورو اسید می‌نماید. این اسید ضعیف با بیش از ۸۰% ۲SO آزاد شده در اتمسفر ناشی از فعالیتهای انسانی به سوزاندن سوختهای جامد و فسیلی مربوط می‌شود.

استانداردهای کنترل اکسیدهای ‌سولفور روشهای گسترده جهت کنترل اکسید سولفور عبارتند از: بکارگیری سوختهای دارای گوگرد کمتر ، جداسازی گوگرد از سوخت ، جایگزین ساختن منابع انرژی‌زای دیگر ، تبدیل زغال سنگ به مایع یا گاز ، پاکسازی محصولات حاصل از احتراق.

اکسیدهای نیتروژن

شامل منوکسید نیتروژن (NO) ، دی‌اکسید نیتروژن (NO2) ، نیترو اکسید (N2O) نیتروژن سیسکواکسید (N2O3) ، نیتروژن تترااکسید (N2O4) و نیتروژن پنتواکسید (N2O5) هستند.

دو گاز مهمی در معادلات آلودگی هوا مهم‌اند عبارتند از: اکسید نیتریک (NO) و دی‌اکسید نیتروژن ، دی‌اکسید نیتروژن که از هوا سنگینتر و در آب محلول است، در آب تشکیل اسید نیتریک و یا اسید نیترو و یا اکسید نیتریک (NO) می‌دهد. اسید نیتریک و اسید نیترو در اثر بارندگی به سطح زمین سقوط کرده ، یا با آمونیاک موجود در اتمسفر (NH3) ترکیب شده آمونیم نیترات (۳NH4NO) بوجود می‌آورد.

در این مواقع ۲NO از اجزای غذایی گیاهان را تشکیل می‌دهد. ۲NO یکی از اجزای غذایی گیاهان را تشکیل می‌دهد. ۲NO که در دامنه تشعشع فوق‌بنفش جاذب خوب انرژی به شمار می‌رود، در تولید آلاینده‌های ثانوی هوا از قبیل ازن O3 نقش مهمی دارد مقدار NO آزاد شده در اتمسفر به مراتب بیش از مقدار۲ NO آزاد شده است. NO در فرآیندهای احتراقی با دمای زیاد و در اثر ترکیب نیتروژن و اکسیژن بوجود می‌آید.

منابع اکسیدهای نیتروژن

برخی از اکسیدهای نیتروژن به صورت طبیعی و برخی به صورت انسانی ایجاد می‌شوند. در اثر آتش‌سوزی جنگل مقدار اندکی NO2 ایجاد می‌شود. تجزیه باکتریایی مواد آلی نیز سبب آزاد شدن NO2 در اتمسفر می‌شود. در واقع منابع تولید کننده NO2 بطور طبیعی تقریبا ۱۰ برابر منابع انسانی که در نواحی شهری دارای تراکم و غلظت هستند می‌باشد. بخش عمده NO2 تولید شده از منابع انسانی مربوط به احتراق سوخت در منابع ساکن و حرکت وسائط نقلیه می‌باشد.

استانداردهای کنترل اکسیدهای نیتروژن

بطور کلی اغلب اندازه گیریهای کنترلی برای NO2 آزاد شده در راستای محدود ساختن شرایط احتراق و کاهش تولید NO2 و همچنین استفاده از تجهیزات متنوع برای حذف NO2 از جریان گازهای خروجی انجام می‌شوند.

اکسید کننده‌های فتوشیمیایی

اکسید ‌کننده‌ها یا اکسید کننده‌های کامل دو عبارتی هستند که برای توصیف مقادیر اکسید ‌‌کننده‌های فتوشیمیایی بکار می‌روند و معمولا نشان‌دهنده قدرت اکسید کنندگی هوای اتمسفر می‌باشند. ازن (O3) که اکسید‌ کننده فتوشیمیایی اصلی است، در حدود ۹۰ درصد از اکسید کننده‌ها را بخود اختصاص می‌دهد.

سایر اکسید کننده‌های فتوشیمیایی مهم در کنترل آلودگی هوا عبارتند از: اکسیژن نوزاد (O) ، اکسیژن مولکولی برانگیخته (O2) ، پروکسی آسیل نیترات (PAN) ، پروکسی پروپانول نیترات (PPN) ، پروکسی بوتیل نیترات (PBN) ، دی اکسید نیتروژن (NO2) ، پراکسید هیدروژن (H2O2) و الکیل نیتراتها.

اثرات اکسید‌کننده‌ها

اثرات اکسید‌کننده‌ها بر سلامتی انسان می‌تواند موجب سرفه ، کوتاهی نفس ، گرفتگی راه عبور هوا ، گرفنگی و درد قفسه سینه ، عملکرد نامناسب ششها ، تغییر سلولهای قرمز خون ، آماس خشک و سوزش چشم ، بینی و گلو شوند.

اکسید ‌کننده‌های اصلی که به گیاهان آسیب می‌رسانند، عبارتند از PAN , O3 که از خلال روزنه‌های موجود در برگ وارد گیاه شده و در متابولیسم سلول گیاهی دخالت می‌کنند. علائم بوجود آمده از تماس گیاه با PAN عبارتند از: برونزه شدن ، براق شدن و نقره‌ای شده سطح زیرین برگها.

تماس متناوب اکسید ‌کننده‌ها با گیاهان موجب کاهش محصولات می‌شود. اکسید‌ کننده‌ها به سرعت با رنگها ، الاستومرها (اکسید ‌کننده‌ها) الیاف پارچه‌ای و رنگهای نساجی واکنش نشان داده ، آنها را اکسید می‌کند.

استانداردهای کنترل اکسید ‌کننده‌ها

این نکته روشن شده است که حتی اگر هیچ هیدروکربنی در اتمسفر وجود نداشته باشد، تا زمانی که CO و NO2 حضور دارند، مقادیر قابل ملاحظه‌ای از ازن می‌تواند تولید شود.

در حال حاضر علیرغم کوششهای منظم بر روی کنترل CO ، هیدروکربنها و NO2 مقادیری از این آلاینده‌ها که برای ایجاد ازن فتوشیمیایی کافی هستند، همچنان در اتمسفر وجود دارد

تاثیر جیوه بر سلامت

جیوه یک فلز سنگین است که به شکلهای مختلف در محیط وجود دارد . که از طریق بلعیدن ، استشمام و جذب پوستی و تماس چشمی وارد بدن شده و باعث آسیب به کبد ، مغز و سیستم تنفسی ، پوست ، چشمها ، سیستم اعصاب مرکزی و غیره میشود .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، مسموم شدن با این عنصر به میزان تجمع و انباشت و پخش آن بستگی دارد . فرم غبار و فرم گازی آن نسبت به مایع آن سمیت بیشتری دارد . ترکیبات دو ظرفیتی جیوه از ترکیبات یک ظرفیتی آن سمی ترند .

همچنین ترکیبات جیوه به شکل آلی سمی تر از فرم غیر آلی آن میباشد . جیوه بعنوان سم عمومی سلول عمل میکند یعنی با سولفو هیدرید پروتئین ها پیوند شیمیایی برقرار کرده و با آسیب به غشاء و کاهش میزان RNA سبب از کار افتادن سیستم های آنزیمی میشود .

