خانه / اخبار علمی پزشکی / ” رنگ‌هاي دريايي ” ، علاوه بر حجم بالايي از آلودگي نفتي ، حيات دريايي در خليج فارس را تهديد مي‌كند

” رنگ‌هاي دريايي ” ، علاوه بر حجم بالايي از آلودگي نفتي ، حيات دريايي در خليج فارس را تهديد مي‌كند

رنگ‌هاي دريايي‌ خطري براي خليج فارس‌
خليج فارس به‌عنوان آبراهي كه حدود 40 درصد نفت صادراتي جهان در آن توليد مي‌شود، از اهميت استراتژيكي بالايي برخوردار است. اين مساله سبب شده‌است كه با ورود حجم بالايي از آلودگي نفتي، در عمل تمامي توجه متخصصان محيط‌ زيست به‌سمت آن معطوف شود، اما بي‌شك تنها آلودگي‌هاي نفتي اين پهنه وسيع زيستي را تهديد نمي‌كند.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز به نقل از جام جم ، امروزه توجه به مسائل ديگري مانند اثرات زيست محيطي فعاليت‌هاي كشتي‌ها و ناوگان‌هايي كه در مناطق دريايي تردد مي‌كنند نيز حائز اهميت است، چرا كه به دليل حجم بالاي تردد كشتي‌ها، بخصوص نفتكش‌هاي عظيم، يكي ديگر از انواع آلودگي‌ها كه به‌احتمال زياد حيات دريايي در خليج فارس را تهديد مي‌كند، وجود انواع آلاينده‌هاي موجود در ساختار مورد استفاده جهت پوشش‌دهي ديواره بيروني اين شناورهاست.

در اين خصوص برخي معاهدات بين‌المللي وارد عمل شده و از ورود كشتي‌هايي كه آغشته به رنگ‌هاي غيرمجاز هستند، جلوگيري شده است.
بررسي‌ها نشان داده است كه وجود واحدهاي صنعتي بزرگ مانند پتروشيمي در پهنه دريا و امكان وجود فلزات سنگين مانند جيوه سبب شده است تعداد محدودي از محققان علاوه بر تحقيق روي انواع آلاينده‌هاي موجود در دريا به تحقيق در اين خصوص نيز روي آورند و تحقيقات ارزشمندي براي شناسايي ميزان جذب فلزات سنگين در بدن موجودات دريايي صورت پذيرد، ولي در زمينه ديگر آلودگي‌هايي كه در محيط‌هاي دريايي مي‌توانند ايجاد شوند، تحقيق كمتري صورت گرفته و اطلاعات موجود محدود است.

دكتر خشايار بديعي، استاديار و دكتراي مهندسي شيمي گروه پژوهشي رنگ و محيط‌زيست پژوهشكده صنايع رنگ، در اين باره گفت:‌ وجود تاسيسات عظيم بارگيري و استخراج نفت در محيط دريايي، عامل بزرگي در جهت افزايش خطر وجود آلودگي‌هاست، همچنين استفاده از رنگ‌هاي دريايي، به دليل خوردگي شديد سازه‌هاي ثابت و شناور ناشي از وجود انواع املاح در آب درياچه‌ها، درياها و اقيانوس‌ها از اهميت زيادي برخوردار است و لزوم توجه به ساختار اين رنگ‌ها و پوشش‌ها چه از نظر مقاومت در برابر خوردگي و چه از نظر زيست‌ محيطي اهميت دارد.

وي با اشاره به اثرات اين رنگ‌ها در محيط دريا گفت: مقاومت كم‌رنگ و پوشش در مقابل عوامل مختلف موجود در آب دريا، چه جاندار و چه بي‌جان، به معني قرار گرفتن سطوح زيرين در برابر يك‌الكتروليت بسيار قوي و همچنين ساييدگي ناشي از برخورد امواج است.

وي با اشاره به تحقيقات صورت گرفته براي رفع اين مشكل ادامه داد:‌دراين رابطه بايد از 2 جنبه مساله را بررسي كرد. استفاده از مواد باكيفيت بالاتر و توجه به سازگاري ميان اجزاء لايه‌هاي مختلف رنگ و پوشش مي‌تواند مربوط به عوامل بي‌جان موثر باشد، اما براي عوامل جاندار مانند انواع موجودات ذره‌بيني، چه گياهي و چه حيواني، نه‌تنها كيفيت و سازگاري اجزا با يكديگر و با محيط دريايي مهم است، بلكه جلوگيري از نزديك شدن و ادامه زندگي اين موجودات بر روي سطوحي كه در آب دريا قرار مي‌گيرند، نيز نياز به دقت دارد.

