مشکلات دارو درمانی در سالمندان

حدود ۶۵ درصد از جمعیت کشور ما ایران را سالمندان و ( افراد بالای ۶۵ سال ) تشکیل میدهند.  گسترش روز افزون داروهای قابل دسترس اعم از داروهای بدون نسخه و یا با نسخه باعث شده اکثر سالمندان نسبت به گذشته، داروهای بیشتری مصرف کنند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  تغییرات بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی و فارماکوپینیتکی در سالمندان منجر به مصرف بیش از حد یا نادرست دارو گردیده و از طرف دیگر حساسیت سنج نسبت به داروها را افزایش می دهد.

همچنین اشتباه در مصرف دارو که در اثر خود درمانی و از دست دادن حافظه یا گیجی ایجاد می شود دارد.

متابولیسم دارویی در افراد مسن

تغییرات فارماکوکینتیکی در نتیجه افزایش سن برخی از سیستم های یون تحت تاثیر فرآیند پیری قرار می گیرند و نقش عمده ای در بروز تغییرات فارماکوکینیتیکی دارند از جمله این تغییرات افزایش HP معده، تأخیر عمل تخلیه معده، کاهش کلی آب بدن، کاهش آلبومین، افزایش مجموع چربی بدن، گردش خون کبد، کاهش فعالیت آنزیمها.

جذب دارویی در افراد مسن

نظر به اینکه عمدۀ داروهای مصرفی خصوصاً در بیماریهای مزمن از طریق خوراکی مورد استفاده قرار می گیرند و از طرف دیگر در مقایسه با سایر طریق مصرف جذب گوارشی داروها می تواند تحت تأثیر عوامل متعدد قرار گیرد از مهمترین این تغییرات می توان کاهش اسیدیته معده کاهش سرعت تخلیه معده، کاهش حرکات روده، کاهش توانایی سلولها برای حمل فعال مواد و کاهش جریان خون دریافتی را نام برد.

قابل ذکر است جذب موادی که بصورت فعال حمل می شوند مثل ویتامین ها، کلسیم ، آهن و غیره با افزایش سن کاهش می یابد، از طرف دیگر به دلیل افزایش اختلالات گوارشی و مصرف داروهای درمان کننده آن بروز تداخلات دارویی در این قسمت به شدت مختمل می شود مثلا مصرف آنتی اسید جذب داروهایی چون کلرو پرومازین،سایمتیدن ، تتراسایکلین را کاهش می دهد.

توزیع دارویی در افراد مسن حجم بدن انسان با ورود به مرحله میانسالی کاهش می یابد. توده عضلانی که بافت گوشتی بدن را تشکیل می هد نیز کاهش یافته و در عوض ذخیره چربی افزایش می یابد. چربی بدن در مردان بین ۳۶-۱۸ درصد و درخانمها بین ۴۸-۳۳ درصد افزایش می یابد. همچنین مقدار آب بدن نیز در سن ۸۰ سالگی حدود ۱۵-۱۰ درصد کاهش پیدا می کند.

متابولیک دفع دارویی در افراد مسن

با افزایش سن تغییراتی در کبد که مهمترین عضو متابولیسم دارو در بدن می باشد ایجاد می گیرد که می توان به کاهش وزن کبد تغییرات سلولی و بیوشیمیایی و کاهش جریان خون کبدی اشاره نمود کاهش گردش خون کبدی ممکن است کلیرانس برخی داروها را کاهش داده و میزان داروی مورد نیاز بدن را کاهش دهد بعضی از مطالعات نشان داده اند که این کاهش در مردان چشمگیر و از خانمها می باشد.

عوارض جانبی ناخواسته دارویی در سالمندان

در سالمندان عوارض ناخواسته دارویی از مصرف داروهایی چون کورتیکواستروئیدها، ضدالتهاب های غیراستروئیدی، داروهای قلبی-عروقی و داروهای موثر به روان ناشی می شود، از شایعترین این عوارض می توان بروز گیجی و اختلال در شناخت، اختلالات گوارشی مثل خونریزی و گاستریت، سنکوپ، عوارض خارج هرمی (مصرف دراز مدت داروهای ضد سایکوز که موجب عوارض خارج هرمی نظیر پارکینسون، می گردد).

احتمالاً علت اصلی بروز اختلالات گوارشی، وقفه سنتز پروستاگلاندینها و حذف محافظ سلولی این ترکیبات توسط داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی می باشد استفاده از کورتیکوئید استروئید نیز احتمال بروز اولسرپپتیک و خونریزی محیطی گوارشی را افزایش می دهد.

تغییرات فشار خون، سنکوپ و زمین خوردگی یکی دیگر از عوارض گزارش شده داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی در سالمندان افزایش فشار خون می باشد که با افزایش سن احتمال بروز این عارضه نیز افزایش می یابد.

هیپوتانسیون وضعیتی و سنکوپ نیز عوارضی شایع در بیماران سالمند می باشد علاوه براختلالات عروقی و آرترواسکلروز مصرف داروهایی چون خواب آور و ضد افسردگی های سه حلقه ای، داروهای ضد فشار خون نظیر کلوتیدین ، متیل دوپا و بتابلاکرها د بروز این اختلال نقش دارند.

جمع بندی و نتیجه گیری

بطور کلی روند پیری یا تغییراتی در عملکردهای بیولوژیک شناختی ، رفتاری همراه است. مطالعات نشان داده اند که مصرف داروها با دوزهای متداول درمانی در
افراد سالمند در بسیاری از موارد موجب بروز اثرات شدیدتر  در این بیماران می گردد.

بنابراین در دارو درمانی سالمندان لازم است که علاوه بر سایر نکات متداول برخی توجهات خاص را نیز در نظر داشت از جمله تجویز حداقل تعداد اقدام دارویی در شروع درمان یا حداقل دوز ممکنه و سپس افزایش تدریجی مقدار مصرف بر حسب نیاز توجه به وجود همزمان اختلالات دیگر که بر فارکوکپتنیک و خصوصاً دفع دارو از بدن تأثیر گذارند نظیر عملکرد کلیوی و کبدی و مانیتور کردن وضعیت بیمار بطور مرتب در کنار این اقدامات ضروری است .

قبل از تجویز دارو شرح حال کاملی از بیمار گرفته در خصوص کلیه داروهای مصرفی اطلاع حاصل شود تا از این طریق از شدید عوارض و یا بروز تداخلات دارویی جلوگیری به عمل آید.

تهیه کننده:

مهین خورشیدی
کارشناس پرستاری

منابع:

- مجله سالمندی ایران
- Millere.Narsingcare of older adalts
- Resta R. Clinical Pharmacology

افسردگی

اختلال افسردگی یکی از شایع ترین اختلالات روانی در قرن حاضر در دنیا می باشد. شناخت خصوصیات و علائم آن ، درمان صحیح و به موقع و عملکرد مناسب پزشکان در کاهش عوارض و بازتوانی بیماران نقش مهمی در کنترل این اختلال دارد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  احساس اندوه و غم معمولاً در موقعیت های ناراحت کننده برای هرکسی پیش می آید و از تجارب طبیعی بشر است ( همانطور که در سوگ دیده می شود) و باید از اختلال افسردگی افتراق داده شود ولی همین موضوع باعث تشخیص کمتر اختلال افسردگی و درمان آن نسبت به میزان واقعی ابتلاء می گردد.

بطوری که طبق آمارهای موجود فقط نیمی از بیماران افسرده تحت درمان قرار می گیرند. افت کارایی و خساراتی که افسردگی به عنوان شایع ترین بیماری قرن برای افراد ، خانواده ها و جامعه به بار می آورد در صورت محاسبه خسارات مستقیم و غیر مستقیم آن ارقام بسیار بالایی را نشان می دهد.

عوارض ثانوی اختلال می تواند تأثیر عمیقی بر سبک و سطح زندگی و سرنوشت افراد بگذارد.

بنابراین ضرورت دارد کلیه پزشکان بخصوص پزشکان عمومی که بیشترین مراجعات بیماران افسرده به آن ها می باشد ، با دید دقیق تر به مسأله نگاه کنند و با فراگیری روش های علمی درمان و ارجاع به موقع به روان پزشک در کنترل این اختلال و جلوگیری از عوارض اجتماعی، خانوادگی و . . . آن نقش خود را ایفاء نمایند.

این پروتکل راهنمای خلاصه ای است جهت این اهداف و هرگز جایگزین آموزش کامل و جامعی که در دوران تحصیل پزشکی فراگرفته شده نمی باشد.

●  اپیدمیولوژی :

میزان شیوع اختلال افسردگی در طول عمر ۱۵ درصد در مردان و ۲۵ درصد در زنان می باشد. حداقل ۱۰ درصد بیماران پزشکان عمومی و ۱۵ درصد بیماران متخصصان داخلی را بیماران افسرده تشکیل می دهند. دست کم در نیمی از این موارد علائم افسردگی غالباً به طور نامناسب به عنوان واکنش های قابل انتظار در مقابل استرس ، ضعف اراده یا تلاش برای کسب نفع ثانوی تعبیر می شود. میزان ابتلاء زنان دو برابر مردان و سن متوسط شروع اختلال حدود ۴۰ سالگی می باشد.