کلیه ها و سیستم عصبی در برابر این ترکیبات بسیار آسیب پذیر ترند . سمیت جیوه و ترکیبات آن بستگی به میزان انحلال هر یک دارد که بر جذب سطحی و پخش آن در ارگانیسم های بدن تاثیر گذار است .

جیوه به شش ها آسیب حاد زده و به سیستم عصبی مرکزی آسیب مزمن وارد میسازد .

مسمومیت تنفسی حاد بسیار خطرناک است . کلرید جیوه (II ) یکی از سم های قوی با قابلیت خورندگی است . در صورت کاهش دما کلرید جیوه ( II ) به کلرید جیوه (I ) تبدیل میشود که حالت رسوب داشته و به کمک کربن فعال میتوان آنرا جذب نمود . در محیط های صنعتی مسمومیت با بخار جیوه کم و بیش وجود دارد .

جیوه در شکلهای مختلف :

-فرم فلزی جیوه :

در ترمومتر ، باطریها و بعضی از رنگ های پلاستیکی و لامپ های فلورسنت   وجود دارد .

جیوه تنها فلزی است که در فرم عنصر در دمای اتاق مایع است و به راحتی تبخیر میشود ، و استنشاق آن سبب مسمومیت می گردد .

فرم فلزی در چربی محلول بوده ، پس از استنشاق به راحتی از طریق آلوئولها وارد جریان خون می شود .

- فرم غیر آلی جیوه :

در حشره کشها ، آفت کشها ، مواد ضد عفونی کننده و باطریهای خشک و غیره وجود دارد که بلع این نوع ظرف چند ساعت سبب ناراحتی های گوارشی و غیره خواهد شد .

- فرم آلی جیوه :

ترکیبات آلی جیوه در چربی محلول هستند ، برخی از آنها به راحتی تبخیر میشود و وارد فاز گازی میشود . این ترکیبات سبب مسمومیت و التهاب پوست میشوند ، و در چربی انحلال یافته و به سیستم عصبی مرکزی به شدت آسیب میرسانند .

ترکیبات پایدار آلکیل مرکوری برای سیستم عصبی و جنین سمی میباشند .

جیوه جهش زا بوده و سبب ناقص الخلقه شدن جنین می شود به ویژه اگر به صورت آلکیل مرکوری باشد .

ترکیبات جیوه در محیط به وسیله میکرو ارگانیسم های آب و خاک تبدیل به متیل مرکوری شده و میتواند وارد بدن ماهی و سایر آبزیبان شده و نهایتاً توسط انسان مصرف شود .

متیل مرکوری وارد شده از طریق گوارش خصوصاً به سیستم عصبی مرکزی و کلیه ها آسیب میرساند .

- جیوه بین آب و خاک و هوا در حال گردش میباشد . در محدوده مناطق معدنی بیش از سایر مناطق است . و میتوان گفت گازهای ناشی از باطله های معدنی و مواد معدنی کارشده یکی از راههای انتشار این فلز به هواست .

از نکات جالب توجه این است که جیوه تمایل زیادی به شرکت در اجزای گوگرد دار قارچ را دارد و به همین دلیل قارچ های غنی از جیوه را بدون در نظر گرفتن این مطلب که جیوه در خاک وجود دارد یا نه ، در همه جا میتوان یافت . و در جاهایی که آلودگی اتمسفر به این عنصر بالا باشد میزان جیوه قارچ به میزان چشمگیری افزایش می یابد .

همچنین جیوه فابلیت تبخیر از خاک را دارد و تا اندازه ای در گیاخاک و هوموس باقی میماند .

در اثر بسیاری از فرآیند های اشتعال جیوه وارد فاز گازی می شود که باید به نحوی آنرا از محیط زدود .

آشنایی با آلاینده های هوا

اکسیدهای نیتروژن

از میان هفت اکسید نیتروژن شناخته شده موجود در هوای محیط، اکسید نیتریک (NO ) و دی اکسید نیتروژن (NO2) از آلوده کننده های مهم هوا به شمار می روند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، دی اکسید نیتروژن گازی است مرئی با رنگ قهوه ای مایل به زرد یا قهوه ای مایل به قرمز که طی فرایندهای پیچیده اتمسفر به ذرات معلق نیترات (NO3) تبدیل می شود. به علاوه دی اکسید نیتروژن نیز همچون اکسید نیتریک یکی از آلاینده های اصلی مه دود است. این گاز در شهرها به علت فعالیتهای انسانی از غلظت بالایی برخوردار است.

احتراق سوختها در دمای بالا سبب تولید این آلاینده می شود .

این دو گاز اثر مستقیم بر آلودگی هوا ندارند بلکه درصورتیکه با هوای مرطوب تر کیب شوند ، این گازها با هوای مرطوب تولید اسید سیتریک می نمایند که در این حالت موجب پوسیدگی شدید فلزات می شوند.

از طرفی چنانچه غلظت NO2 و حدود ۲۵/۰ ppm برسد قابلیت دید را به میزان قابل توجهی کاهش خواهد داد.

اگر گیاهان به مدت ۱۰ الی ۱۲ روز در معرض هوای محتوی ppm 5/0 NO2 قرار بگیرند رشد آنها بسیار کاهش می یابد

از میان هفت اکسید نیتروژن شناخته شده موجود در هوای محیط، اکسید نیتریک (NO ) و دی اکسید نیتروژن (NO2) از آلوده کننده های مهم هوا به شمار می روند.
دی اکسید سولفور

اکسید گوگردگاز بی رنگ، غیرآتش زا و بی بو است که در سطح کره زمین در تراکمهای پایین وجود دارد. هنگامی که غلظت آن بین ppm 1-3/0 در اتمسفر باشد بر حس چشایی اثر خواهد گذاشت و در مقادیر بالاتر از ppm 3 بوی بدی به همراه خواهد داشت. وقتی SO2در اتسفر منتشر شود در جریان واکنش های پیچیده به صورت ذرات معلق سولفات( SO4) درمی آید

برخی از سوختهای فسیلی مانند زغال سنگ و مواد نفتی سنگین (نفت کوره و گازوییل) حاوی مقادیر زیادی گوگرد می باشند که این گوگرد در اثر احتراق به شکل گاز دی اکسید گوگرد در فضا پخش می شود.

خودروهای دیزلی با وجود سهم اندک در ترافیک عامل انتشار تقریبا تمامی دی اکسید گوگرد از منابع متحرک می باشند.

طبق برآورد سازمان بهداشت جهانی به طور تقریبی ۲۹۴ میلیون تن از این گاز در سطح جهان تولید می شود که حدود نیمی از این مقدار از منابع طبیعی (فعالیت آتش فشان) تولید می شود و نیم دیگر آن توسط فعالیتهای انسانی به وجود می آید که اساسا در اثر احتراق سوختهای فسیلی است

دی اکسید گوگرد معمولا در اتمسفر تبدیل به تری اکسید گوگرد و تری اکسید گوگرد تبدیل به اسید سولفوریک می شود. اکسیدهای گوگرد در صورتیکه در هوایی قرار نگیرند که ذرات معلق در آن وجود داشته باشند و رطوبت نسبی نیز نسبتا بالا باشد شدیدترین اثر نامطلوب را بر آلوده نمودن محیط زیست خواهند داشت

منواکسید کربن

منوکسید کربن گازی است بی رنگ و بی بو که حتی در تراکم های بسیار کم نیز برای انسان و سایر جانوران خطرناک است. این گاز بیشتر در اثر احتراق ناقص سئختهای فسیلی تولید می شود. هنگامی که در فرایند سوخت مواد آلی ، اکسیژن حاضر جهت احتراق کم باشد، منوکسید کربن تشکیل می شود. منبع نشت CO در مناطق شهری وسایل نقلیه موتوری هستند به طوری که میزان منوکسید کربن با افزایش تعداد وسایل نقلیه در مناطق مختلف شهر افزایش می یابد.

