ام اس ( MS )

 آشنایی با بیماری ام اس  ( MS  )

بيماري MS بيماري است كه مجموعه اي از عوامل در ابتلا و بروز آن ، دخيل مي باشند.اين بيماري نياز به استعداد ژنتيكي و زمينه ژنتيكي خاص دارد . ژن هاي ايمني و ساير ژن ها در بيماري ، نقش دارند .

سيستم ايمني بدن و پيدايش و پيشرفت بيماري ، نقش مهمي دارد.سلول هاي T پادتن ها ، آنتي بادي و ماكروفاژها در بروز بيماري نقش دارند.عوامل محيطي مثل ويروس ها ، باكتري ها ، آلودگي ها و سموم محيطي و يكسري عوامل ناشناخته نظير استرس ، فشار و هيجانات روحي ، زندگي ماشيني ، داروها ، غذاها و … نيز مطرح مي باشند.
در حال حاضر در دنياي پزشكي ،مسايلي نظير ژنتيك ، سرطان ريال ايدز و …مورد توجه خاص قرار گرفته كه بيماري MS نيز در اين رديف مي باشد. بويژه در طول 5-6 سال اخير ، ديدگاه هاي درماني MS تغيير يافته است و قطعاً در آينده نيز مطالب جديدتري افزوده خواهد شد.

علائم و نشانه هاي بيماري MS
بيماري MS يكي از بيماريهاي مغز – نخاع و عصب بينايي است كه به علت آسيب غلاف دور عصب كه اصطلاحاً به آن ميلين مي گويند بوجود مي آيد .

در اثر آسيب ميلين هدايت امواج الكتريكي در مسير اعصاب مختل مي شود . در سيستم عصبي تمام اطلاعات از طريق همين الياف عصبي جابجا مي شود، درنتيجه اگردر هدايت امواج اختلالي ايجاد شود سبب علائم ونشانه هايي مي شود كه دربيماري MS ديده مي شود .

هر قسمتي از مغز انسان مسئول يك عمل خاصي است ، يكجا مسئول شناسايي حس ها و يك جا مسئول حركت دست و پا و محل ديگر مسئول بينايي است .
نخاع همانند شاهراه است كه اين اطلاعات از مغز به دست و پا مي رود و از دست و پا به مغز فرستاده مي شود .اگر آسيبي در اين نواحي ايجاد شود سبب اختلالات مختلفي از جمله اختلال حسي – مشكل حركتي و بي اختياري مي شود.

علت دقيق بيماري MS بدرستي شناخته نشده است ، اما ديده شده است كه سيستم ايمني بدن كه مسئول از بين بردن عوامل بيگانه و مضر است بطور اشتباهي به اجزاي خودي حمله مي كند كه در بيماري MS ، غلاف ميلين سلولهاي عصبي را مورد تهاجم قرار مي دهد .

در ايجاد بيماري عوامل محيطي مثل عفونتهاي ويروسي ، استعداد ژنتيكي نقش دارند ولي هيچكدام به تنهايي عامل ايجاد بيماري نيستند . در بروز بيماري M S گرچه استعداد ژنتيكي نقش دارد ولي يك بيماري ارثي نيست و احتمال بروز MS در ساير افراد خانواده حدود 5% است .

منطقه جغرافيايي نيز در بروز بيماري MS نقش دارد . بطوريكه در برخي نقاط دنيا مثل آمريكاي شمالي و اروپا شيوع بيماريMS بيشتر است و اگر كسي در سنين قبل از 15 سالگي از منطقه كم خطر به اين نواحي مهاجرت كند احتمال بروز بيماري در وي همانند افراد ساكن در آن محل مي شود.
بيماري MS بيشتر در سنين 40-20 سالگي شروع مي شود، اما احتمال شروع بيماري 10 سال تا 60 سال نيز وجود دارد . شيوع بيماري در خانمها بيشتر است و حدود 2-5/1 برابر آقايان است .

علائم بيماري MS

مشكلات بينايي :

تاري ديد : يكي از علائم شايع بيماري M S تاري ديد يك چشم است كه گاهي تا از دست دادن كامل بينايي در آن چشم پيش مي رود. معمولاً تاري ديد همراه با درد كره چشم است . تاري ديد ظرف چند ساعت تا چند روز ايجاد مي شود و معمولاً بعد از چند هفته و چندماه بتدريج بهتر مي شود.
اين حالت در اثر آسيب غلاف ميلين در مسير عصب بينايي چشم ايجاد مي شود.

