خانه / اخبار علمی پزشکی / آشنایی با بیماری ام.اس یا مولیتپل اسكلروزیس ( Multiple Sclerosis )

آشنایی با بیماری ام.اس یا مولیتپل اسكلروزیس ( Multiple Sclerosis )

بیماری ام‌اس  Multiple Sclerosis یک بیماری خود ایمنی است که در آن تخریب غلاف چربی اعصاب باعث اختلال کارکرد آنها و برور علائم گوناگون شود.
بیماران مبتلا به اسکلروز متعدد یا ام‌اس (MS)  ممکن است دچار انواع گوناگونی از ناتوانی‌ها شوند، در حالیکه بیماری پایانه‌های عصبی در مغز، نخاع و حتی چشم‌ها را هدف قرار می‌دهد، ‌علائم متفاوتی بروز می‌کند.

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،  بیماری ام.اس (مولیتپل اسكلروزیس) یكی از شایعترین بیماریهای سیستم اعصاب مركزی (مغز و نخاع) است و در اثر تخریب غلاف میلین ایجاد می شود. میلین غلافی است كه فیبرهای عصبی را احاطه می كند و در انتقال سریع امواج عصبی نقش بسیار مهمی دارد. در حالت طبیعی با وجود این غلاف امواج عصبی به سرعت منتقل شده و موجب توانایی بدن در ایجاد حرکات هماهنگ و موزون میگردند.

در بیماری ام.اس این غلاف عصبی به تدریج تخریب می شود و بدین ترتیب امواج عصبی از مغز به خوبی منتقل نمی شود و علایم مختلف بیماری ام.اس ظاهر می شود. این بیماری مسری نبوده و از دسته بیماریهای ارثی هم محسوب نمیشود، اما نقش ژنتیک در ایجاد آن تایید شده است. در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد اما شیوه های درمان موجود در تغییر سرعت روند بیماری مؤثر هستند.

پزشکان اطمینان ندارند که علت دقیق ام‌اس چیست یا چه عواملی یک فرد را بیشتر از دیگری در معرض این بیماری قرار می‌دهد.اماعلائم ام‌اس فراوان و متفاوت است و به این بستگی دارد که کدام قسمت دستگاه عصبی مورد حمله بیماری قرار گیرد.

یک بیمار ام‌اس ممکن است در راه‌رفتن  کمی دچار اشکال شود، در حالیکه دیگری ممکن است کاملا به صندلی چرخدار وابسته شود. یک بیمار ممکن است دچار ضعف شدید بدنی شود، در حالیکه دیگری ممکن است دچار محوشدن بینایی یا دوبینی شود. و بیمار دیگر ممکن است اشکال در سخن‌گفتن، سفتی عضلات، لرزش و اختلال در کنترل مثانه پیدا کند.

بسیاری از این علائم شکایات فرد هستند که دیگران نمی‌توانند ببیند، ار درد و ضعف شدید گرفته تا اشکالات حافظه.

اسکلروز متعدد را یک بیماری خود‌ایمنی می‌شمارند، زیرا دستگاه ایمنی بدن به دستگاه عصبی مرکزی (مغز و نخاع) خود فرد حمله می‌کند.

رشته‌های عصبی در دستگاه عصبی مرکزی با بافت چربی به نام میلین احاطه و حفاظت می‌شوند، که به هدایت تکانه‌های الکتریکی پیام‌رسان کمک می‌کند. در مبتلایان به ام‌اس میلین در نواحی متعددی تخریب می‌شود، و بافت جوشگاهی که به جای ماند را اسکلروز می‌نامند. گاهی خود رشته عصبی نیز آسیب می‌بیند.

هنگامی میلین یا رشته عصبی آسیب می‌بیند یا تخریب می‌شود، توانایی اعصاب رای هدایت تکانه‌های الکتریکی از اندام به سوی مغز و بالعکس مختل می‌شود و به این ترتیب است که علائم ام‌اس بروز می‌کند.

اغلب افراد مبتلا به ام‌اس در بین سنین 20 تا 50 تشخیص داده می‌شوند، و این بیماری زنان را دوبرابر بیش از مردان گرفتار می‌کند. تعداد مبتلایان به ام‌اس در سراسر جهان حدود 2.5 میلیون نفر تخمین زده می‌شود.

علت دقیق ام‌اس نامعلوم است، اما دانشمندان تصور می‌کنند ترکیبی از عوامل محیطی و ژنتیکی در آن دخیل باشد.

استعدادی ژنتیکی برای این بیماری در فرد وجود دارد و بعد عاملی محیطی به آن اضافه می‌شود. مثلا فرد در معرض ماده خاصی قرار می‌گیرد، که دستگاه ایمنی را تحریک می‌کند، اما دستگاه ایمنی به اشتباه به جای مهاجم خارجی به خود اجزای بدن حمله می‌کند.