●  اتیولوژی :

علل افسردگی ناشناخته است، ولی عوامل بیولوژیک، ژنتیک و عوامل روانی – اجتماعی به طور متداخل مؤثر می باشند. مثلاً عوامل روانی و ژنتیک می توانند بر غلظت نوروترانسمیترها در سیناپس ها مؤثر باشند و عوامل بیولوژیک و روانی اجتماعی می توانند بر تظاهر ژنی تأثیر بگذارند.

۱ – عوامل بیولوژیک

چون مصرف داروهای ضد افسردگی کلاسیک بعد از حدود سه هفته باعث تغییر در گیرنده های پس سیناپسی سروتونین، نوراپی نفرین و دوپامین می شود ( که با شروع اثرات بالینی مطابقت دارد ) نوروترانسمیترهای مربوطه، در اتیولوژی اختلال افسردگی سهیم شناخته شده اند. سایر عوامل مثل نظم محور آدرنال، محور تیروئید، هورمون رشد، ریتم های شبانه روزی، نظم ایمونولوژیک و خواب نیز در اساس اختلال، مؤثر شناخته شده اند.

یافته های ژنتیک نشان داده است که فامیل درجه اول بیماران افسرده ۲ تا ۳ بار بیشتر از سایر افراد دچار اختلال افسردگی می شوند. میزان ابتلاء در دوقلوهای مونوزیگوت که جدا از هم بزرگ شده اند،۵۰ درصد و در دوقلوهای دی زیگوت ۲۵ – ۱۰ درصد می باشد. در برخی مطالعات کروموزم های X ، ۱۱ و ۵ دخیل گزارش شده اند.

۲ – عوامل روانی – اجتماعی

●  استرس :

مطالعات جدید نشان داده است که استرس های شدید زندگی همراه با نخستین دوره افسردگی (و سایر اختلالات خلقی) باعث تغییرات دیرپا و پایا در حالات فونکسیونل سیناپس ها و نوروترانسمیترها می شود که باعث می گردد درغیاب استرس نیز شخص در معرض دوره های بعدی اختلال باشد.

استرس مزمن و غیر اختصاصی نیز می تواند دخیل باشد. به عقیده بعضی از متخصصان استرس نقش اساسی در ابتلاء به اختلال افسردگی دارد.

●  خانواده :

روش های نامطلوب تربیت فرزند مثل سخت گیری بیش ازحد و یا سایر سایکوپاتولوژی های خانواده در شروع ، دوام و عود اختلال مؤثرند. همچنین کسانی که یک یا دو والد خود را پیش از ۱۱ سالگی از دست داده اند، در صورت رویارویی با استرس های زندگی در سنین بالاتر در معرض خطر بالاتر ابتلا به افسردگی قرار دارند.

●  علائم و ویژگی های بالینی :

برای در نظر گرفتن تشخیص اختلال افسردگی اساسی وجود حداقل یکی از دو علامت:

۱٫ خلق افسرده (احساس غم و اندوه) و ۲٫ فقدان علاقه و لذًت، که علائم کلیدی هستند الزامی است. بیمار ممکن است اظهار کند که احساس غم، یأس، پوچی و بی ارزشی می کند.

برای بیمار، خلق افسرده غالباً کیفیت خاصی دارد که با غمگینی معمولی فرق می کند (یک درد روحی توان فرسا ) بیماران افسرده گاهی ازناتوانی برای گریه کردن شکایت می کنند.

علاوه بر این، وجود چهار علامت از علائم زیر برای حداقل دو هفته برای گذاشتن تشخیص لازم است:

۱٫ افکار انتحاری: تقریباً دوسوم بیماران افسرده به خودکشی می اندیشند و ۱۰ تا ۱۵ درصد آن ها اقدام به خودکشی می نمایند.

۲٫ تغییرات خواب: تقریباً ۸۰ درصد بیماران از اختلال خواب به خصوص سحرخیزی و بیداری های مکرر شبانه که ضمن آن به مرور ذهنی رویدادهای روز می پردازند رنج می برند (به استثناء کودکان و نوجوانان).

۳٫ تغییرات وزن و اشتها: بسیاری از بیماران دچار بی اشتهائی و کاهش وزن می شوند، معهذا بعضی افزایش اشتها و افزایش وزن و پرخوابی دارند. تغییرات گوناگون در مصرف غذا یا میزان استراحت ممکن است موجب وخامت بیماری های داخلی مثل دیابت، فشارخون و بیماری های قلب و ریه شود.

۴٫ کاهش انرژی: تقریباً همه بیماران افسرده از کاهش انرژی که منجر به بروز اشکال در انجام تکالیف، اختلال در تحصیل، حرفه و کاهش انگیزه برای انجام طرح های تازه   می گردد، شکایت می کنند ( انگار همه چیز به پایان رسیده و آخر دنیا است ).

۵٫ احساس بی ارزشی و گناه: احساس ناکارآمدی در زمان حال، آینده و گذشته در افسردگی شایع است. بیمار اعتماد به نفس خود را از دست داده و همه چیز را شکست محسوب کرده یا منتظر بدترین اتفاق در آینده می باشد و بدبختی را جزء لاینفک سرنوشت خود می پندارد. او ممکن است احساس گناه و خودملامتگری در مورد گذشته داشته باشد و خاطرات بد را همراه با مبالغه در اثرات روحی و روانی آن ها مدام در ذهن خود مرور کند.

۶٫ کاهش انگیزه و علائق: افراد افسرده از خانواده و دوستان خود کناره گرفته و از فعالیت هایی که قبلاً مورد علاقه آن ها بوده دست می کشند.

۷٫ اختلال در تمرکز و دشواری تفکر: حواس پرتی یا فراموشکاری و افت تحصیلی از جمله مثال های شایع آن هستند.

۸٫ کندی یا تحریک سایکوموتور: معمولاٌ به صورت کندی در حرکات یا به صورت تحریک پذیری و عصبانیت است.

- این علائم ناراحتی قابل ملاحظه بالینی یا تخریب در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر زمینه‌های مهم به وجود می‌آورد.

- باید متذکر شد که علائم بالا نباید ناشی از تأثیر فیزیولوژیک مستقیم یک ماده (داروی نسخه شده یا سوء‌ مصرف) یا یک اختلال طبی عمومی (مثل کم کاری تیروئید) ‌باشد و فرد هیچ وقت قبلاً معیارهای مانیا یا هیپومانیا و علائم مشخص آن را تجربه نکرده باشد.

برخی از بیماران افسرده به بیماری خود واقف نیستند و شکایتی از اختلال خود نمی کنند. سایر علائم نباتی شامل اختلال قاعدگی و کاهش میل و عملکرد جنسی که اغلب ناشناخته می مانند، نیز دیده می شود. اضطراب ، سوء مصرف الکل و سایر مواد، شکایات جسمی که اغلب ناشناخته می مانند، نیز در افسردگی دیده می شود.

مطالعات نشان داده است که بیش از ۶۵ درصد بیماران افسرده که به پزشکان مراجعه می‌کنند نوعی  درد دارند (دردهای پراکنده که ممکن است جابجا شوند، دردهای پشت گردن و بازوها و حتی سردرد و کمردرد که شدت و دوام آن متناسب با اختلال ارگانیک نیست). در اقشار کم سواد، درد بخصوص می‌تواند یکی از شکایات اولیه مهم بیماران افسرده باشد که معمولاً به تشخیص نادرست منجر می‌شود.

نیمی از این بیماران تغییرات شبانه روزی در علائم را که اغلب صبح ها شدید تر از عصرها  می باشد ذکر می کنند. ۹۴ درصد بیماران از اختلال تمرکز و ۶۷ درصد از دشواری در تفکر شاکی هستند (این مورد در دانش آموزان و دانشجویان عواقب تحصیلی قابل ملاحظه ای ایجاد می کند).

●   اشکال بالینی دیگری از افسردگی که در ذیل ذکر می شوند نیز وجود دارند.

- افسردگی تهییجی (آژیته ) : که در آن شخص تحریک می شود.

- افسردگی کند: با کندی بارز سایکوموتور.

- افسردگی کاتاتونیک : با بهت ثانوی بر افسردگی مشخص می شود.

- افسردگی نهفته:که در آن خلق افسرده بارز نیست.

- افسرده آتیپیک: با پرخوابی، پرخوری وفلج سربی مشخص می شود.

●  در فرد داغدیده یا سوگوار در موارد زیر تشخیص اختلال افسردگی اساسی مطرح می شود :

۱٫ وجود علائم بیش از دو ماه
۲٫ تخریب عملکردی بارز.
۳٫ اشتغال ذهنی بیمارگونه با بی‌ارزشی،
۴٫ وجود فکر خودکشی،
۵٫ وجود علائم پسیکوتیک،
۶٫ وجود کندی روانی- حرکتی.

راهنمای بیماریهای دهان و دندان در افراد دیابتی

متخصصین علوم پزشکی می گویند که بیماری دیابت سبب کاهش خونرسانی به لثه‌ها می‌شود و این افراد را بیشتر مستعد ابتلا به بیماری های مرتبط با دهان و دندان می‌کند. آنان تاکید دارند کهافراد مبتلا به دیابت بیشتر از سایر افراد ممکن است به انواع عفوت لثه و دندان‌ها مبتلا شوند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، دیابت به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل خطرساز در بیماری‌های پریودنتال (بیماری‌های لثه‌ای) به شمار می‌آید.

