خانه / اخبار علمی پزشکی / مروری برسندرم پيش از قاعدگی (premenstrual syndrome)

مروری برسندرم پيش از قاعدگی (premenstrual syndrome)

آشنايي با PMS و راه هاي مقابله با آن
سندرم پيش از قاعدگي (premenstrual syndrome) که به اختصار PMS ناميده مي شود، عود دوره يي ترکيبي از تغييرات آزاردهنده فيزيکي، رواني يا رفتاري در 7 تا 10 روز پيش از شروع خونريزي قاعدگي است که در برخي از زنان مشاهده مي شود و با فعاليت هاي اجتماعي و روابط خانوادگي تداخلاتي ايجاد مي کند.

 

به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز    ،  تقريباً يک در صد زنان در سنين باروري با چنان شدتي مبتلابه PMS مي شوند که باعث تهديد روابط شغلي بين فردي بيمار مي شود. اين علائم عبارتند از درد (انقباض و درد شکم، درد کمر، سردرد و خستگي)، آکنه، احتباس آب (تورم صورت و دست ها، تورم و دردناک شدن سينه) ، ولع نسبت به غذا به خصوص شکلات و ساير شيريني ها، تشنگي شديد، اسهال، تغييرات روحيه (عصبانيت و افسردگي، احساس تنهايي، تحريک پذيري، گريه کردن)، حالت سوماتيزاسيون (احساس خفگي، درد قفسه سينه و احساس صداي زنگ در گوش ها) و واکنش هاي اتونوميک (عرق سرد، سرگيجه، ضعف و غش). دامنه اين علائم از شکايات خفيف تا شديد تغيير مي کند.

 

يکي از علل PMS تغيير پاسخ به دو هورمون اصلي تنظيم کننده سيکل قاعدگي يعني استروژن و پروژسترون است، به ويژه هورمون استروژن که با اثر روي نوروترانسميترهاي مغز از جمله سروتونين باعث تغييرات روحيه مي شود. اکثر داروهاي ضدافسردگي از طريق افزايش سطح سروتونين مغز باعث بهبود روحيه مي شوند. آواکادو، خرما، موز، آناناس و گوجه فرنگي منابع خوب سروتونين هستند.
    
ارتباط اصلي PMS و تغذيه مربوط به متابوليسم انرژي و وضعيت ويتامين ها و مواد معدني است. به نظر مي رسد دو هفته پيش از شروع قاعدگي ميزان متابوليسم پايه افزايش پيدا مي کند که به دنبال آن اشتها و انرژي دريافتي افزايش پيدا مي کند.

 

بررسي هاي زيادي نشان داده است که زنان ده روز پيش از قاعدگي حدود سه هزار کيلوکالري در روز بيشتر از ده روز بعد از قاعدگي مصرف مي کنند. در نتيجه زناني که درصدد کنترل وزن هستند احتمالاً طي دو هفته بعد از قاعدگي راحت تر مي توانند کالري دريافتي خود را محدود کنند. محدوديت کالري دريافتي طي دو هفته قبل از قاعدگي مشکل تر است زيرا آنها بايد با يک پديده هورموني طبيعي که منجر به افزايش اشتها مي شود، مقابله کنند.
    
يکي از علائم معمول PMS احتباس سديم توام با احتباس آب است. برخي پزشکان به منظور دفع سديم و آب اضافي داروهاي مدر تجويز مي کنند. بايد توجه کرد که درمان با داروهاي مدر (افزايش دفع ادرار) ممکن است باعث اتلاف مواد معدني از جمله پتاسيم شود که مي تواند علائم PMS را تشديد کند. پتاسيم قادر است نفخ و تورم ناشي از احتباس آب را کاهش دهد. انجير، موز، سيب زميني، آلو، قارچ، پياز و گوجه فرنگي منابع خوب پتاسيم هستند.
    
تحقيقات بسياري روي نقش ويتامين B6 در PMS انجام شده است. ارتباط PMS با کمبود ويتامين B6 ممکن است به اين دليل باشد که سطح هورمون هايي که براي عملکردشان به ويتامين B6 نياز دارند، در زنان مبتلابه PMS نرمال نيست. در بررسي هاي تجربي، تعداد معدودي از افراد مبتلابه PMS به درمان با ويتامين B6 پاسخ مساعد داده اند اما بهبودهاي مشاهده شده قابل توجه نبوده است.

