۱۲‬فروردین (اول آوریل ‪‬) در چنین روزی، دکتر “جوزف لیستر” نخستین گزارش خود را مبنی بر جراحی در شرایط ضد عفونی،منتشر کرد.

۱۲‬فروردین برابر با اول آوریل ‪ ۲۰۰۷‬است . ‪ ۱۴۰‬سال پیش در چنین روزی، دکتر “جوزف لیستر” نخستین گزارش خود را مبنی بر جراحی در شرایط ضد عفونی، روی ‪ ۱۱‬مورد شکستگی مرکب منتشر کرد.

لیستر برای نخستین بار در سال ‪ ۱۸۶۵‬از ماده ضد عفونی‌کننده در انجام یک عمل جراحی، استفاده کرد.

ماده ضد عفونی‌کننده مورد استفاده لیستر، ” فنل” (کاربولیک‌اسید) بود.

فنل به شکل کریستال‌های سوزنی شکل بهم پیچیده یا جدا از هم، یا توده کریستالی بیرنگ یا کمی صورتی و با بوی مخصوص وجود دارد. آب، به نسبت ‪۱۰‬ درصد در فنل حل می‌شود. این ماده در اثر هوا کمی اکسیده می‌شود و به وسیله حرارت نیز استرلیزه شود.

فنل یکی از قدیمی‌ترین آنتی سپتیک‌ها است که در جراحی وارد شد. اثر فنل روی نسوج سمی است و خالص آن روی پوست اثر خورنده داشته و بسیاری نسوج را ضایع می‌کند.

لازم به ذکر است که بعدها “رابرت وود جانسون” کارخانه‌دار آمریکایی و مخترع پانسمان‌های جراحی آماده استریل که در سال ‪ ۱۸۷۶‬در سخنرانی “جوزف لیستر” شرکت کرده بود، پس از شنیدن ایده‌های لیستر در مورد ضد عفونی در جراحی به فکر ابداع و تولید انبوه پانسمان‌های استریل افتاد.

در چنین روزی در سال ‪” ۱۸۹۴‬شارل ادوارد براون – سکوارد” فیزیولوژیست متخصص غدد و نورولوژیست فرانسوی و یکی از پیشگامان بررسی فیزیولوژی نخاع نیز درگذشت.

او فهمید برش عرضی نیمی از نخاع (سندرم براون – سکوارد) باعث فلج عضلات همان طرف بدن اما بی‌حسی سمت مقابل می‌شود.

او نخستین کسی بود که هورمون‌های جنسی را به انسان تزریق و آثار آن را بررسی کرد و در ‪ ۱۸۵۶‬دریافت که هورمون‌های غده آدرنال برای زندگی ضروری هستند.

در چنین روزی در سال ‪” ۱۶۵۷‬ویلیام هاروی” پزشک انگلیسی و کاشف ماهیت واقعی گردش خون و کارکرد قلب به عنوان یک پمپ نیز درگذشت.

هاروی، در یادداشت‌های خود چنین ، نوشت:” جابه جایی خون همیشه به صورت چرخه‌ای صورت می‌گیرد و نتیجه تپش قلب است.” این مشاهده، دیدگاه جالینوس را به طور کامل نفی می‌کرد، اما “هاروی” این مشاهده را تا ‪ ۲۵‬سال بعد به چاپ نرساند.

جالینوس ، تصور می‌کرد خون در کبد ساخته می‌شود، از طریق رگها به اندام می‌رسد و در آنجا مصرف می‌شود. همچنین، او معتقد بود قلب نوعی اندام ذخیره‌ای است و خون بطن راست و چپ از طریق منافذ ریزی باهم مخلوط می‌شوند.

جالینوس به پشتوانه کلیسا، نظریات خود را با نیروی تهدید تحمیل می‌کرد.

تا یک هزار و ‪ ۵۰۰‬سال کسی جرات نمی‌کرد، به نظریات او ایرادی وارد کند.

شواهد مغایر با نظریات او، مورد توجه قرار نمی‌گرفتند. حتی درقرون وسطی هر فردی که نظریات جالینوس را زیر سوال می‌برد، با خطر اعدام روبه رو بود.

به عنوان مثال، ” میشل سروتوس ” سال‌ها پیش از “هاروی” در کتاب خود به گردش خون ششی اشاره کرده و عقیده جالینوس را در مورد مخلوط شدن خون بطن راست و چپ ، زیر سوال برده است. اما همین اظهارنظرها باعث شد ، او را با نسخه‌های کتابش درآتش بسوزانند.

بنابراین ” هاروی ” باید به صحت نظریه‌اش اطمینان پیدا می‌کرد . او سالها با دقت و وسواس، مشاهده و آزمایش کرد . با استفاده از سرنگ به درون رگهای جانوران رنگ تزریق می‌کرد . سپس کالبد جانوران را می‌شکافت، تا ببیند خون از کجا می‌آید و به کجا می‌رود . او قلب را شکافت ، دریچه‌های آن را مطالعه کرد و با استدلال دقیق خود، نتیجه گرفت که قلب، خون را به سرتاسر بدن به جریان می‌اندازد.

وی سرانجام در سال ‪ ۱۶۲۸‬کتاب “رساله‌ای پیرامون کالبد شناسی حرکات قلب و جریان خون” را منتشر کرد ، ولی مورد تمسخر قرار گرفت.

بسیاری از پزشکان ، او را با عبارت “مخش معیوب است” معرفی می‌کردند.

“هاروی” نشان داد که قلب از دو پمپ تشکیل شده است. خون از طریق سیاهرگها از سرتاسر بدن به نیمه راست قلب می‌آید و به شش‌ها پمپ می‌شود، تا در آنجا اکسیژن جمع کند. سپس ، خون به نیمه چپ قلب باز می‌گردد، تا از طریق سیاهرگها به سرتاسر بدن به گردش درآید. دریچه‌های قلب ، مانع آن می‌شوند ، که خون مسیر نادرستی را بپیماید.

هر چند تلاش” هاروی” قابل تقدیر است، اما او را نمی‌توان پیشگام کشف گردش خون دانست. چرا که حدود ‪ ۳۵۰‬سال پیش از او، پزشک مسلمانی به نام “ابن نفیس” ، در یکی از شرح‌هایی که بر کتاب‌های بوعلی‌سینا نوشته، به گردش خون اشاره کرده است . ولی دیدگاه‌های وی به طور کامل به فراموشی سپرده شد ، نسخه خطی کتاب او تا قرن بیستم مورد توجه قرار نگرفت و در این قرن بود که فعالیت‌های او منتشر شد.

همچنین بررسی کنید

چارلز دیکنز” در رابطه با تغذیه ایتام در انگلیس ( مانند اولیور تویست ) اغراق گویی کرده است

مروری بر تاریخچه علم ژنتیک و نقش گریگور مندل