 سلل گذشته کشف ژن دومی که با ام‌اس ارتباط دارد – که پیشرفتی عمده شمرده شد- این امید را برای پژوهشگران ایجاد کرده است که به درمان‌هایی مفید و نهایتا راه علاجی برای این بیماری دست یابند.

دانشمندان سال‌ گذشته، در کشفی که مهمترین پیشرفت ژنتیکی در پژوهش‌ها در مورد ام‌اس در سه دهه گذشته خوانده شد، اعلام کردند که ژنی را یافته‌اند که خطر ابتلا به این بیماری را تا 30 درصد افزایش می‌دهد.

کارشناسان می‌گویند که با کشف ژن‌هایی این‌ چنین، نقاط نشانه‌گیری عالی هستند که پژوهشگران با هدف قرار دادن آنها می‌توانند به درمان‌ها یا علاج‌هایی برای ام‌اس دست یابند.

با کشف این ژن جدید دانشمندان می‌دانند که بخش دیگری از دستگاه ایمنی نیز در این بیماری دخیل است و قضایا پیچیده‌تر از آن است که می‌پنداشتند.

اما کشف این ژن تنها پیشرفتی نبوده است که در مورد ام‌اس به دست آمده است.

در یک پژوهش تازه دیگر دانشمندان توانسته‌اند به طور موفقیت‌آمیزی از سلول‌های بنیادی برای کمک به جایگزینی میلین از بین‌رفته در مغز موش‌ها استفاده کنند. بنابراین این احتمال مطرح شده است که زمانی بتوان از سلول‌های بنیادی برای درمان ام‌اس در انسان‌ها استفاده کرد.

 همچنین پژوهشگران ثابت کردند که یک واکسن تجربی حاوی DNA برای مقابله با ام‌‌اس بی‌خطر و به احتمال زیاد موثر است. این واکسن با مهارکردن حمله دستگاه ایمنی به غلاف‌های میلین محافظ رشته‌های عصبی عمل می‌کند.

 سایر پیشرفت‌ها در سال‌‌های اخیر در مورد ام‌اس اینها بوده‌اند:

 تشخیص بهتر و سریع‌تر بیماری به یمن پیشرفت‌ها در تکنولوژی تصویربرداری.امروزه با استفاده از MRI می‌توان پلاک‌‌های بیماری که محل جوشگاه حاصل از تخریب میلین هستند،را در دستگاه عصبی مرکزی شناسایی کرد.
پیشرفتها در زمینه ساخت داروهایی که فروانی و شدت علائم بیماری را کاهش می‌دهند و از تجمع ضایعات در مغز و نخاع جلوگیری می‌کنند.
برنامه‌های شدیدتر توانبخشی که به طور خاص برای بیماران مبتلا به ام‌اس طراحی شده است.

علایم بیماری ام.اس
علایم بیماری ام.اس، بسته به اینكه چه منطقه ای از سیستم اعصاب مركزی گرفتار شده باشد، بسیار متغیر هستند و الگوی بیماری ام.اس از هر فردی به فرد دیگری متفاوت است. این علایم حتی در یك فرد خاص در طول سیر بیماری تغییر می كند.

علایم شایع این بیماری شامل :
۱- اختلالات بینایی : تاری دید ، دو بینی ، حركات غیر ارادی و سریع چشم و به ندرت از دست دادن كامل بینایی.
۲- اختلالات تعادل : لرزش ، عدم تعادل در راه رفتن ، سرگیجه ، ضعف و كرختی اندامها ، اختلال در انجام حركات موزون.
۳- سفتی عضلات
۴- اختلالات حسی : گزگز و مور مور ، احساس سوزش، بی حسی و درد.
۵- اختلالات تكلم : صحبت كردن آهسته و شمرده ، تغییر حالت تكلم ، كشیدن كلمات و اختلال بلع.
۶- خستگی.
۷- مشكلات مثانه و اختلال در اجابت مزاج.
– اختلالات مثانه شامل : تكرر ادرار ، فوریت در ادرار كردن، دفع ناقص مثانه یا دفع غیر ارادی.
– اختلالات اجابت مزاج شامل : یبوست و به ندرت بی اختیاری.
۸- مشكلات جنسی : ناباروری ، كم شدن میل جنسی.
۹- حساسیت به گرما : گرما در بسیاری از موارد باعث تشدید علایم می شود.
۱۰- اختلالات شناختی : اختلال در حافظه كوتاه مدت ، اختلال در تمركز و قدرت تصمیم گیری.

باید توجه داشت که علاوه بر علایم آشکار، نشانه های پنهانی چون خستگی ، اختلالات حافظه و تمركز هم در بیمار ایجاد میشود که چندان مورد توجه اطرافیان قرار نمیگیرد.