طبق برآورد سازمان بهداشت جهانی مقدار تولید منوکسیدکربن در جهان به طور تقریبی ۲۶۰۰ میلیون تن در سال برآورد گردیده است که ۶۰% این مقدار توسط فعالیتهای انسانی تولید می شود

مواد موجود در خاک می تواند مقداری از این CO را جذب نموده و مقداری نیز در اثر فعل و انفعالات به CO2 تبدیل می شود. در صورتیکه میزان CO از ppm 750 تجاوز نماید سبب مرگ خواهد شد

در مناطق شهری غلظت گاز منوکسیدکربن به بار ترافیکی وابسته بوده و با شرایط آب و هوایی مختلف نیز تغییر می کند. از منابع غیر شهری تولید کننده این گاز می توان سوزاندن پسمانده کشاورزی و آتش سوزی جنگل ها را نام برد.

سرب

سرب از جمله فلزاتی است که موارد استعمال بسیار دارد. سرب چه به صورت غبار و چه به صورت نمک های مختلف ، از طریق دودکش کارخانه های مختلف وارد هوا می گردد. با همه این احوال خطرناکترین و وسیعترین مرکز پخش این ماده سمی از محیط زیست ، اتومبیل است.

در بنزین با ترکیبات تتراتیل سرب ۴(C2H5)Pb و تترامتیل سرب (CH3)Pb یافت می شود.

در اثر سوختن بنزین از اتومبیل، سرب تبدیل به اکسید سرب شده و به این صورت از لوله اگزوز خارج و به همین صورت نیز بوسیله هوای مورد تنفس وارد بدن انسان می شود. در آلمان غربی سالانه بین ۷۰۰۰ تا ۸۰۰۰ تن سرب وارد هوا می گردد. در تمام دنیا مقدار سرب تولید شده بوسیله اتومبیل ها و کارخانه های صنعتی به سالانه حدود ۰۰۰/۵۰۰ تن می رسد.

انسانها ، حیوانات و گیاهان سرب را به صورت مختلف به بدن خود راه می دهند. سرب می تواند از طریق آبهای آلوده وارد نتایج آبهای نوشیدنی گشته ، از طریق اگزوز اتومبیل ها وارد هوا و بالاخره وارد ریه گردد و از طریق دودکش کارخانه ها وارد هوا و بعد وارد مواد غذائی می شود. با این حال هوای آلوده به سرب مهمترین عامل گسترش این آلودگی است.

سرب وارد شده در هوا به سختی می توان تحت کنترل درآورد. آنچه سبب نگرانی است تأثیر طویل المدت سرب بر روی محیط زیست می باشد. بعنوان مثال زمین های مجاور خیابانها و اتوبانها با ترافیک شدید ، همه با فاصله حدود ۵/۰ یا ۱ کیلومتری خیابان آلوده به سرب می باشند. همچنین در مورد موقعیت اقیانوسها در رابطه با آلودگی بوسیله سرب باید گفت که به مقدار سرب موجود در اقیانوسها امروزه حدود ۵۰ برابر مقدار طبیعی خود می باشد.

علائم بیماریهای حاصل از سرب کاملاً متفاوت و در وهله اول غیرقابل تشخیص می باشد. در مراحل اولیه بی حوصلگی، بی اشتهایی و کمبود تحرک را می توان نام برد.

کم شدن وزن وخون علائم دیگری از مسمومیت در اثر سرب می باشد. در بین بانوان عادات ماهانه صورت نمی گیرد و یا به تعویق می افتد. تغییرات کلی نیز در شکل خون بوجود می آید. گلبولهای قرمز خون تغییر شکل می دهند. در اثر رسوب سرب در دهان ، لثه و دندانها به رنگ خاکستری در می آیند. این رنگ خاکستری می تواند حتی بعد از رفع مسمومیت نیز مدتی پابرجا بماند.

اثرات مسمومیت ناشی از سرب می تواند دامنه گسترده تری پیدا کند و به مشکلات و نارسائیهای زیر مبتنی گردد

- کاهش ضربان نبض
- ازدیاد فشار خون
- چروک خوردن کلیه
- پارگی یا درد شدید عضلات (پارگی عضلات در اثر از دست دادن خاصیت کششی)
- بیماریهای مغزی همراه با سردردهای شدید
- صرع

علاوه بر بیماریهای نامبرده ، تاکنون در اثر مسمومیت سرب ، بیماریهای عصبی ، فلج ، بیماریهای مفصل و کم خونی نیز مشاهده شده است. همچنین در اثر وجود سرب در بدن احتمال تغییرات ژنتیک و یا بطور کلی دگرگونی عوامل ارثی نیز موجود است.

مسمومیت های شدید در اثر سرب معمولاً بین انسانهایی رایج است که تماس مداوم با سرب دارند. از آن جمله کارگران کارخانه هایی که به نحوی با سرب در تماس هستند را می توان نام برد .

در اینجا لازم به ذکر است که وضع سلامتی پلیس های راهنمایی ، که اکثر در خیابان های پر رفت و آمد خدمت می کنند باید در رابطه بامسمومیت سرب مورد بررسی قرار گیرد. زیرا هوای مورد استنشاق این اشخاص علاوه بر آلوده بودن به سایر مواد مولد آلودگی – همواره آغشته به سرب می باشد و حفظ سلامتی این افراد وظیفه تمام افراد جامعه است.

زباله های بیمارستانی

با وجود روشهای نوین جهت دفع پسماندهای بیمارستانی در بسیاری از مناطق کشور دفع این پسماندهای خطرناک همچنان به روش سنتی و از طریق ” دفن ” صورت می‌گیرد. دفن پسماندهای بیمارستانی ،علاوه بر آلودگی‌های زیست محیطی و آبهای زیرزمینی ، خطر گسترش برخی از بیماریها را در پی دارد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، دفن پسماندهای بیمارستانی و عفونی به شیوه های کنونی در کشور می تواند عواقب وپیامدهای جبران ناپذیری بدنبال داشته باشد.

استفاده از دستگاه زباله‌سوز و حتی پلاسماکردن نیز با تکنولوژهای روز جهان فاصله بسیاری دارد و لازم است جهت امحاء پسماندهای بیمارستانی از شیوه های نوین و جدید و استاندارد بهره جست.

درحال حاضر در بیشتر کشورهای دنیا دفن پسماندهای بیمارستانی به روش بی خطر کردن واستریل کردن صورت می‌گیرد و این شیوه جایگزین دفع کردن پسماندهای بیمارستانی از طریق پلاسما کردن و دستگاه زباله سوز ، شده است. دفن پسماندهای بیمارستانی به روش کنونی و همچنین استفاده از زباله سوزبه دلیل آلودگی‌هایی که به همراه دارد به عنوان یک بحران جدی تلقی می‌شود.