دوبيني : براي ديدن خوب بايد هر دو چشم بطور هماهنگ حركت كرده و بر روي يك محل متمركز شوند. كره چشم داراي عضلات و اعصابي است كه سبب حركت چشم به اطراف مي شود و اين حركت در مغز كنترل مي شود . اگر آسيب در محل كنترل كننده حركت كره چشم ايجاد شود سبب عدم هماهنگي دو چشم با يكديگر مي شود ، لذا هر دو كره چشم نمي توانند روي يك محل متمركز شوند و هر دو چشم تصوير يك محل جداگانه را به مغز منتقل كرده و سبب ايجاد حالت دو بيني مي شود ، در صورتي كه يك چشم را ببنديم دو بيني بر طرف مي شود.

مشكلات حركتي :
همانطوريكه گفته شد كنترل تمام اعمال و حركات توسط مغز صادر و از طريق نخاع به دست و پا منتقل مي شود لذا اگر در اين مسير ضايعه اي ايجاد شود سبب مشكلات حركتي و ضعف در دست وپا مي شود . ضعف دست و پا در بيماري M S ممكن است محدود به يك دست و يا دست و پاي يك سمت و يا هر دو پا باشد از خصوصيات ديگر ضعف ناشي از بيماري M S ايجاد سفتي در دست و پا است بعضاً اگر بيمار بخواهد دست و پاي را شل كند باز هم دست و پا سفت است و به سختي حركت مي كند.

مشكلات حسي :
مشكلات حسي بيماري MS بعلت ايجاد ضايعه اي در مسير الياف منتقل كننده حس از دست و پا به مغز رخ مي دهد كه اين ضايعه ممكن است در نخاع يا در مغز باشد و يا گاهي اوقات بصورت ايجاد احساسات كاذبي مثل سوزش ، سوزن – سوزن شدن و خواب رفتن دست و پا باشد. گاهي اوقات نيز مشكلات حسي بصورت دردهاي تير كشنده در دست و پا است .

مشكلات تعادلي :
يكي از مشكلات شايع در بيماري M S مشكل در حفظ تعادل موقع ايستادن و راه رفتن و يا مشكل در انجام كارهايي مثل خياطي است براي انجام هر كاري بايد انقباض عضلات و حركت دست و پا كاملاً هماهنگ باشد . مركزي كه مسئول اين هماهنگي است مخچه است . اگر ضايعه اي در مخچه ايجاد شود عدم تعادل درانجام كارها و راه رفتن ولرزش در دست ايجاد مي شود.

اختلال تكلم و اختلال بلع :
براي صحبت كردن و بلعيدن غذا نيز عضلات زبان و حلق بايد هم قدرت كافي براي انقباض داشته باشند و هم با يكديگر كاملاً هماهنگ عمل كنند ، لذا اگر اختلالي در اين موضوع ايجاد شود سبب تغيير تن صدا و مشكل در صحبت كردن روان و همينطور مشكل در بلع غذا و مايعات مي شود .

مشكلات ادراري و مدفوع :
براي اجابت مزاج و براي ادرار كردن بايد عضلات اين نواحي بطور هماهنگ و يا قدرت كافي حكت كنند. براي ادرار كردن بايد عضله اي كه همانند يك دريچه جلوي خروج ادرار از مثانه را مي گيرد شل شده و در عوض عضله مثانه منقبض شود ، ادرار براحتي خارج شود .

اگر اين هماهنگي مختل شود سبب مشكلات ادراري مثل نياز به زور زدن زياد براي دفع ادرار و يا خروج قطره قطره ادرار و يا نياز مكرر به ادرار كردن مي شود . همين حالت نيز براي دفع مدفوع وجود دارد و اشكال در عملكرد عضلات روده سبب ايجاد يبوست و يا دفع بي اختيار مدفوع مي شود0

خستگي :
ازخصوصيات بيماريMS ايجادحالت خستگي است كه سبب ايجادمشكلات درانجام كارها مي شود بطوريكه بيمار بدون اينكه ضعف و يا مشكلي درحركت داشته باشد بر خلاف قبل از بيماري زودتر خسته مي شود . دليل خستگي گاهي اوقات مشكلات روحي بويژه افسردگي است ولي بسياري از اوقات خود بيماري MS عامل آن است . يعني ميتوان با استفاده از تكنيكهايي حالت خستگي را كنترل نمود0