خوشبختانه در افراد دارای دیابت کنترل شده، شیوع و شدت بیماری پریودنتال مشابه افراد غیر دیابتی می‌باشد بنابراین کنترل قند خون در افراد دیابتیک شاخص مهمی در شروع و پیشرفت بیماری پریودنتال به شمار می‌رود.

از طرفی دیگر، پاسخ به درمان پریودنتال در افراد دیابتیک کنترل نشده به اندازه افراد سالم دیابتیک کنترل شده رضایت بخش نبوده و احتمال عدم ترمیم زخم و بروز عفونت پس از درمان در این افراد بالاتر خواهد بود. لازم به ذکر است که افراد دارای HbA1c زیر ۷ درصد به عنوان افراد دیابتیک کنترل شده محسوب می‌شوند.

به عبارتی در صورتی که میزان HbA1c زیر این حد باشد، احتمال وقوع عوارض دیابت ناچیز خواهد بود.

جالب اینکه، نه تنها دیابت می‌تواند اثر مخرب روی وضعیت پریودنتال داشته باشد، وجود عفونت پریودنتال نیز می‌تواند کنترل قند خون را تحت تأثیر قرار دهد.

بر اساس نتایج تعدادی از مطالعات، با انجام جرم گیری و تمیز کردن دندان‌ها کنترل قند خون با دوز کمتری از دارو امکان‌پذیر خواهد بود.

محققین می گویند در افراد دچار دیابت کنترل نشده، میزان التهاب و عفونت لثه‌ای و تخریب پریودنتال به مراتب بیشتر از افراد غیر دیابتی است که در نهایت می‌تواند به آبسه‌های پریودنتال، لقی دندان‌ها و از دست رفتن آنها منجر شود. این مساله به ویژه در افراد دیابتیک جوان‌تر بارز است.

در صورتی که رعایت بهداشت دهان در فرد دیابتیک نامطلوب باشد و یا سیگاری هم باشد، این تأثیر دو چندان می‌شود.

قند بالای خون ممکن است موجب خشکی دهان و بدتر شدن بیماری‌های لثه شود.

همچنین کاهش میزان بزاق دهان می‌تواند سبب افزایش پوسیدگی دندان و تشکیل پلاک‌های دندانی شود.

● مشکلات مربوط به دیابت در دهان :

۱ – پوسیدگی دندانی :

افراد جوان مبتلا به دیابت وابسته به انسولین ( iddm )که کنترل بهداشتی خوبی دارند و بیشتر از دندانهای خود مراقبت می کنند اغلب حتی پوسیدگی های کمتری را نسبت به دیگر بچه ها دارند چون بسیاری از غذاهای محتوی شکر را مصرف نمی کنند .

۲ – برفک :

یک عفونت ایجاد شده توسط قارچ می باشد که در دهان ایجاد می شود . افراد دچار بیماری دیابت شانس ابتلا به برفک را بیشتر دارند چون قارچها در میزان بالای گلوکز رشد می کنند .

مصرف سیگار و استفاده از دست دندانهای مصنوعی ( بخصوص آنهائیکه بطور مستمر استفاده می شوند ) می توانند منجر به عفونت قارچی شوند . کنترل خوب دیابت ، عدم مصرف سیگار و خارج کردن و تمیزکردن دست دندانهای مصنوعی می تواند از بروز برفک جلوگیری نماید .

● دهان خشک :

عارضه دهان خشک می تواند منجر به سوزش ، زخمهای دهانی ، عفونت ها و پوسیدگی دندانی شود . خشکی دهان ( گزورسیتما ) وقتی بزاق کافی ومایعات محافظتی طبیعی در درمان وجود ندارد . بزاق به کنترل رشد جرمهایی که مسبب پوسیدگی دندانی و دیگر عفونتهای دهانی هستند کمک می نماید .

یکی از دلایل اصلی ایجاد دهان خشک مصرف داروهاست . بیش از ۴۰۰ دارو و فرآورده های مشتمل بر داروهای سرماخوردگی ، فشارخون و افسردگی می توانند عارضه دهان خشک را ایجاد نمایند .

اگر فردی دارو مصرف میکند می بایست به دندان پزشک و پزشک خود اطلاع دهد . ممکن است فرد با استفاده از داروهای دیگر و یا کاربرد بزاق مصنوعی ، دهان خود را مرطوب نماید .

● محافظت از دندانها :

بیماریهای شدید پریودنتال ، نه تنها منجر به از دست رفتن دندانها می شوند بلکه می توانند همچنین موجب تغییراتی در شکل استخوان و نسوج لثه شوند .

لثه حالت ناهماهنگ پیدا کرده و دست دندان مصنوعی خوب تطابق پیدا نمی کند . افراد دچار بیماری دیابت اغلب بواسطه دست دندان مصنوعی سوزش لثه دارند .

اگر جویدن با دست دندان مصنوعی دردناک است فرد می بایست غذاهایی را انتخاب کند که جویدن آنها آسانتر باشد بشرط آنکه از رژیم غذایی دیابت تبعیت نماید .

خوردن غذاهای نامناسب ممکن است کنترل قندخون را دچار مشکل نماید . بهترین راه برای اجتناب از این مشکلات حفظ دندانهای طبیعی و سلامت لثه ها می باشد . وضعیت بیماری پریودنتال در صورتی که فرد دچار دیابت باشد .

۱) فرد باید حتماً از چگونگی کنترل دیابت خود اطلاع داشته باشد و حتماً در هر ویزیت دندان پزشکی وی را مطلع سازد . قبل از هر گونه عمل دندان پزشکی از تغذیه مناسب برخوردار باشد .

۲) قبل از برنامه درمان بیماری پریودنتال و یا جراحی ها می بایست فرد توسط پزشک معالج خود ویزیت شود و قبل از هر کار دندان پزشکی در خصوص وضعیت عمومی پزشکی او قبل از شروع درمان با پزشک معالج مشورت شود .

۳) ممکن است بواسط درمانهای جراحی دهان ، نیاز باشد تا برنامه غذایی فرد و یا میزان انسولین مصرفی بیمار تغییر یابد .

۴) اعمال غیرضروری و غیراورژانس دندان پزشکی در صورتیکه قند خون بخوبی تحت کنترل نباشد ، می بایست به تعویق افتد .

در عین حال عفونتهای حاد مانند آبسه ها ارجح است که درمان شوند .

برای افرادی که دیابت آنها کنترل شده باشد ، جراحی دهان یا جراحی پریودنتال می تواند به شکل معمول در مطب دندان پزشکی انجام شود .

بدلیل بیماری دیابت التیام زخم دهان ممکن است طولانی شود ، ولی بواسطه مراقبتهای خوب پزشکی و دندان پزشکی ، مشکلات بعد از جراحی نسبت به یک فرد غیرمبتلا به دیابت بیشتر نخواهد بود .

● چگونه می توان از دندانها و لثه ها محافظت نمود ؟

جرمها به دندانها و لثه در ضمن تشکیل پلاک آسیب می رسانند می توان رشد پلاک را متوقف نموده و از بیماری لثه بواسطه مسواک زدن و نخ کشیدن دقیق روزانه جلوگیری نمود . افراد باید روزی ۲ بار مسواک بزنند و حتی بر روی زبان چون محل بدام افتادن جرمهاست نیز باید مسواک بزنند . و از خمیردندانهای حاوی فلوراید برای پیشگیری از پوسیدگی استفاده نمایند .

۱) افرادیکه دچار بیماری دیابت هستند می بایست هر ۶ ماه یکبار و یا بیشتر جلسات کنترل داشته باشند.

۲) حتماً در مورد بیماری دیابت می بایست به دندان پزشک آگاهی داده شود .

پیشگیری وکنترل بیماری لثه یک کار تیمی و گروهی وابسته است . بهترین دفاع علیه مشکلات بیماری دیابت در کنار مسواک زدن و نخ دندان کشیدن روزانه و جلسات کنترل منظم دندان پزشکی ، کنترل خوب قند خون می باشد .

● علائم آن چیست؟

خونریزی و زخم لثه عفونت‌های مکرر و بوی بد دهان از علائم عفونت دندان در بیماران دیابتی است.

● چگونگی پیشگیری

بیماران دیابتی می‌توانند با انجام مراقبت‌ صحیح از لثه‌ها و دندان‌هایشان میزان عفونت را به حدااقل برسانند.

● این افراد می‌توانند:

▪ هر ۶ ماه یکبار به دندانپزشک مراجعه کنند.

▪ به دندانپزشک خود اطلاع دهند که دیابت دارند و از او بخواهند روش های مراقبت و پیشگیری از بیماری‌های دندان و دهان را به او آموزش دهد.

▪ همیشه بعد از خوردن غذا و یا حداقل دو بار در روز از مسواک مناسب و نخ دندان استفاده کنند

▪ سیگار را ترک کنند.