در زمان حاضر پسماندهای عفونی مراکزبهداشتی درمانی ، مطب ها و آزمایشگاههای تشخیص طبی ومراکز درمانی از جمله بیمارستانها با زباله‌های شهری امحاء می‌گردد که بر بهداشت وسلامت مردم تاثیرگذار است. پسماندهای شهری قابل بازیافت و تبدیل به کودوقابل استفاده در سطح شهر می باشد و به این علت مخلوط نمودن پسماندهای شهری و بیمارستانی تهدیدی است برای بهداشت شهروندان وکارکنان بخش خدمات شهری شهرداریها وسازمامنهای مدیریت پسماند که با این قبیل پسماندها درتماس می باشند.

کشورهای پیشرفته وتوسعه یافته پیش از این از زباله سوز وسپس از طریق پلاسما ، اقدام به امحاء پسماندهای عفونی می‌کردند. در حال حاضر با استفاده از سیستم های استریل کردن و بی خطرسازی  اقدام به دفع پسماندهای بیمارستانی می‌کنند.

خرید تجهیزات برای بی‌خطرکردن پسماندهای بیمارستانی به روش روز دنیا، مستلزم اعتبارات زیادی است که می بایست ار طرف دولت تامین گردد.

پسماندهای بیمارستانی یک معضل:

پسماندهای بیمارستانی شامل پسماندهای عفونی، پسماندهای پاتولوژیک، اجسام تیزوبرنده، پسماندهای دارویی، پسماندهای سرطان‌زا، پسماندهای شیمیایی، پسماندهای رادیواکتیو، کپسول‌های حاوی گازهای پرفشار و پسماندهای حاوی فلزات سگین هستند.

پسماندهای خطرناک و از بین بردن آنها،‌ یکی از معضلات نگران‌کننده و مهمی است که توجه ویژه برنامه‌ریزان و مدیران شهری را می‌طلبد.کارشناسان محیط زیست و شهری معتقدند مدیریت پسماندها با توجه به مشکلات خاص خود بیانگر وضعیت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی یک کشور است و نیاز به طراحی دقیق و آینده‌نگر دارد.

تاکنون اقدامات زیربنایی مهم واساسی برای ازبین بردن ونابودکردن پسماندهای بیمارستانی صورت نگرفته است و هنوز شیوه های موقتی که برای مناطق کوچک کار برد دارد،مورداستفاده قرارمی گیرد. پسماندهای ویژه طبق قانون مدیریت پسماند، مصوبه ۹ خرداد ۱۳۸۳ شامل چند گروه اصلی می باشد.

مهم‌ترین این گروه پسماندها،‌ پسماندهای بیمارستانی بوده که نقش بسزایی در به خطر انداختن سلامت شهروندان دارد.اصول درست این شیوه ها در استانداردهای ناظر بربهداشت محیط وحفاظت محیط ‌زیست از قبیل استاندارد EPA مربوط به ایالات متحده آمریکا و راهنمای EC  مربوط به اتحادیه اروپا است.بیمارستان‌ها و مراکز درمانی با توجه به وظیفه اصلی آنها که حفظ وتأمین سلامت شهروندان است باید مراقب آسیب‌های بهداشتی و زیست‌محیطی که به وجود می‌آورند، باشند.

در این استانداردها به آسیب‌های زیست‌محیطی پرداخته شده است و سازمان جهانی  بهداشت(WHO) در این زمینه و همچنین اثرات بهداشتی آنها در سال ۱۹۹۹ میلادی با انتشار مجموعه‌ای اقدام به طرح راهنمایی‌هایی برای تمامی کشورها کرده است.چنانچه در زمینه دفع پسماندهای ویژه تصمیمی گرفته می‌شود، نباید این تصمیم ها  مشکلات مراکز درمانی را به مشکلات شهری اضافه نماید.

براساس طبقه‌بندی سازمان جهانی بهداشت پسماندهای بیمارستانی شامل پسماندهای عفونی، پاتولوژیک، اجسام تیزوبرنده ، دارویی، سرطان‌زا، شیمیایی، رادیواکتیو، کپسول‌های حاوی گازهای پرفشار و پسماندهای حاوی فلزات سنگین هستند. در این زمینه براساس آمار و ارقام منتشر شده،  بیمارستان‌ها ومراکزدرمانی بیشترین مقدار پسماندهای خطرناک را تولید می‌کنند.

میزان تولید پسماندها، وابسته به عوامل زیادی  همانند درآمد سرانه و استانداردهای بهداشتی کشورهاست بر پایه همین امر، در کشورهای با درآمد متوسط و کم، تولید زباله کمتر از کشورهایی است که درآمد سرانه آنها بالاتر است. در مراکز درمانی که طرح مدیریت تفکیک اجزاء پسماند در آنها اجرا می‌شود، میزان پسماندهای خطرناک تولید ی، نسبت به مراکز درمانی که فاقد مدیریت تفکیک پسماندها هستند، بسیار کمتر است.«شوربختانه به دلیل  نهادینه نشدن فرهنگ تفکیک اجزاء پسماند در مبداء تولید و عدم درک این مسئولیت توسط مدیران مراکز درمانی، میزان تولید پسماندهای بیمارستانی در کشورمان، رقم بسیار بالایی بوده به طوری که در سال‌های اخیر با توجه به رشد فزاینده آن ، ‌شهرهای بزرگ کشور را دچار بحران نموده است.

براساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت در صورت تفکیک مناسب پسماندها، پسماندها شامل ۸۰ درصد پسماندهای عادی مراکز درمانی، ۱۵ درصد پسماندهای پاتولوژیکی و عفونی، یک درصد اجسام تیزوبرنده ، سه درصد پسماندهای شیمیایی و دارویی و کمتر از یک درصد پسماندها مخصوص مواد رادیواکتیو، کپسول‌های گاز، دماسنج‌های جیوه‌ای شکسته و باطری‌های استفاده شده می باشد.

شیوه های از بین بردن پسماندها شامل سوزاندن به وسیله زباله‌سوز، ضدعفونی شیمیایی، عملیات حرارتی مرطوب، عملیات حرارتی خشک، استفاده از امواج میکروویو، دفن کردن یا انباشته‌سازی و بی‌حرکت سازی است. بر پایه طرح سازمان جهانی بهداشت  (WHO)پسماندهای عفونی، پاتولوژیکی و اجسام تیزوبرنده با روشهای مختلف زباله‌سوزی از بین می‌روند و ضدعفونی شیمیایی پسماندها، روش میکروویو ، دفن کردن و تخلیه در فاضلاب‌ها برای پسماندهای سرطان‌زا، شیمیایی و رادیواکتیو انجام نمی‌شود.

در این میان به جز روش دفن کردن و تخلیه در فاضلاب، تمامی روش‌های یاد شده برای از بین بردن اجسام تیزوبرنده استفاده می‌شود.معضل اساسی در زمینه پسماند های بیمارستانی مدیریت آن در مبداء، نحوه جمع آوری و حمل و دفع نهایی  آن می باشد . باتوجه به اینکه معضل اصلی در مورد پسماند های بیمارستانی عدم تفکیک اجزائ آنها در مبداء تولید می باشد که با پافشاری  و پیگیری های وزارت بهداشت تعداد کمی از بیمارستان ها، آن هم به صورت نامناسب و غیر بهداشتی عمل تفکیک را انجام می دهند.