علائم ام اس زماني آشكار مي‌شوند كه سلولهاي عصبي مغز و نخاع نتوانند بطور درستي با ساير قسمتهاي بدن ارتباط برقرار كنند. ام اس طيف وسيعي از علائم را ايجاد مي‌كند و مي‌تواند بينايي، تعادل، قدرت، احساس، هماهنگي و اعمال بدن را تحت تأثير قرار دهد. اين علائم ممكن است اشكالات بينايي، اختلالات احساسي، اختلالات گفتاري، لرزش، فلج يا كرخت شدن نواحي مختلف بدن، اختلال ادراري و ضعف عضلاني باشد.

مسير بيماري بطور گسترده از شخصي به شخص ديگر متفاوت است. در برخي از بيماران، علائم بيماري گاهي اوقات در فواصل زماني مكرر و گاهي بعد از سالها فروكش مي‌كند و بر مي‌گردد. در برخي افراد ديگر، بيماري بطور ثابت پيشرفت مي‌كند. شروع ام اس معمولاً در سنين 20 تا 40 سالگي است و در موارد معدودي علائم بيماري در كمتر از 15 سال يا بعد از 60 سال ظهور مي‌كند. زنان خصوصاً در سنين جواني تقريباً 2 برابر مردان به بيماري ام اس دچار مي‌شوند.
اين بيماري اغلب در مناطق معتدل مثل اروپاي شمالي ديده مي‌شود. در اروپا و آمريكاي شمالي، ام اس شايعترين علت ناتواني عصبي در بين بزرگسالان است و يك نفر از هر 800 نفر را تحت تأثير قرار مي‌دهد. ام اس بين آسيائيها، بوميان آمريكاي شمالي و جنوبي و اسكیموها بسيار نادر است. MS مسلما يك بيماري ارثي نيست، اما بيماریي است كه تحت تأثير فاكتورهاي مختلفي است كه يكي از آنها مي‌تواند سابقه ژنتيكي افراد باشد. هيچ ژني كه مسئول ايجاد اين بيماري باشد شناخته نشده است اگرچه ثابت شده است كه تعداد اندكي از ژنها باعث افزايش خطر اين بيماري مي‌شوند.

رژيم درماني براي بيماري ام اس
نقش اصلی رژیم غذایی در ام اس توانا ساختن افراد در اداره كردن مشكلات معمول در اين بيماري از قبيل خستگي، بي اختياري، يبوست و كمك به آنها به منظور جلوگيري از تشديد علائم است.
رژيمهاي غذايي ارائه شده بر اساس 3 فرضيه علت ام اس است: افزايش يا كاهش ماده غذايي، واكنش آلرژيك به يك ماده  غذايي و اثرات سمي يك ماده غذايي است.
بنابراين اصول معمول رژيم درماني به اين ترتيب است: رژيم غذايي حاوي پروتئين بالا و روغنهاي ضد التهابي (مغزها، دانه‌ها و ماهي آبهاي سرد) سبزيجات نارنجي، زرد و سبز تيره، غلات كامل از قبيل گندم كامل، برنج قهوه‌اي، جوي دوسر و ذرت كامل.
البته لازم به ذكر است كه غذاهايي مانند گندم، لبنيات، تخم مرغ، سويا، مركبات، گوجه فرنگي، ذرت، شكلات، ماهي و بادام زميني آلرژي زا هستند، به همين منظور اين غذاها ابتدا محدود مي‌شوند و براي مشاهده عكس‌العمل افراد دوباره به آنها داده مي‌شود.
بسياري از افراد مبتلا به ام اس به غذاهاي حاوي گلوتن حساسيت دارند. گلوتن پروتئيني است كه در گندم يافت مي‌شود. همچنين غذاهاي تصفيه شده، الكل، كافئين، چربيهاي اشباع و افزودنيها محدود مي‌شوند. اسيدهاي چرب ضروري امگا 6 و امگا 3 احتمالاً پيشرفت بيماري، شدت و دوره عود آن را كاهش مي‌دهند. خوردن روغنهاي حاوي امگا 6 به ميزان 1500 ميلي گرم 2 تا 3 بار در روز توصيه مي‌شود.
 روي 30 ميلي گرم در روز و سلنيوم 200 ميكروگرم در روز براي اين بيماران مفيد است. در صورتيكه رژيم غذايي حاوي سطوح بالاي اسيدهاي چرب غير اشباع با چند بند دوگانه باشد، دريافت كافي ويتامينهاي ای، ب6،ث و عنصر روي ضروري است. ويتامين ای يك آنتي اكسيدان قوي است كه از پراكسيداسيون اسيدهاي چرب غير اشباع جلوگيري مي‌كند، و ويتامين ث نقش محافظتي براي ويتامين ای دارد. روي و ويتامين ب6 اجزاي آنزيم دلتا – 6 – دی سچوراز هستند اين آنزيم از اكسيداسيون اسید چرب غير اشباع جلوگيري مي‌كند. نوشيدن الكل و سيگار باعث تهي شدن منابع مواد مغذي بدن از جمله ويتامين ث شده و در نتيجه علائم بيماري را تشديد مي‌كنند.
آيا ويتامين د مي‌تواند خطر ام اس را كاهش دهد؟
مكملهاي ويتامين د ممكن است كه اثرات مثبتي بر سيستم ايمني افراد مبتلا به ام اس داشته باشند، ويتامين د بر بعضي از مواد شيميايي تأثير مي‌گذارد كه اين مواد، سيتوكيناز ها را در سيستم ايمني تعديل مي‌كنند، در نهايت اين تغييرات ممكن است براي مبتلايان به ام اس مفيد باشد. برخي مطالعات نشان دادند زنانيكه مكمل ويتامين د به مقدار زيادي دريافت مي‌كردند، نسبت به كسانيكه مكمل دريافت نمي‌كردند، 40% بروز (پيدايش) ام اس در آنها كمتر بود. اما در اين مطالعه مشخص نشد كه دريافت مكمل ويتامين د  روي پيشروي بيماري ام اس اثر مثبتي دارد يا نه. به علاوه ثابت نشده است كه اثر مثبتي بين ويتامين د و داروهاي مولتي ويتامين حاوي ويتامين ای ، و ويتامينهاي گروه ب وجود دارد، به اين معني كه آيا اين ويتامينها نقش محافظتي براي ويتامين د دارند يا نه.