▪ با رعایت رژیم غذایی و استفاده منظم از داروهای خود و ورزش میزان قند خون خود را کنترل نمایند.‌

همیشه به یاد داشته باشید که دیابت باعث می‌شود درمان بیماری لثه مشکل‌تر شود، و در برخی موارد بیماری لثه را بدتر کند.

اگر دیابت دارید و دچار یکی از نشانه‌هاس هشداردهنده بیماری‌ لثه را که در زیر می‌آید، شدید، باید به دندانپزشک‌تان مراجعه کنید:

-  لثه‌های‌تان هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کند.

-  درد، تورم یا قرمزی در لثه‌ها یا بوی بد مداوم دهان.

-  عقب رفتن لثه‌ها از روی دندان‌ها.

-  تشکیل چرک بین‌ لثه‌ها و دندان‌ها.

-  اگر به نظر می‌رسد دندان‌های‌تان شل شده است یا می‌توان آنها را تکان داد.

-  هر تغییری در جفت‌شدن دندان‌ها یا جا افتادن دندان‌های مصنوعی در دهان.

بیماری عروق کرونری (CHD)

هنگامی که یک شریان کرونری تنگ یا مسدود باشد آن  ناحیه ای از عضله ی قلب که توسط شریان مربوطه خونرسانی می گردید دچار ایسکمی و آزردگی شده  و نهایتا منجر به انفارکتوس می گردد .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  بیماری عروق کرونری (CHD) زمانی رخ می‌دهد که شریان‌های کرونری قلب توسط رسوب چربی _ آترواسکروز _ تنگ شوند. این حالت سبب ایجاد محدودیت در مقدار خون و اکسیژن لازم قلب می‌شود خصوصاً در هنگام انجام فعالیت های بدنی که تقاضای ماهیچه قلب به آن دو بیشتر است.

۱- نشانه‌های بیماری قلبی چیست:

مهمترین نشانه بیماری عروق کرونری قلب آنژین است. این آنژین در نتیجه نرسیدن اکسیژن کافی به ماهیچه قلب می‌باشد که خود ناشی از کاهش جریان خون رگ‌ها است.

آنژین همراه با احساس سنگینی، گرفتگی و یا درد در میانه قفسه سینه است که این احساس ممکن است به بازوان، گردن، چانه، صورت، کمر یا شکم کشیده و یا اینکه فقط این اندام را تحت تأثیر قرار دهد. آنژین بیشتر در هنگام فعالیت به سراغ افراد می‌آید.

مثلاً هنگام دویدن برای اتوبوس، هنگام بازی تنیس یا فوتبال و یا هنگام بالا رفتن از پلکان و سربالایی. این آنژین همچنین ممکن است در یک هوای سرد پس از صرف وعده غذایی سنگین و یا هنگامی که فرد دچار استرس است به سراغ او بیاید. آنژین با استراحت بدنی و یا مصرف دارو فروکش می‌کند.

متأسفانه برای بسیاری از مردم اولین نشانه‌ای که حاکی از اختلال در عملکرد قلب است، حمله قلبی یا انفارکتوس میوکارد است.

این حمله زمانی صورت می‌گیرد که لخته خون ایجاد شده در شریان‌های کرونری مانع عبور و رسیدن خون لازم به بخشی از ماهیچه قلب می‌شود. درد حمله قلبی غالباً شدید بوده و ممکن است با رودل (سوءهاضمه) اشتباه گرفته شود. ضمناً حمله قلبی مانند آنژین با استراحت فعالیت بدنی فروکش نمی‌کند.

سایر نشانه‌های این حمله عبارتند از:

تعریق، سردردهای خفیف، تهوع و تنگی نفس. این نشانه ها نیز برخلاف آنژین با استراحت تسکین نمی یابند.

۲- تشخیص علائم بیماری:

داشتن نشانه‌های زیر ضرورتاً به معنی مبتلا بودن به بیماری عروق کرونری قلب نیست. چرا که این علائم می‌تواند بی ضرر بوده و یا ناشی از سایر بیماری‌ها باشند. اما در صورت مشاهده این علائم بهتر است به پزشک مراجعه شود.

- تنگی نفس غیرعادی هنگام انجام فعالیت‌های سبک و در هنگام استراحت.

- آنژین، درد قفسه سینه:

داشتن احساس سنگینی و گرفتگی در قفسه سینه هنگامی که فرد مشغول فعالیت و یا دچار استرس و هیجان شده است. همچنین این احساس ممکن است به بازوان، گردن، چانه، صورت، کمر یا شکم نیز کشیده شود.

- ضربان قلب:

داشتن ضربان قلبی سریع و غیرعادی خصوصاً اگر در چندین روز تکرار شود و در هر بار چندین ساعت ادامه پیدا کند.

- غش کردن:

غش کردن به‌علت نرسیدن اکسیژن کافی به مغز است که دلایل زیادی نیز برای آن وجود دارد. اگرچه غش کردن همیشه نشانه خطرناکی نیست اما بهتر است پزشک خود را از این وضعیت آگاه کنید.

- احتباس مایع بین بافتی که همراه با تورم بافت‌ها است در اصطلاح پزشکی ادم ((oedema: ادم به تجمع غیرعادی مایع بافت‌ها مثلاً بافت‌های مچ و ساق پا، شش‌ها و شکم گفته می‌شود.

اگرچه این تجمع مثلاً در یک روز گرم کاملاً عادی است ولی تورم حاصله از آن در بافت‌ها می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در پمپاژ قلب باشد.

- رگه‌های کبودی در ناخن و اطراف لب‌ها سیانوزیس Cyanosis)):

ظهور این حالت کبودی می‌تواند به‌علت کمبود شدید اکسیژن در خون باشد.

خستگی:

خستگی نشانه متداولی است که دلایل فراوانی برای آن وجود دارد. مثلاً افسردگی یکی از این دلایل است. ولی در صورت داشتن خستگی غیرعادی خصوصاً زمانی که دلایلش مشخص نیست، باید به پزشک مراجعه کرد.

- درد شدید قفسه سینه که در هنگام استراحت ظاهر می‌شود.

این درد همراه با تعریق، سردرد خفیف، تهوع و تنگی نفس است. این درد که بیشتر از ۱۵ دقیقه طول می کشد می تواند حمله ای قلبی باشد. در این هنگام باید فوراً با اورژانس تماس گرفت تا مراقبت‌های درست به بیمار برسد و آسیب وارده به ماهیچه قلب کمتر شود.

۳- عوامل بیماری عروق کرونری قلب چیست:

عامل مهم این بیماری آترواسکروز است. آترواسکروز به تراکم رسوب چربی در جداره شریان‌های تغذیه کننده قلب گفته می‌شود.

این تراکم زمانی به‌وجود می‌آید که جداره این شریان‌ها توسط یک لایه نازک رسوب هلیم مانند (آتروم atheroma) پوشانده شود. آتروم خود نیز از لایه‌های پرچرب کلسترول و ضایعات سلولی ساخته می‌شود.

لایه‌های چربی برجستگی‌هایی را در جداره شریان ها ایجاد می کنند که در اصطلاح به آنها پلاک (plaques) گفته می‌شود.

این پلاک ها با تنگ کردن شریان ها احتمال لخته شدن خون را بیشتر می‌کنند.

پلاک‌های در حال رشد مانع رسیدن مواد غذایی به جداره شریان‌ها و سخت شدن این جداره‌ها (تصلب شرایین) می‌شوند.

با سخت شدن جداره‌ها فشار خون بالا می‌رود که خود خطر ابتلا به بیماری عروق کرونری قلب را افزایش می‌دهد.

بیماری های بیماری کرونر قلب شایع ترین و جدی ترین بیماری مزمن و تهدید کننده زندگی در آمریکا و ایران ست .

عوامل خطرساز اصلی بیماریهای کرونری قلب که سبب بروز آترواسکلروز این عروق می شود ( تصلب شرایین ) به ترتیب عبارتند از : کلسترول بالا ، سیگار ، افزایش فشار خون ، و دیابت شیرین ؛ که تمام آنها قابل کنترل هستند .

در کتاب بیماریهای داخلی هاریسون و بسیاری از تحقیقات انجام شده به طور عمده کلسترول بالت به عنوان اولین علت بروز آترواسکلروز و بیماری کرونر قلب مطرح است .

روشهای پیشگیری از بیماریهای سالمندان

بسیاری از جنبه‌های مرگ در سالمندان با تغییر رفتار زندگی، قابل تعدیل است. بیماران ۶۵ سال به بالا باید از نظر قطع مصرف سیگار، رژیم غذایی غنی از چربی‌های سالم، ورزش‌های هوازی و تمرین‌های کششی مورد مشاوره قرار گیرند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  علل بارز مرگ در میان افراد سالمند (یعنی بیماری‌های قلبی، سرطان‌های بدخیم، بیماری‌های عروقی مغز و بیماری‌های مزمن دستگاه تنفسی تحتانی) بازتابی از علل ریشه‌ای مرگ در میان افراد در تمام سنین (یعنی مصرف سیگار، رژیم غذایی نامناسب و عدم فعالیت فیزیکی) است.

