آندوکاردیت یا عفونت قلب

آندوکاردیت (Endocarditis)‏ یا التهاب درون‌شامه قلب به معنی استقرار و تکثیر عامل عفونی در سطح داخلی قلب (آندوکارد ) و دریچه‌ها می‌باشد. اندوکاردیت باکتریایی بیماری خطرناک و گاه کشنده‌ای است .

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،   باکتری‌ها یا قارچ‌هایی‌ که‌ وارد خون ‌می‌شوند. باکتری‌ها یا قارچ‌ها به ‌دریچه‌ها، عضله و پوشش‌ داخلی‌ قلب‌ آسیب‌ وارد می‌کنند یا آسیبی‌ را که‌ از قبل ‌وجود داشته‌ است‌ تشدید می‌کنند.  تب روماتیسمی، بیماری‌ مادرزادی‌ قلب،‌ ‌آسیب‌‌ دریچه‌های‌ قلب‌، تزریق‌ مواد آلوده‌ به‌ داخل ‌جریان‌ خون‌، استفاده‌ از داروهای‌ مختل‌کننده‌ ایمنی‌ و وجود دریچه‌ مصنوعی‌ در قلب‌ از عوامل تشدیدکننده بیماری به‌شمار می‌روند.

از علائم‌ زودهنگام‌ آندوکاردیت ‌می‌توان به خستگی‌ و ضعف،‌ تب‌، لرز و تعریق‌ زیاد به‌خصوص در شب، کاهش ‌وزن،‌ دردهای‌ مبهم و وجود صدای‌ غیرطبیعی‌ در قلب ‌اشاره کرد.

از علائم‌ دیرهنگام‌ می‌توان لرز شدید و تب‌بالا، تنگی‌ نفس ‌در هنگام ‌فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری، ورم ‌پاها و شکم، و تند یا نامنظم‌ شدن‌ ضربان‌ قلب‌ را نام برد.

عوامل خطر عفونت قلب

برخی از شرایط یا بیماری های قلبی که فرد را در معرض خطر ابتلا به عفونت قلب قرار می دهند عبارتند از :

– دریچه قلبی مصنوعی (پروتز)

– سابقه قبلی ابتلا به اندوکاردیت

– آسیب دریچه های قلبی در اثر بیماری تب روماتیسمی یا سایر بیماری ها

– برخی از نقایص مادرزادی قلبی

– کاردیومیوپاتی (بزرگ شدگ قلب)

– پیوند قلب و متعاقب آن ابتلا به یک اختلال دریچه ای قلب

اگر دریچه‌ قلبتان ‌آسیب‌‌دیده‌ است‌، قبل‌از هر عمل ‌پزشکی و دندانی‌، مشکل ‌خود را به ‌پزشک ‌یا دندانپزشک ‌اطلاع ‌دهید

تشخیص عفونت قلب

اقدامات‌ تشخیصی‌ ممکن ‌است ‌شامل شمارش‌ سلول‌های خون و کشت‌خون‌، نوار قلب‌، عکسبرداری‌ از قلب و ریه‌ها با اشعه ایکس و اکوکاردیوگرام باشد.

بستری‌ شدن ‌در بیمارستان‌ در مرحله‌ حاد بیماری صورت می‌گیرد.

بعضی‌ از بیماران‌ را می‌توان‌ از بیمارستان‌ ترخیص‌ کرد و ادامه‌ مراقبت‌ از آنها را در منزل‌ پی‌ گرفت‌.

در بعضی‌ از بیماران‌ جراحی‌ برای‌ تعویض‌ دریچه‌ عفونی‌ شده‌ انجام می‌شود.

درمان‌ عفونت قلب

این بیماری معمولا با تشخیص‌ و درمان ‌زودهنگام ‌قابل ‌معالجه ‌است، ‌اما بهبود آن ممکن ‌است‌ هفته‌ها طول‌ بکشد.

اگر درمان ‌به ‌تاخیر افتد، عملکرد قلب کاهش ‌یافته‌ و نارسایی‌ احتقانی‌ قلب‌ و حتی مرگ ‌رخ ‌خواهد داد.

پیشگیری‌ از عفونت قلب

اگر دریچه‌ قلبتان‌ آسیب‌دیده‌ است، ‌یا صدای‌ غیرطبیعی‌ در قلب ‌شما شنیده‌ می‌شود، پیش‌ از انجام‌ هر گونه ‌عمل پزشکی‌ که ‌امکان‌ ورود باکتری‌ها به ‌خون‌ در آن ‌وجود دارد، به ‌پزشک خود ‌اطلاع ‌دهید تا آنتی‌بیوتیک مناسب‌ برای ‌پیشگیری‌ از بروز آندوکاردیت را‌ دریافت‌ کنید. این‌ مساله ‌به‌خصوص ‌باید قبل ‌از کارهای‌ دندانپزشکی‌‌ و عمل جراحی‌ دستگاه‌ ادراری‌ یا گوارشی ‌مدنظر قرار گیرد.

همچنین می توانید اقداماتی را جهت کاهش میزان خطر انجام دهید؛ برای مثال مهم است که روزانه دندان‌های خود را مسواک زده و نخ دندان بکشید و به طور منظم برای معاینه دندان‌هایتان به دندانپزشک خود مراجعه کنید. این اقدامات در کاهش خطر آندوکاردیت موثرند.

رعایت موارد زیر به بیماران توصیه می‌شود

تا زمان ‌بهبودی‌ کامل‌ در رختخواب ‌استراحت‌ کنید.

زمانی‌ که‌ در رختخواب ‌استراحت ‌می‌کنید، پاهای‌ خود را مرتب‌ خم‌ و راست ‌کنید تا از تشکیل‌ لخته‌ خون در سیاهرگ‌های‌ عمقی‌ پا پیشگیری‌ شود.

فعالیت‌های عادی‌ خود را در صورتی‌ که‌ وضعیت‌ جسمی‌تان‌ اجازه ‌داد، می‌توانید از سر بگیرید.

اگر دریچه‌ قلبتان ‌آسیب‌‌دیده‌ است‌، قبل‌از هر اقدام ‌پزشکی‌، مشکل ‌خود را به ‌پزشک ‌یا دندانپزشک ‌اطلاع ‌دهید. در برخی‌ از موقعیت‌ها، نیاز به ‌استفاده ‌از آنتی‌بیوتیک‌ برای‌ پیشگیری‌ از آندوکاردیت‌ وجود خواهد داشت‌.

پس ‌از رهایی‌ از آندوکاریت‌، مرتبا ‌زیر نظر پزشک ‌باشید تا از عود بیماری‌ پیشگیری‌ شود.

چه موقع باید نزد پزشک رفت؟

اگر یکی‌ از موارد زیر به‌هنگام ‌درمان‌ یا پس ‌از آن ‌رخ‌ دهد، باید به پزشک مراجعه شود:

افزایش وزن بدون دلیل، وجود خون‌ در ادرار، تنگی‌نفس ‌یا درد قفسه‌سینه‌ و ضعف ‌یا فلج ‌ناگهانی‌ عضلات

اسکلت و استخوان های انسان

آذر ۲۸, ۱۳۹۱ بواسطة:   موضوع : اخبار فیزیوتراپی, مشروح اخبار

انجام حرکات بدن در یک جانور پرسلولی فقط بر عهده ماهیچه‌ها نیست و جانوری که تنها از ماهیچه‌های خود برای حرکت کردن استفاده کند، حرکاتش بسیار کند خواهد بود. در عوض جانورانی که برای ماهیچه‌های خود تکیه‌گاهی دارند حرکتشان هم به نسبت سریع است این تکیه‌گاه را اسکلت می‌نامند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،   بیش از دویست استخوان کوچک و بزرگ به هم وصل و جفت می شوند و استخوانبندی انسان را درست می کنند.

بعضی از استخوان ها چنان به هم وصل و جفت شده اند که نمی توانند حرکت کنند، مانند استخوان های کاسه سر – جمجمه که حرکت نمی کنند. اما برخی دیگر هم مانند استخوان های انگشت ها، طوری به هم وصل و جفت شده اند که می توانند حرکت کنند، مانند استخوان های دست و پا استخوان‌بندی یا اسکلت انسان آن بخش از بدن انسان است که از جنس استخوان بوده و به عنوان نگهدارنده ساختمان بدن و ایستایی آن در برابر نیروی جاذبه و سرعت بخشیدن به حرکت بدن (locomotion) عمل می‌کند.

اسکلت انسان مانند سایر مهره داران توسط ماهیچه ها پوشیده شده است. اسکلت و ماهیچهها در عمل با یکدیگر هماهنگ و مکمل یکدیگرند.اسکلت بدن هر فرد از تعدادی استخوان درست شده است .

این استخوان ها ساختار بدن را می سازند و باعث حرکتِ بدن می شوند و همچنین از اعضای داخلی بدن محافظت می کنند ضمناً انسان بالغ ۲۰۶ استخوان دربدن دارد (شکل بالا)؛ حالا استخوانها ی بدنمان را بررسی می کنیم

انجام حرکات بدن در یک جانور پرسلولی فقط بر عهده ماهیچهها نیست و جانوری که تنها از ماهیچه‌های خود برای حرکت کردن استفاده کند، حرکاتش بسیار کند خواهد بود. در عوض جانورانی که برای ماهیچه‌های خود تکیه‌گاهی دارند حرکتشان هم به نسبت سریع است این تکیه‌گاه را اسکلت می‌نامند.

دو نوع اسکلت وجود دارند :

اسکلت داخلی (endoskeleton)
اسکلت خارجی (exoskeleton)

جانوران دارای اسکلت خارجی معمولاً جثه‌های کوچکی دارند. مانند حشرات.

در عوض امروزه بزرگ‌ترین جانوران کره زمین مانند فیل دارای اسکلت داخلی هستند جنس اسکلت داخلی از استخوان یا غضروف و یا هر دو باهم است.

نقش اسکلت آدمی

در انسان مانند جانوران دیگر، وظیفه اسکلت عبارتست از:

حفاظت اندامهایی مانند مغز، قلب، ششها
حرکت
شکل دادن کلی به بدن و حفظ ایستایی آن
تکیه‌گاه عضلات قرار می‌گیرد

در عین حال مغز استخوان مرکز گلبول سازی است. همچنین استخوان را باید منبع مهم ذخیره مواد معدنی بخصوص کلسیم شمرد.۹۷٪کل نمک های کلسیم در استخوان است.[۲] که وجود آنها در فعالیتهای حیاتی بدن ضرورت دارد.

اسکلت آدمی برای سهولت مطالعه به سه بخش سر، تنه و اندام(دست و پا) تقسیم می‌شود.

استخوانهای سر

استخوانهای سر عموماً از نوع استخوانهای پهن هستند اسکلت سر شامل دو بخش جمجمه و چهره است. استخوانهای جمجمه هشت عدد هستند و عبارت‌اند از: یک پیشانی در جلو، یک استخوان پس سری که در پشت و زیر جمجمه قرار دارد، این استخوان سوراخی بیضوی دارد که از آن راه مغز با نخاع مربوط می‌شود.

دو استخوان آهیانه در دو طرف بالای جمجمه، دو استخوان گیجگاه در دو پهلوی جمجمه، یک استخوان پروانه ای که کف جمجمه را تشکیل می‌دهد.

یک استخوان پرویزنی در پشت و بالای حفره‌های بینی. استخوانهای چهره ۱۴ قطعه هستند. ۱۳ قطعه چسبیده به جمجمه و بی‌حرکت هستند و یک قطعه آرواره پایینی متحرک است.