آشنایی با انواع ام اس
شايد بتوان گفت دو بيمار ام اس را نمي توان يافت که چگونگي شروع و ادامه بيماريشان شبيه هم باشد. اما يک پزشک آموخته است که بيماري ام اس را به چهار دسته تقسيم کند که هر کدام از بيماران را مي توان در يکي از آنها طبقه بندي کرد:
الف- ام اس خوش خيم (MS Benign) در اين نوع فقط تعداد کمي حمله رخ مي دهد که اين حملات معمولا با بهبودي کامل همراه اند . اين نوع در طي زمان بدتر نمي شود و معمولا موجب هيچ ناتواني ماندگاري نخواهد شد. فردي را که ده تا پانزده سال پس از آغاز بيماريش علائم اندکي دارد , بايد جز اين گروه به شمار آورد . بهر حال گاه گاهي پس از گشت ساليان دراز ممکن است ام اس فعال شده و ناتواني فرد افزايش يابد.
ب- نوع عود کننده و فروکش يابنده ( MS Remitting Relapsing) اکثر مبتلا يان , بيماريشان را با همين نوع آغاز مي کنند. به اين ترتيب که در آنها هر حمله بيماري , يک دوره آرام (فروکش) در پي دارد که بيماران در اين دوره آرامش مشکل چنداني ندارند. حمله ها معمولا غير قابل پيش بيني اند و در طي آنها ممکن است مشکلات قبلي مجددا تکرار شود. هر حمله ممکن است براي ساعتها , روزها , هفته ها و حتي ماهها طول بکشد و مي توان بسيار خفيف يا شديد باشد, در حدي که نياز به بستري شدن در بيمارستان باشد.

ج- نوع پيشرونده ثانويه    (MS Progressive Seconbary)   اين دسته را مي توان ادامه نوع قبلي دانست. يعني پس از چندين سال حمله و آرامش , بيماري به حدي مي رسد که بدون وجود دوره هاي واضحي از حمله يا آرامش , با گذشت زمان رفته رفته ضعيفتر مي شود . زماني که لازم است تا شخص به اين حد برسد متفاوت است اما طبق آمارهاي بين المللي معمولا بين پانزده تا بيست سال طول مي کشد.
د- نوع پيشرونده اوليه(Progressive Primary ) در اين نوع , بيماران هرگز حالتهاي عود يا فروکش را ندارند و از همان حالت ممکن است هر زماني متوقف شود يا همچنان بدتر شود. و مهمترين عاملي که تعيين مي کند سير بيماران خوش خيم يا پيشرونده باشد تا حد زيادي منوط به خواست خودمان است.

همچنین بررسی کنید

بیماری که سلامت بدن افراد را به خطر می‌اندازد

تحقیقات نشان داده است که به طور معمول افرادی که سطح مصرف ویتامین C آن‌ها …

تاثیراندازه ماسک در مقابله باکرونا

بر اساس یک مطالعه جدید، اکثر مردم می‌توانند در موارد شدید بیماری ویروس کرونا، آنتی …