حساسيت به گرما :
از خصوصيات ديگر بيماري MS عدم تحمل گرما است .به اين صورت كه با افزايش حرارت محيط ويا درجه حرارت بدن دچاراحساس خستگي وضعف وهمينطورتشديدعلائمي كه داشته است مي شود. اين تشديد علائم موقتي است و با استراحت در محيط خنك برطرف مي شود.
علائم بيماري MS در اينجا توضيح داده شده منحصر به بيماري M S نيست و هر بيماري كه سبب اختلال در كاركرد سيستم عصبي شود مي تواند اين علائم را ايجاد كند ، لذا با بروز اين علائم نبايد به غلط گمان كرد كه به بيماري MS مبتلا شده ايم . بيماريهاي زيادي علائم فوق را مي توانند ايجاد كنند . لذا تشخيص بيماري MS فقط توسط پزشك مغز واعصاب و بعد از معاينه بيمار بايد صورت گيرد .

روشهاي مختلفي براي تائيد بيماري MS وجود دارد ولي هيچكدام از اين روشها نيز مي توانند به تنهايي تشخيص بيماري را مسجل نمايند بلكه اين روشها تنها تائيد كننده علائم و نشانه هايي كه از طريق صحبت با بيمار و معاينه وي بدست مي آيد.
از جمله اين روش ها MRI است كه از حساس ترين روشهاي تشخيصي بيماري M S است و با تصويربرداري مغناطيسي از مغز و نخاع مي تواند نواحي تخريب شده را نشان دهد اما علت را نمي تواند مشخص كند،لذاعلت رابايدپزشك بامعاينه وآزمايش هاي موردنظربيابد.ازروشهاي ديگر،تشخيص پتانسيل هاي برانگيخته است كه هدايت امواج رادرمسيراعصاب بينايي نخاع ومغز اندازه گيري مي كند.

روش ديگري كه مي تواند به تشخيص كمك كند آزمايش مايع مغزي – نخاعي است .

محورهاي درمان :
پيشگيري اوليه :

يعني جلوگيري از ابتلا به بيماري و مربوط به مراحلي است كه فرد هنوز دچار بيماري نشده و بيماري در او بروز نكرده است كه در هر بيماري ، مهم است . در مورد M S هنوز پيشگيري اوليه مشخص نيست . در اين زمينه ، برروي عوامل ژنتيكي و دستكاري هاي ژنتيكي ، بررسي فراواني شده ولي هنوز موفقيت آميز نبوده است . در حال حاضر ، در مورد واكسن M S هم اقداماتي در دست انجام است ولي هنوز واكسني پيدا نشده است .

سيرباليني و انتخاب درمان :
بيماري MS ، سير خاصي دارد . مي تواند بصورت عود كننده ، دوره اي و حمله اي باشد. الگوي غالب بيماري فرمي است كه در آن ، علائم يك دوره بهتر و يك دوره بدتر مي شود. در فرمي ديگر ممكن است اول پيشرفت كند و بعد بهتر شود. در عودها و دوره هاي حمله بيماري ، دو دارو استفاده مي شود:
· كورتيكو استروئيدها.  پلاسمافرز كه جايگزين پلاسما مي شود.

محور سوم در درمان ، توجه به جلوگيري از پيشرفت بيماري است . در M S ، قسمت هايي از مغز و نخاع بنام ميلين كه مسئول انتقال صحيح پيام هاي عصبي از سراسر بدن هستند تخريب مي شوند.
مسئله مهم اين است كه جلوي اين تخريب گرفته شود ، جهت جلوگيري از پيشرفت بيماري و يا كند كردن پيشرفت و يا جلوگيري از حملات ، داروهاي زير تجويز مي شوند:
· اينتر فرون ها
· ايمونو گلوبولين داخل ورديدي (IVIg )
· كوپاكسون
و ساير داروها كه روي سيستم ايمني اثر دارند.
محور چهارم اين است كه چگونه اين تخريب را جبران و بازيابي كنيم ؟ زيرا مهم ترين بخشي كه در MS از بين ميرود ، ميلين مغز و نخاع است .
محورپنجم درمان علامتي(Symptomatic Therapy)مي باشد.علائم شايع بيماري خستگي ، افسردگي ، اضطراب ، اختلال حافظه ، مشكلات اداري و جنسي ، لرزش ، عدم تعادل ، سفتي پاها.
محور ششم ، سازگاري در رابطه با بيماري مزمن M S است . در تمام بيماري هاي مزمن بايد روش هايي رابه بيمار ياد دادكه بتواند با بيماري سازگار شود. غير از اين درمان دارويي ، درمان هاي ورزش ، توان بخشي ، تغذيه مناسب ، توكل به خدا و اميد در اين زمينه مفيد است .
وقتي تشخيص MS مسجل شد ، پزشك متخصص بيماري مغز و اعصاب (نورولوژيست ) آن را تائيد مي كند . بدين ترتيب موارد زير توصيه مي شود:

1. درمان را هر چه سريعتر شروع مي كنيم ، e ariy treatment ، حتي اگر تشخيص محتمل باشد.