استخوانهای زوج سر شامل ۱-استخوان آهیانه ۲-استخوان گیجگاهی استخوانهای فرد سر شامل ۱-پروانه ای ۲-پرویزنی ۳-پس سری ۴-استخوان پیشانی

استخوانهای تنه

ستون فقرات

ستون فقرات از ۲۹ قطعه استخوان ساخته شده‌است. به هر یک از قطعات ستون مهره ها یک مهره می‌گویند. مهره‌های پشت به قسمی روی هم قرار گرفته‌اند که جسم آنها روی هم و سوراخ آنها در امتداد یکدیگر و در نتیجه لوله درازی بوجود می‌آید محل استقرار نخاع شوکی است. میان جسم هر دو مهره یک تیغه غضروفی قرار گرفته‌است. مهره‌های ستون مهره‌ها را به پنج بخش تقسیم می‌کنند.

مهره‌های گردن که تعداد آنها ۷ عدد است. مهرهای پشت که تعداد آنها ۱۲ عدد است و به دو زایده پهلویی و مهره پشت دو دنده متصل هستند. مهره‌های کمر که تعداد آن ۵ عدد است. استخوان یکپارچه خاجی واستخوان یکپارچه دنبالچه که از اتصال ۴ یا ۵ مهره جنینی بوجود آمده‌است.

قفسه سینه

دنده‌ها، دوازده جفت کمان استخوانی هستند که از عقب به زایده پهلویی مهره‌های پشت متصلند و از جلو به جز دو جفت آخر با واسطه غضروف به جناغ مربوطند. جناغ استخوانی پهن است شبیه خنجر که غضروف دنده‌ها به آن متصل می‌شوند. از ۱۲ جفت دنده و ستون مهره‌ها و جناغ فضای محدودی بوجود می‌آید که دیافراگم، آن را از پایین مسدود می‌کند. این فضا که شش و قلب را در خود جای می‌دهد، قفسه سینه نام دارد.

استخوانهای اندام های بالایی و پایینی

دست و پا هر یک به‌وسیله چند استخوان به تنه متصل می‌شوند. استخوانهای رابط دسته را به تنه، شانه و استخوانهای رابط پا را به تنه، نیم‌لگن می‌گویند.

استخوان شانه

شامل دو استخوان است : یکی ترقوه در جلو که از یک طرف به جناغ و از طرف دیگر به کتف مربوط است دیگری کتف در پشت شانه کتف استخوان پهن و نازکی است که شکل مثلث دارد سر استخوان بازو، در گودی استخوان کتف (گلنویید) فرو می‌رود و در آن می‌چرخد.

استخوان نیم‌لگن

استخوان منفردی است که از چسبیدن سه استخوان جنینی به نام استخوانهای تهیگاهی، شرمگاهی و نشیمنگاهی بوجود آمده‌است. از مجموع دو نیم‌لگن و استخوان خاجی فضایی بوجود می‌آید که به آن لگن خاصره می‌گویند.

استخوان دست

دست شامل این استخوانها می‌باشد : استخوان بازو که استخوانی است دراز و از بالا در حفره کتف مفصل می‌شود و از پایین با استخوانهای ساعد ارتباط دارد. استخوانهای ساعد شامل زند زبرین یا استخوان رادیوس و زند زیرین یا استخوان اولنا است.

زند زیرین، زایده‌ای به نام آرنج دارد که با استخوان بازو مفصل می‌شود ولی زند زبرین از پایین به مچ مفصل می‌شود. مچ دست، هشت استخوان کوچک دارد که در دو ردیف قرار دارند.

کف دست، پنج استخوان نسبتاً دراز دارد که از یک طرف با مچ مفصل می‌شود و از طرف دیگر با انگشتان. انگشتان دست که هر یک سه بند دارد، جز شست که دارای دو بند است.

استخوان پا

استخوان ران درازترین استخوان بدن است. سر برجسته آن در گودی نیم‌لگن فرو می‌رود و در آن می‌چرخد، سر دیگر آن دو برجستگی و یک شیار دارد. در مقابل شیار، استخوان کوچک پهنی به نام کشکک جای دارد.

استخوانهای ساق، شامل درشت نی و نازک نی است. درشت نی از بالا با ران و از پایین با استخوانهای مچ پا مفصل می‌شود. استخوان درشت نی در انتهای خود به قوزک داخلی پا ختم می شود. نازک نی از بالا به درشت نی تکیه می‌کند و از پایین، قوزک خارجی را می‌سازد.

مچ پا ، ۷ استخوانچه دارد که بزرگ‌ترین آنها پاشنه را بوجود می‌آورد. کف پا، شامل پنج استخوان است. استخوانهای مچ به جز پاشنه و استخوانهای کف پا به صورت قوسی قرار گرفته‌اند و کاملاً به زمین تکیه نمی‌کنند. انگشتان پا هر یک شامل سه بند است. به جز شست که دو بند دارد. استخوانهای انگشتان پا کوچک‌تر از استخوانهای انگشتان دست هستند و تحرک مختصری دارند.

رشد و نمو استخوان

همه استخوانها در دوره جنینی در ابتدا به صورت بافت پیوندی ظاهر می‌شوند اما تبدیل شدن آنها به استخوان به یک طریق صورت نمی‌گیرد. استخوانهای پهن از حالت پیوندی مستقیما به استخوان تبدیل می‌شوند. اما استخوانهای دراز ابتدا از حالت پیوندی به غضروف تبدیل شده و سپس غضروف استخوانی می‌شود.

لازم به ذکر است که وجود مواد معدنی همانند کلسیم برای سفت شدن استخوان ها بسیاز ضروری است . این مواد به تدریج در بافت استخوانی رسوب کرده و علاوه بر استحکام بخشیدن به آن ، در مواقع ضروری به عنوان یک منبع غنی در اخیار بدن قرار می گیرند .

مغز را بشناسیم

آذر ۲۸, ۱۳۹۱ بواسطة:   موضوع : اخبار فیزیوتراپی, مشروح اخبار

مغز در داخل استخوان جمجمه و نخاع در داخل ستون فقرات جای گرفته‌ است. سه پرده که در مجموع مننژ نامیده می‌شوند، مغز و نخاع را از اطراف محافظت می‌کنند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  مغز یکی از حسّاس‌ترین و پیچیده ترین اعضای بدن انسان است که ۲ درصد از وزن بدن را تشکیل می‌دهد اما تا بیش از ۳۰ درصد کالری (انرژی) روزانه را مصرف می‌کند و بیشتر انرژی خود را از کربوهیدراتها (گلوکز خون) جذب می‌کند و این سوخت را سریع می‌سوزاند حتّی زمانیکه در خواب هستیم ، مغز بیشتر از هر عضوی از بدن اکسیژن مصرف می‌کند.به نارسایی مغزی ایسکمی مغزی می گویند.

طی تاریخ مغز انسان در نادیده گرفته شدن خود نقش بسیار خوبی را ایفا کرده است. تمامی انسان ها از مصریان باستان گرفته تا ارسطو اهمیت چندانی به نقش ماده مرموزی که میان ۲ گوش انسان قرار گفته است نداده اند.

آناتومی شناس معروف “گالن” به مغز به عنوان فرمانده حرکات و صحبت کردن بدن انسان اعتبار داد اما حتی او نیز توجه چندانی به ماده سفید و خاکستری مغز نداشت.

امروزه تحقیقات و پیشرفتهای تکنولوژیکی امکان مشاهده نزدیک مغز انسان را به وجود آورده است و یافته هایی که به واسطه این تکنولوژی ها به دست آمده اند می توانند افرادی مانند گالن را نیز شگفت زده کنند:

مغز  یک ظرف ۲ لیتری را پر می کند :

میانگین وزن مغز یک فرد بالغ ۳/۱ تا ۴/۱ کیلوگرم است. برخی از جراحان مغز و اعصاب ، بافت مغز زنده را مانند خمیردندان و مواد نیمه جامد دیگر توصیف می کنند. در حدود۸۰ درصد از محتوی جمجمه انسان را مغز فرا گرفته است و مابقی آن از میزان یکسانی خون و مایع نخاعی انباشته شده است به بیانی دیگر حجم مواد انباشته شده در جمجمه انسان با گنجایش بطری ۲ لیتری آب معدنی برابری می کند.

مغز کوچک می شود و توانایی آن بیشتر:

انسان های ماقبل تاریخ از مغزهای بسیار بزرگتری برخوردار بوده اند و مطالعات نشان می دهند مغز انسان از ۵ هزار سال پیش تا کنون در حدود ۱۵۰ سانتیمتر مکعب کوچکتر شده است که این میزان با ۱۰ درصد از کل حجم مغز برابری می کند.

تا کنون دلیل این کاهش حجم مغز مشخص نشده اما برخی بر این باورند که این کاهش حجم با افزایش کارآیی مغز همراه شده است. برخی دیگر بر این باورند که به دلیل عدم نیاز به فک های مقاوم برای جویدن مواد غذایی سخت، جمجمه انسان رو به کوچک تر شدن گذاشته است.

با این همه تا کنون شواهدی بر این موضوع که کوچک شدن مغز از میزان هوشمندی انسان ها کاسته است یا نه به دست نیامده است.

مغز انرژی مصرف می کند :

این عضو حیاتی که تنها ۲ درصد از وزن بدن را تشکیل می دهد درحدود ۲۰ درصد از اکسیژن و ۲۵ درصد از گلوکز خون را مصرف می کند. این میزان مصرف انرژی مباحثاتی را در میان دانشمندان به راه انداخته است تا دریابند چه ماده غذایی منجر به تکامل یافتن مغز بزرگ در انسان شده است.

در ابتدا گوشت به عنوان عامل آغاز این تکامل انتخاب شد اما به دلیل غیر قابل اتکا بودن این منبع غذایی دانشمندان گیاهان غنی از انرژی را به عنوان ماده غذایی انتخاب کردند که باعث تکامل یافتن مغز انسان شده است. از دیگر نظریه هایی که برای توضیح تکامل مغز ارائه شده اند می توان به تغییرات آب و هوایی، نیاز محیطی و رقابت های اجتماعی اشاره کرد.

چین خوردگی های مغز انسان را هوشمند می کنند : سطح مغز انسان از شیارهای عمیقی در هم پیچیده شده و از فرورفتگی ها Sulci( ) و برآمدگی ها Gyri( ) تشکیل شده است. این سطح غشای مغزی خوانده شده و منزلگاه ۱۰۰ بیلیون نورون یا سلول عصبی است. این ساختار پیچیده به مغز امکان می دهد تا در فضایی کوچک بیشتر فشرده شده و در نتیجه قدرت پردازش آن افزایش پیدا کند.

نورون ها بیشترین  سلول های مغز هستند:

دیدگاه قدیمی که انسان تنها از ۱۰ درصد از مغزش استفاده می کند دیدگاهی نادرست است اما اکنون آشکار شده است زمینه به وجود آمدن این دیدگاه در واقع این است که نورون ها تنها ۱۰ درصد از مغز انسان را تشکیل می دهند.

بقیه سلول های مغزی که بیش از نیمی از وزن مغز را به خود اختصاص داده اند سلول های  گلیا ” Glia ” نام دارند که به زبان یونانی به معنی چسب است.

از این رو در گذشته عصب شناسان معتقد بودند این سلول ها برای در کنار هم نگاه داشتن نورون ها در مغز قرار دارند اما مطالعات جدید نشان داده اند که نقش این سلول ها محافظت و ایجاد ایمنی برای رشد و عملکرد سیناپس ها است.