نيازي به دريافت دوزهاي بالاي ويتامين B6 نيست زيرا دريافت چنين دوزهايي ممکن است مخاطراتي به همراه داشته باشد. در يک بررسي مشخص شد که دريافت مکمل ويتامين E در بهبود درد سينه ناشي از PMS موثر است. بنابراين احتمالاً کمبود ويتامين E باعث PMS نمي شود، اما مي تواند علائم مرتبط با دوران قاعدگي را تشديد کند.
    

 پژوهش ها نشان داده است که مکمل هايي مثل کلسيم و منيزيم با تخفيف عوارض PMS همراه بوده است. منيزيم باعث کاهش تورم، احتباس آب و افزايش وزن و تخفيف درد سينه مي شود.

کلسيم نيز باعث کاهش اختلالات روحيه ناشي از PMS، احتباس آب، ميل به غذا و درد مي شود. بنابراين در زنان مبتلابه PMS اولين گام براي کاهش علائم PMS اطمينان از دريافت کافي مواد مغذي است. مصرف چاي و قهوه با PMS ارتباط قوي دارد. به نظر مي رسد علائم PMS در زناني که چاي و قهوه بيشتري مي نوشند، شديدتر باشد.

شواهد نشان مي دهند که احتمالاً کافئين در اين رابطه نقش دارد. در يک بررسي مشخص شده است که مصرف نوشيدني هاي حاوي کافئين با افزايش علائم PMS همراه بوده است. بنابراين بهتر است زناني که مبتلابه PMS هستند، مدتي مصرف نوشيدني هاي حاوي کافئين را محدود کنند تا مشخص شود که آيا با محدوديت کافئين علائم PMS در آنها بهبود مي يابد يا خير. 
    
واضح است که افراد مبتلابه PMS بهتر است به تمام عوامل شيوه زندگي خود توجه کنند زيرا رژيم غذايي تنها يکي از عوامل موثر بر PMS است. خواب کافي، فعاليت بدني و کنترل استرس عوامل ديگري هستند که مي توانند در اين امر نقش داشته باشد. همچنين افزايش مصرف غلات سبوس دار، فرآورده هاي لبني کم چرب و سبزيجات برگ سبز و ميانه روي در مصرف نمک و کافئين توصيه مي شود.

علائم سندرم پیش از قاعدگی چیست؟

شایعترین شکایات یا نشانه های سندرم پیش از قاعدگی موارد زیر هستند:

تغییرات خلق و اثرات روانی آن:

تحریک پذیری

دستپاچگی (نا آرامی)

فقدان کنترل

پرخاشگری

بر آشفتگی

بی خوابی

مشکل در تمرکز

سستی

افسردگی

خستگی شدید

 

احتباس مایعات

ورم

اضافه وزن های ماهیانه

کاهش حجم ادراد

احساس پری و درد در پستانها

 

مشکلات تنفسی

آلرژی ها

عفونت ها

 

شکایات چشمی

اختلالات بینایی

التهاب ملتحمه

 

علائم گوارشی

نفخ کردن

یبوست

تهوع

استفراغ

تغییر اشتها

احساس سنگینی یا فشار در لگن

کمر درد

 

مشکلات پوستی

جوش صورت

التهاب پوستی عصبی (التهاب پوست به همراه خارش)

تشدید سایر مشکلات پوستی

 

نشانه های عصبی یا عروقی

سردرد

سرگیجه

سنکوپ (غش کردن)

کرختی، خارش، سوزش یا افزایش حساسیت بازوها و پاها

کوفتگی سریع

تپش قلب

چند دستور براي رژيم غذائي :

روزانه شش وعده غذا بخوريد اين برنامه شامل سه وعده غذاي اصلي به علاوه غذاي سبک ساعت ۱۰ صبح ، عصرانه و غذاي سبک قبل از خواب مي شود . اگر تا کنون برنامه غذايي شما به جز اين بوده است آن را ترک کنيد و فقط وعده هاي غذائي کوچک بخوريد . پيشنهاد ما اين است که خانمهايي که نمي خواهند وزن خود را کاهش دهند يا نياز به کاهش وزن ندارند کالري مصرفي خود را به ۱۵۰۰کالري ( رژيم سبک ) در روز کاهش دهند و خانمهايي که نياز به کاهش وزن دارند کالري مصرفي خود را به ۱۰۰۰ کالري ( رژيم متوسط ) در روز محدود نمايند .