دكتر بديعي گفت: استفاده از انواع زيست‌كش‌ها يكي از ابزارهاي موجود براي نيل به اين هدف است، اما همين مواد به دليل حمله به موجودات زنده و جذب به وسيله نسوج بدن آنها در پاره‌اي از موارد مي‌تواند به آسيب‌هاي جسمي، بخصوص در نسل‌هاي بعدي و انتقال به موجودات بزرگتر دريايي از طريق چرخه زيستي و در انتها ايجاد اثرات جانبي در انسان‌ها منتهي شود.

اين كارشناس با اشاره به پيشينه مصرف اين مواد گفت: ‌بررسي‌ها نشان مي‌دهد تركيبات آلي قلع‌دار مانند تري‌بوتيل‌تين به دليل حلاليت كم در آب و خواص باكتري و قارچ‌كشي كه دارند، از حدود اوايل دهه 70 ميلادي به مقدار زياد در ساختار پوشش‌ها مورد استفاده قرار گرفتند.

اما اين استفاده بدون توجه به اثرات جانبي اين مجموعه مواد انجام پذيرفت. در شرايطي كه تحقيقات طي ساليان اخير از جذب بالاي اين مواد و مشخص شدن رد‌پاي اين تركيبات در داخل بدن ماهي‌ها و ديگر موجودات دريايي خبر مي‌دهد.

اين كارشناس گروه پژوهشي رنگ و محيط‌زيست پژوهشكده صنايع رنگ گفت: ‌بررسي‌ها نشان داده است كه قلع آلي طي پختن از بين نمي‌رود، بنابراين انتظار مي‌رود با مصرف مداوم و طولاني مدت ماهي‌هاي آلوده خطرات متعددي براي انسان ايجاد شود.

كارشناسان معتقدند اگرچه تاكنون گزارشي مبني بر مسموميت غذايي از اين طريق دريافت نشده‌است، اما از جمله خطرات و آسيب‌هاي ناشي از قرارگرفتن طولاني‌مدت در معرض تركيبات آلي قلع‌دار، تاثير روي سيستم گوارش، سردرد، ايجاد احساس خستگي، بي‌حوصلگي و افسردگي است.

تركيبات آلي قلع‌دار

ميان توليد و كاربرد تركيبات آلي قلع‌دار ارتباط مشخصي وجود دارد. ميزان توليد سالانه تركيبات آلي قلع‌دار حدود 40 هزار تن است كه يك پنجم آن را تركيبات تري ارگانوتين تشكيل مي‌دهد كه به عنوان زيست‌كش مطرح است. از اين ميان 10 درصد كل محصولات زيست‌كش به عنوان تركيبات ضدخزه و 8 درصد كل اين ميزان به عنوان آفت‌كش مورد استفاده هستند.

فرخ لقا اميني، كارشناس ارشد مهندسي محيط ‌زيست در رابطه با راه‌هاي ورود تركيبات آلي قلع‌دار به هوا گفت:‌ اين تركيبات از طريق اسپري و پخش اين مواد براي مصارف كشاورزي، اسپري‌كردن رنگ‌هاي ضدخزه، سوزاندن مواد محتوي تركيبات ارگانوتين، عمليات پوشش‌دهي شيشه و يا تبخير اين مواد صورت مي‌گيرد.

اما اصولاً به دليل فشار بخار پائين و سرعت تجزيه نوري سريع اين تركيبات، ميزان آزاد شدن آنها از سطوح پوشش داده شده چندان مشخص نيست.

وي با اشاره به وضعيت ورود اين مواد به محيط‌هاي آبي نيز گفت: محيط‌هاي آبي از طريق روان ‌آب‌هاي كشاورزي محتوي اين تركيبات، اسپري اين مواد طي فرآيندهاي صنعتي و يا شستشوي تركيبات آلي قلع‌دار تثبيت شده در پلي‌وينيل كلرايدها به تركيبات آلي قلع‌دار آلوده مي‌شوند. شيرابه‌هاي محل دفن زباله كه شامل تركيبات آلي قلع‌دار دفن شده هستند نيز مي‌توانند از منابع مهم ورود اين تركيبات به محيط آبي باشند.