هر چیزی نمی تواند به مغز وارد شود :

ساختاری از سلول ها در سیستم خونی مغز که دیواره خونی-مغزی نام دارد مانند نگهبانان در مکان های خصوصی تنها به چند مولکول اجازه ورود به بخش اصلی سیستم عصبی یعنی مغز را می دهد.

مویرگ هایی که تغذیه مغز را به عهده دارند در کنار سلول هایی که به یکدیگر چسبیده اند از ورود مولکول های بزرگ جلوگیری می کنند، تنها پروتئین های ویژه ای اجازه دارند موادغذایی و مواد دیگر مورد نیاز مغز را به داخل ببرند.

این دیواره در عین محافظت از مغز گاه می تواند از ورود داروهای حیاتی به مغز نیز جلوگیری کنند. تنها راهی که تا کنون توانسته است ورود داروها از میان این مانع مغزی را امکانپذیر سازد فناوری نانو بوده است.

در مطالعاتی که در سال ۲۰۰۹ در رابطه با درمان سرطان انجام گرفته بود دانشمندان توانستند نانوذرات ویژه ای را از میان این دیواره عبور داده و به دیواره تومورهای سرطانی اتصال دهند.

در آینده می توان با ترکیب نانو ذرات و داروهای شیمی درمانی روشی موثر برای از بین بردن تومورهای مغزی به وجود آورد.

صفحه عصبی و سپس  لوله ای کوچک منشاء مغز جنین است :

پایه های مغز در اولین روزهای شکل گیری جنین بنا گذاشته می شوند. ۳ هفته پس از شکل گرفتن جنین لایه ای از سلول های بنیادین که صفحه عصبی نام دارد شکل گرفته و به لوله ای عصبی تبدیل می شود. این نسج در واقع سیستم مرکزی عصبی را به وجود می آورد.

لوله عصبی از ابتدایی ترین مراحل رشد جنین شکل گرفته و از دیگر بخش ها متمایز می شود و شکل گیری نورون ها و دیگر سلول ها نیز از ۳ ماهه دوم آغاز خواهد شد. چین خوردگی های مغز بسیار دیر آغاز می شود و در۲۴ هفتگی تعداد بسیار کمی از این چین خوردگی ها بر روی سطح مغز مشاهده می شود.

توانایی های مغز تا ۲۰ سالگی به تکامل می رسند:

نقطه اوج رشد ماده خاکستری مغز به دوران بلوغ انسان تعلق دارد و در دوران نوجوانی و با گسترش بخش های قدامی مغز که با قضاوت و تصمیم گیری در ارتباط هستند تکامل بیشتری پیدا می کند.

مطالعات نشان داده اند بخش هایی که با عملکرد چندگانه انسان در ارتباط است تا ۱۶ یا ۱۷ سالگی به طور کامل تکمیل نمی شوند و بسیاری از دیگر توانایی های مغز تا ۲۰ سالگی به تکامل می رسند.

مغز همیشه در تغییراست :

زمانی دانشمندان بر این باور بودند که با پشت سر گذاشتن جوانی، توانایی شکل گیری اتصالات نورونی جدید نیز در انسان متوقف می شود. دیدگاهی که در سال ۲۰۰۷ مردود اعلام شد و دانشمندان دریافتند مغز در شرایط مختلف توانایی تشکیل دادن نورون های جدید را دارد و مغزمی تواند در دوران بزرگسالی نیز اتصالات جدید نورونی بسازد. همچنین تحقیقات بر روی مراقبه یا مدیتیشن نشان داده است تمرین دادن شدید مغز می تواند ساختار و عملکرد مغز را تغییر دهد.

بیشترین بخش مغز و قدرت مغزی زنان و مردان یکسان است :

فرهنگ های عام می گویند مغز زن و مرد با یکدیگر تفاوت دارند. درست است که هورمون های زنان و مردان بر روی گسترش مغز تاثیرات متفاوتی دارد و تا کنون تفاوت هایی در زمینه شیوه های احساس درد، تصمیمگیری های اجتماعی و کنار آمدن با فشارهای روحی میان زنان و مردان کشف شده است اما در واقع بیشترین بخش مغز و قدرت مغزی زنان و مردان با یکدیگر یکسان هستند .

مطالعاتی که در زمینه تفاوت های جنسیتی انجام گرفته نشان می دهند ۷۸ درصد از تفاوت های جنسیتی گزارش شده نزدیک به صفر یا بسیار کوچک بوده اند. همچنین این مطالعات شایعات موجود در رابطه با توانایی های مختلف جنسیت های متفاوت را رد کرده است. مطالعه ای که در ژانویه سال جاری بر روی نیم میلیون دختر و پسر از ۶۹ کشور جهان انجام گرفت نشان داد هیچ اختلافی در توانایی محاسبه و ریاضیات میان این ۲ جنسیت وجود ندارد.

چه اشخاصی باید نگران ابتلا به سرطان روده بزرگ باشند ؟

آذر ۲۶, ۱۳۹۱ بواسطة:   موضوع : آموزش سلامت, مشروح اخبار

گرچه علت دقیق سرطان روده بزرگ هنوز معلوم نیست، اما دانشمندان عوامل معینی را یافته‌اند که احتمال دچار شدن فرد را به این بیماری افزایش می‌دهد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  تحقیقات نشان داده است که سن و تاریخچه بیماری در ریسک بوجود آمدن سرطان روده بزرگ نقش دارند .

همچنین علائم احتمالی سرطان روده بزرگ شامل تغییرات در اجابت مزاج و یا وجود خون در مدفوع است .

* آزمایشاتی که انتهای روده بزرگ ( رکتوم ) و یا بافت روده بزرگ و یا خون د رمدفوع را بررسی می کند در تشخیص و یافتن سرطان روده بزرگ مورد استفاده قرار میگیرد .

لازم به ذکر است فاکتورهای مخصوصی در انتخاب درمان و پیش آگهی تاثیر یا شانس بهبودی دارد .

از جمله عوامل خطرساز برای سرطان روده بزرگ می‌توان به اینها اشاره کرد:

– سن ۵۰ و بالاتر.

– داشتن پولیپ‌های روده بزرگ و راست روده- این پولیپ‌ها معمولا توده‌های غیرسرطانی‌ هستند که در دیواره داخلی روده بزرگ ایجاد می‌شوند.

– داشتن سابقه خانوادگی یا شخصی ابتلا به سرطان روده بزرگ و راست‌روده.

– داشتن برخی از ناهنجاری‌های ژنتیکی خاص.

– سیگاری بودن.

– خوردن رژیم غذایی پرچربی.

– دچار بودن به بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو (بیماری‌های التهابی روده).

– بعضی از بیماریهای ارثی مانند پولیپ های آدنوماتو فامیلی و سرطان فامیلی غیر پولیپی روده بزرگ ( سندرم لینچ )

علائم احتمالی سرطان روده بزرگ شامل تغییرات در اجابت مزاج ویا وجود خون در مدفوع است البته این علائم و همچنین سایر علائم ممکن است بعلت سرطان روده بزرگ و یا بعلت بیماریهای دیگر بوجود آید .

– تغییرات در اجابت مزاج

– خون ( خون قرمز یا خون تیره ) در مدفوع

– اسهال ، یبوست و یا احساس عدم تخلیه کامل دستگاه گوارش

– کاهش در قطر یا کالیبر مدفوع

– ناراحتی عمومی شکم ( دفع درد ناک گاز شکم ، نفخ ، احساس پری  و یا دردهای دل پیچه ای ) ( شکم درد عمومی )

-کاهش وزن بدون علت

– خستگی ثابت

– استفراغ

چگونه از سرماخوردگی پیشگیری کنیم ؟

آذر ۲۶, ۱۳۹۱ بواسطة:   موضوع : آموزش سلامت, بهداشت عمومي, مشروح اخبار

برای پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی و آنفلوآنزا بهتر است سطح ایمنی بدن بالا برود که به این منظور نحوه تهیه و مصرف مواد غذایی و انتخاب برخی از آنها می تواند موثر واقع شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  اگر در چند جمله بخواهیم بهترین راه های پیشگیری از سرماخوردگی را بگویم جملات زیر می شود :

- شستن مرتب دست ها
-اجتناب از دست زدن به چشم، بینی و دهان
– پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار
– انتخاب سبک سالم برای زندگی نظیر مصرف مقدار فراوان میوه و سبزی به همراه ورزش منظم
– استفاده از ماسک دهان و بینی در صورت لزوم و استراحت در منزل هنگام بیمار شدن، هفت گامی است که رعایت آنها در پیشگیری از سرماخوردگی بسیار مفید است.

استراحت و استفاده از آب میوه‌های تازه و میوه از جمله راهکارهای بهبودی در صورت ابتلا به سرماخوردگی و آنفولانزا ساده می باشد و افراد از مصرف خودسرانه دارو به ویژه آنتی بیوتیک پرهیز کنند.

همچنین به خاطر داشته باشیم:

– محیط مرطوب وگرم باعث تسریع بهبود می شوند. کسانی که به سختی دچار سرماخوردگی می شوند ،علاوه براستراحت می توانند با استفاده ازداروهای بازکننده گرفتگی بینی مانند پزودوفردرین وفنیل فرین به طور موقت بینی راباز کنند، اما اغلب مجددا بینی دچار گرفتگی می شود .

– درصورت ابتلا، استراحت کردن ، نوشیدن مایعات فراوان بویژه شکل گرم آن مانند چای ویاغذاهای گرم مثل سوپ باعث بهبود سریع سرماخوردگی است .

– کنترل درجه حرارت بدن درهرچند ساعت بویژه دراوایل سرماخوردگی ضروری است .زیرا افزایش دمای بدن ازحالت طبیعی ( بالای ۳۷ درجه ) تب محسوب می شود وممکن است باعث بروز اختلالاتی درسیستم بدن بویژه درکودکان موجب بروز تشنج وعواقب جبران ناپذیر بعدی گردد .

پس به هرطریق ممکن مانندخیس کردن حوله درآب خنک ویا محلول آب والکل وتماس آن با نقاطی مثل پیشانی ، پشت یا پای بیمار و شستشوی آن باید دمای بدن وتب را پایین بیاوریم وازهرگونه عملی که باعث افزایش دمای بدن شود مانند استفاده ازپتو ویا نزدیک کردن شخص بیمار به بخاری خودداری گردد

بهترین و طبیعی‌ترین راه مقابله با سرما خوردگی افزایش قدرت ایمنی بدن است. دستان خود را مکررا با آب و صابون و در طول روز حداقل دوبار صورت خود را بشوئید.

– همچنین ناحیه گردن و کمر و پای خود را از سرما محافظت کنید زیرا که سرما بیشتر به این مناطق نفوذ می‌کند.

– نوشیدن مایعات مختلف مانندآب آبمیوه چای وغیره باعث دفع مکرر آنها ودر نتیجه کاهش دمای بدن می شود راتوصیه می کنیم .

– با توجه به اینکه وسایل گرمازای مورد استفاده درمنزل مثل بخاری یاشومینه هوای اتاق راخشک می کنند ، بهتر است برای تامین رطوبت موردنیاز اتاق ازکتری آب برروی بخاری ویا دیگر دستگاه های ایجاد بخار استفاده کنیم .

– تغذیه مناسب به همراه استفاده ازفرآورده های گیاهی مفید ومکمل های غذایی

به یاد داشته باشید که علائم سرماخوردگی آب ریزش وگرفتگی بینی ، گلودرد ،بی تابی والتهاب ازعلائم عمده آن است .