ساير توصيه هاي غذائي :

از مصرف چربيهاي اشباع نشده خودداري نمائيد .

نمک – هر چه کمتر بهتر – نوشيدنيهاي آماده و گازدار درصد نمک بالايي دارند .

از مصرف کافئين ، قهوه ، چاي ، کولا ، شکلات خودداري نمائيد . ( مصرف قهوه بدون کافئين ضرري ندارد )

مصرف سبزيجات پهن برگ ( مانند کاهو ) و نيز غلات را افزايش دهيد .

مصرف گوشت قرمز را به حدود ۱۰۰ گرم در روز و مجموع پروتئين مصرفي را به حدود ۱۲۰ گرم براي رژيم هاي غذايي ۱۰۰۰ کالري يا ۲۰۰ گرم در رژيم هاي غذايي ۱۵۰۰   کالري کاهش دهيد براي تأمين پروتئين ، ماهي ، گوشت سفيد و غلات مناسب هستند . مصرف تخم مرغ ، پنير ، شير ، ماست و کره بايد محدود شوند .

مصرف کربوهيدراتهاي مرکب نظير غلات و سبزيجات را افزايش دهيد .

تا جائيکه ممکن است مصرف قند را کاهش دهيد . از مصرف آب نبات ، شکلات ، شيريني و بستني خودداري نمائيد و در عوض از ميوه هاي تازه بيشتر استفاده کنيد .

همچنين از مصرف غذاهاي زير پرهيز نمائيد :

غذاهاي آماده و کنسروي ، چيپس ، چوب شور ، سوسيس ، ماهي ساردين ، حبوبات ، چغندر ،‌ ژامبون و کالباس ، شلغم ، ترشي کلم ، گوشت هاي دودي ، سس خردل ، سس مايونز ، سس گوجه فرنگي ، سس سويا ، ترشيجات و زيتون .

* مواد قابل مصرف :

لبنيات :‌ فقط شير بدون چربي

تمام ميوه جات و سبزيجات مفيد هستند .

و مي توان از آنها به عنوان وعده هاي سبک غذايي استفاده کرد .

گوشت سفيد ، بوقلمون ، گوشت گوساله ، گوشت بره .

ماهيها : اکثر ماهيهاي تازه قابل مصرف و مفيد هستند .

 

عوامل مؤثر در کاهش عوارض اين سندرم عبارت اند از:
– رژيم غذايي مناسب و کنترل شده تا حدود زيادي اين علائم را کاهش مي دهد، رژيمي که شامل مقدا ر بالايي از کربوهيدرات (ماند نان و غلات) و کم چربي باشد، مفيدتر است.

– ويتامين B6 (پيريدوکسين) در رژيم غذايي يا به صورت مکمل (در قرص يا آمپول) تا حدود زيادي مي تواند افسردگي ناشي از PMS را بهبود بخشد.غذاهاي غني از ويتامن B6 عبارت اند از : ماهي ، حبوبات و سبزيجاتي که رنگ سبز دارند.

– با کاهش مصرف نمک در طي اين چند روز مي توان از افزايش وزن و ادم دست و پاها جلوگيري کرد.

– از جمله عواملي که باعث کاهش عوارض سندرم مي شود، ويتامين E است که جوانه ي گندم منبع خوبي از اين ويتامين است. کمبود ويتامين E سبب حساسيت سينه ها مي شود که با مصرف مواد غني از ويتامين E، اين عارضه کاهش مي يابد.

– مصرف کلسيم و مواد معدني باعث کاهش دردهاي کرامپي، چه در قبل از قاعدگي و چه در دوران قاعدگي مي شود که اين مواد را مي توان از طريق مصرف شير و لبنيات که غني از کلسيم هستند ، تأمين کرد.

– تمرينات ورزشي مانند پياده روي منظم و ورزش هاي شکم و لگن، اثرات سودمندي در کاهش علائم PMS دارند.