علاوه بر اين به دليل دامنه وسيع كاربرد تركيبات تري‌بوتيل‌تين به عنوان زيست‌كش‌هاي صنعتي در سيستم‌هاي خنك‌كننده، آسياب‌هاي توليد كاغذ و نيشكر و همچنين استفاده از اين تركيبات در كارخانه‌هاي چرم‌سازي و نساجي، اين فرآيندها و كاربردها نيز مي‌توانند از منابع ورود اين آلودگي به محيط‌هاي آبي باشند.

خاك‌ها غالبا از طريق استفاده از تركيبات محتوي اين مواد به منظور استفاده در فعاليت‌هاي كشاورزي يا دفن زباله‌هاي حاوي اين تركيبات به مواد آلي قلع‌دار آلوده مي‌شوند.

كارشناسان معتقدند ماده تري‌بوتيل‌تين از سم بالايي برخوردار است به طوري‌كه بيشتر كشورها اقداماتي براي كاهش ورود اين تركيبات به محيط‌زيست اجرا كرده‌اند. ممنوعيت استفاده از رنگ‌هاي ضدخزه محتوي اين مواد سمي شاملTBT  اولين باردر كشور فرانسه به دليل اثرات مضر آن روي صدف‌ها اجرا شد.

پس از اجراي اين ممنوعيت‌ها، در دهه 1990 بيشتر كشورها استفاده از رنگ‌هاي ضدخزه محتوي TBT را در قايق‌هاي كوچك با طول حدود 25متر ممنوع كردند.

مهرنوش گرايش‌نژاد، كارشناس ارشد مهندسي شيمي نيز در رابطه با مصرف تري‌بوتيل‌تين گفت:‌ بنادر و لنگرگاه‌ها از مهم‌ترين مناطقي است كه تري‌بوتيل‌تين (TBT) در آن وجود دارد. روان‌آب‌هاي محتوي TBT از جمله منابع آلوده‌كننده محيط‌هاي آبي به اين تركيب هستند.

وي با اشاره به ديگر روش‌هايي كه به ورود آلاينده‌ها به محيط‌هاي آبي منجر مي‌شود، ادامه داد:‌ در خصوص تري‌بوتيل‌تين علاوه بر رنگ‌هاي ضدخزه، مهم‌ترين مسير براي ورود آنها از طريق كاربرد آنها در سموم كشاورزي است كه روان‌آب‌هاي حاصل از اين بخش مي‌تواند از منابع آلوده‌كننده محيط به اين تركيب باشد.

تركيبات تري‌بوتيل‌تين به‌طور مستقيم از طريق شستشو از رنگ‌هاي ضدخزه وارد محيط آبي مي‌شوند و منابع آبي را آلوده مي‌كنند.

كارشناسان معتقدند افزايش سطح تري‌بوتيل‌تين (TBT) تنها از طريق افزايش فعاليت‌هاي تجاري و تفريحي يا انجام عمل تعمير و يا پوشش‌دهي مجدد انجام نمي‌شود و در صورتي كه از استفاده آنها جلوگيري نشود، اغلب رنگ‌هاي ضدخزه در تورها و تاسيسات ماهيگيري نيز كاربرد دارد به نحوي كه در خورها افزايش سطح اين تركيبات مشاهده مي‌شود.

دكتر خشايار بديعي، كارشناس پژوهشكده صنايع رنگ با اشاره به روش‌هاي كنترل استفاده از اين مواد در محيط‌هاي آبي گفت: ‌به دليل وجود آلاينده‌ها از اين طريق به منابع آبي از طرف مجامع بين‌المللي، استفاده از اين مواد در رنگ و پوشش‌هاي دريايي بوسيله كارخانجات توليدكننده از ژانويه سال 2003 ميلادي ممنوع شده ‌است و اين ممنوعيت تا به آن حد بالا و شديد است كه ورود هر كشتي يا شناوري كه بدنه آن به اين ماده آغشته باشد به بنادر مختلف جهان از اول ژانويه 2008 ميلادي ممنوع است.