2. برحسب شرايط ، بايد درباره بيماري به بيمار توضيح دهيم ، لازم است بيمار از بيماريش مطلع باشد و بداند بيماريش مزمن است . ممكن است مداوم باشد و چندين سال طول بكشد . بايد بداند چگونه با بيماري كنار بيايد ، چه كارهايي بكند تا بهتر شود ، چه درمان ها و داروهايي برايش انجام شود .

3. به نوعي از پيشرفت بيماري جلوگيري كنيم .

4. حملات حاد و عودها را كنترل كنيم .

5. سير و روند بيماري را تغيير دهيم . جلوي پيشرفت بيماري را بگيريم .

6. آنچه از دست رفته را بازيابي كنيم .

7. علائم و عوارض باقيمانده را كنترل كنيم .

محورهاي درمان :

پيشگيري اوليه : هنوزموفق نشده اند كه ژن ها را طوري تغيير دهند كه مانع از بروز M S شوند.

يا اينكه بتواند فرد مستعد به MS را از بدو تولد شناسايي كنند و با دستكاري ژن ها ، مانع از بروز بيماري شوند.

سير باليني : بيماري اكثراً حمله اي و دوره اي است . در دوره هايي عود مي كند با ضعف پاها ، عدم تعادل ، سرگيجه ، استفراغ ، دوبيني، گزگز دست ها و صورت . همه علائم بيماري مربوط به عود نيست . حمله يا عود ، بروز يكسري مشكلات در بيمار است كه براي پزشك قابل شناسايي باشد و حداقل 24 h يا 48 h ادامه پيدا كند . اگر علائم تنها چند دقيقه باشد و بعد رفع شود ، عود نيست و ممكن است بطور طبيعي در هر بيماري رخ دهد.

در مورد عود ، دو روش درماني مرسوم است :
يك دوره درماني با كورتن (متيل پردنيزولون)، تزريقي ، 5-3 روز . كورتن فقط در مرحله حاد مصرف مي شود. روي پيشرفت و جلوگيري از عود تأثير ندارد ولي باعث مي شود حمله حاد بيمار زودتر بهبود يابد و التهاب را رفع مي كند.
در عودهاي خيلي شديد و علائم زياد و عدم پاسخ به كورتن ، درمان تعويض و جايگزيني پلاسماي خون است . نكته مهم اين است كه هنوز به هيچ وجه مصرف كورتن در درازمدت توصيه نمي شود.

جلوگيري از پيشرفت :

 اينترفرون ها از پيشرفت MS جلوگيري مي كنند . اينترفرون ها بطور طبيعي در بدن وجود دارند و مي توانند مفيد يا مضر باشند . در دوران MS ، در سراسر دنيا ، سه نوع اينترفرون (INF ) موجود است :

اينترفرون B يا بتا اينترفرون كه شامل داروهاي ۱-آونكس ۲-ربيف ۳- بتافرون يا بتاسرون مي شوند.

در MS ، اينترفرون INF اهميت دارد و كنترل تخريب و فعاليت سلول هاي تخريبي را بعهده دارد. آونكس بصورت زير جلدي يا زيرپوستي ، يك روز در ميان ، 15 بار در ماه و آونكس عضلاني ، هفته اي يك عدد. Rebif زير جلدي ، 12 تا در ماه ، يك روز در ميان. بتاسرون نيز زير جلدي و تزريق آن هفته اي سه روز مي باشد. (گفتني است اين داروها بعد از تزريق حالت كسالت و سرما خوردگي مانند ايجاد ميكنند كه براي رفع آن دو ساعت قبل از تزريق و بفاصله چهار ساعت به چهار ساعت يك قرص استامينوفن يا آسپرين كدئين براي مدت يك روز بايد خورد ضمن اينكه سعي كنيد بعد از ظهر تزريق را انجام دهيد و پس از آن به استراحت بپردازيد)

كاربردهاي باليني اينترفرون :
آنچه مورد اتفاق همه است شامل : افرادي كه بيماري MS در آنها مسجل شده است ، بيماران با عود كننده كه بدون كمك راه مي روند.