بیشتر اوقات گلودرد به تنهایی و جدای ازسرماخوردگی خود یک علامت جدی است . مثل گلودرد استرپتوککی ( میکروبی ) که احتیاج به تشخیص پزشکی ودرمان با آنتی بیوتیک دارد .

زمانی که عفونت ویروسی است، آنتی بیوتیک ها تاثیری دربهبود سرماخوردگی ندارند لذا برای رهایی هرچه سریع ترعلاوه برمراجعه به دکتر درصورت ابتلاء می توان باتغذیه مناسب و رعایت نکات لازم ویا استفاده ازبرخی گیاهان مفید پیشگیری کرد وباید به درمان هرچه سریع تربیماری کمک کرد .

استفاده از میوه و سبزی‌های حاوی ویتامین آ نقش موثری در پیشگیری از سرماخوردگی و عفونت بدن دارد.

استفاده از میوه و سبزی‌های حاوی ویتامین A از جمله موز، انبه، خرمالو، برگه زردآلو، کاهو و اسفناج موجب افزایش مقاومت بدن در برابر عفونت‌ها و تقویت سیستم مخاطی دستگاه گوارش شده و از بروز سرماخوردگی در این فصل پیشگیری می‌کند.

استفاده از میوه‌ها و سبزی‌های تازه حاوی ویتامین C از جمله انواع مرکبات و شلغم از دیگر روش‌ها برای افزایش سیستم ایمنی بدن می باشد و افراد سعی کنند برای بهره‌مندی از فواید میوه و سبزها آن‌ها را تازه مصرف کنند و از مصرف آب میوه، میوه و سبزی‌های فریز شده خودداری کنند.

کار طولانی‌ مدت می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد

پژوهشگران علوم پزشکی در کشور انگلیسی می گویند نتایج بررسی ها نشان داده است که کار طولانی‌ مدت می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را افزایش داده و به این ترتیب منجر به مرگ شما شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  کارشناسان سلامت می گویند، افرادی که بیش از ۱۱ ساعت در روز کار می‌کنند با احتمال دو سوم بیش‌تر نسبت به افرادی که بین ۷ تا ۸ ساعت در روز مشغول به فعالیت هستند ممکن است دچار حمله قلبی شوند.

طبق آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO) عوارض قلب و عروق مانند سکته‌های قلبی و مغزی جان بیش از هفده میلیون انسان را در سال می‌گیرد و هر سال میلیون‌ها دلار خرج امور پزشکی مربوط به این عوارض می‌شود.

در این بین باید احتمال نداشتن خواب کافی را نیز به دیگر مشکلات این کارمندان اضافه کرد، چرا که به دلیل مشغله کاری زیاد آن‌ها معمولا کم‌تر از ۶ ساعت در روز می‌خوابند.

این مطالعات روی بیش از ۷ هزار نفر و به مدت تقریبی ۱۱ سال انجام شد تا دانشمندان بهتر به تاثیرات مخرب کار طولانی پی ببرند.

در این بین مشخص شد استرس ناشی از کارهای طولانی مدت نقش مهمی بازی می‌کند.

تحقیقات قبلی هم نشان می‌دهد افرادی که دارای مقادیر بالایی از هورمون استرس به نام کورتیزول هستند با احتمال بیش‌تری ممکن است در خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی قرار بگیرند.

در طول این مطالعات نزدیک به ۱۹۲ نفر دچار حمله قلبی شدند. افرادی که بیش از ۱۱ ساعت در روز کار می‌کنند با احتمال ۶۷ درصد بیش‌تر از افرادی که یک ساعت کاری استاندارد دارند ممکن است بیماری‌های قلبی را تجربه کنند.

کارهای طولانی‌مدت اثرات بدی روی زندگی انسا‌ن‌ها دارند. به همین دلیل پزشکان حتما در هنگام معاینه بیمار در مورد وضعیت شغلی آن‌ها نیز سوال بپرسند. این در حالی است که پزشکان بیش‌تر به فاکتورهایی مانند شاخص جرمی بدن(BMI) سن، فشار خون، کلسترول خون و دیابت توجه می‌کنند.

نتایج این تحقیقات می‌تواند زنگ خطری برای افرادی باشد که ساعت‌های طولانی مشغول به کار هستند.شاید زیاد کار کردن بتواند بخشی از مشکلات اقتصادی فرد را در کوتاه مدت حل کند، اما در آینده با آسیب رسیدن به سلامت شاید جایی برای جبران گذشته وجود نداشته باشد.

کار کردن بیش از حد استاندارد یعنی هشت ساعت در روز میزان استرس زیادی به شخص وارد می کند و استرس زیاد نیز باعث کم خوابی و بی خوابی می شود.

متخصصان می گویند افرادی که از بی خوابی یا کم خوابی رنج می برند یا دچار استرس زیاد هستند، سیستم دفاعی بسیار ضعیفی در بدن خود دارند و راحتتر بیمار می شوند.

مروری بر شایع ترین عارضه ناشی از مصرف فرآورده های آرایشی

ضایعات آکنه روی پیشانی، گونه و بینی از شایعترین عوارض مصرف لوازم آرایشی غیر استاندارد است. استفاده از لوازم آرایشی غیر استاندارد، با تحریک بیش از حد غدد چربی روی پوست همراه است؛ به طوری که حتی در اشخاصی که زمینه ژنتیکی ابتلا به آکنه را ندارند، مصرف این فرآورده ها باعث بروز مشکل آکنه می شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،   خارش، پوسته ریزی و التهاب پوست از دیگر عوارض مصرف فرآورده های غیر استاندارد آرایشی است و خصوصا در افرادی که پوست حساسی دارند، این عوارض با شدت بیشتری نمایان شده و تا مدت زمان نسبتا طولانی نیز باقی می ماند.

برخی از لکه های پوستی ناشی از مصرف لوازم آرایشی دائمی بوده و دیده شده که پودرهای آرایشی غیر استاندارد، به مرور زمان لک های تیره ای روی پوست صورت ایجاد می کنند که تنها با روشهایی از قبیل لیزر رفع می شوند.

آزمایش مقداری از فرآورده های آرایشی روی پوست بازو بهترین روش امتحان کیفیت این لوازم است و در این صورت چنانچه با گذشت ۱۸ تا ۲۴ ساعت هیچگونه التهاب، خارش و قرمزی در محل دیده نشود می توان از آن محصول استفاده کرد.

خمچنین فتالات ماده‌ای شیمیایی است که برایِ انعطاف پذیر کردنِ محصولات به کار می‌رود که در دو مطالعه مشاهده شده است که قرارگیری در معرضِ فتالات ممکن است به ناهنجاری هایِ رشدی در جنینِ نر منجر شود، مانندِ تغییرِ سطحِ هورمون‌ها و یا کاهشِ اندازه آلتِ تولید مثل.

این ماده در اسباب بازی‌ها، بسته بندیِ موادِ غذایی، برخی محصولاتِ زیبایی، مانندِ لاکِ ناخن، شامپو و صابون یافت می‌شود.

البته سازمانِ جهانیِ بهداشت اظهار می‌کند که هنوز شواهدِ کافی در این زمینه ریسک این ماده برایِ سلامتِ انسان وجود ندارد.

اگر در موردِ این ماده نگران هستید به دنبالِ محصولاتِ زیباییِ فاقدِ این ماده بگردید. شما می‌توانید با این نام‌ها به دنبالِ این ماده در محتویاتِ محصولات آرایشی بگردید: فتالات (دی بوتیل فتالات، دی متیل فتالات، دی اتیل فتالات)، بوتیل استر، یا پلاستیسایزر.

قابلِ توجه است که فتالات در کفپوش‌ها، پرده حمام، بسته بندی مواد غذایی و بسیاری از اجزایِ زندگیِ مدرن وجود دارند. اما عدمِ استفاده از لوازم و محصولاتِ آرایشی و زیبایی فاقدِ فتالات ریسکِ کلی مشکلاتِ سلامتی را کاهش می‌دهد.

نگران پارابن نیز باشید:

پارابن رایج‌ترین ماده نگه دارنده موجود در محصولاتِ آرایشی، مرطوب کننده‌ها و فرآورده هایِ مراقبت از مو است. در یک مطالعه در تومور هایِ سینه ماده پارابن دیده شد، اما هنوز مشخص نشده است که این ماده موجبِ سرطان می‌شود.

مطالعاتِ دیگر اظهار داشته‌اند که ایجادِ سرطان توسط مقادیرِ ناچیزِ پارابن موجود در لوازم آرایشی، امری نا‌معقول است.

آشنایی با عوامل ایجاد کننده پوسیدگی دندان

آذر ۲۵, ۱۳۹۱ بواسطة:   موضوع : آموزش سلامت, بهداشت عمومي, مشروح اخبار

پوسیدگی دندان بیماری عفونی قابل انتقالی است که با فعالیت میکروب ها در سطح دندان آغاز می شود و در ساختمان آن پیشرفت می کند. برای ایجاد پوسیدگی، مواد قندی هم باید در دسترس میکروب ها باشند تا عامل خراب کننده ساختمان معدنی، یعنی اسید تولید گردد.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز، در واقع پوسیدگی دندان تخریب بافت های سخت دندان است. وقتی یک بیماری در اثر فعالیت میکروب ها ایجاد شود آن را بیماری عفونی می نامند. و اگر بیماری بتواند از محلی به محل دیگر منتقل شود آنرا بیماری قابل انتقال می گویند.

با تعریفی که از پوسیدگی دندان شد، می فهمیم که پوسیدگی می تواند از یک دندان یه سایر دندانها سرایت کند.

به این ترتیب عوامل ایجاد کننده پوسیدگی دندان را می توان به شرح زیر اعلام کرد :

۱- عدم رعایت بهداشت دهان و دندان و عدم استفاده از مسواک و نخ مناسب که این امر منجر به تشکیل لایه میکروبی روی دندان ها می شود ۲ الی ۵ دقیقه بعد از خوردن غذا اسیدهای مخرب ناشی از فعالیت میکروبها موجود در لایه میکروبی تولید شده و به مدت ۲۰ دقیقه الی یک ساعت در دهان باقی می ماند اسید تولید شده مینای دندان را تخریب می کند و منجر به شروع پوسیدگی می شود.

۲- مصرف نامناسب و زیاد مواد قندی و استفاده از مواد قندی چسبنده مانند شکلاتها ، تافی ها ، آدامسها و … به دلیل اینکه مدت زمان بیشتری در دهان می مانند می توانند باعث بروز پوسیدگی دندان شوند

عدم رعایت بهداشت دهان و دندان منجر به بروز پوسیدگی و خرابی در دندانها شده و باعث از دست دادن دندانها می شود برای پیشگیری از پوسیدگی دندان رعایت نکات بهداشتی زیر ضروری است

۱٫ بعد از هر وعده غذایی مسواک بزنید
۲٫ حداقل روزی یکبار از نخ دندان استفاده کنید.
۳٫ در صورت استفاده از مواد قندی سعی کنید این مواد را  همراه با وعده های اصلی غذایی مصرف کنید
۴٫ مصرف شیر و لبنیات و مواد غذایی حاوی فلوراید مانند ماهی
۵٫ استفاده از میوه و سبزیجات تازه در بین وعده های غذایی مانند هویج ،کاهو و سیب
۶٫ استفاده از دهان شویه سدیم فلوراید یا ژل یا خمیر دندان حاوی فلوراید
۷٫ اگر چیزی روی سطح دندان را پوشانده است آن را پاک کنید. اگر مشکلی در دندان یا دهان خود ملاحظه کرده اید به دندانپزشک مراجعه کنید.
۸٫ اگر در دهان خود زخم، قرمزی، خونریزی از لثه، یا پایین کشیده شدن و یا دور شدن لثه از دندان، یا زخم عفونی و زخم ناشی از دندان مصنوعی ملاحظه کرده‏اید به دندانپزشک مراجعه کنید.
۹٫ دهان و دندان خود را تمیز نگه دارید و هر شش ماه یک بار به دندانپزشکی مراجعه کنید.
۱۰٫ سیگار نکشید چون سیگار برای سلامت دهان و دندان بسیار مضر است .‏
۱۱٫ در صورتی که فرصت مسواک زدن بلافاصله پس صرف غذا ندارید حتما دهان خود را با آب بشورید این کار باعث رقیق شدن اسید های تشکیل شده در دهان می شود.