– مصرف کافئين و قهوه سبب افزايش علائم PMS مي شوند. پس کاهش مصرف اين مواد، در کاهش عوارض اين سندرم مؤثر است. هم چنين بهتر است با کم کردن مصرف قندهاي ساده به کم کردن علائم PMS کمک کنيم.
طي دوران قاعدگي حجم هر وعده ي غذايي را کاهش داده و در مقابل تعداد وعده هاي غذايي را افزايش دهيد.

مراقبت هاي شخصي
الف : تغذيه ي مناسب

توجه به رژيم غذايي در طي دوره ي قاعدگي مي تواند در کاهش بروز اين علائم مؤثر باشد. طي دوران قاعدگي حجم هر وعده ي غذايي را کاهش داده و در مقابل تعداد وعده هاي غذايي را افزايش دهيد. اين مسئله در کاهش ناراحتي هاي گوارشي و نفخ ناشي از عادت ماهيانه بسيار مؤثر است. موضوع ديگر توجه به مصرف ميوه و سبزي جات و غذهاي حاوي کلسيم در اين دوره است که متخصصان در اين مورد بسيار توصيه مي کنند.

* بهتر است ازمنابع غذايي حاوي ويتامين B6 مانند جگر، سيب زميني ، موز ، عدس و اسفناج بيشتر استفاده نماييد، زيرا اين ويتامين از بروز افسردگي جلوگيري مي کند و ميزان سرتونين مغز را افزايش مي دهد.

* مصرف غذاهاي غني از پتاسيم مانند: موز، انجير، آلو، گوجه فرنگي، قارچ ، کشمش سياه، گل کلم و کلم بروکلي موجب کاهش تورم ناشي از احتباس آب مي گردد.

* غذاهايي مانند گوجه فرنگي، خرما، موز، آناناس و آواکادو به دليل داشتنن ماده اي که در معده به سطح گيرنده هاي موجود متصل شده و باعث تشديد فعاليت و واکنش سرتونين در مغز مي گردند توصيه مي شود.

* غذاهاي غني از کلسيم و منيزيوم بيشتر مصرف کنيد، چرا که اين عنا صر براي عمل کرد طبيعي هورمون ها ، کنترل و تقويت عضلات و انقباضات آن مورد نياز است و کمبود آن ها انقباضات عضلاني و درد ناحيه عضلات را افزايش مي دهد. از منابع غذايي غني از عناصر فوق مي توان به سبزي هاي حاوي برگ سبز، نان تهيه شده از آرد کامل جو و گندم، سبوس گندم، سيب زميني و مواد لبني اشاره کرد.

* در مصرف فرآورده هاي گوشتي، مواد لبني پرچرب و کيک که داراي چربي اشباع هستند اعتدال را رعايت کنيد زيرا دخالت در متابوليسم ا مگا 3 باعث افزايش وزن مي گردد.

* از مصرف بيش از اندازه ي چاي، قهوه، نوشابه و … که حاوي کافئين بوده و موجب تحريک سيستم عصبي مي شوند خود داري نماييد.

ب: ورزش

اضافه کردن ورزش به برنامه ي روزانه تأثير بسزايي در کاهش عوارض ناشي از قاعدگي دارد.

پياده روي يا ساير ورزش هاي آئروبيک به ميزان 20 تا 30 دقيقه در طي روز علاوه بر سلامت جسم در آرامش روحي و رواني نيز مؤثر است.

ج: کاهش استرس

به ميزان کافي بخوابيد و هم چنين تمرينات مربوط به نحوه ي تنفس عميق را فرا گرفته و انجام دهيد. اين عمل کمک زيادي به کاهش سردرد و علائم عصبي مربوطه خواهد کرد.

د: درمان دارويي

از درمان هاي مرسوم اين عارضه که توسط پزشکان تجويز مي شود مصرف داروهاي مد ر براي جلوگري از تجمع آب و داروهاي ضد افسردگي براي مشکلات روحي و مصرف هورمون هايي مانند پروژسترون براي رهايي از کليه ي علايم مي باشد.