بيماران هر يك از فرم هاي اينترفرون كه در بالا ذكر شد را مي توانند مصرف كنند. در حال حاضر ، در مورد اينكه كداميك موثر تر است ، اقدامات زيادي در حال انجام است . آخرين مطلب در سمينار اخير آمريكا اين بود كه بنظر مي رسد اگر اينترفرون با دوز بالاتر و دفعات بيشتر استفاده شود ، بهتر است ولي هنوز ثابت نشده است .

در مورد عوارض دارو ، در طي اين 12 سالي كه INF در دنيا مصرف شده ، هنوز عارضه اي كه منجر به قطع دارو شود ، گزارش نشده است . در بروشور دارو ذكر شده كه دارو بايد حداقل دو سال مصرف شود . طبق سمينار بين المللي MS ، عقيده بر اين است كه تا وقتي بيمار مي تواند INF را استفاده كند و عارضه اي ندارد و برايش مفيد بوده و مادامي كه درمان موثرتر و بهتري مطرح نشده ، مي تواند از آن استفاده كند . اولين دارو اينترفرون و بعد از آن ، داروهاي شيمي درماني مطرح مي باشند.

(انديكاسيون) كاربردهاي باليني داروهاي شيميايي :

افرادي كه بيماريشان در حال پيشرفت سريع است و عودهاي شديد عدم پاسخ به اينترفرون .

از جمله اين داروها ، متوكسانترون ( Mitoxantrone ) كه حداكثر 2-3 سال مي توان مصرف نمود . روش مصرف : هر سه ماه يكبار و همراه سرم مي باشد.

كوپكسان  ( Co polymer  )  :

حد اثر بخشي و موارد مصرف آن مانند اينترفرون ها است . مزيت آن بر اينترفرون ، اين است كه عوارض موضعي و مقطعي را ندارد ، نظير تب ، لرز ، درد استخوان ، سفتي پا ، راه مصرف آن زير پوستي ، روزانه بصورت تزريقي مي باشد. در بازار دارويي ايران موجود نيست .

ايمونوگلوبولين داخل وريدي Ivig :

مطالبات كه مصرف ماهانه جلوي پيشرفت بيماري را مي گيرد ولي مولفين ، هنوز معتقدند كه به اندازهINF موثر نيست . ساير داروها , ايموران (IMURAN ) ، متوتوكسات ، سيكلوفسفاميد و كلادويريدين (ciadiribine ) و … مي باشند كه تاحدي موثرند اما كمتر از Ivig و ساير داروهايي كه ذكر شد . بيشتر بصورت درمان تركيبي بكار مي رود مثلاً :
INF + اندوكسان (  combination  therapy ) :
در حال حاضر ، در زمينه جبران از دست رفته ها هم كار كرده اند ، تلاش در جهت سنتز ميلين و تحريك سلول هاي مغز استخوان و مغز براي ساخت ميلين ، در حال انجام است . البته اين اقدامات هنوز در حد مراحل تحقيقاتي است و به بازار نيامده است .

درمان هاي علامتي :

خستگي مشكل شايعي در اين بيماران است ، تقريباً همه بيماران آن را تجربه مي كنند . آماندتادين جهت درمان آن توصيه شده است .امولين ، مدافيلين و (درايران نيست ) باعث كاهش خستگي مي شوند.
آنچه مهم است اينست كه بيمار بداند چه چيزي او را خسته مي كند يا بيشتر خسته مي كند . نكته مهم اين است كه 10 دقيقه كار كند و 5 دقيقه استراحت كند . به هيچ وجه خودش را خسته نكند چه از لحاظ جسمي و چه از لحاظ روحي . راه سوم روش هاي توانبخشي و ورزش ها براي جلوگيري از خستگي است . راه چهارم اينكه بنحوي برنامه ريزي كند كه انرژي زيادي براي انجام كار صرف نكند .
افسردگي ، در اين بيماران بسيار شايع است . استرس و هيجانات روحي در پيدايش علائم نقش دارد.