گرچه مجلس جمع آوری حمل و دفع پسماند های بیمارستانی را به عهده خود تولید کنندگان (بیمارستان ها) گذاشته است، اما تا هنگامی که بیمارستان ها ومراکز درمانی به تنهایی  ورأساً با بستن قرارداد با شرکت های خصوصی این کار را انجام ندهند، شهرداری خود را مؤظف می داند که نسبت به جمع آوری ودفع آن اقدام نماید.

با این حال برخی از بیمارستان ها طرح تفکیک اجزاء پسماند را به طور کامل وصحیح انجام نمی دهند و پسماند های عفونی و عادی را با هم جمع آوری و بسته بندی می نمایند . این اقدام حجم کار و هزینه دفع پسماند را بسیار بالا می برد، چون سازمانهای مدیریت پسماند از تفکیک پسماند های عفونی از عادی اطمینان ندارند به ناچار همه پسماند های بیمارستانی را عفونی تلقی می نمایند . از سوی دیگر هزینه ای که سازمانهای مدیریت پسماند بابت این کار از وزارت بهداشت می گیرد به هیچ وجه متناسب با خدماتی که ارائه می دهد نیست.

در حالی که روزانه ۵۰ هزار تن پسماند بیمارستانی در کشور تولید می شود، تنها ۱۱ بیمارستان کشور پسماند های خود را ضدعفونی می کنند. نظر به اینکه  براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، بیمارستان ها مسئول پسماند های تولیدی خود هستند  باید درخصوص پسمانده های تولیدی خود ونحوه دفن آنها پاسخگو باشند.عفونت در بیمارستان مسئله‌ای است که در ابعاد مختلف شایسته توجه بوده و از زوایای گوناگون قابل بررسی میباشد.

جمع‌آوری و دفع پسماند‌های بیمارستانی فرایندی است که در محدود نمودن و یا کنترل انتشار عفونت‌های بیمارستانی، هم در داخل و هم در بیرون از چارچوب فیزیکی آن و در سطح جامعه بسیار موثر است .کارکنان بیمارستان و بیماران ومراجعین به بیمارستان به آسانی از این مسئله متاثر میشوند، و آحاد مردم نیز در سطح جامعه بطور تصادفی و ناخواسته در معرض آن قرار میگیرند. برای جلوگیری و یا به حداقل رساندن آسیب‌های انسانی، اجتماعی و بهداشتی ناشی از جمع‌آوری و دفع غیراصولی پسماند‌های بیمارستانی، نخست تعریف و طبقه‌بندی پسماند های بیمارستانی ارائه میشود و سپس ابزار و شیوه‌های مطمئن‌تر جمع‌آوری، نگهداری، انتقال و معدوم نمودن آنها مورد بررسی قرار میگیرد.

در بررسی همه جانبه تلاش میگردد تا توصیه‌های کاربردی لازم برای مقابله با پسماند‌های بیمارستانی و شیوه های برخورد با آنها ارائه گردد. کنترل مواد زاید جامد و از آن جمله پسماند های سمی و خطرناک که بخشی از آنرا پسماند های بیمارستانی تشکیل می دهد یک امر اجتناب ناپذیر در مدیریت موادزائدجامد شهری است. تولید همه روزه هزاران تُن پسماند در مناطق مختلف کشور با همه تنوعی که از نظر آلودگی دارند مسئله ایست که با توجه به افزایش جمعیت و توسعه صنعت و تکنولوژی می بایستی در صدر برنامه های بهداشت و محیط زیست کشور قرار گیرد.

بدین لحاظ و باتوجه به اهمیت مسئله در این مقوله ابتدا مواردی چند از خطرات بهداشتی، نوع و میزان پسماند و سپس سیستم های جمع آوری و دفع، مورد توجه قرار   می گیرد.

تعریف پسماند های بیمارستانی وپزشکی:

پسماندهای پزشکی یا بهداشتی Health- Care Wastes ، کلیه پسماندهای  تولیدشده توسط واحدهای تأمین وحفظ سلامت، مؤسسات تحقیقاتی وآزمایشگاهها را دربر می گیرد.یا به عبارت دیگر به کلیه پسماندهای عفونی وزیان آور ناشی از بیمارستانها، مراکز بهداشتی ودرمانی، آزمایشگاه های تشخیص طبی وسایر مراکز مشابه گفته میشود.

از منابع عمده زایدات بیولوژیکی، بیمارستان ها، آزمایشگاه ها و مراکز تحقیقات پزشکی هستند. پسماند های بیمارستانی به دلیل آنکه حاوی زایدات پاتولوژیکی، مواد زاید رادیواکتیو، زایدات دارویی، مواد زاید عفونی، مواد زاید شیمیایی و بعضاً ظروف مستعمل تحت فشار هستند، از منابع عمده، زباله های خطرناک در شهرها محسوب می شوند.

تکنولوژی جمع آوری، دفع و یا احیای این مواد در مقایسه باپسماند های شهری و خانگی تفاوت بسیار دارد و باید جداگانه مورد توجه قرار گیرد.پسماند های بیمارستانی  شامل موادی هستند که با توجه به نوع کار و وظیفه در هر بخش متفاوت است.

مثلا پسماندهای بخش عفونی یا اتاق عمل با مواد زاید آزمایشگاه یا بخش رادیولوژی تفاوت محسوسی دارد و طبق یک بررسی، پسماند بخش های مختلف بیمارستان ها به هفت گروه تقسیم می شوند:

۱)  پسماند های معمولی بیمارستان: عموما شامل پسماند های مربوط به بسته بندی مواد و دیگر پسماند های پرسنل شاغل در بیمارستان و خوابگاه های آن هاست.
۲) زباله های پاتولوژیکی: شامل بافت ها، ارگان ها، قسمت های مختلف بدن، پنبه های آغشته به خون و چرک و مواد دفعی بدن همچون نمونه های مدفوع و ادرار و غیره جزو این گروه از مواد زاید محسوب می شوند .
۳) مواد زاید رادیواکتیو: شامل جامدات، مایعات و گازها بوده و در برخی از بخش ها و آزمایشگاه های بیمارستان ها وجود دارند که جمع آوری و دفع آن ها دارای خصوصیات ویژه ای است.
۴) مواد زاید شیمیایی: شامل جامدات، مایعات و گازهای زاید می باشد که به وفور در بیمارستان ها وجود دارد، در بخش های تشخیص و آزمایشگاه ها ماحصل نظافت و ضد عفونی بیمارستان، وسایل و ابزار تنظیف و ضدعفونی به اضافه داروها و وسایل دور ریختنی اتاق عمل بخش دیگری از این فضولات را تشکیل می دهند.

مواد زاید شیمیایی ممکن است خطرناک باشند. فضولات شیمیایی خطرناک در سه بخش زیر تقسیم بندی می شوند:

فضولات سمی :

این فضولات با PH کمتر از ۲ (به شکل اسیدی) و بالاتر از ۱۲ (به حالت قلیایی) در پسماند های بیمارستانی وجود دارند. بخشی از داروهای اضافی و یا فاسد شده، جزو اینگونه فضولات به شمار می آیند.