* پاسخ به پرسش های اساسی در رابطه با سندرم پیش از قاعدگي

 

چرا بعضي از زنان دچار سندرم قبل از قاعدگي (PMS)مي شوند؟
اين سندرم به دليل حساسيت بدن نسبت به تغييرات هورموني رخ مي دهد. 10 الي 20 روز قبل از شروع قاعدگي، سطح هورمون هايي نظير پروژسترون و استروژن سريعا تغيير مي كند و باعث بروز علائمي نظير پف كردگي، كج خلقي، حساسيت بافت پستان و احساس خستگي در بعضي از خانم ها مي شود. تقريبا 90% از خانم ها اين علائم را قبل از شروع قاعدگي تجربه مي كنند و كمتر از 20% از خانم ها اين علائم را با شدت بيشتري دريافت مي كنند كه ممكن است عملكرد و روابط آنها را تحت تاثير قرار دهد.
در هر حال اگر جز هر كدام از اين دو دسته هستيد، بايد تا آنجا كه ممكن است براي حفظ سلامت عمومي بدن خود تلا ش كنيد. مثلا انجام تمرينات ورزشي منظم، نوشيدن مقدار كافي آب، تغذيه مناسب هر چند ساعت يكبار و اجتناب از مصرف الكل و كافئين مي تواند كمك موثري در اين زمينه باشد. براي رفع اختلالات خلقي نيز در بعضي از موارد ، استفاده از مكمل كلسيم مي تواند موثر باشد.
طبق مطالعه اي انجام شده در سال 2005 ثابت شده است كه مصرف بالاي ويتامين D و كلسيم باعث عدم بروز علائم سندرم قبل از قاعدگي مي شود. زناني كه در 4 وعده غذاي روزانه از شير كم چربي، فرآورده هاي لبني و آب پرتغال خالص تغذيه مي كنند كمتر اين علائم را تجربه خواهند كرد.

بعضي محققان معتقدند كه كمبود كلسيم و ويتامين D باعث بروز سندرم PMS مي شود. اغلب موارد، زناني كه علائم اين سندرم را با شدت بيشتري تجربه مي كنند، معتقدند كه بعد از مصرف قرص هاي ضد بارداري تسكين مي يابند. مصرف كم قرص هاي ضد افسردگي نيز مي تواند جهت رفع كج خلقي موثر باشد.
چرا در بعضي از موارد چرخه قاعدگي نامنظم مي شود؟
بعضي از زنان كه تخمك گذاري منظمي ندارند ، قاعدگي نامنظمي خواهند داشت. بعلاوه بيماري و استرس نيز به طور موثري چرخه را تحت تاثير قرار مي دهد. اما مهم تر از همه دانستن تعريف صحيح از قاعدگي منظم است. آنچه بعضي از خانم ها قاعدگي منظم مي نامند ، ممكن است صحيح نباشد.

قاعدگي منظم يعني دامنه زماني بين 25 تا 35 روز ، كه از اولين روز قاعدگي شروع مي شود و تا شروع قاعدگي بعدي محاسبه مي گردد. بعضي زنان فكر مي كنند كه چون هر ماه ، در روز معيني قاعدگي اتفاق نمي افتد پس جزه دسته افراد با قاعدگي نامنظم هستند. در حالي كه اين تفكر صحيح نيست. بعضي ديگر از زنان در محاسبه زمان وقوع اين سيكل دچار اشتباه مي شوند كه در اين مورد توصيه مي شود زمان دقيق را يادداشت نمايند.

ساير دلايل داشتن قاعدگي نامنظم يا از دست دادن چرخه(به غير از احتمال حاملگي)عبارتند از افزايش يا كاهش وزن قابل توجه، فعاليت بدني شديد كه ورزشكاران قواي جسماني انجام مي دهند و يا مشكلات هورموني است. اگر در اين صورت ، ماه بعد ، زمان قاعدگي به وضعيت نورمال بر نگشت بايد به پزشك اطلاع داد.