روغن زیتون چگونه تهیه می شود و مشخصات کیفی آن چیست ؟

آذر ۲۵, ۱۳۹۱ بواسطة:   موضوع : اخبار تغذیه, صنایع غذایی, مشروح اخبار

روغن زیتون بخشی از نیاز های غذایی کشور ما را تأمین می کند که اگر از میوه ی سالم و با اصول صحیح استخراج و نگاهداری شود، علاوه بر خود کفایی غذایی، در پیش گیری و درمان انواع بیماری ها و بالا بردن سلامت جامعه نیز مؤثر خواهد بود. زیتون از ۳۵۰۰ سال  پیش از میلاد کشت می شده  و از آن زمان، برگ و میوه ی زیتون به علت وجود ماده ی بسیار تلخی به نام اولئوروپین، برای ترمیم زخم و میوه ی آن پس از تلخی زدایی با محلول های قلیایی یا آب نمک به عنوان غذا و تأمین انرزی بدن مورد استفاده قرار می گرفته است. زیتون، از آغاز تمدن یعنی ۱۰۰۰۰ سال پیش و حتّی از دوران توحّش نیز در گیاه درمانی کاربرد داشته است.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از مجله کشاورزی ،  اگر چه، میوه ی زیتون و روغن حاصل از آن در جیره غذایی مردم نقش دارد، اثرات در مانی آن در قسمت های مختلف بدن حایز اهمیت فراوان می باشد. در حال حاضر، مطالعات دارویی زیتون به طور جدّی مورد پی گیری قرار می گیرد.

در این مقاله روش درست تهیه این روغن مورد بررسی قرارگرفته است. روغن هایی که  غیر اصولی و از میوه های زخمی و پوسیده در انبار تهیه شده باشند نه تنها ارزش درمانی ندارند بلکه مصرف آن ها برای افراد سالم نیز بسیار مضر می باشد.به طور خلاصه می‌توان توضیح داد، روغن زیتون با افزایش لیپوپروتیین‌های دانسیته بالا (HDL)یا کلسترول خوب و پایین آوردن لیپوپروتیین های دانسیته پایین (LDL) یا کلسترول بد، به پایین آوردن کلسترول خون کمک می‌کند.  این روغن اگر هنگام مصرف حرارت داده شود یا در معرض نور و اکسیژن هوا قرار گیرد، سودمندی خود را از دست خواهدداد.

عصاره برگ زیتون فشار خون را پایین آورده و به عمل گردش خون در بدن کمک می کند. طیف درمانی روغن زیتون بسیارگسترده است. این روغن در دیابت، آماس مثانه، سنگ صفرا، بیماری های دستگاه گوارش، گردش خون به ویژه قلب، پوست اثر مفید فراوانی دارد. مصرف روغن زیتون برای جلوگیری از حمله قلبی سودمند است زیرا مانع لخته شدن خون در شریان می گردد. اوله او روپین موجود در برگ و میوه زیتون با غلظت پایین به عنوان یک ضد اکسایشی قوی محسوب می گردد. اولئوروپین استخراج شده از برگ زیتون یکی از داروهای ضد فشار خون مهمی است که در بعضی ازکشورها به صورت قرص تولیدو به مصرف پزشکی می رسد. قیمت این قرص ها بر حسب درجه خلوص آن ها متغیر است.

روغن زیتون چیست؟

روغن زیتون مانند کره و روغن ذرت یک چربی است.این روغن یکی از دو روغنی است که از میوه‌ استخراج می‌‌گردد و بدون عملیات اضافی قابل مصرف می باشد. درخت زیتون ابتدا در سوریه باستان به دلیل اهمیت میوه‌ی آن کشت می‌شد، که به علت استفاده در پخت و پز، روشنایی و مصارف درمانی تولید می‌شده است. در دنیای قدیم این درختان در سراسر جهان انتشار داشته‌اند، و امروزه بیشتر در نواحی مدیترانه یا مناطق با آب و هوای مشابه یافت می‌گردند.

تاکنون بیش از ۹۰۰ رقم زیتون شناخته شده اند. ارقام زیتون از نظر مصرف به سه گروه تقسیم می‌شوند که عبارتند از: زیتون کنسروی، زیتون روغنی و زیتون کیفی‌چاشنی. بسیاری از مردم تفاوت بین دو گروه آخری را تأیید نمی‌کنند.در آشپزی به جای چربی‌های دیگر مانند کره، چربی حیوانی و روغن ذرت می‌توان از روغن زیتون بهره گرفت.از طرف دیگر روغن چاشنی برای تهیه‌ی مخلفات غذایی، افزودنی به سبزیجات و سالاد مورد استفاده قرار می‌گیرد.این روغن مانند سایرروغن‌های خوب زیتون در گروه چاشنی طبقه بندی می‌گردد. درختان زیتون را بر اساس نوع بهره برداری که از آن‌ها می‌شود، به دو نوع کنسروی و روغنی تقسیم می‌کنند.

روغن زیتون چگونه تولید می‌شود؟

پس از تفاوت واریته ای زیتون، درجه رسیدگی، روش برداشت و استخراج آن از مهم‌ترین معیارهای تعیین کننده ی کیفیت روغن محسوب می‌گردد. زیتون در آواخر پاییز وآوایل زمستان پس از تغییر رنگ از سبز به ارغوانی تیره می‌رسد که در این حالت به آن زیتون سیاه نیز گفته می‌شود. بارسیدن زیتون، روغن آن تغییرات زیادی را متحمل می‌گردد.

زیتون‌های ابتدای برداشت، محصول مرغوبی با روغن میوه‌ای هستند‌که اغلب زمان  برداشت آن به سرعت سپری می‌شود. زیتون‌های برداشت آخری آن‌قدر تأخیر برداشت دارند که ابداً جمع‌آوری نمی‌شوند، امّا بعضی از کشاورزان، آن‌ها همراه با برگ‌ها برداشت می کنند و سپس روغن حاصل از آن‌ها را با روغن سبز رنگ آغاز زمان برداشت مخلوط می‌نمایند.

عموماً بهترین روغن‌ها از زیتون‌هایی تولید می‌شوند که در زمان برداشت ۳/۱  تا ۳/۲  میوه‌ها سیاه شده باشند. با این‌که تلاش‌های فراوانی برای توسعه روش‌های برداشت صورت می‌گیرد، امابرای تولید بهترین روغن زیتون همیشه از روش برداشت دستی استفاده می‌گردد که نیمی از هزینه تولید را به خود اختصاص می‌دهد.

اگرچه استثنا‌هایی وجود دارد، اما بیشتر روغن‌های زیتون مخلوطی از روغن چندین رقم است و همه‌ی این ارقام برای یک روغن ویژه‌ای کشت می‌شوند و پس از برداشت محصول، با هم دیگر به طور مخلوط آسیاب شده و خمیر می‌گردند.در ایتالیا، روغن زیتون از رقم زیتون روغنی فرانتو‌یو که یکی از رایج‌ترین رقم زراعی این کشور است به سهولت استخراج می‌گردد.

زیتون‌ پس از برداشت برای تهیه خمیر نرم آسیاب می‌گردد. در صنعت برای تهیه این خمیر از نوعی آسیاب سنگی معروف به پیترا(pietra) استفاده می‌شود. در سال‌های اخیر یک نوع آسیاب چکشی جای‌گزین پیترا شده است. در هرکدام از این روش‌ها مزایا و معایبی وجود دارد. روش آسیاب سنگی کند و خیلی ملایم است اما تمیز کردن آن کار سختی می‌باشد.

از طرف دیگر آسیاب چکشی تمیز بوده و خمیر زیتون خیلی نرمی را تولید می‌کند، به طوری که بعضی از افراد احساس می‌کنند که خمیر مزه‌ی فلزی به خود گرفته است. اگر میوه‌های زیتون توسط آسیاب چکشی خردشوند و سپس دریک مخلوط کن معروف به مالاکساتور کاملاً مخلوط گردند، مولکول‌های روغن با هم تجمع نموده و قطرات بزرگی را تشکیل خواهند داد.

در روش‌های صنعتی که هزاران سال را پشت سرگذاشته است، این خمیر را برروی حصیرهایی پخش می‌کردند (جنس حصیرها از کنف بود، اما درحال حاضر از پلی پروپیلن استفاده می‌شود) و حصیرها برروی هم انباشته می‌شدند و سپس برای خارج کردن مایع یعنی مخلوط آب و روغن، تحت فشارقرار می‌گرفت.امروزه از فشار هیدرولیکی استفاده می‌گردد.ولی هنوز در آفریقای شمالی برای ایجاد فشار کیسه‌های شنی را برروی حصیرها قرارمی‌دهند(آن‌ها هنوز از شتر برای چرخاندن آسیاب سنگی سود می‌برند). در این‌جا تمیز ماندن آسیاب سنگی جای تأمل دارد، اگر به دقت بازدید نشود، حصیرها به آسانی کثیف شده و ترشیدگی را می‌توانند به روغن انتقال دهند.

اگرچه با پرس صنعتی بهترین روغن دنیا تولید می‌شود، اما نیاز به مراقبت دایمی دارد تا در تولید انبوه کارایی داشته باشد. بعضی از تولیدکنندگان، استفاده از فرآیند سانتریفیوژ و قیف جداکننده را ترجیح می‌دهند. سانتریفیوژ‌ها دارای بازدهی خوب ، قابل اطمینان و تمیز و قابل تنظیم بوده و در همه‌ی فعالیت‌های پرس‌های جدید کاربرد دارند.

ماشین دیگری به نام سینولا(Sinola) وجود دارد که درآن ابداً از فشار استفاده نمی‌شود. سینولا با به حرکت درآوردن تیغه های فولادی خود در میان خمیر سبب شناور شدن روغن برروی سطح آن و انتقال به بیرون می‌گردد. درحالی که این روش به عنوان یکی از راه‌های تولید روغن مرغوب در نظرگرفته می‌شود، اما ضعیف، گران و بازدهی آن به طور معنی داری کمتر از روش‌های دیگر است.بنابر این زیاد مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

آن‌چه عملاً به عنوان مواد استخراجی از خمیر جدا می‌شود، مخلوطی از روغن ، آب و مواد جامد است. اگر آب و مواد جامد بلافاصله جدا نشوند و مدت زمان طولانی در مجاورت روغن باقی بمانند باعث فساد و کاهش کیفیت آن می‌گردند. بنابر این، مرحله‌ی نهایی عملیات برای خالص کردن روغن از آب و تفاله بایستی بلافاصله با استفاده از دستگاه سانتریفیوژ به اجرا در آید. روغن پس از جداشدن وارد بطری‌ها می‌شود.در صورتی که مقدار تولید خیلی زیاد باشد، در مخزن‌های بزرگ انبار می‌گردد و سپس در زمان مناسب بطری زنی انجام می‌شود.