ردپاي تري‌بوتيل‌تين در خليج فارس‌

بر اساس تحقيقات كارشناسان و محققان پژوهشكده صنايع رنگ، براي بررسي ردپاي وجود تركيبات آلي قلع‌دار در آب‌هاي ساحلي كشور و با توجه به وجود گزارش‌هايي مبني بر استفاده اين تركيبات در پوشرنگ‌هاي دريايي توليدي به‌وسيله كارخانجات داخلي، از آب‌هاي ساحلي كشور در خليج‌فارس در نزديكي بندرعباس، نمونه‌هايي از انواع ماهيان آبزي جمع‌آوري شده و پس از آماده‌سازي نمونه‌ها، بوسيله دستگاه كروماتوگراف گازي نمونه‌ها مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند كه از ميان 6 نوع ماهي صيد شده در 5 نوع وجود تري‌بوتيل‌تين كلريد به ‌اثبات رسيد.

عميد مرندي، ‌كارشناس ارشد مهندسي محيط‌زيست پژوهشكده صنايع رنگ نيز با اشاره به استفاده از دو نوع ماهي حلواي سفيد و حلواي سياه در اين تحقيق گفت:‌ پس از آماده‌سازي 2 نمونه ماهي صيد شده و استخراج و پاكسازي نمونه‌ها، محلول‌هاي آماده شده به دستگاه كروماتوگرافي گازي تزريق شد.

اين كارشناس گفت: ‌تمامي ماهي‌ها بين 7 تا 10 سانتي‌متر طول داشتند. در اين تحقيق سعي شد از ماهي‌هايي با اندازه‌هاي كوچك استفاده شود، زيرا اين ماهي‌ها مدت زمان حضورشان در دريا بسيار كم است و در نتيجه امكان ايجاد آلودگي در آنها به‌مراتب كمتر از ماهي‌هاي بزرگتر است.

وي با اشاره به نتايج اين بررسي‌ها گفت: ‌وجود چنين آلودگي در ماهي‌هايي به اين كوچكي در حقيقت نشان دهنده عمق فاجعه و وجود حجم بالايي از آلودگي به تركيبات آلي قلع‌دار است. همچنين اين مساله احتمال عدم تعهد شركت‌هاي توليدكننده پوشرنگ به كنوانسيون‌ها و ممنوعيت‌هاي جهاني را بشدت افزايش مي‌دهد.

مهندس مرندي افزود: ‌اين مساله ‌غير از آسيبي كه به محيط‌زيست وارد مي‌كند، به وجهه كشور و صنايع داخلي در بازارهاي جهاني مي‌تواند آسيب جدي وارد كند و در نتيجه بايد راهي براي متوقف كردن اين روند يافت.

به اين ترتيب نتايج اين تحقيقات نشان مي‌دهد ‌از آنجا كه مقدار آلودگي به تركيبات آلي قلع‌دار، بخصوص در محدوده بنادر، در خليج‌فارس بسيار بالا است. اين آلودگي مي‌تواند در آب دريا، رسوبات كف دريا و موجودات زنده دريايي موجود در اين ناحيه وجود داشته باشد.

همچنين طول مدت قرارگيري موجودات دريايي در مجاورت اين آلودگي در ناحيه خليج فارس بايد بالا باشد، زيرا جذب در بدن ماهي‌ها معمولا به‌طور غيرمستقيم و از طريق تغذيه و نه جذب از طريق آب دريا صورت مي‌پذيرد.

در نتيجه كارشناسان معتقدند، مي‌توان چنين انتظار داشت كه به احتمال زياد ميزان اين نوع آلودگي در ديگر نواحي ساحلي كشور، بخصوص در نزديكي بنادر بزرگ تجاري و نظامي زياد باشد.

آشنايي و آگاهي سازمان‌هاي مسوول با ميزان خطر اين مواد و اتخاذ روش‌هاي كنترل ورود اين مواد به طبيعت و محيط‌هاي آبي ضرورتي است كه براي بقاي اين وسعت بي‌انتها بايد به آن توجه كرد.

همچنین بررسی کنید

ابدع هِدستی که افسردگی را درمان می‌کند

هدستی ابداع شده که با استفاده از الکتریسیته افسردگی را درمان می کند. این هدست …

آلودگی هوا ، افزایش خطر افسردگی و اختلال دوقطبی

نتایج یک مطالعه جدید نشان می دهد رابطه قابل توجهی بین قرارگیری در معرض آلودگی …