سایر انواع مراقبت‌های پیشگیری شامل آسپیرین درمانی، تنظیم چربی و تجویز واکسن‌های کزاز و دیفتری، پنوموکوک و آنفلوآنزا هستند. اگر چه سرطان، دومین علت شایع مرگ در بیماران ۶۵ سال به بالا است، غربالگری سرطان نقش سودمندی در میزان بقای آنها ندارد مگر آنکه امید به زندگی مورد انتظار برای بیمار بیش از ۵ سال باشد.

بنابراین هنگام غربالگری سرطان در بیماران سالمند بهتر است که امید به زندگی، میزان داشتن کارکرد و ناتوانی‌های همراه آن بازبینی شوند.

سلامت دستگاه گوارش در سالمندان:

* توجه به وضع دندانها و رسیدگی به آنها:

مراقبت از دندانها امری است که از سنین کودکی می‏بایست شروع شود و چون از میان کلیه اعمال فیزیکی و شیمیایی که در جریان هضم غذا صورت می‏گیرد، تنها جویدن در اختیار انسان می‏باشد، بنابراین باید حداکثر استفاده را از این قسمت بنماید، مخصوصا سالمندانی که اکثرا دارای معده و روده‏ای ضعیف و ناتوان هستند باید بدانند که جویدن کامل غذا کمک بزرگی به هضم آن می‏کند و چنانچه دندانها فاسد و یا کم باشند، این عمل بخوبی صورت نگرفته و سالمند را دچار سوء هاضمه و اختلالات گوارشی می‏نماید.

حتی امروزه، پزشکان معتقدند که چنانچه دندانها دیگر نتوانند خوب کار کنند، هرچه زودتر باید این نقیصه را با گذاشتن دندان مصنوعی جبران نمود. مخصوصا اگر دندانی فاسد و کرم خورده هم باشد که کانون مرض و عفونت نیز به حساب می‏آید.

● رعایت رژیم غذایی:

در دوران سالمندی مواد غذایی بایستی محتوی مواد سه گانه اصلی یعنی هیدراتهای کربن (قند و نشاسته)، پروتئین و چربی و همچنین مواد معدنی و ویتامینها باشد که در مطالب قبل بررسی شد.

به طور کلی نکته‏ای که در تغذیه سالمندان بسیار مهم است، توجه به این موضوع می‏باشد که چون تحمل گرسنگی به مدت طولانی برای سالمندان مشکل است، لذا باید به فواصل کم غذا خورده، اما تعداد دفعات افزایش یابد و مصرف میوه‏جات و سبزیجات نیز علاوه بر تأمین ویتامینهای مورد نیاز در رفع یبوست و افزایش حرکات روده نقش بسیار مهمی دارد.

مصرف زیاد حبوبات به دلیل وجود پروتئینهای دیرهضم برای سالمندان مناسب نمی‏باشد مگر آنکه از قبل خیسانده شوند.

مصرف چربی و استعمال دخانیات در بیماریهای قلبی ـ عروقی و تنگی رگها نقش داشته و باعث افزایش فشار خون می‏گردد.

● استراحت:

استراحت بعد از غذا از جمله عواملی است که در مورد سالمندان حتما بایستی در نظر گرفته شود. البته منظور این نیست که بلافاصله بعد از صرف غذا به استراحت بپردازند، اما بعد از نیم تا یک ساعت، خواب و استراحت مناسب است.

سالمندان عموما به اندازه جوانان می‏خوابند، اگرچه آنها به دفعات بیدار می‏شوند و دوره خواب عمیق در مقایسه با کل زمان خواب نزد آنها کوتاهتر است. بی‏خوابی ممکن است به دلیل افسردگی، ترس از تنهایی و مرگ، احتیاج به ادرار کردن و مشکلات دیگر مربوط به سالمندی باشد.

● رفع یبوست:

علت یبوست در سالمندان تنبلی و ناتوانی روده‏ها می‏باشد، لذا مناسبترین راه رعایت یک رژیم غذایی صحیح می‏باشد و همان طور که اشاره شد، مصرف سبزیجات خام و میوه‏جات خصوصا آلو و انجیر بسیار مفید است.

صرف یک یا دو گلابی یا سیب قبل از خواب و نوشیدن یک لیوان آب و یا صرف کمی انگور، صبحها پس از برخاستن از خواب به سالمندان توصیه می‏شود.

در صورتی که روغن زیتون را بتوانند تحمل نمایند، بعد از هر غذا می‏توان یک قاشق روغن زیتون میل نمود، زیرا نه تنها روغن زیتون ضرری ندارد بلکه به رفع صفرا نیز کمک می‏کند و چنانچه مزاج لینت پیدا کرد، مصرف آن را چند روز می‏توان قطع نمود.

در مواردی که یبوست مداوم و مضر می‏باشد، استفاده از تنقیه‏های کوچک با گلسیرین و یا پارافین توصیه می‏شود.

البته نکته بسیار مهمی که لازم است در اینجا ذکر گردد منظم بودن زمان اجابت مزاج است. سالمندان باید حداقل یکبار در شبانه‏روز اجابت مزاج نمایند و در صورتی که عادت کنند که وقت آن ثابت و منظم باشد بسیار خوب است و بهترین زمان آن صبحها بعد از صرف صبحانه است.

● بیماری دیابت قندی:

در ایران افراد ۶۰ سال به بالا، حدود ۱۵ درصد به بیماری دیابت قند مبتلا هستند که البته شدید نبوده و با رعایت رژیم غذایی مناسب قابل کنترل است و از عوامل مؤثر در ایجاد این بیماری در دوران سالمندی را می‏توان فرسودگی سلولهای تولید کننده انسولین نام برد.

● چاقی:

بدون شک پرخوری و چاقی اثر نامطلوبی در سلامت همه افراد از هر سن و طبقه دارد. سینکر در سومین کنگره طب پیری در آمریکا اظهار کرد: خطر مرگ بر اثر سرطان ریه در شخصی که روزانه ۳۵ عدد سیگار می‏کشد به مراتب کمتر از فردی است که فقط در حدود ۷ کیلو اضافه وزن دارد.

گرچه در طب پیری، زیادی تغذیه یا پرخوری خصوصا در زنان سالمند، مسأله‏ای مهمتر از کمی تغذیه است. حال آنکه هر دو سوء تغذیه نامیده می‏شود.

مکررا به افراد سالمندی برخورد می‏کنیم که از چاقی خود شکایت دارند. آنها غالبا می‏گویند با آنکه وضع غذایشان عوض نشده است ولی مرتبا چاق می‏شوند! نکته مهمی که این افراد از آن غافل هستند، کم شدن حرکت و فعالیتهای بدنی است.

به علاوه تغییراتی که در ساختمان بدن آنها و خصوصا غدد داخلی در این سنین اتفاق افتاده است، خود مزید بر علت می‏شود و نیز بسیاری از این افراد پرخوری و افراط در مصرف غذا را به عنوان یک واکنش جبرانی در مقابل تألمات و افسردگیهای روانی نشان می‏دهند. بهترین توصیه برای این افراد انجام ورزش و تمرینات بدنی است.

● ورزشهای مناسب برای سالمندان:

در دوران زندگی ورزش و فعالیتهای بدنی برحسب سن، جنس و وضع سلامتی بدن فرق می‏کند. از ۵۰ سالگی به بعد باید سعی کرد هر قدر ممکن است عوارض ناشی از سالمندی را به کمک ورزش به عقب انداخت و یا از آن جلوگیری کرد.

قابلیت و زمان لازم برای برگشتن به وضع طبیعی بعد از ورزش راهنمای خوبی برای تعیین مقدار و شدت ورزش در هر سنی است.

برگشتن به وضع طبیعی بایستی سریع باشد. در صورتی که ورزشکار ده دقیقه بعد از متوقف نمودن ورزش هنوز تنفس و ضربان قلبش به وضع عادی برنگشته باشد و یا تا روز بعد هنوز خستگی ادامه داشته باشد، ورزش انجام شده بسیار شدید و طولانی بوده است و در مدت یا نوع آن باید تجدید نظر شود.

بعد از چهل سالگی باید ورزشهای مربوط به موضع و قسمتی از بدن انجام شده و از خسته شدن زیاد تا حدی که نفس تنگی ایجاد شود باید اجتناب نمود.

بازیهای سخت ورزشی و ورزشهایی که احتیاج به سرعت دارند باید ترک شوند. ورزشها با ملایمت انجام گرفته و همیشه فواصل استراحت در بین آنها موجود باشد.

ورزش های سودمند برای افراد سالمند

چندین نوع ورزش هستند که برای افراد سالمند بسیار سودمند است. یکی از اینها گروه ورزش های Aerobic است مانند راه رفتن، شنا کردن، دوچرخه سواری. اگر بتوانید به مدت۳۰ دقیقه در بیشتر روزهای هفته و یا هر روز هفته انجام بدهید بسیار سودمند خواهد بود. و همینطور ورزش وزنه برداری( Strength Training) البته با وزنه های سبک، برای دو روز در هفته نیز بسیار سودمند خواهد بود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  قبل از هر ورزش به مدت ۵ دقیقه بدن خود را گرم کنید ، این بدن را آماده ورزش خواهد کرد. آهسته راه رفتن و نرمش های سبک برای گرم شدن و آماده شدن بدن برای انجام ورزش روزانه خوب است و پس از تمام شدن ورزش نیز باید باز مدت ۵ دقیقه نرمش سبک کنید. و یا اینکه آهسته قدم بزنید.