روغن خالص طبیعی چیست؟

بهترین روغن زیتون دنیا، روغن خالص طبیعی یا بکر (Extra virgin) است. ولی مفهوم آن چیست؟ متأسفانه هنوز تعریف قانع‌کننده ای برای آن وجود ندارد. انجمن بین‌المللی روغن زیتون   (IOOC) که معیارها را تدوین و تصویب می‌کند، اخیراً روش‌های دقیق‌تری را برای آن ارائه داده است. اما IOOC که چنین درجه‌بندی‌هایی را تنظیم می‌کند در ایران فاقد قدرت اجرایی است.  با این حال در بازارهای کشور ما، روغن هایی با برچسب‌های بسیاری در دسترس قرار ‌گرفته است. به همین دلیل، این اصطلاح بایسیتی تعریف شود. تا سال ۱۹۹۵ روغن خالص طبیعی(Extra virgin) به روغنی  گفته می‌شد که به طور ساده به روش مکانیکی  ( بافشار وتصفیه کم‌تر ) تولید شده و دارای میزان اسید چرب آزاد کم‌تر از یک درصد باشد.

در حالی که روغن طبیعی (Virgin) دارای ۳-۱ درصداز این اسید است. سایر روغن‌ها که در درجات پایین تر قرار دارند به روغن چراغ یا لامپانت معروفند. بسیاری از تولیدکنندگان کیفی نگران وجود روغن‌های غیر خالص طبیعی در بازارند. در سال ۱۹۹۵ انجمن بین المللی روغن ضرورت جدیدی را برای حالت روغن خالص طبیعی (بکر) اضافه کرد و آن عبارت بود از این که این روغن بایستی خوشمزه باشد.

روغن‌های زیتون توسط یک گروه افراد ماهر به روش ارزیابی حسی مورد آزمایش قرار می‌گیرند. روغن‌ها از این نظر به ۹ درجه تقسیم می‌شوند که برای روغن خالص طبیعی عدد ۵/۶ یا بالاتر ثبت شده است.

روغن‌هایی که از فروشگاه‌های بزرگ خریداری می‌کنید، ممکن است دارای برچسب‌های خالص، اصلی، سبک و یا امثال این‌ها باشند.این برچسب‌ها نشان می‌دهند که روغن بلافاصله پس از تولید با فشار، تصفیه شده است. چنین روغن‌هایی از نظر کیفیت مشابه روغن‌های ذرت، آفتابگردان و سویا هستند. این روغن‌ها خیلی اشباع بوده و کاملأ بی‌مزه‌اند.

توضیح این که فقط درروش‌های واقعاً سنتی از فشار برروی خمیر زیتون برای استخراج روغن استقاده می‌شود. اصطلاح فشار سرد اول برای توصیف روغن‌های خوب محلی استفاده می‌گردد، فشارهای بعدی روغن بیشتری را استخراج می‌کند، اما کیفیت آن‌ها پایین‌تر است. اگر به فیزیک دوره‌ی دبیرستان مراجعه کنید، خواهید دید که با افزایش فشار، درجه حرارت نیز افزایش می‌یابد. بنابر این اگر شما فشار وارد بر خمیر زیتون را زیادتر کنید به خیال این‌که روغن بیشتری به دست آورید، با این‌عمل شما درجه حرارت را افزایش داده اید.

همچنین اگر خمیر در درجه حرارت‌های بالاتر از ۳۵ درجه سانتی‌گراد پرس یا میان‌گریز (سانتری‌فیوژ) گردد، کیفیت روغن پایین خواهد آمد. بنابر این فشار سرد اول بهترین روغن را حاصل خواهد کرد. در روش تولید روغن با ماشین سینولا(Sinola ) هیچ‌گونه فشاری وجود ندارد، بنابر این درجه حرارت خمیر زیتون پایین نگاه‌داشته می شود و سانتریفیوژ برای جلوگیری از گرم شدن زیاد خمیر بایستی به دقت کنترل شود. حتی تولید کنندگانی که دستگاه‌های مدرن تر را به کار می‌گیرند از اصطلاح فشار سرد اول برای معرفی میزان دقت عمل خود در تولید محصول روغن استفاده می نمایند.

روغن زیتون را چگونه مصرف می‌کنید؟

 به طور خلاصه می‌توان توضیح داد، روغن زیتون با افزایش لیپوپروتیین‌های دانسیته بالا(HDL) یا کلسترول خوب و پایین آوردن لیپوپروتیین‌های دانسیته پایین(LDL) یا کلسترول بد، به کاهش کلسترول خون کمک می‌کند. در این جا نکته مهمی نهفته است و آن این‌که همه‌ی روغن‌های زیتون برای سلامتی انسان سودمندند، اما حرارت دادن آن در هنگام مصرف همه‌ی این امتیاز‌های روغن‌ را منتفی می‌سازد و زمانی‌که شما روغن خالص طبیعی را که در دمای پایین تهیه شده در آشپزخانه حرارت می‌دهید، علاوه بر این‌که ارزش غذایی آن را کاهش می‌دهید، هزینه گران خرید آن را نادیده می‌گیرید.

شما غذا را می‌توانید ابتدا در یک روغن ارزان قیمت بپزید و سپس در حالی که حرارت را قطع کرده اید روغن خالص طبیعی را به آن بیفزایید. این بهترین راه برای مصرف صحیح روغن زیتون است. این تنها روغنی است که می توان آن را بدون مخلوط کردن با غذا های دیگر میل کرد و اثر سودمند آن را احساس نمود.

چگونه یک روغن زیتون با کیفیت خوب را انتخاب می‌کنید؟

 اولین یادآوری این‌که، روغن  زیتون یک مخلوط ترکیبی است. بنابر این  هنگامی که آن را می‌چشید بایستی در باره چگونگی مصرف آن تصوری داشته باشید.
روغن را استشمام کنید. بایستی بوی زیتون احساس شود، یاشاید به طور خیلی جزئی بوی سبزی یا سیب داشته باشد.رنگ روغن را در نظر نگیرید. چرا؟ زیرا رنگ به آسانی می‌تواند تقلبی شود. در حقیقت، ظروف آزمایشی مؤسسه‌ی IOOC که روغن‌ در داخل آن‌ها ریخته می‌شود از نوع فنجان‌های کبالت آبی هستند، بنابراین آزمایش کنندگان نمی‌توانند متوجه رنگ شوند. در حالی که روغن‌های برداشت اول سبز رنگ‌تر از روغن برداشت‌های بعدی هستند.

هر رقمی از زیتون رنگ مخصوص خودش را دارد. بنابراین، تشخیص نوع روغن با رنگ میسر نیست. علاوه بر این، اگر برگ‌های زیادی همراه زیتون باشد حتی در برداشت آخری نیز روغن سبز رنگ به دست خواهد آمد، که تولید کنندگان به این عمل مبادرت می‌کنند. پس هرگز روغن را با مشاهده‌ی رنگ آن انتخاب نکنید.

 یک قاشق سوپ خوری روغن زیتون را وارد دهان خود کنید و سپس هوا را از روی آن تنفس نمایید. بایستی مزه‌ی زیتون را داشته باشد. داشتن مزه‌ی میوه‌ای روغن بستگی به زمان برداشت و عوامل دیگر می‌تواند از طعم کامل تا کم متغیر باشد. ممکن است مزه‌هایی از قبیل مزه‌ی سیب، رازیانه یا یک گیاه علفی را احساس کنید، این‌ها خوب هستند. اگر جلوی دهان خود مزه‌ی فلزی (بوی حلبی) را احساس کنید، این روغن ممکن است نامرغوب یا فاسد باشد که بد است. روغن را در دهان خود چگونه احساس می‌کنید؟ در این آزمایش، روغن بایستی طوری در دهان ریخته شود که سقف دهان را نپوشاند.

روغن ریتون خوب از طریق حرکت در دهان تشخیص داده خواهد شد. یک روغن نامرغوب بر روی زبان به کندی احساس می‌شود. سرانجام به احساس خود در هنگام دور ریختن از دهان توجه کنید. بسیاری از روغن‌های خوب در عقب دهان مزه‌‌ی تندی را ایجاد می‌کنند که این نشانه‌ی برداشت زیتون‌های نارس است و با افزایش رسیدگی آن، کاهش می‌یابد.

آیا شما روغن زیتون را دوست دارید؟  به چگونگی مصرف آن فکر کنید. روغنی را که شما همراه با سرکه به عنوان یک چاشنی ساده سالاد مصرف می‌کنید با روغنی که با نان مصرف می‌کنید با هم تفاوت دارند. یک روغن خوشمزه را با یک غذای دریایی مصرف می‌کنید.  افراد ثروتمند، روغن‌های خوشمزه و گران قیمت را برای پختن سبزیجات استفاده می‌کنند.

روغن‌های نواحی مختلف مدیترانه مشخصات متفاوتی دارند. این خصوصیات می‌تواند مربوط به محصول ارقام خاصی یا مخلوطی از چندین رقم  باشد، ولی دلیل این که هر منطقه‌ای روغن زیتون مخصوص به خود را دارد، روشن است و از آن چنین استنباط می‌شود که غذاهای محلی هم متنوع هستند. دلیل دیگر وجود انواع روغن خوب می‌باشد، زیرا شما همیشه چیزهای معینی را با آن می‌پزید، اگر برای هر نوع آشپزی از یک روغن مخصوصی استفاده نکنید، صرفه جویی را فراموش کرده‌اید. ما تصمیم گرفته‌ایم، بیش از یک نوع روغن را توصیه کنیم و شما باید بیشتر دقت کنید.

تخریب روغن از فروشگاه شروع می‌شود، زیرا حرارت و نور، بزرگ‌ترین دشمن روغن زیتون است. از خریدن روغن‌هایی که در بطری‌ها یا بسته‌بندی‌های شفاف عرضه می‌شوند یا در ویترین‌های مغازه‌ها در معرض نور قرار دارند، خودداری کنید. در صورتی که شما مجبور باشید روغن بطری‌های شفاف را بخرید، بطری‌هایی را که در داخل کارتن قرار دارند، انتخاب کنید. هنگامی که آن را به منزل می‌برید در جای خنک و تاریک قرار دهید تا نور و حرارت نبیند. برای مثال روغن زیتون در کمدهای پایین و دور از گرمای اجاق گاز  نگاهداری گردد و نیز درب آن بلافاصله پس از مصرف بایستی محکم بسته شود، زیرا روغن زیتون بشدت بوها و مزه‌های غذاهای دیگر را به خود جذب می‌کند و در اثر تماس با اکسیژن هوا به شدت فاسد می‌شود. در صورتی که شما این مواظبت‌های ساده را انجام دهید نگاهداری روغن زیتون به مدت نامحدودی امکان پذیر خواهد بود. خصوصیات مختلف این روغن در طول زمان تغییر می‌کند، بنابراین سعی کنید بیش از ۲ سال از تاریخ تولید را خریداری نکنید.