هر چند كه علت بروزشان نيست . بيمار هميشه بايد آرام باشد ، گروه درماني بسيار مفيد است . تا جائي كه ممكن است دلشوره ها را كاهش دهد .
اختلال حافظه :

با مرور زمان و پيشرفت بيماري ، آتروفي قحر رخ مي دهد . INF و كوپكسان علاوه بر جلوگيري از پيشرفت ، مانع آتروفي قحر شده و آن را به تأخير مي اندازد . بيماران ، تمركز و توجه كافي ندارند. بخشي از اين مسئله مربوط به آتروفي قحر است . براي تقويت حافظه روش هاي زيادي وجود دارد،اولين كار،كاهش اضطراب است واينكه توجه وتمركز خود را به آنچه مي خواهيم معطوف كنيم .
مشكلات ادراري و جنسي : در بيماري MS شايع است . تكرر ادرار شايع ترين مشكل ادراري است .

روش هاي زيادي در درمان وجود دارد. اكسي بوتينين در موارد خاص بكار مي رود و موثر است.جهت رفع مشكلات جنسي،روش هاي دارويي،روانشناسي و وسايل(device)استفاده مي شود.
لرزش : همه بيماران MS ، لرزش را تجربه كرده اند. اكثراً لرزش ها خوب به دارو پاسخ مي دهند. در لرزش مخچه اي كه عمدتاً همراه عدم تعادل است ، هنوز درمان قطعي ودرستي براي آن يافت نشده است .

مشكلات چشمي :

دوبيني ،تاري ديد، كه درمان خاص خودش را دارد.

اسپاستيسيتي يا سفتي پا :

مهمترين روش درمان ريال استفاده از روش هاي كششي و ورزش هاي توانبخشي است . داروها نيز در درمان بكار مي روند . اسپاستيسيتي و سفتي پاها مي تواند باعث خستگي بيش از حد شود . ورزش ، توانبخشي و تغذيه نيز از روش هاي درمان است .

تغذيه :
آيا تغذيه در درمان MS ، جايي دارد ؟

هيچ رژيم غذايي مشخص و ثابت شده اي وجود ندارد .
توصيه اكيد اينست كه قطع هيچ ماده غذايي منطقي نيست ، اما ببمار بايد تعادل رژيم غذايي
(balance diet ) داشته باشد تا بتواند انرژي خود را تأمين كند و افزايش وزن نامعمول پيدا نكند (چاق نشود) و كالري بميزان كافي دريافت كند. مصرف روغن هاي مايع غيراشباع مانند روغن آفتابگردان ، مايع و زيتون براي بيمار مفيد است ولي قطعي نيست . رژيم غذايي حاوي ميوه جات ، سبزيجات تازه ، ويتامين ها ، مايعات مناسب 3-4 ليتر در روز ، بعلت داشتن مواد آنتي اكسيدان توصيه مي شود. استفاده از درمان هاي جايگزين توصيه نمي شود.

مسائلي كه بيمار MS بايد بداند :
1. فعاليت شديد كه باعث افزايش درجه حرارت بدن شود ، نبايد انجام دهيد . گرما ، هدايت عصب را مختل مي كند . لازم است بيمار همواره خودش را خنك نگه دارد .
2. حمام آب داغ نگيريد.
3. استرس و فشار روحي و جسمي نداشته باشيد.
4. وزن متعادل داشته باشيد .
5. پياده روي و نرمش و ورزش و شنا در آب ملايم داشته باشيد. اما ورزشي كه دما را زياد بالا ببرد و يا سونا ممنوع است . ورزش هاي هوازي انجام دهيد.
6. خواب خوبي داشته باشيد .
7. منتظر عود حمله و عوارض بيماري نباشيد.
8. MS يك بيماري تنها نيست . مكانيسم بيماري و اثرات آن در هر فرد متفاوت است . هر كس بيماريش مختص خودش است . يكسري معيارها براي پيشگويي است ولي قطعي نيست .
9. آرامش داشته باشيد.
10. به پزشك خود اعتماد كنيد.
11. سوالاتي كه داريد از پزشك خود بپرسيد.
12. هميشه اميدوار باشيد ، شايد روزي به تنهايي بتوانيد MS را از پاي در آوريد.

*** بازدید کننده محترم :

جهت کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با این موضوع به صفحه ویژه بیماری ام اس مراجعه کنید و یا اینجا را کلیک کنید .

همچنین بررسی کنید

۶ توصیه‌ برای جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه

آب بنوشید. با نوشیدن آب کافی، ادرار بیشتری تولید می‌کنید. بنابراین به مقدار کافی آب …

چگونه می توان به طور طبیعی از شر خط اخم خلاص شد؟

خطوط اخم در درجه نخست به دلیل افزایش سن ایجاد می شوند. با افزایش سن …