مواد قابل احتراق :

شامل ترکیبات جامد، مایع و گازی شکل .مواد واکنش دهنده و موثر  در سایر فضولات که تا حدودی در زباله های بیمارستانی قابل تشخیص هستند

از فضولات شیمیایی بی خطر می توان قندها، اسیدهای آمینه و برخی از نمک های آلی و معدنی را نام برد. اسیدهای آمینه و نمک های شیمیایی نظیر نمک های سدیم، منیزیم، کلسیم، اسید لاکتیک، انواع اکسیدها، کربنات ها، سولفات ها و فسفات ها قسمتی از مواد زاید شیمیایی هستند

۵) مواد زاید عفونی:

این مواد شامل جِرم های پاتوژن در غلظت های مختلف هستند که می توانند به سادگی منجربه بیماری شوند. منشاء آن ها ممکن است پس مانده های آزمایشگاهی، جراحی و اتوپسی بیماران عفونی باشد. وسایل آغشته به جرم های عفونی در بیمارستان، شامل دستکش، وسایل جراحی، روپوش، لباس های بلند جراحی، ملحفه و غیره است. این زباله ها تقریبا ۱۰% کل پسماند های بیمارستانی را تشکیل می دهند. از وسایل جراحی سرنگ ها، اره های جراحی، شیشه های شکسته، کاردهای کوچک جراحی و غیره را می توان در یک دسته بندی خاص منظور کرد.

۶) مواد زاید دارویی:

شامل داروهای پس مانده، محصولات جانبی درمان و داروهای فاسد شده یا مواد شیمیایی هستند که تا حدود زیادی در زباله های بیمارستانی وجود دارد.

۷) ظروف مستعمل تحت فشار:

ظروفی مثل قوطی های افشانه (آئروسُل)، گازهای کپسوله شده و غیره که اگر برای از بین بردن آن ها از دستگاه های زباله سوز، استفاده شود موجب بروز خطر  می شود زیرا در پاره ای از موارد دارای قابلیت انفجار هستند.

پسماند

به مواد زائد حاصل از فعالیت های انسان و حیوان گفته می شود که معمولاً جامد بوده و غیر قابل استفاده هستند.

انواع پسماند :

الف)  پسماندهای شهری : شامل دور ریز مواد  غذایی،  مواد جامدی مانند کارتن ،شیشه ، جعبه ، پلاستیک، نخاله های ساختمانی و مواد حاصل از جاروب کردن خیابان ها و معابر  هستند.
ب)  پسماندهای صنعتی: ناشی از فعالیت های صنعتی مثل کارخانجات رنگ سازی ، چرم سازی، قوطی سازی و … هستند.
ج) پسماندهای خطر ناک:  مواد زائد جامد یا مایعی هستند که به علت غلظت ،کمیت، یا کیفیت فیزیکی ، شیمیایی و میکروبی می توانند باعث  بیماری و مرگ و میر شوند.از مشخصات این گروه قابلیت انفجار ، احتراق ،ایجاد سوختگی ،سرطان‌زایی و…. است.
د)  زباله‌های بیمارستانی : شامل پسماندهای عادی ، بافت های و نسوج  آسیب دیده ؛ پسماند شیمیایی ، عفونی ، دارویی و رادیو اکتیو وظروف و  وسایل مستعمل است.
زایـدات مـراکـز درمـانـی و بـهـداشـتـی، کـه بـیـشـتـر در بـیـمـارستان ها ،آزمایشگاه ها و درمـانـگـاه‌هـا تـولـیـد می شوند، به علت آلوده بودن و همچنین زیان های ناشی از عدم مدیریت بهداشتی ، باعث ازدیاد و اشاعه انواع بیماری های خطرناک و مسری شده و تهدیدی جدی برای سلامت انسان و محیط زیست است .

روش های مختلفی بـرای دفع ایـن زایدات بیمارستانی در ایران و همچنین در کشورهای اروپایی به کار می‌رود.

برای این کار ابتدا مواد زاید جامد بیمارستانی ، تعریف شده و ترکیب آن ها مشخص  میگردد و شیوه های بی خطرسازی وگندزدائی و دفع بهداشتی ایـن مواد صورت  می گیرد . امروزه برای دفع نهایی مواد زائد بهداشتی از روش  بی خطر سازی وسیستم غیر سوزی ونهایتاً دفن بهداشتی نیز  استفاده می شود .

یـکـی از مراکز تولید پسماندهای شهری، بیمارستان ها ، آزمایشگاههای تشخیص طبی ،درمانگاه ها ، مطب پزشکان ، کـلـینیک ها، مراکز تحقیقاتی پزشکی ، داروخانه ها وخانه سالمندان می باشد . مواد زاید تولید شده در این مکان ها را مواد زاید جامد بهداشتی  درمانی گویند .

بیمارستان ها و مراکز درمانی مهم ترین مراکز تولید پسماندهای بیمارستانی هستند.

مدیریت پسماندهای بهداشتی درمانی شامل کنترل تولید ،ذخیره سازی یا نگهداری موقت و جمع آوری ، حمل ونقل ،پردازش و دفع است.جلوگیری از تولید مواد زائد و مراقبت های پس از دفع و تصفیه مقدماتی ، از ویژگی‌های مدیریت مواد زائد بهداشتی درمانی است که به دلیل مخاطره آمیز بودن این مواد ، در این سیستم های مدیریتی مورد تاکید قرار گرفته است.

موارد مهم مدیریتی در این سیستم ها عبارتند از:

۱) کاهش در مبداء تولید و جلوگیری از تولید بیش از حد پسماند
۲)  جدا سازی  وتفکیک مواد در مبدء تولیدا و جلوگیری ازمخلوط شدن سماندهای عفونی و مخاطره آمیزبا سایر پسماندها
۳)  تصفیه مقدماتی مواد مخاطره آمیز به منظور کاهش یا حذف پتانسیل خطر زایی
۴) ذخیره  سازی ونگهداری موقت
۵)  بسته بندی و بر چسب گذاری بر روی بسته‌ها  حاوی پسماند( مشخص نمودن نوع پسماند ، تاریخ تولید، محل تولید، وزن پسماند و..)
۶)  نگهداری و نظافت   وشستشو وضدعفونی
۷) بی خطرسازی به روش غیر سوز
۸)  جابجایی
۹)  حمل و نقل
۱۰) دفع نهایی

تعریف پسماندهای بیمارستانی

دربیمارستان ها ومراکز درمانی ، طیف گستده ای از پسماند، تولید می شود . پسماندهای حاصل از قسمت های اداری و آشپزخانه  از نوع پسماند عادی و خانگی است . در حالی که پسماند های ناشی از اطاق عمل ، کاملاً عفونی بوده و جزء پسماند عفونی و خطرناک به حـســاب مــی آیـنــد .

در تمامی بیمارسـتـان ها پسماند‌های خانگی تولید می شود .اجزایی مانند کاغذ، مقوا، کارتن، مواد پلاستیکی، پسمانـدهای آشپزخانه، قوطی های کمپوت و کنسرو، میوه و گل،شیرینی و… در پسماندهای بیمارستان ها وجود دارد .

این مواد در صورتی که با مواد خطرناک و عفونی مخلوط نشود، بی خطر بوده و می توان آن‌ها را همانند پسماندهای خانگی، جمع آوری و حـمـل و دفع نمود.  به این مواد، مواد زاید مشابه پسماند خانگی گویند .

اضافه بر موارد فوق الذکر، پسماندهای خطرناک هم در بـیمارستان ها ، تولید می گردد .