اگر چنانچه در هوای گرم ورزش می کنید مدت زمان نرمش و یا آهسته راه رفتن را پس ازتمام شدن ورزش روزانه اندکی بیشتر کنید.

ورزش هائی هستند که شما می توانید در خانه انـجام بدهیدو بسیار ساده و راحت هستند. هر کدام از این ورزش ها را می توانید ۸ تا ۱۰ مرتبه تکرار کنید و پس از اندکی استراحت برای دور دوم آماده شوید.

به خاطر داشته باشید

۱- تمام این حرکات را آهسته و به گونه ای انجام دهید که بتوانید کنترل تمام حرکات را در دست داشته باشید.

۲- زمان انجام این ورزش ها نفس را در سینه حبس نکنید

۳- اگر احساس درد هرقسمت بدن کردید ورزش را ادامه ندهید

۴- پس از انجام هر ورزش عضلاتی را که برای انجام این ورزش به کار برده اید آرام آرام باز و بسته کنید.

ورزش شماره ۱

کف دستهایتان را به روی دیوار بگذارید و مطابق با شکل شماره ۱ و آرام بدن را به سوی دیوار نزدیک کنید و سپس با کف دستهایتان به دیوار فشار دهید به طوریکه بدن شما در جهت دور شدن از دیوار حرکت کند و به حالت اولیه که ایستاده اید باز گردد.

ورزش شماره ۲

روی صندلی بنشینید. اندکی بالانته را به جلو بکشید و سپس از روی صندلی بلند شوید کوشش کنید که به پهلو خم نشوید و یا از دستها برای بلند شدن کمک نگیرید

ورزش شماره ۳

دو دنبل سبک را با دستهای خود بگیرید و سپس ساعد را به سمت شانه خم کنید و سپس به حالت اول بازگردید

ورزش شماره ۴

دو دنبل سبک را با دستهای خود بگیرید.( دنبل را اندازه ای انتخاب کنید که از نظر وزن برایتان بلند کردن آنها ساده و راحت باشد) دستها را از پهلو آویزان کنید سپس شانه ها را به سمت گوش بالا و سپس پائین ببرید. این ورزش بسیار ساده است و شما به راحتی می توانید در خانه خود انجام دهید. به خاطر داشته باشید که انجام این گونه ورزش های در سالمندان در پیشگیری از پیشرفت پوکی استخوان بسیار مؤثر است.

نکته بسیار مهم در مورد سالمندان این است که در جائی که ورزش می کنید باید به گونه ای باشد که برای شما خطر زمین خوردن و یا هر اتفاق ناخوش آیند و زیان رسا نباشد به طور نمونه اگر پیاده روی می کنید کوشش بر آن باشد که در روز روشن انجام شود نه در تاریکی شب.

ولی به هر روی باید یاد آور شویم که اگر سایر نکات را رعایت کنید، کهولت سن به تنها ئی مانع ورزش نخواهد بود. و بر عکس بسیاری از ورزش های ویژه در سنین بالا در بهبود و پیشگیری ازپیشرفت بسیاری از بیماریها مؤثر هستند.

به خاطر داشته باشید که ورزش فقط زمانی برای شما خوب خواهد بود که شما از نظر سلامتی خودتان احساس خوبی داشته باشید.

دانشگاه علوم پزشکی استان فارس
مرکز بهداشت شهرستان ارسنجان

بررسی میزان دریافت ریزمغذیها در سالمندان زن ساکن در خانه سالمندان نشاط مهریز ومقایسه آن با جدول RDA

مقدمه و اهداف :

امروزه پیشرفت های پزشکی ،اجتماعی ،اقتصادی سبب افزایش امید به زندگی و کاهش مرگ و میر گردیده است  در نتیجه روز به روز بر تعداد سالمندان جهان افزوده می شود .طبق بررسیهای انجام شده بر روی وضعیت تغذیه سالمندان در سطح بین المللی شیوع بعضی از کمبودهای تغذیه ای خصوصاًریز مغذیها به علت کاهش دریافت غذایی و اختلال درجذب یا عوارض ناشی از مصرف دارو به چشم می خورد .

همچنین عدم دسترسی مستقیم به غذای مورد علاقه و بالاخره جنبه های روانی مساله درکنار سایر عوامل مساعد کننده مشکلات تغذیه ای ،این گروه را جزء افراد آسیب پذیر قرار می دهد که نیاز به حمایتهای بیشتر خصوصاً تغذیه ای را می طلبد .ما در این تحقیق بر آن شدیم تا با بررسی وضعیت تغذیه ای خانه سالمندان نشاط مهریز در یزد میزان دریافت ریزمغذی های همچون آهن ،کلسیم،روی و همچنین ویتامینهای A,D,Cرا مورد بررسی قرار دهیم.

روش بررسی :

مطالعه از نوع تحلیلی بوده وبسامد خوراک گروه مورد مطالعه (۴۰نفر از سالمندان زن)توسط پرسشنامه جمع آوری و سپس میانگین دریافت ریزمغذیهای ( آهن،روی ،کلسیم ،ویتامین های A,D,C)استخراج و با جدول RDAمقایسه گردیدمواردی که میزان دریافت بیش از ۶۷%RDA بودبه عنوان دریافت مطلوب  درنظر گرفته شد.

نتایج و بحث:

آنالیز داده ها نشان می دهد میزان دریافت آهن و روی درحد مطلوب بوده ولی میزان دریافت ویتامین های A,D,Cوکلسیم کمتر از حد مطلوب بوده است .

باتوجه به خاصیت آنتی اکسیدانی  ویتامین های A,C وبه دلیل اثر محافظت کنندگی آنها در برابر سرطان،بیماریهای قلبی _عروقی و کاتاراکت و باتوجه به کاهش دریافت ویتامین های مذکور در گروه مورد مطالعه برمصرف مقادیر کافی از منابع ویتامین های مذکوردرسالمندان توصیه می شود .

همچنین با توجه به اینکه میزان ویتامین Dدربدن سالمندان با افزایش سن کاهش می یابد (به دلایلی چون کاهش دریافت وکاهش سنتز ویتامین Dدرپوست  سالمندان )استفاده از گروههای غنی از اینریز مغذی و قرار گرفتن درمقابل نور آفتاب درنواحی بازوها و دستها و صورت به مدت ۱۵-۵دقیقه حداقل هفته ای دو یا سه باروهمچنین دریافت مکملهای آن توصیه می شود .

همچنین کلسیم برای برقراری ارتباطات عصبی عضلانی ،انقباض عضلات و سلامت استخوانها ضروری است  به خصوص این عنصر در دوران سالمندی به علت از دست رفتن مواد معدنی استخوان اهمیت بیشتری دارد با توجه به نتایج و  مصرف کم کلسیم درسالمندان مذکور توصیه می شود علاوه بر مصرف منابع غنی از کلسیم روزانه ۱۰۰۰تا ۱۵۰۰میلی گرم ململ دارویی کلسیم (درزنان بالای ۵۰ساله ای که تحت درمان استروژن نیستند )مصرف نمایند .

نویسندگان : فولادوند.ف، ریاحی .م ،نقیایی.یوسف

آدرس :  یزد _میدان باهنر_ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی _معاونت بهداشتی _واحد بهبود تغذیه

مشکلات خواب سالمندان

محرومیت از خواب مشکل کلی کهنسالان است، در واقع از هر دو نفر یک نفر بدین معضل گرفتار می باشد. سالخوردگی لزوماً موجب بروز مشکلات خواب نیست و نیاز سالمندان به خواب با افزایش سن کمتر نمی شود .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  منظره چرت زدن فرد کهنسال در اوقات نامناسب، تصویری از محرومیت شدید خواب است. طبق نظر کارشناسان، سالمندان روز هنگام به خواب می روند زیرا در طول شب، خواب به چشمشان نمی آید. پیران مسن تر به همان میزان جوانی یعنی شبی حدود ۸ ساعت به خواب احتیاج دارند.

●   عوامل بازدارنده خواب در سالمندی عبارتند از :

ورم مفاصل، ناتوانی های جسمی، ناراحتی های ریوی، افسردگی، بیماری قلبی-دیابت، نارسایی کلیوی، ترس از مرگ در خواب، سندرم پاهای بیقرار

●   مراحل خواب :

خواب دارای چهار مرحله می باشد.
۱-    خواب سبک
۲-    خواب بینابینی
۳-    خواب عمیق
۴-    رویا

از زمانیکه به خواب می رویم تقریباً ۱۰ دقیقه طول  می کشد تا به خواب برویم هر سیکل خواب تقریباً ۹۰ دقیقه طول می کشد. این سیکل با تغییراتی در تمام طول شب تکرار می شود. مرحله خواب عمیق در آغاز خواب بیشتر است.

در سالمندی فاز خواب نیز زود شروع  می شود برخی افراد پیر معمولاً شب ها زودتر به خواب

می روند و صبح ها زودتر از خواب بیدار می شوند. اگر سالمندان شبها خواب خوب نداشته باشند روز بعد احساس خستگی، خواب آلودگی و بی حوصلگی دارند. تحقیقات نشان داده است که حدود ۶۰ درصد افراد بالای ۶۰ سال دچار مشکلات خواب هستند. هر چه سن بالاتر باشد بیماری های خواب شایعتر است.