روغن معطر چیست ؟

دو نوع روغن معطر وجود دارد. نوع خوب آن که با آمیختن میوه مرکبات با زیتون و سپس استخراج روغن به دست می‌آید (برای مثال، روغن Meger lemon که آمیخته‌ای از روغن زیتون و روغن پوست لیمو است). مانند بسیاری از مواد غذایی خوب، تهیه آن‌ها گران تمام می‌شود و تولید انبوه ندارد.  همچنین روغن‌ زیتون‌هایی وجود دارند که با برگ گیاهان، برگ سیر سرخ شده، گوجه‌فرنگی خشک شده در آفتاب و غیره معطر می‌گردند و ذائقه پسندی آن‌ها افزایش می‌یابد )davero.com.(

ترکیبات روغن زیتون

روغن زیتون ترکیبی از اسیدهای چرب، ویتامین‌ها، ترکیبات قابل تبخیر، موادقابل حل در آب و ذرات ریز زیتون است. اسیدهای چرب اصلی عبارتند از اسید اولئیک، اسید لینولئیک و در موارد بسیار نادر و به مقدار بسیار اندکی اسید لینولنیک. اسید اولئیک که اسید چربی با یک پیوند دوگانه‌ی بین کربن‌های ۹ و ۱۰ بوده و ۸۵-۵۵ درصد این روغن را تشکیل می‌دهد. اسید لینولئیک با دو پیوند دوگانه بین کربن‌های شماره‌ ۱۰-۹ و ۱۳-۱۲  حدود ۹ درصد روغن زیتون و اسیدلینولنیک یک اسید چرب با ۳ پیوند دوگانه کربن‌های ۱۰-۹،۱۳ –۱۲ و ۱۶ –۱۵ بوده و صفر تا ۵/۱ درصد روغن زیتون را تشکیل می‌دهد. یکی از برتری‌های این روغن در بالا بودن محتویات اسیداولئیک و پایین بودن اسید لینولنیک است.

 در حقیقت این اسیدهای چرب با گلیسرین پیوند یافته و به صورت تری‌گلیسرید‌ها وجوددارند که مقدار آن‌ها در مراحل مختلف رسیدگی، نوع رقم زیتون و شرایط رشد آن متغیر است. به طور کلی مقدار اسید‌اولئیک در مناطق سرد بیشتر از نواحی گرم است. مقدار اسیدلینولنیک که یکی از اسیدهای چرب مضر است، در روغن زیتون اغلب بین صفر و ۹/۰ درصد می‌باشد و با توجه به ارزش غذایی زیاد این روغن حتی در مقادیر بالاتر از ۵/۱ درصد مشکلی ایجاد نمی‌کند. هرچه مقدار اسیدهای چرب چند پیوند دوگانه‌ای بیشتر باشد، پایداری روغن کمتر است و در این حالت به علت وجود مواد ضد اکسیدکننده‌ در روغن از خراب شدن آن تا اندازه‌ای ممانعت به عمل می‌آید.

 ترکیباتی از قبیل فنل‌ها، اسیدهای چرب آزاد، پراکسیدها، دی‌اسیل گلیسرول‌ها، تری‌آسیل گلیسرول‌ها و منوآسیل گلیسرول‌ها و مواد فعال اسید بار بیتوریک، فئوفیتین A،  کلروفیل و بسیاری از مواد دیگر در روغن زیتون وجود دارند.

ضداکسید کننده‌های روغن زیتون عبارتند از: ۱ – فلاونوئید پلی فنول‌های روغن زیتون که از مواد ضد اکسیدکننده‌ی طبیعی هستند و دارای اثرات زیادی در سلامت و پایین آورنده‌ی کلسترول، فشار خون و کاهش خطر بیماری‌های رگ‌های قلبی می‌باشند. در هر ۱۰ گرم روغن زیتون مقدار ۵ میلی‌گرم مواد ضد اکسید کننده پلی فنول موجود است. بسیاری از روغن‌های دیگر فاقد پلی فنول‌ها هستند.

ویتامین‌ E یک ضد اکسید کننده طبیعی است و در یک قاشق سوپخوری ۶/۱ میلی‌گرم یا ۳۱/۲ واحد بین‌المللی موجود است. کربوهیدرات‌های آروماتیک چند حلقوی در بسیاری از مواد غذایی به مقدار اندکی وجود دارند. روغن زیتون نیز مانند سایر روغن‌های نباتی مقادیر بسیار اندکی از ۱۷ نوع کربوهیدرات آروماتیک چند حلقوی را در خود دارد که در زیتون نارس بیشتر از رسیده موجود است. با سوختن روغن در هنگام آشپزی مقدار این کربوهیدرات‌ها کاهش می‌یابد.

کلروفیل یکی از رنگیزه ‌های اصلی روغن زیتون است که با افزایش درجه رسیدگی زیتون کاهش می‌یابد. به طوری که هر چه زیتون سبزتر باشد روغن استخراج شده از آن سبز رنگ‌تر و مزه‌ی گیاهی بیشتری خواهد داشت. کلروفیل روغن زیتون، در روشنایی رادیکال آزاد اکسیژن را تولید کرده و به اکسیداسیون آن سرعت می‌بخشند ولی در تاریکی به عنوان یک ضد اکسید کننده عمل می‌کند. مطالعات تنکار شناختی (فیزیولوژی)  نشان می‌دهد که کلروفیل در بدن انسان شکسته شده و هیچ‌گونه اثر ضد اکسید کنندگی و اکسید کنندگی باقی نمی‌گذارد.

 خوش مزگی و منحصر به فرد بودن روغن زیتون به تعداد زیادی از ترکیبات قابل تبخیری مانند آلدهیدها، الکل‌ها، استرها، کربوهیدرات‌ها و ستن‌ها بستگی دارد که شناسایی و تعیین مقدار آن‌ها به روش کروماتوگرافی گازی انجام شده است. وجود ترکیبات مزه در روغن زیتون بستگی نزدیکی به چگونگی تأثیر در حس چشایی دارد. هگزانال وترانس از عمده‌ترین ترکیبات قابل تبخیر روغن زیتون هستند. ترکیبات مزه قابل تبخیر در میوه‌ی زیتون از راه فرآیند آنزیمی ساخته می‌شوند. نوع رقم زیتون، مرحله رسیدگی میوه، شرایط نگاهداری در انبار و فرآوری میوه در ترکیبات مزه زیتون یعنی در عطر و طعم آن تأثیر می‌گذارند.

ترکیبات اوکتانال، نونانال  نیز مانند الکل‌های قابل تبخیر پروپانول، آمیل الکل و هپتانول از ویژگی‌های روغن‌های زیتونند. در روغن زیتون یک رقم روغنی منفرد که در مناطق مختلف کشت می‌شود از نظر ترکیبات مزه تغییرات اندکی ملاحظه می‌شود. بیشترین غلظت ترکیبات قابل تبخیر در بهترین مرحله رسیدگی میوه وجود دارد. در طول نگاهداری میوه زیتون در انبار، ترکیبات قابل تبخیر مولد مزه مانند آلدهیدها و استرها کاهش می‌یابند.

از طرف دیگر ترکیبات فنلی‌ نیز در مزه‌ی روغن زیتون تأثیر قابل ملاحظه‌ای دارند. بین عطر و طعم روغن زیتون و محتویات پلی‌فنولی آن رابطه‌ای وجود دارد. هیدروکسی تیروزول، تیروزول، اسیدکافئیک، اسیدکوماریک و اسید پاراهیدروکسی بنزوئیک بیشترین خصوصیات حسی روغن زیتون را ایجاد می‌کنند. هیدروکسی تیروزول در روغن زیتون با کیفیت خوب وجود دارد، در حالی که تیروزول و بعضی از اسیدهای فنولی در روغن زیتون کیفیت بد دیده ‌شده‌اند. دراثراکسیداسیون ترکیبات تخریب کننده ی مزه تشکیل می‌شوند که ممکن است، این واکنش در میوه زیتون در اثر برداشت و انبارداری غلط رخ داده باشد. پنتانال، هگزانال، اکتانال و نونانال از ترکیبات عمده‌ای هستند که در روغن زیتون اکسیده شده وجود دارند. اما ۲- پنتانال، ۲- هپتانال از مواد اصلی بدمزگی روغن محسوب می‌گردند (Jaocs, 1998).

پراکسیدها اولین محصولاتی هستند که از اکسیداسیون روغن زیتون به دست می‌آیند و مقدار آن با افزایش فساد و اکسیده شدن روغن افزایش می‌یابد.

خواص فیزیکی روغن زیتون

روغن زیتون در ۲۰ درجه سانتی‌گراد دارای جرم مخصوص ۹۲/۰ گرم بر سانتی‌متر مکعب است، نقطه‌ی جوش آن حدود ۷/۲۹۷ درجه سانتی‌گراد، ویسکوزیته ۸۴ سانتی‌پویز در ۲۰ درجه سانتی‌گراد، گرمای ویژه ۲ ژول بر گرم بر درجه سانتی‌گراد، هدایت حرارتی ۱۷/۰ در ۲۰ درجه سانتی‌گراد، ظرفیت حرارتی حجمی۱۰۶ × ۶۵/۱ ژول بر متر مکعب می‌باشد.

 نقطه‌ی دود روغن زیتون به مقدار اسید چرب آزاد موجود در آن بستگی دارد. جدول زیر این رابطه را برای روغن زیتون آشپزخانه نشان می‌دهد. مطابق جدول زیر با افزایش میزان اسیدهای چرب آزاد روغن، درجه حرارت نقطه‌ی دود کاهش می یابد یعنی روغن در حرارت پایین‌تری می‌سوزد:  نقطه‌ی

انجماد یا ذوب روغن زیتون ۲/۱۲- درجه‌ی سانتی‌گراد می‌باشد. اگرچه آب یک ماده‌ی خالصی است که در صفر درجه‌ی سانتی‌گراد منجمد می‌گردد، اما روغن زیتون یک مخلوط پیچیده ای از اسید های چرب و مواد مومی است و نقطه انجماد ثابتی ندارد. هنگامی که این روغن در درجه‌حرارت‌های پایین قرار می‌گیرد، مواد مومی آن ته نشین می‌شود. بنابر این، روغن در سرما از مواد مومی جدا شده و شفاف می‌گردد.

روغن زیتون، یک محصول طبیعی است و از سالی به سال دیگر حتی در یک ظرف و یک شرایط نگاه داری فرق می‌کند و چون از ترکیبات مختلفی تشکیل شده است، دارای درجه حرارت انجماد ثابتی نیست. رنگ روغن زیتون به رنگدانه‌های موجود در میوه‌ی آن بستگی دارد. از میوه‌ی زیتون سبز رنگ و نارس یا همراه با برگ، روغن سبز رنگ به دست می‌آید، زیرا مقدار کلروفیل آن بالاست. از زیتون کاملا رسیده، روغن زردرنگ استخراج می‌شود، زیرا رنگدانه‌های زرد رنگ کاروتنوئید‌ها در آن فراوانست. بنابر این، رنگ روغن بستگی به ترکیبات و خواص رنگدانه‌های میوه‌ دارد. یک رابطه ساده‌ی رنگی بین کلروفیل (سبز) و کاروتنوئید‌ها (زرد) و رنگدانه‌های دیگر وجود دارد. رنگ یک معیار تشخیصی رسمیت یافته ای نیست، ولی سلیقه‌ی مصرف‌کنندگان را برمی‌انگیزد(استان گیلیس).