آيا احتمال حاملگي در زمان قاعدگي وجود دارد؟
اين واقعه امكان پذير است ، اما نه با احتمال زياد. نكته اين است كه تشخيص دهيد آيا خونريزي واقعا مربوط به قاعدگي است يا تنها خونريزي هاي خفيف(در حد لكه بيني) بين دو قاعدگي مي باشد. بسياري از زنان در زمان تخمك گذاري دچار خونريزي مي شوند و اگر تصور كنيد كه مربوط به قاعدگي است، امكان حاملگي در اين زمان وجود دارد. همچنين ممكن است در زمان نزديك به انتهاي قاعدگي ، به دليل آميزش در محل رحم اسپرم باشد و دو يا سه روز بعد تخمك گذاري صورت بگيرد. در اين حالت احتمال حاملگي زياد خواهد بود.
آيا قاعدگي به طورمطلق به معناي عدم حاملگي است؟
در اين مورد نمي توان 100% مطمئن بود. زيرا ممكن است خونريزي مربوط به اوايل حاملگي باشد و هميشه نمي توان به راحتي تفاوت اين دو را تشخيص داد ، مگراينكه مدت آن درست مثل قاعدگي طول بكشد. اگر خونريزي با علائمي نظير تهوع همراه بود انجام تست حاملگي لازم است.
آيا عدم تعويض به موقع نوار يا تامپون ممكن است خطر بروز سندرم شوك سمي را به همراه داشته باشد؟
اين سندرم نوعي بيماري با منشائ باكتريايي است، كه اولين بار در سال 19809 كشف شد. در اين زمان تعداد زيادي زنان به دليل مصرف نوع خاصي از تامپون جاذب دچار علائم اين بيماري شدند. در اين حالت نوعي باكتري باعث توليد سم مي كند و در نتيجه سندرم شوك سمي اتفاق مي افتد.

 

علائم اين سندرم عبارتند از تب، لرز، اسهال، تهوع، درد عضلاني و كهير كه بعضي متخصصان معتقدند عدم تعويض تامپون براي مدت طولاني ايجاد محيط مغذي براي باكتري ها مي كند و سندرم بروز مي كند. براي اطلاع يافتن از زمان مناسب تعويض بهتر است از دستور العمل برچسب روي محصول پيروي شود.

 

چه عاملی باعث ایجاد سندرم پیش از قاعدگی می شود؟

به نظر می رسد این سندرم وابسته به نوسانات سطح استروژن و پروژسترون باشد. موارد زیر به عنوان علل ممکن سندرم پیش از قاعدگی مطرح شده اند.

عدم تعادل استروژن و پروژسترون

افزایش آلدوسترون یا ADH (هورمونی که در تنظیم متابولیسم سدیم، کلر و پتاسیم شرکت می کند)

تغییر متابولیسم کربوهیدراتها

افت قند خون

افزایش پرولاکتین (هورمونی که نمو پستانها را تحریک می کند)

آلرژی به پروژسترون

احتباس آب و سدیم در کلیه ها

علل روانی

 

درمان PMS:

درمان اختصاصی PMS توسط پزشک و بر اساس موارد زیر تعیین می گردد.

سابقه کلی سلامتی و پزشکی شما

وسعت بیماری

تحمل شما برای داروها، عملیات پزشکی و درمانهای خاص

نظر و اولویتهای شما

 

علاوه بر یک سابقه پزشکی کامل، مشورت با پزشک در خصوص نشانه ها می تواند به درک شما کمک کند و به انجام فعالیتهایی برای کاهش استرس منجر می شود. سایر درمانهای ممکن PMS شامل موارد زیر است:

استفاده از مدر پیش از بروز نشانه ها برای کاهش احتباس مایعات ذکر شده است

قرصهای خوراکی پیشگیری از بارداری

پروژسترون طبیعی تزریقی یا شیاف داخل مهبلی

پروژسترون طولانی اثر برای محدود کردن تغییرات چرخه قاعدگی

داروهای تسکین دهنده

تغییر رژیم غذایی برای کاهش دریافت قندها و افزایش دریافت پروتئین.

استفاده ازویتامین B به عنوان مکمل غذایی

همچنین بررسی کنید

طرز تهیه رولت گوشت با سس آلبالو

مواد لازم مواد اصلیآلبالو۲۵۰ گرمشکر۱۰۰ گرمشیر۱/۲ پیمانهپیاز داغ۵ قاشق سوپ خوریگردو مغز شده۳ عددجعفری خردشده۳-۴ …

طرز تهیه رولت گوشت رژیمی

مواد لازم مواد اصلیگوشت چرخ کرده۲۵۰ گرمپیاز۱ عددآرد نخودچی۲ قاشق غذا خوریسیب زمینی۱ عددهویج۱ عددفلفل …