نوع این مواد به نـوع فـعـالـیت بیمارستان بستگی دارد. برای مثال پسماند تولیدی در بیمارستان عمومی با بخش های مختلف با پسماند تولیدی در بیمارستان های روانـی یـا بـیـمـارسـتان زنان و زایمان فرق خواهد داشت .

به این نوع پسماندهای تولیدی خطرناک ، پسماندهای ویژه بیمارستانی گویند .

ترکیب پسماند بیمارستانی

در کشورهای مختلف طبقه بندی های متفاوتی نسبت به پسماندهای بیمارستانی ارائه گردیده است . این تقسیم بندی ها بر اساس یکی از سه روش زیر است :

الف) تقسیم بندی بر اساس روش دفع
ب) تقسیم بندی بر اساس درجه خطرزایی
ج) تقسیم بندی بر اساس منبع تولید

مـثـلاً در بـرخـی کـشـورهـای اروپـایی بر اساس منبع تولید ، پسماندهای بیمارستانی به شکل زیر تقسیم بندی شده است :

۱) پسماند ویژه بیمارستانی
۲) پسماند آشپزخانه و پسماندهای مشابه پسماند خانگی
۳) سایر پسماندها

پسماند بـیـمـارسـتـانـی بـر اسـاس احـتـمـال خـطـری کـه ایـجـاد مـی کنند به صورت‌ زیر طبقه بندی می شوند:

۱)  پسماند شبیه مواد خانگی
۲)  پسماند ویژه بیمارستانی

تنها پسماند های مخصوص بیمارستانی هستند که احتمال خطرزایی آنان بیش از پسماندهای عادی است. به همین دلیل تعیین نوع پسماند بیمارستانی در مقایسه با پسماند خانگی بسیار مهم است .

طبقه بندی پسماندهای بیمارستانی

طبقه بندی و جدا سازی پسماند های بیمارستانی به دلایل زیر الزامی است:

*از بعد بهداشتی و زیست محیطی برای تأمین سلامت شاغلین، بیماران، همراهان‌، ملاقات کنندگان، عدم تداخل مواد،کنترل بهینه جمع آوری ، دفع و تصفیه .

*از بعد اقتصادی و تکنیکی شامل در آمدهای حاصل از فروش موادی که می توانند باز یافت شوند ، صرفه جویی در حمل ونقل و مواد ضد عفونی کننده ، انضباط شغلی ، سهولت بارگیری و دفع .

عمده ترین طبقه بندی مواد زاید بیمارستانی که تا به حال بر اساس نظریه  WHO متدوال بوده است در هشت گروه به شرح زیر خلاصه  می شود.

- مواد زاید معمولی

ایـن زایـدات شـبـیـه زبـالـه هـای خـانـگـی بـوده و بـیشتر مربوط به قسمت های اداری بیمارستان هستند .از نظر حمل ونقل، مشکل خاصی ندارند و جزء مواد زاید خطرناک محسوب نمی‌شوند .

- مواد زاید پاتولوژیک

ایـن زایدات شامل با‌فت‌ها و قسمت های اعضاء  مختلف بدن هستند که در عمل نمونه‌برداری یا کالبد شکافی وجراحی ایجاد می‌شوند. این زایدات به طور بالقوه ای امکان ایجاد بیماری داشته و عامل بیماری‌زا در آن ها بسیار زیاد است .

- پسماندهای رادیو اکتیو

این پسماندها شامل پسماندهای جامد ، مایع و گازی آلـوده بـه مـواد رادیـو اکـتـیـو هستند .کاربرد مواد رادیواکتیو در عکس‌برداری‌ها، پرتودرمانی ها و بعضی آزمایش‌ها معمول است .

- پسماندهای شیمیایی

این پسماندها شامل اشکال مگوناگونی از پسماندهای شیمیایی بوده که به طور مثال از آزمایشگاه ها و فعالیت هایی نظیر نظافت و ضد عفونی حاصل مـی شـونـد .
ایـن زایدات ممکن است خطرناک بـاشـنـد .

طبق موازین بین المللی ، خصوصیات سـمــی بـودن ،خـورنـدگـی ، قـابـل اشـتـعـال بـودن واکنش دهندگی، سرطانزایی باعث طبقه بندی مـواد زاید شیمیایی در زمره مواد زاید خطرناک مـی شوند. مواد شیمیایی غیر خطرناک، موادی هستند کـه خصوصیات فوق را نداشته باشند. مثل قندها، آمینو اسیدها و بعضی از نمک های معدنی و آلی .

- پسماندهای عفونی

طبق تعریف پسماندهای عفونی، پسماندهایی هستند کـه قـادرند حداقل یک بیماری عفونی را منتقل ســازنــد .

طبق طبقه بندی  WHO,EPA پسماند عفونی ، حـداقـل شـامـل مـواد زایـد آزمـایـشـگـاهـی نـظیر محیط‌های کشت، مواد زاید بخش های جراحی و کالبد شکافی و بـخـش های ایزوله است که بیماران عفونی در آن بـسـتری می‌شوند .مواد زایـدی کـه از بـخـش هـای هـمودیالیز بیماران به دست می آید(‌مثل فیلترها ولوله ها، حوله های یکبار مصرف، روپـــوش هــا، پـیــش بـندها و دستکش ها و… ) و نیز مواد زاید حیوانات تلقیح شده در زمره این گروه زایدات قرار دارند .

طبق نظریه  Liber man مواد زاید عفونی در  ۱۲‌نوع مشخص طبقه بندی شده اند.

۱) پسماند بخش های ایزوله

بـیـمـاران ایـن بـخـش بـه دلـیـل داشـتـن بیماری عـفــونــی قــابــل انـتـقــال ، از سـایـر بـیـمـاران مـجـزا شده‌اند. بدیهی است از نظر انتقال ویروس ایدز و هپاتیت  B مراقبت های لازم در دفع زباله های خـــونــیــن و مــایـعــات بــدن بـیـمــاران بـسـتــری در بـیـمـارسـتـا ن هـا و بـخـش هـای ایـزوله ضرورت کامل دارد .

۲)  پسماند محیط های کشت و دیگر عوامل عفونی

این مواد از آزمایشگاه های تشخیص طبی‌،آزمایشگاه های پاتولوژی و میکروب شناسـی وتحقیقاتی تولید می شوند که شامل کشت های تهیه شده از نمونه های اخذ شده از بیماران است.

نمونه های نگهداری شده برای تـحـقـیق و زایدات فرآورده های معین دارویی ، قـسمت دیگری از این مواد زاید عفونی قلمداد  می شوند.

۳)  فرآورد ه های خونی

این گـونه زایدات توسـط بانک های خون، آزمایشگاه های تشخیص طبی، مراکز دیالیز و شرکت های دارویی تولید می شوند. این مواد به طور بالقوه عفونی بوده و امکان وجود عوامل بـیـمـاری زا در آن‌ها بسیار زیاد است .این مواد مـمکن است  علاوه بر ویروس ایدز و هپاتیت، سایر بیماری های قابل انتقال به وسیله خون نظیر مالاریا سرخجه مادرزادی و… را منتقل کنند .

۴) پسماند ناشی از اعمال جراحی و کالبد شکافی

پسماند کـه در جـریان عـمـل جـراحی و کالبد شکافی به دست می آید همراه با عوامل بیماری زا بـه عـنـوان مـواد زاید عفونی تلقی مـی‌شوند. از دیدگاه مراقبت های جهانی تمام مـواد زایـدیرا که در تماس بـا خـون و جریان خـون هستند  باید  به عنوان پسماند عفونی تلقی کرد .