●   الگوی خواب در سالمندان  :

الگوی خواب در افراد سالمندان با الگوی خواب افراد جوان فرق می کند و الگوی خواب در سالمندان یکسان نیست به خصوص سیکل خواب، بیداری ۲۴ ساعته در پیری تغییراتی می کند. در این افراد فاز خواب، بیداری زودتر شروع می شود.

بعضی افراد پیر زودتر به خواب می روند و صبح ها زودتر از خواب بیدار می شوند. خواب شب به میزان قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.

از آنجا که افراد سالمند اغلب چرت های روزانه دارند. زمان کلی خواب آنها طی ۲۴ ساعت در مقایسه با افراد جوان تفاوت جدی ندارد. افراد سالمند اغلب چند بار طی شب از جمله ساعت های اولیه صبح بیدار می شوند.

مراحل خواب عمیق در آنها کوتاهتر و مراحل خواب سبک طولانی تر است.

در سالمندی زمان کلی خواب در ۲۴ ساعت همان مقدار قبل باقی می ماند اما خواب شبانه کاهش می یابد و یا خواب کوتاه روزانه جبران می شود.

علت دقیق تغییرات خواب در افراد سالمند طبیعی روشن نیست. اما تغییرات فیزیولوژیک متعددی (مانند کاهش ملاتونین و هورمون رشـد و افزایـش ترشح کورتیـزول) ممـکن است باعث

-  انجام  فعالیت های ورزشی در طول روز الزامی است.

تغییرات ریتم خواب، بیداری می شود. در نتیجه این تغییرات زمان بیشتری طول می کشد تا افراد سالمند به خواب روند. در خواب شبانه بیدار می شوند و خواب عمیق نیز کاهش می یابد.

●  توصیه های درمانی برای خواب کهنسالان :

-  به سالمندان توصیه کنید که حتی در روزهای تعطیل سر ساعت بخوابند و برخیزند این کار موجب تقویت چرخه خواب و بیداری بدن شده و موجب بهتر خوابیدن او در شب می گردد.

-  سالمندان باید پیش از خواب، از خوردن و آشامیدن زیاد خودداری کنند رعایت این مورد سبب می گردد که آنان در طول شبانگاه به دستشویی نروند.

-  سالمندان نباید شب ها کافئین بنوشند و یا سیگار بکشند.

-  ورزش مرتب، موجب خواب آرامبخش تر می گردد.

-  استفاده از تشک های طبی و راحت

-  صرف شام سبک و حاضری

-  محیط آرام و عادی از سر و صدا

-  استفاده از قرص های خواب آور

-  زیر نظر پزشک که تداخل با سایر داروهای مصرفی سالمند بیمار نداشته باشد.

-  درجه حرارت محیط برای خواب سالمندان بین ۱۸ تا ۲۲ درجه سانتی گراد می باشد.

-  استفاده از لباس های نرم و نخی در هنگام خواب

-  حذف چرت زدن های میان روز

تهیه کننده:
مریم خواصی
کارشناس پرستاری

منابع:

-  www.forom.ui.a.cir
-  www.al.shia.org/html
-  کتاب بیماریهای اعصاب برونر – سودارث ۲۰۱۰

تغذیه و ورزش در سالمندان

مؤثر در ایجاد مشکلات تغذیه ای سالمندان

۱-  عوامل جسمانی:  مانند کاهش کل انرژی موردنیاز، بیماریهای مزمن، بی اشتهایی، تغییر حس چشایی، خرابی دندان ها، بی تحرکی، ناتوانی جسمی، مشکلات گوارشی، تداخلات دارویی و یا تداخل غذا و داروها

۲-  مشکلات روحی و روانی:  افسردگی، تنهایی، از دست دادن همسر

۳-  مشکلات اقتصادی، درآمد کم، کمبود امکانات برای تهیه و طبخ غذای مناسب و زندگی در آسایشگاه

نیازهای تغذیه ای سالمندان

میزان انرژی مورد نیاز:

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  با افزایش سن میزان نیاز به انرژی کاهش می یابد که می تواند به دلیل کاهش فعالیت جسمی، کاهش توده عضلانی و فعال بدن باشد. در صورت دریافت مازاد بر نیاز انرژی مشکلات و عوارضی مانند چاقی، فشار خون، بیماریهای قلبی-عروقی برای سالمند ایجاد می شود. میزان نیاز به انرژی برای هر سالمند متفاوت بوده و بر اساس وزن، قد، شرایط فیزیکی و سلامتی وی محاسبه می شود.

میزان پروتئین مورد نیاز سالمندان

با افزایش سن علاوه بر کاهش توده عضلانی، ذخیره پروتئینی بدن نیز کاهش می یابد و میزان نیاز به پروتئین با افزایش سن نه تنها کاهش نیافته بلکه ثابت مانده و یا

افزایش می یابد. بویژه در صورت ابتلا به بیماری ها و یا عفونت ها که این مسئله بسیار مهم می باشد. توصیه می شود چهل تا شصت درصد از انرژی دریافتی روزانه سالمندان از پروتئین ها به ویژه پروتئین های با کیفیت بالا تامین شود.

میزان مایعات مورد نیاز سالمندان

توجه به دریافت کافی مایعات در سالمندان از مسائل مهم می باشد. علایم کمبود آب در بسیاری از سالمندان ممکن است به صورت خشکی لب ها، گود افتادن چشم ها، تب، یبوست، کاهش حجم ادرار و تهوع باشد که این مسئله در مورد سالمندانی که در مناطق گرم زندگی می کنند بیشتر شایع است.

استفاده از داروهای ادرار آور نیز از عوامل مؤثر در ایجاد کم آبی در سالمندان می باشد. بنابراین توجه به مصرف کافی آب و مایعات در این دوران اهمیت ویژه ای دارد.

ویتامین ها و مواد معدنی

اغلب سالمندان علاقه زیادی به مصرف مکمل های ویتامینی دارند که باید به این مسئله توجه شده و از مصرف بیش از حد نیاز این مکمل ها خودداری شود.

در مورد ویتامین های محلول در آب، معمولا کمبودی در سالمندان دیده نمی شود. مگر در سالمندان الکلی که کمبود ویتامین ب ۱ می تواند وجود داشته باشد و یا سالمندانی که دچار سوء تغذیه هستند.

همچنین ممکن است بعضی از سالمندان به علت مشکلات دندان و یا مشکلات گوارشی از خوردن سبزیجات و  میوه جات پرهیز کنند در حالیکه این منابع غذایی تامین کننده ویتامین ث هستند و یا مصرف زیاد آنتی بیوتیک ها می تواند در سالمندان کمبود ویتامین K ایجاد کند.

کمبود ویتامین D ممکن است در سالمندان بویژه آنهایی که از نور آفتاب دور هستند بوجود آید. در مورد مواد معدنی باید گفت با رعایت یک برنامه غذایی صحیح می توان مواد معدنی مورد نیاز سالمندان را تا حد زیادی تامین کرد. فقط باید به میزان کلسیم دریافتی که معمولا مقدار مصرف آن در سالمندان به میزان توصیه شده نمی رسد توجه شود.

عوامل متعددی در کمبود کلسیم در سالمندان نقش دارند. از جمله میزان جذب روده ای کلسیم، کار کلیه ها، متابولیسم استخوان ها، اثرات متقابل مواد مغذی بر یکدیگر و بر داروها، کم تحرکی و عدم مصرف کافی لبنیات به دلیل عدم تحمل به لاکتوز در صورتی که شیر و لبنیات به مقدار کافی مصرف نشود ممکن است نیاز به مصرف مکمل کلسیم باشد که البته تشخیص آن باید توسط پزشک و متخصص تغذیه صورت گیرد. در مورد سدیم هم باید در سالمندانی که مبتلا به فشار خون، مشکلات قلبی، کلیوی و دیابت هستند محدودیت هایی اعمال شود.

انعطاف پذیری مفاصل با بالا رفتن سن به تدریج کاهش می یابد، مخصوصا تاندون ها و لیگامان ها انعطاف پذیری خود را به مرور از دست می دهند و این سبب کاهش حرکت مفاصل می شود. تحلیل مفاصل، مخصوصا در ستون مهره ها، رخ می دهد. خطر سقوط و حوداث افزایش می یابد و در این میان، کاهش انعطاف پذیری قوزک پانقش مهمی در سقوط دارد.

تمرین های ورزشی و تمرین های ((افزایش دامنه حرکتی)) به حفظ یا افزایش انعطاف پذیری سالمندان کمک می کنند.  اختلال های حسی (مخصوصا مشکلات شنوایی و بینایی) و آستانه بالاتر برای ادراک محرک ها، سبب افزایش میزان سقوط به میزان ۳۵ تا ۴۰ درصد در سنین بالای ۶۰ سال می شود. تحلیل عضلات از حوالی سن ۶۵ سالگی سبب افت ۲۵ درصدی عملکرد عضلات می شود. میزان متابولیسم پایه در سنین بزرگسالی به ازای هر دهه تقریبا ۵ درصد افت می کند. در سنین سالمندی افزایش چربی بدن سبب راه رفتن آرام تر و محدودیت های عملکردی دیگر می شود.