برای نگاه‌داری روغن زیتون می‌توان از ظروف سرامیکی یا پلاستیکی تیره استفاده کرد. محققان نشان داده اند که به‌کاربردن ظروف پلی اتیلنی شفاف برای نگاه‌داری روغن زیتون در اثر رسیدن نور به آن و تولید پراکسید‌ها در کمتر از ۲۰ روز باعث فساد آن می‌گردد. در حالی که در تاریکی روغن زیتون را می‌توان ۱۲۰تا ۱۹۰ روز نگاه‌داری کرد. روغن در اثر عمل لیپاز و سایر آنزیم‌ها و اکسیژن هوا فاسد می‌شود.

نگاه‌داری روغن در جای گرم به سرعت باعث کهنگی آن می‌گردد. مقادیر زیاد آن را بایستی در ظروف بزرگ‌تر و در جای خنک و تاریک قرارداد و مقادیر کم‌تری را در ظروف کوچک برای مصرف در دست‌رس قرارداد و در همه حال در ب ظروف بایستی محکم بسته شود تا کم‌تر در معرض اکسیژن هوا قرارداشته باشد.

روغن زیتون، یکی از دو روغنی است که از میوه‌ استخراج می‌‌شود و بدون عملیات اضافی قابل مصرف می باشد. تفاوت واریته ای زیتون، میزان رسیدن میوه، روش برداشت وروش استخراج آن از مهم‌ترین معیارهای تعیین کننده  کیفیت روغن محسوب می‌گردند.  با پرس صنعتی، در درجه حرارت پایین،  بهترین روغن دنیا تولید می‌شود. بسیاری از تولیدکنندگان کیفی از وجود روغن‌های نا خالص  و نا مرغوب در بازار نگران هستند.

روغن‌  زیتون برای سلامتی انسان سودمند است. اما حرارت دادن آن در هنگام مصرف،  همه‌ی این امتیاز‌ها‌ را منتفی می‌سازد. از زیتون نارس روغن سبز رنگ و از سیده روغن زرد تولید می شود، اما تولید کننده با جدانکردن برگ ها از زیتون رسیده روغن سبز رنگ به دست می آورد. رنگ سبز نمی تواند نشانه ی کیفیت خوب باشد. نگهداری روغن زیتون در شیشه های شفاف و در معرض اکسیژن هوا و نور به ویژه در ویترین فروشگاه ها، فساد آن را تسریع می کند.  اسیدهای چرب اصلی روغن زیتون عبارتند از: اسید اولئیک، اسید لینولئیک  و به مقدار بسیار اندکی اسید لینولنیک. .

یکی از برتری‌های این روغن، بالا بودن محتویات اسیداولئیک و پایین بودن اسید لینولنیک آن است. رنگ دانه های کلروفیل موجود در این روغن، در روشنایی باعث فساد و در تاریکی باعث حفاظت از تخریب می گردد. روغن خالص طبیعی در ایران به روغن خام و بودار معروف است. این روغن، پس از استخراج تصفیه و بوگیری نشده و بکرو دست نخورده می باشد.

شپش سر

پدیکلوز سر  (شپش  سر) یا ( پدیکولوس هومانوس کاپیتیس)

شپش یک انگل خارجی است که قدمت آلودگی با آن به دوران پیش از تاریخ برمی گردد. شپش از خون انسان تغذیه میکند و بزاق آن حاوی مواد ضد انعقادی است و از لخته شدن خون جلوگیری میکند و خارش شدیدی را موجب می شود.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز،  آلودگی به شپش به دنبال تماس نزدیک بین فردی یا هنگامی که افراد خانواده در فصل های سرد و برای تامین گرما لباس بیشتری می پوشند شایع میشود .

شپش در آب نمیتواند زندگی کند، به همین دلیل در مکانهایی مانند استخر نمی تواند زندگی کند و از طریق شنا در استخر منتقل نمیشود.

شپش ها انگل اختصاصی انسان بوده و خونخوار می باشد و در روز دو یا سه بار از خون انسان به کمک نیش خود تغذیه می نماید .

مقاومت آنها در خارج از بدن انسان کم و نسبت به تغییرات درجه حرارت خیلی حساس بوده و اشخاص تب دار را ترک می کند و در درجه حرارت ۵۲ درجه سانتیگراد در عرض چند دقیقه از بین می رود .

تشخیص افتراقی

گاهی ممکن است پوسته های سفید و ریزه شوره مانند با تخم شپش اشتباه شوند باید توجه داشت که تخم های شپش چون به قسمت ساقه مو می چسبند به سختی کنده می شوند در حالی که شوره سر یا سایر پوسته ها به راحتی با برس از مو جدا شوند.

راههای انتقال:

– تماس مستقیم افراد سالم با آلوده
– تماس غیر مستقیم مانند استفاده از وسایل شخصی آلوده ( لباس ها ، پتو، ملحفه، شانه، برس،حوله کلاه و روسری)

درمان :

شپش بسیار سخت از روی موهای افراد برطرف می شود. راه های بسیاری برای از بین بردن شپش وجود دارد، ولی تنها چند نوع راه وجود دارد که به طور واقعی جواب می دهد.

دو بار درمان با فاصله ۱۰-۸ روز لازم است اگر چه با درمان نخست شپش های سر و اکثر تخم های آن از بین می روند اما از آن جا که امکان خروج آنها از تخم تا ۸ روز بعد وجود دارد بنابر این به فاصله ۱۰-۸ روز درمان مجدد انجام شود.

تا پیش از آنکه شپش های جدید بالغ شوند و توانایی حرکت پیدا کنند ازبین بروند.

تمام موارد تماس احتمالی باید درمان شوند در غیر این صورت احتمال آلودگی مجدد وجود دارد.درآلودگی مجدد دو دوره درمان ( به فاصله ۱۰-۸) روز هم لازم است.
برای جداکردن رشکها ، استفاده از شانه های دندانه ریز ضروری است.

نحوه مصرف شامپو پرمترین:

– شستشوی موها با یک شامپوی غیر دارویی؛
– آبکشی و خشک کردن موها؛
– آغشته کردن تمام مو و پوست سر با مقدار کافی از شامپو پرمترین؛
– باقی ماندن ۱۰دقیقه در همان حالت؛
– شستشو و آبکشی کامل موها و پوست سر؛

از بین بردن شپش به وسیله سرکه

۱- سرکه را گرم کرده و آن را روی سر خود بمالید. حوله یا کلاهی روی سر خود بگذارید و ۳۰ دقیقه صبر کنید و بعد بشویید.

۲- روغن معدنی را با سرکه مخلوط کنید و آن را روی موهای خود بمالید تا شپش هایی که به سختی به موها چسبیده اند جدا شوند. می توانید روغن معدنی را از داروخانه تهیه کنید. این مخلوط شوره سر را هم برطرف می کند.

مخلوط های بالا را هر شب روی سر خود قرار دهید تا شپش ها به طور کامل برطرف شوند. حتی بعد از برطرف شدن کامل شپش، ۳ تا ۵ روز بعد هم، از این مخلوط برای موهای خود استفاده کنید. به این دلیل که کاملا مطمئن شوید شپش ها دیگر برنمی گردند.

برای پیشگیری از ابتلا به شپش چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

• وقتی برای شانه زدن موهایتان با شانهِ مخصوص تشخیص شپش اختصاص دهید. فراموش نکنید که همهِ اعضای خانواده باید اینکار را انجام دهند! هر چه زودتر مشکل تشخیص داده شود، رفع آن سریعتر انجام خواهد شد.

• در تعطیلات آخر هفتهِ  بدون شپش درهفته‌های دهم و سی و پنجم شرکت کنید و همسایگان خود را نیز به شرکت در آن تشویق کنید.

• هنگام شانه زدن دقیق باشید. شپش‌ها و تخم‌های  آنها بسیار کوچک هستند و دیدن آنها سخت است.

• از کلاه، شانه و یا برس دیگران استفاده نکنید.

• از مواد شیمیایی برای پیشگیری از شپش‌ها استفاده نکنید، چراکه این کار می‌تواند باعث مقاوم شدن شپش‌ها در برابر داروها شود.

• بچه‌هایی با موهای بلند باید یا موهایشان را جمع کنند و یا ببافند.

در صورت ابتلا باید چه کنیم؟

• موهای دیگر اعضای خانواده را هم شانه بزنید تا از ابتلا و یا عدم ابتلای آنان مطمئن شوید.

• در صورت ابتلای دیگر اعضای خانواده هزمان به معالجهِ آنها نیز بپردازید.

• دستورالعمل داروها را به دقت دنبال کنید.

• برهم زدن چرخهِ زندگی شپش‌ها در اسرع وقت بسیار مهم است. بنابراین روش درمانی‌ای را انتخاب کنید که برای شما مناسب باشد و از بین بردن شپش‌های موهایتان را به صورت موثر تضمین کند.

• اگر پوسته‌های تخم بسیاری در موهایتان باشد، بدین معناست که مدت زیادی از ابتلای شما گذشته است. اما اگر تخم‌های جدید زیادی در سرتان باشد، معنای آن این است که شما جدیدا مبتلا شده اید.

• استفاده از شانهِ مخصوص تشخیص شپش را پس از ۱۰ تا ۱۴ روز بعد از رهایی از شپش ادامه دهید. بعد از آن زمان شما می‌توانید مطمئن شوید که از روشی مناسب برای درمان استفاده کرده‌اید.‌

• به عنوان راهی برای پیشگیری متناوبا از شانه استفاده کنید.

• شانه و یا برس را با استفاده از آب جوش و یا فریز کردن ضدعفونی کنید تا دیگر اعضای خانواده مبتلا نشوند.

• به دنبال علت آلودگی باشید. به سایر افراد نیز در مورد این آلودگی اطلاع دهید تا آنها به بررسی وضعیت اعضای خانوادهِ خود بپردازند، در غیر این صورت خطر سرایت افزایش می‌یابد. داشتن شپش سر چیزی نیست که کسی از آن خجالت بکشد. دلیل ابتلای افراد به شپش عدم رعایت بهداشت نیست بلکه در واقع موهای تمیز  محل مناسب‌تری برای شپش‌ها هستند.

• ملافه‌ها را در دمای ۶۰ درجهِ سانتیگراد بشویید. کلاه‌ها، اسباب‌بازی‌ها و کوسن‌ها و بالش‌ها را می‌توان در طول شب در فریز گذاشت و یا اینکه آنها را در خشک کن در دمای ۶۰ درجهِ سانتیگراد برای مدت ۵ دقیقه قرار داد.

• داشتن شپش خجالت ندارد، اگر کاری در مورد آن انجام ندهیم باید خجالت بکشیم!

• کلیه وسایل شخص آلوده که با آنها تماس  داشته (ملحفه،پتو، روسری، کلاه ،چادر، مقنعه،گل سر، شانه و…) جمع آوری گردد و داخل یک نایلون بزرگ ریخته و در آن را بسته و بعد از ۲۴  ساعت وسایل را بیرون آورده وتمام آنها را با آب گرم شسته و جلوی آفتاب خشک نموده و سپس اطو گردد .

• استفاده از شامپو پرمترین برای از بین بردن شپشها که باید بصورت زیر مصرف گردد:

– ابتدا سر را با آب و شامپو معمولی بشویید سپس ۲ قاشق شامپو پرمترین بر روی سر ریخته و سر را بمدت ۱۰ دقیقه ماساژ بدهید و در نهایت موها را آبکشی نمایید . لازم به ذکر است، باید یک بار دیگر این عمل را ۷ تا ۱۰ روز بعد تکرار نمایید .

• برای از بین بردن رشکها (تخم شپش) باید یک شانه دانه ریز تهیه نموده وآن را به سرکه آغشته نموده وبمدت ۳۰دقیقه موها را با آن شانه نمود

« Previous PageNext Page »