۵)  پسماندهای آلوده آزمایشگاهی

این دسته از پسماندها، ظــروف کشت و وسـایلی را  که برای تهیه محیط کشت و انتقال آن‌ها به کار می رود  شامل می شوند. بدیهی است پـارچـه هـایـی که در تماس با محیط های کشت هستند نیز آلوده هستند.

در هر صورت مواد زاید  آزمایشگاهی شامل تمام مواد زایدی هستند که در تماس با عوامل بیماری زا بوده و ممکن است حاوی کشت‌ها و نمونه‌های آزمایشگاهی آلوده باشند

۶)  وسایل آلوده نوک تیز و برنده

مثل سوز ن ها و سرنگ ها، شیشه های شکسته، چاقوهای جراحی و نظایر آن ها .

۷) پسماند بخش دیالیز

این مواد زایداتی هستند که در اثر تماس با خون بیماران همو دیالیز به وجود آمده و شامل وسایل ،و ابزار و موادی هستند که به علت مصرف در این بخش ایجاد می شوند .

۸) پسماندهای آلوده بخش نگهداری حیوانات

ایـن مواد شامل لاشه و قسمت های مختلف آلوده حیواناتی است که جهت انجام آزمایش های مختلف تحقیقاتی در معرض عوامل بیماریزا قرارمی گیرند.

۹) پسماندهای بیولوژیک  ودارویی

ایــن پسماندها شــامــل واکـسـن هـا و سـایـر مـواد زایـدی هـسـتـنـد کـه در جـریـان تـولـیـد فـرآورده‌هـای بـیولوژیک شرکت های دارویی تولید می شوند. این مواد به علت عدم استاندارد بودن یا گذشت تاریخ مصرف و خروج از رده به بازار ، دور ریخته می شوند .

بیمارستان ها و مراکز تحقیقاتی ، بیولوژیک، کلینیک ها ، داروخانه ها و… منبع اصلی مـواد زایـد بـیـولـوژیـک مـخـاطـره آمـیـز هـسـتـنـد. از جـمـلـه خـصـوصـیـات مـهـم مواد زاید بیولوژیک، قدرت آلوده سازی، عفونت زایی وایجاد مسمومیت برای موجودات زنده است .

مواد زایدی که در این گروه قرار می گیرند عبارتند از :

بافت های بدخیم حاصل از جراحی ، مواد آلوده مثل سوزن ها ، باند ها و… مواد زاید بـیولوژیک به عنوان محصول فرعی حاصل از فرآیندهای بیولوژیک یک کارخانه نیز می‌تواند باشد .

۱۰) پسماند غذایی وسایر فرآورده های آلوده

این مواد زاید شامل مواد غذایی آلوده (پس مانده غذایی بیماران عفونی )، داروها و مواد بهداشتی که آلوده و غیر قابل مصرف تشخیص داده شده اند، هستند .

۱۱) لوازم وابزار آلوده

وسـایـلـی که در آزمایشگاه های پزشکی و میکروبیولوژی و تحقیقاتی که با عوامل عفونی در تماس بوده و در تولید وآزمایش فرآورده های دارویی، آلوده  می شوند در این گروه قرار می گیرند. اگر قرار است این وسایل ضد عفونی شده و مجددا مورد استفاده قرار گیرند، دقت لازم در خصوص رفع آلودگی از آن ها ضروری است .

۱۲) زباله های پاتولوژیک

نسوج، اعضاء و قسمت هایی از بدن انسان که در عمل بیوپسی ، اتوپسی و اتاق های عمل جراحی برداشته می شوند، اصطلاحا زباله های پاتولوژیک خوانده می شوند. این زباله ها به دلیل امکان وجود عوامل بیماریزا بالقوه، ایجاد بیماری می کنند .
طبقه بندی های مواد زاید عفونی که توسط  (CDC)  مرکز کنترل بیماری پیشنهاد شده است به شرح زیر است:

۱- مواد زاید آزمایشگاهی میکروبیولوژی
۲- مواد زاید پاتولوژیک
۳- نمونه های خون و فرآوردهای خونی
۴- مواد تیز و برنده
۵- مواد زاید بخش های ایزوله

طبقه بندی پسماند عفونی توسط  EPA به قرار زیر است:

۱- مواد زاید بخش های ایزوله
۲-کشت های میکروبی و مواد بیولوژیک مربوطه
۳-خون و فرآورد ه های خونی
۴- مواد زاید پاتولوژیک
۵-مواد تیز آلوده
۶-لاشه حیوانات ،اعضاء بدن و ملافه های آلوده
۷- مواد زاید حاصل از جراحی و کالبد شکافی
۸- زایدات آزمایشگاهی آلوده
۹- زایدات واحد دیالیز
۱۰- مواد تیز استفاده نشده

زباله های عفونی از منابع متعددی تولید می شوند به طورکلی ۹۰-۳ درصد زباله های بیمارستانی می توانند عفونی باشند .

بـر اساس تحقیقات به عمل آمده در سایر کشورها مشخص شده است که معمولا ۱۵-۱۰ درصد از زباله های بیمارستانی را زباله های عفونی تشکیل می دهند .
در تـقـسـیـــم بــنـــدی دیــگـــر ،مـــواد زایـــد ویـــژه بیمارستانی شامل  ۶‌گروه زیر هستند:

الـف) مـواد زایـد آنـاتـومـیـک، شامل مواد زاید اطـاق عـمـل، مـواد زایـد اطـاق زایـمـان، اعـضاء و  اندام های قطع شده، جنین مرده و جفت و مواد آناتومیک ناشی از جراحی های سطحی است .

ب) مــواد زایــد بـیــولــوژیــک حــاصـل از تـمـام بخش‌ها شامل:

الف)  پارچه های آغشته به الکل و اتر و خون.

ب) اجــســـام یـــک بـــار مــصــرف فـلــزی ،نـظـیــر سرنگ،سوزن های تزریق زیر جلدی ،تیغه های چاقوی جراحی، اجسام پلاستیکی مثل ظروف ادرار، لـــولـــه هـــای پـــلاســتــیــکـــی، بــطــری هــای پلاستیکی ، سرنگ و ماسک و دستکش.
بـسـتـه بـنـدی مـثـل ظـروف شـیشه ای سرم خون ،بطری های شیشه داروها، انواع آمپول ها، کارتون کاغذ و جعبه‌های دارو .

ج)‌مواد زاید ویژه مثل : فیلترهای دیالیز کلیه، گچ شکسته بندی و قالب گیری .
د)‌مواد زاید بخش رادیولوژی ، آزمایشگاه‌های شیمیائی و باکتریولوژی شامل :
- نـمـک هـای نـقره ، فیلم های اشعه ایکس ، ظاهر کننده فیلم – اجسادحـیوانات

-ابزار مربوط به تجزیه که ممکن اسـت شـیـشـه ای یـا پـلاسـتـیـکـی بـاشند ، پیپت و لوله‌های آزمایشگاهی .

ه )‌مواد زاید رادیو اکتیو.

و )‌مواد زاید دارویی شامل:

- داروهایی که تاریخ مصرفشان گذشته.
- مواد زاید ناشی از بسته بندی داروها

« Previous PageNext Page »