تمرین های هوازی استقامتی یا قلبی-عروقی

هدف از این تمرین ها، افزایش میزان حداکثر کار هوازی است که فرد توان تحمل آن را دارد. گروه زیادی از فعالیت ها در این دسته جای می گیرند.

پیاده روی شامل دویدن، لی لی کردن، دوچرخه سواری، شنا و ورزش های با توپ است. توصیه می شود سالمندان با شدت کمتری ورزش کنند. حجم ورزش مقاومتی به معنای تعداد جلسه های ورزش و تعداد تکرارها در هر ست برای هر گروه عضلانی است.

توالی تمرین ها باید ۳ روز در هفته باشد. اگر فردی مایل به انجام تمرین های قدرتی روزانه است، بایدتمرین ها را گروه بندی کرده و به عنوان نمونه ۳ روز تمرین های اندام فوقانی و ۳ روز تمرین های اندام تحتانی را انجام دهد.

حداقل فعالیت هوازی با شدت متوسط (استقامتی) برای مدت ۳۰ دقیقه ۵ روز از هفته یا فعالیت شدید هوازی با شدت متوسط شامل فعالیت هایی است که با توجه به سطح آمادگی جسمانی فرد در سطح متوسط قرار گیرد. به این معنی که در سیستم نمره دهی ۱۰ شماره ای که حالت نشسته نمره صفر و حداکثر تلاش جسمانی فرد نمره ۱۰ می گیرد، فعالیت متوسط نمره ۵ یا ۶ خواهد گرفت و سبب افزایش قابل توجه در تعداد ضربان قلب و تنفس فرد می شود.

در همین سیستم فعالیت شدید به فعالیت هایی گفته می شود که نمره ۷ یا ۸ بگیرد و سبب افزایش زیاد ضربان قلب و تنفس شود. برای نمونه با توجه به گوناگونی سطح آمادگی جسمانی در سالمندان ممکن است فعالیت متوسط برای گروهی راه رفتن آهسته و برای گروهی دیگر راه رفتن تند در نظر گرفته شود.

تمرین های قدرت عضلانی

سالمندان باید حداقل دو بار در هفته تمرین های قدرتی عضلانی با استفاده از گروه های عضلانی بزرگ انجام دهند تا قدرت و استقامت عضله افزایش یابد. توصیه می شود ۸ تا ۱۰ دقیقه ورزش حداقل ۲ روز غیر متوالی در هفته انجام شود.

برای بالا بردن میزان قدرت، باید یک مقاومت (وزن) که ۱۰ تا ۱۵ تکرار بالا بردن آن میسر باشد بکار رود. سطح تلاش برای بالا بردن وزنه باید در حد متوسطه تا بالا باشد. برای حفظ سطح انعطاف پذیری لازم جهت انجام فعالیت فیزیکی منظم سالمندان باید فعالیت هایی را جهت حفظ و ارتقای انعطاف پذیری حداقل ۲ روز در هفته برای مدت دست کم ۱۰ دقیقه انجام دهند.

تهیه کننده:
نجمه جوکار
کاردان بهداشت خانواده

منابع:

- سایت پزشکان ایران

توصیه هایی بسیار ساده اما مفید برای حفظ سلامت سالمندان

پیری فرآیندی است که متوقف نمی شود و تنهابا داشتن زندگی سالم و مراقبتهای ویژه می توان این دوران را به دورانی مطلوب و لذت بخش و توام با سلامتی تبدیل کرد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  سلامت سالمندان یکی از مسائل و مشکلات بهداشتی در اکثر جوامع است  و مقابله با این مشکلات نیازمند سیاستگزاری و برنامه ریزی های دقیق و صحیح می باشد.نیاز های جسمانی در سنین پیری از اهمیت فراوانی برخوردار هستند و مسائل روانی ناشی از سالمندی نیز تحولات بسیاری در روش زندگی این گروه به وجود می آورد.

در دوره سالمندی شخص ممکن است به دلیل محدودیتها ی مربوط به تغییرات پیری برای بر آورده کردن نیازهای اساسی به کمک دیگران نیاز داشته باشد.در این راستا آموزش بهداشت و شیوه زندگی سالم به سالمندان و افرادخانواده آنان امر مهمی است که می تواند بسیاری از مشکلات ناشی از تغییرات پیری را کنترل و یا به تعویق انداخته و سلامتی سالمندان را حفظ نماید.

همه ما با پیش روگرفتن شیوه زندگی سالم منزوی و گوشه گیر نمی شویم ،در فعالیتهای اجتماعی مشارکت خواهیم داشت و قادر خواهیم بود اطرافیان را هر چه بیشتر از تجربیات گرانبهای خود بهره مند سازیم .

توصیه های بسیار ساده اما مفید را برای یک زندگی سالم  در مورد تغذیه و تمرینات بدنی ارائه نمائیم.

تغذیه

در تمام دوران زندگی، تغذیه بعنوان عامل تقویت کننده جسم و روح و موثر در حیات ارزش بسیار زیادی داشته است.در دوران کهولت نیاز به انرژی کاهش می یابد .این به علت بالا بودن سن و کمبود تحرکات جسمی و کم شدن انرژیهای اولیه بدن است.

بهبود رژیم غذایی و  مراقبت تغذیهای امری بسیار ضروری و مهم است که بایدبه آن توجه شود تا :

۱- سلامت بدن حفظ شود و سالهای عمر با نشاط و راحتی بیشتری طی شود که ما حصل آن لذت بردن از زندگی است.

۲- از بیماریهایی که در اثر سوء تغذیه بوجود می آید پیشگیری شود.

۳- قدرتروحی و جسمی حفظ شود که این خود منجر به بهبود کیفیت زندگی و متعاقب آن افزایش امید به زندگی و طول عمر بیشتر است.

در دوران سالمندی تغییراتی در بدن ایجاد می شود که شما هیچگونه دخالتی در آن ندارید، ولی برخی عوامل می توانند بروز سالمندی را به تعویق اندازد و یا از شدت تغییرات ایجاد شده در بدن بکاهند.

تحقیقات تغذیه ای نشان داده است افرادی که از عمر طولانی تری برخوردارند دارای خصوصیات زیر هستند :

• هر روز بطور مرتب صبحانه می خورند.

• همواره وزن ثابتی دارند (تغییر وزنشان کمتر است) .

• میوه و سبزی در برنامه غذایی روزانه آنها وجود دارد.

• چربی و مواد غذایی چرب کمتر مصرف می کنند.

• از مصرف نمک و مواد غذایی شور به مقدار زیاد ، خودداری می کنند.

• علاوه بر این موارد عوامل ارثی و ژنتیکی ، فعالیتهای بدنی منظم ، اجتماعی بودن ، معاشرتهای دوستانه و مسائل اقتصادی می توانند در افزایش طول عمر انسان موثر باشند.

تمرینات بدنی

با افزایش سن تغییرات متعددی در قسمت های مختلف بدن ایجاد می شود . قلب ، ریه ها ، سیستم عصبی ، عضلات و استخوان ها دچار تغییرات ناشی از افزایش سن می شوند.

تحرک و فعالیت بدنی منظم می تواند به شما کمک کند تا :

• کارایی مفاصل افزایش یابد .

• از پوکی استخوانها جلوگیری شود .

• قدرت و توده عضلانی حفظ شود .

• از بیماری های قلبی و عروقی پیشگیری شود .

• فشار خون کاهش یابد .

• ظرفیت ریه برای جذب اکسیژن زیاد شود .

• وضعیت خواب بهتر شود .

• افسردگی و استرس کاهش یابد .

• اعتماد  به نفس و عزت نفس افزایش یابد .

• از چاقی  و اضافه وزن جلوگیری شود .

• از ابتلاء به دیابت ، سرطان و سکته مغزی جلوگیری شود و خونرسانی به اندام های بدن بهود یابد و…

سعی کنید تمرینات بدنی جزئی از زندگی و فعالیتهای روز مره شما باشد. بی حرکتی نه تنها بیماری های  جسمی بسیاری را به دنبال خواهد داشت بلکه موجب تنهایی و افسردگی نیز خواهد شد .

مشکل دیگری که با بی حرکتی به وجود می آید ، عدم توانایی انجام کارهای روزمره و وابستگی به دیگران است .

عدم تحرک مهمترین عامل در ایجاد پیری زودرس است .  دقت کنید که یکی از روشهای کند نمودن روند پیری ، ورزش و تمرینات بدنی منظم است که میتواند باعث سازگاری و افزایش دوره تحرک و فعالیت و همچنین افزایش سالهای موثر و مولد عمرگردد.

سالمندان عزیز : برای کسب اطلاعات بیشتر و  دریافت آموزشهای لازم دوران سالمندی ومطالعه  مجموعه کتابهای راهنمای بهبود شیوه زندگی سالم در دوره سالمندی به مراکز بهداشتی درمانی در شهر و روستاها و خانه های بهداشتی مراجعه نمایید .

به خاطر بسپارید که : سن بالا و ضعف قوای جسمانی مانعی برای تمرینات بدنی نیست .

« Previous PageNext Page »